To najstarsza taka „ostrzałka” w Europie. Archeolodzy odkryli wyjątkowe narzędzie sprzed pół miliona lat
Najstarsze na świecie narzędzie wykonane z kości słonia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Służyło jako „ostrzałka” pradziejowych narzędzi kamiennych, które stępiły się w wyniku wielokrotnego użytkowania. Skąd archeolodzy to wiedzą?
Przed odkryciem z angielskiego Boxgrove dominowało przekonanie, że zaawansowana obróbka kości i kości słoniowej pojawiła się w Europie znacznie później, a starsze znaleziska budziły liczne kontrowersje. Narzędzia wykonane z kości słoni odkryto za to w Afryce w wąwozie Olduvai w Tanzanii i są datowane na 1,5 miliona lat.
Chociaż znano narzędzia z kości słonia z około 22 stanowisk archeologicznych z czasów dolnego paleolitu (głównie w Europie), wiele z nich pozostawało dyskusyjnych. Głównym problemem przed znaleziskiem z Boxgrove była trudność w odróżnieniu celowej modyfikacji ludzkiej od naturalnych procesów, które zmodyfikowały kości.
Z magazynu do laboratorium
Ten fragment kości słonia odkryto na początku lat 90. XX wieku, ale dopiero niedawno, po dokładnym zbadaniu znalezisk z tego miejsca, rozpoznano go jako narzędzie. Naukowcy opublikowali właśnie swoje wnioski na łamach „Science Advances”. Skamieniałe narzędzie ma mniej więcej trójkątny kształt, mierzy około 11 centymetrów długości, sześć centymetrów długości i około trzech centymetrów grubości.
Skąd wiadomo, że to prastare narzędzie?
Naukowcy sięgnęli po dwie metody:
- skanowanie 3D,
- mikroskopię elektronową.
W ten sposób przeanalizowano powierzchnię fragmentu kości. Naukowcy odkryli charakterystyczne nacięcia i ślady uderzeń, wskazujące na to, że narzędzie było używane przez jego pradziejowego właściciela.
Do czego służyło prastare narzędzie?
Analizy wykazały, że narzędzie to, pełniące funkcję miękkiego tłuczka, było wykorzystywane wielokrotnie do przywracania ostrości tępym narzędziom tnącym, stosowanym prawdopodobnie podczas obróbki rzeźnej zwierząt. Bezpośrednim dowodem na takie zastosowanie są liczne wgłębienia, nacięcia oraz wbite w strukturę kości drobne okruchy krzemienia. W ten sposób „odświeżano” lub wykańczano krawędzie aszelskich pięściaków. Dzięki elastyczności kości słonia, pozwalało ono na większą kontrolę podczas usuwania drobnych odłupków niż przy użyciu twardych młotków kamiennych.
– To niezwykłe odkrycie ukazuje pomysłowość i zaradność naszych pradziejowych przodków. Posiadali oni nie tylko dogłębną wiedzę na temat lokalnych materiałów, ale także zaawansowaną wiedzę na temat wytwarzania wysoce wyrafinowanych narzędzi kamiennych. Kość słonia była rzadkim, ale niezwykle użytecznym surowcem i prawdopodobnie było to narzędzie o znacznej wartości – komentuje główny autor publikacji Simon Parfitt z Instytutu Archeologii na University College London i z Muzeum Historii Naturalnej.
Kto wykonał kościane narzędzie?
Narzędzie to zostało wykonane przez wczesnych ludzi zamieszkujących tereny dzisiejszego Boxgrove w okresie środkowego plejstocenu, około 480 000 lat temu. Narzędzie jest najprawdopodobniej dziełem Homo heidelbergensis, którzy posiadali znacznie większą wiedzę o materiałach organicznych i bardziej elastyczny repertuar technologiczny niż wcześniejsze populacje ludzkie mieszkające w tym rejonie Europy.
Źródło: Science Advances
Nasz autor
Szymon Zdziebłowski
Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.