Radioaktywne zagrożenie w wyspiarskim raju. Pęka „nuklearny sarkofag” na Pacyfiku

W Polsce wszyscy słyszeliśmy o betonowym sarkofagu chroniącym miejsce awarii w elektrowni atomowej w Czarnobylu. Ale takich miejsc jest więcej. Jedno z nich, na wyspie Runit w archipelagu Wysp Marshalla, skrywa pod betonową kopułą niewiarygodną ilość aż 120 tysięcy ton odpadów radioaktywnych. Niestety, sarkofag jest w coraz gorszym stanie, który poważnie niepokoi ekspertów.

Atomowy spadek po Zimnej Wojnie

Runit Dome to betonowa konstrukcja wzniesiona w latach 1977–1980 na wyspie Runit, będącej częścią atolu Enewetak na Wyspach Marshalla. Obiekt powstał w celu zabezpieczenia skażonej ziemi i gruzu pozostałego po 67 amerykańskich testach jądrowych przeprowadzonych w tym regionie w dobie zimnej wojny.

Wielki krater „Cactus”, powstały po eksplozji o sile 18 kiloton, wypełniono ogromną masą radioaktywnych odpadów i przykryto kopułą o średnicy 115 metrów. Miała być rozwiązaniem tymczasowym, ale od prawie 50 lat pozostaje jedyną barierą oddzielającą ponad 120 tysięcy ton toksycznego materiału – w tym zabójczego plutonu-239 – od ekosystemu Pacyfiku. Sarkofag zaczął się sypać – trudno oczekiwać innego obrotu sprawy po pół wieku prowizorki.

Pękający beton i porowate fundamenty

Ivana Nikolic-Hughes z Columbia University oraz inni badacze podczas pobierania próbek zauważyli wyraźne pęknięcia w sarkofagu. Jednak to, co dzieje się pod betonową kopułą, budzi jeszcze większe obawy. Cała konstrukcja została zbudowana na porowatej glebie, powstałej z osadów koralowych. Jej wnętrza nie wyłożono żadną izolacją.

W rezultacie woda morska przenika do środka, wypłukując radioaktywne substancje do wód gruntowych i laguny. Choć morski ekspert Ken Buesseler uspokaja, że wycieki są póki co niewielkie, to przyznaje że integralność obiektu pozostawia wiele do życzenia. Skażenie wokół wyspy Runit już teraz jest miejscami wyższe niż to odnotowane w okolicach Czarnobyla.

Klimatyczne „oblężenie” sarkofagu

Zmiana klimatu i związany z nią wzrost poziomu mórz to główne powody do niepokoju, bo większość powierzchni wyspy Runit znajduje się zaledwie dwa metry nad poziomem oceanu. Raport Departamentu Energii USA z 2024 roku wskazuje jednoznacznie, że sztormy i stopniowe podnoszenie się wód mogą w końcu doprowadzić do niekontrolowanego uwolnienia radioaktywnych odpadów w całym atolu.

Naukowcy przewidują, że do 2100 roku poziom wód wzrośnie o około jeden metr. W praktyce oznaczałoby to regularne podtapianie pękającej kopuły i wymywanie plutonu-239, którego toksyczność utrzymuje się przez dziesiątki tysięcy lat. Huragany, cyklony i wysokie fale mogą w każdej chwili uszkodzić osłabioną strukturę i spowodować katastrofę ekologiczną o trudnych do przewidzenia skutkach dla ekosystemu Pacyfiku.

Testy, skażenie i przesiedlenia

Sytuacja na Wyspach Marshalla ma jeszcze inny wymiar. ONZ oraz lokalni aktywiści, tacy jak Hart Rapaport, apelują do Stanów Zjednoczonych o wzięcie pełnej odpowiedzialności za radioaktywne odpady. Mieszkańcy Republiki Wysp Marshalla byli zmuszani do przesiedleń z powodu testów nuklearnych, a potem skażenia. Dla lokalnych społeczności, które korzystają z zasobów laguny oddalonej o zaledwie 30 kilometrów od sarkofagu, każda kolejna rysa na betonie to bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia.

Źródło: Science Alert

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.