Szykuj się na wyjątkowe noce pod gwiazdami. Sierpień 2026 urządzi kosmiczny spektakl

Miłośnicy obserwacji nieba czekali na ten moment cały rok. Sierpień 2026 przyniesie wyjątkowe całkowite zaćmienie Słońca widoczne nad niewielkim fragmentem Europy oraz niemal idealne warunki do obserwacji roju Perseidów. A to dopiero początek.

W sierpniu na niebie pojawią się również efektowne układy planet, drugie zaćmienie, a pod koniec miesiąca rozpocznie się sezon zorzy polarnej. Podpowiadamy, jak najlepiej wykorzystać sierpniowe spektakle na niebie, a także kiedy i gdzie ich wypatrywać.

Poranna parada planet – cały sierpień

Sierpień przyniesie spektakularną paradę planet. Na kilka godzin przed wschodem Słońca na niebie będzie można obserwować Marsa, Urana, Saturna i Neptuna. Do dostrzeżenia Urana i Neptuna potrzebny będzie teleskop lub dobrej jakości lornetka. Około godziny przed świtem dołączą do nich Merkury i Jowisz, nisko nad wschodnim horyzontem.

Najlepsza okazja do obserwacji nadarzy się 4 sierpnia, gdy Księżyc i Saturn zbliżą się do siebie na niebie. Oba obiekty będą widoczne już krótko po zapadnięciu zmroku. Kolejne widowisko rozpocznie się między 8 a 11 sierpnia, tuż przed wschodem Słońca. Nisko nad wschodnim horyzontem Jowisz, Merkury, Mars i Księżyc ustawią się niemal w jednej ukośnej linii. Będzie to efektowna ilustracja ekliptyki – płaszczyzny, w której wokół Słońca krążą wszystkie planety Układu Słonecznego.

Zachodnia elongacja Merkurego – 2 sierpnia

Szybko przemieszczający się Merkury często znajduje się zbyt blisko Słońca, by można go było łatwo dostrzec. 2 sierpnia warunki do obserwacji znacznie się poprawią, ponieważ planeta osiągnie największą elongację zachodnią, czyli największą widoczną odległość kątową od Słońca.

Zjawisko idealnie zbiegnie się w czasie z sierpniową poranną paradą planet. Merkurego oraz kilku innych naszych kosmicznych sąsiadów najlepiej wypatrywać przed świtem, zwłaszcza na początku miesiąca.

Całkowite zaćmienie Słońca – 12 sierpnia

W połowie sierpnia nastąpi długo wyczekiwane całkowite zaćmienie Słońca. Zjawisko to powstaje, gdy Księżyc przesuwa się między Ziemią a Słońcem. W wąskim pasie całkowitego zaćmienia nad Europą na krótko zapadnie zmierzch.

Pas ten obejmie wschodnią Grenlandię, zachodnią Islandię oraz północną Hiszpanię. Późnym popołudniem faza całkowita, podczas której Księżyc w pełni zasłoni tarczę Słońca, potrwa tam od około minuty do nieco ponad dwóch minut.

W znacznej części Europy, północno-zachodniej Afryce i wschodniej Kanadzie widoczne będzie częściowe zaćmienie o różnej głębokości. Krótki fragment zjawiska zobaczą tego popołudnia także mieszkańcy najbardziej wysuniętych na wschód obszarów Stanów Zjednoczonych. Podczas obserwacji należy używać specjalnych filtrów lub okularów do oglądania zaćmień, aby chronić wzrok.

Maksimum roju Perseidów – 12–13 sierpnia

Perseidy należą do najważniejszych letnich atrakcji dla miłośników nocnego nieba, a w tym roku mogą stworzyć wyjątkowo efektowne widowisko. Maksimum roju przypadnie w nocy z 12 na 13 sierpnia i zbiegnie się z nowiem Księżyca. Oznacza to, że jego blask nie będzie zakłócał obserwacji.

Pod ciemnym niebem będzie można dostrzec nawet ponad 100 meteorów na godzinę. Perseidy słyną z wyjątkowo jasnych i szybko zanikających smug, które powstają, gdy drobiny materii kosmicznej wpadają w górne warstwy ziemskiej atmosfery. Najlepsze warunki do obserwacji wystąpią od północy do świtu.

Niemal całkowite zaćmienie Księżyca – 27–28 sierpnia

W nocy z 27 na 28 sierpnia będzie można zaobserwować głębokie częściowe zaćmienie Księżyca. W jego kulminacyjnym momencie cień Ziemi zakryje około 96% tarczy pełni, dlatego zjawisko będzie wyglądało niemal jak zaćmienie całkowite. Choć formalnie będzie to zaćmienie częściowe, większość tarczy Księżyca znajdzie się w cieniu Ziemi i przybierze charakterystyczny rdzawo-pomarańczowy odcień. Jedynie wąski fragment pozostanie jasno oświetlony przez Słońce.

W Polsce zjawisko rozpocznie się o godzinie 3:23 (wejście Księżyca w półcień), faza częściowa zacznie się o 5:12, a maksimum nastąpi około 5:37–6:06, zależnie od miejsca obserwacji. Ponieważ będzie to już świt, a Księżyc będzie nisko nad zachodnim horyzontem, najlepsze warunki do obserwacji będą panować w zachodniej Polsce, gdzie tarcza pozostanie dłużej nad horyzontem.

Pełnia Jesiotrów – 28 sierpnia

Sierpniowa pełnia nastąpi 28 sierpnia o godz. 6:18 czasu polskiego. Towarzyszące jej częściowe zaćmienie Księżyca będzie można obserwować w Polsce nad ranem, przed zachodem Srebrnego Globu. Wieczorem 28 sierpnia jego niemal całkowicie oświetlona tarcza ponownie pojawi się nad horyzontem.

Księżyca należy wypatrywać nisko nad wschodnim horyzontem, mniej więcej w porze zachodu Słońca. Ze względu na tzw. iluzję Księżyca jego tarcza może wówczas wydawać się szczególnie duża. Sierpniowa pełnia jest tradycyjnie nazywana Księżycem Jesiotrów. Według „The Old Farmer’s Almanac” nazwa nawiązuje do okresu, w którym jesiotry były szczególnie łatwo dostępne w Wielkich Jeziorach oraz jeziorze Champlain w Ameryce Północnej.

Księżyc zbliży się do Saturna – 30–31 sierpnia

Bogaty w zjawiska astronomiczne sierpień zakończy się bliskim spotkaniem Księżyca i Saturna w nocy z 30 na 31 sierpnia. Oba obiekty znajdą się w odległości około pięciu stopni, co odpowiada mniej więcej szerokości trzech palców widzianych na wyciągniętej ręce.

Księżyc i Saturn pojawią się razem nad wschodnim horyzontem około dwóch godzin po zachodzie Słońca. Następnie przez całą noc będą przemieszczać się wzdłuż ekliptyki, aż znikną w blasku poranka. Za nimi na niebie pojawią się kolejne planety sierpniowej parady, w tym Mars i Jowisz, które najłatwiej będzie dostrzec gołym okiem.

Początek sezonu zorzy polarnej – koniec sierpnia

Pod koniec sierpnia wraz ze stopniowym powrotem ciemnych nocy na dalekiej północy rozpoczyna się sezon obserwacji zorzy polarnej.

Pierwsze pokazy zorzy mogą zobaczyć obserwatorzy przebywający na Islandii, w północnej Skandynawii i innych regionach położonych w pobliżu koła podbiegunowego. Konieczne są jednak bezchmurne niebo oraz odpowiednio wysoka aktywność słoneczna. Najlepszych warunków należy szukać z dala od świateł miast. Przed rozpoczęciem obserwacji warto również sprawdzić aktualną prognozę pogody kosmicznej.

Źródło: National Geographic