Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?

Spis treści:

1. Geologia wulkanu
2. Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull
3. Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny?

Wulkan Eyjafjallajökull znajduje się w południowej części Islandii. Leży około 150 kilometrów od Reykjavíku, w sąsiedztwie innych znanych systemów wulkanicznych, w tym Katli. Jego charakterystyczną cechą jest to, że w całości ukryty jest pod lodowcem o tej samej nazwie. Gdy dochodzi do erupcji podlodowcowej, topniejący lód generuje dodatkowe ilości wody, co może prowadzić do powstawania gwałtownych powodzi glacjalnych, tzw. jökulhlaup.

Islandia jako całość jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie obszarów na Ziemi. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy rozchodzących się płyt tektonicznych – północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej. To właśnie ich powolne odsuwanie się od siebie powoduje powstawanie szczelin, przez które magma może wydostawać się na powierzchnię. Eyjafjallajökull jest jednym z wulkanów powstałych w wyniku tego procesu.

Sam masyw wznosi się na wysokość 1666 metrów nad poziomem morza. Choć nie jest najwyższym wulkanem Islandii, jego położenie pod lodowcem sprawia, że erupcje mają specyficzny, często gwałtowny charakter. Kontakt gorącej magmy z lodem i wodą prowadzi do intensywnych eksplozji pary wodnej, co zwiększa siłę wybuchów.

Geologia wulkanu

Eyjafjallajökull, którego wiek badacze określają na 800 000 lat, jest wulkanem warstwowym (stratowulkanem). Tego typu konstrukcja powstaje w wyniku kolejnych erupcji, które nie mają jednorodnego charakteru – część z nich jest efuzyjna (spokojny wypływ lawy), inne natomiast mają charakter eksplozywny.

Pod lodowcem znajduje się kaldera, czyli zagłębienie powstałe w wyniku zapadnięcia się komory magmowej po jednej z wcześniejszych erupcji. Eyjafjallajökull jest zasilany przez komorę magmową, posiada otwory wentylacyjne i sieć szczelin, którymi magma może wydostawać się na powierzchnię.

Warto podkreślić, że Eyjafjallajökull jest częścią większego systemu tektonicznego. W przeszłości obserwowano związek czasowy między jego aktywnością a erupcjami pobliskiej Katli. Choć mechanizm tej zależności nie jest w pełni wyjaśniony, badacze od dawna analizują potencjalne interakcje między tymi systemami.

Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull

Historia erupcji Eyjafjallajökull sięga ponad tysiąc lat wstecz. Źródła historyczne wspominają o aktywności wulkanu w X, XVII i XIX wieku, jednak najbardziej znana erupcja miała miejsce stosunkowo niedawno, bo w 2010 roku. To właśnie wtedy islandzki wulkan stał się jednym z najczęściej wymienianych słów w światowych mediach.

Erupcja rozpoczęła się w marcu 2010 roku od fazy szczelinowej, która miała stosunkowo spokojny przebieg. Lawa wypływała z pęknięć w ziemi, tworząc widowiskowe strumienie ognia. Jednak w kwietniu aktywność przeniosła się pod lodowiec, co radykalnie zmieniło charakter zjawiska. Kontakt magmy z dnem lodowca doprowadził do serii eksplozji, w wyniku których do atmosfery trafiły ogromne ilości drobnego popiołu wulkanicznego.

Chmura popiołu uniosła się na wysokość kilku kilometrów i zaczęła przemieszczać się nad Europą. Dodatkowo powstałe wskutek wybuchu drobne cząstki szkła stanowiły realne zagrożenie dla silników odrzutowych. W rezultacie wiele państw europejskich zdecydowało się na czasowe zamknięcie przestrzeni powietrznej.

Islandia w centrum uwagi wskutek zakłóceń ruchu lotniczego

W kwietniu 2010 roku Europa doświadczyła największego paraliżu lotniczego od czasów II wojny światowej. Setki tysięcy pasażerów utknęły na lotniskach, a tysiące lotów zostało odwołanych. Linie lotnicze poniosły ogromne straty finansowe, a gospodarka wielu państw odczuła skutki zakłóceń w transporcie towarów.

Chmura popiołu przemieszczała się zgodnie z kierunkiem wiatrów, obejmując znaczną część Europy Północnej i Środkowej. Decyzje o zamknięciu przestrzeni powietrznej były podejmowane z dużą ostrożnością, ponieważ w przeszłości zdarzały się przypadki uszkodzeń silników przez popiół wulkaniczny.

Co istotne, sama Islandia również doświadczyła lokalnych skutków erupcji. Pojawiły się powodzie lodowcowe (tzw. jökulhlaup), wobec czego konieczna była ewakuacja 800 osób. Dodatkowo opadający popiół pokrywał pola uprawne, wpływał na hodowlę zwierząt i jakość powietrza. Jednocześnie wydarzenie to przyciągnęło uwagę turystów oraz mediów, paradoksalnie czyniąc wyspę bardziej rozpoznawalnym kierunkiem podróży.

Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny?

Eyjafjallajökull jest klasyfikowany jako wulkan aktywny, co oznacza, że w przeszłości wykazywał działalność erupcyjną i istnieje potencjalna możliwość jej powtórzenia. Brak bieżącej erupcji nie oznacza, że system wulkaniczny pozostaje uśpiony w sensie definitywnym.

Po 2010 roku Eyjafjallajökull pozostaje spokojny, jednak eksperci podkreślają, że w długiej perspektywie czasowej kolejne erupcje są prawdopodobne. Wulkany funkcjonują w cyklach, które mogą obejmować okresy wieloletniej ciszy przeplatane gwałtowną aktywnością. Erupcja Eyjafjallajökull uświadomiła światu, że nawet w dobie globalizacji i zaawansowanych technologii człowiek pozostaje zależny od procesów zachodzących głęboko pod powierzchnią Ziemi.

Źródło: National Geographic Polska

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.