Środkowy palec Galileusza. Niezwykła relikwia wielkiego uczonego

Spis treści:

1. Panteon florencki
2. Tajny pochówek Galileusza
3. Szczątki naukowca
4. Świecka relikwia

Galileusz był człowiekiem tak ciekawym świata, że trudno o dziedzinę naukową, na którą nie wywarł wpływu. Zmarł 8 stycznia 1642 roku, w wieku 77 lat, w swojej willi w Arcetri pod Florencją. W willi spędził ostatnią dekadę życia. Skazany przez inkwizycję za szerzenie herezji, którą było propagowanie teorii heliocentrycznej Mikołaja Kopernika i zmuszony do publicznego odwołania swoich opinii, mimo wszystko nie przestawał pracować.

Panteon florencki

Śmierć przyszła szybko. Astronom zmarł po kilku dniach gorączki, pozostawiając po sobie dwoje nieślubnych dzieci: syna, który przeżył go o zaledwie siedem lat i córkę, która jako młoda dziewczyna trafiła do zakonu i w nim spędziła całe swoje życie. Pozostawił też naukową spuściznę, która do dziś plasuje go na naukowym Olimpie.

Ze względu na tę spuściznę ówczesny wielki książę Toskanii Ferdynand II planował uroczysty pogrzeb i wzniesienie Galileuszowi mauzoleum w bazylice Santa Croce. Tej samej, w której pogrzebano m.in. Michała Anioła czy Niccolò di Bernardo dei Machiavelliego.

Bazylika Świętego Krzyża we Florencji jest cmentarzyskiem. Posadzka i mury składają się niemal wyłącznie z płyt nagrobnych. Można tam trafić również na grób kompozytora Gioachina Rossiniego, mauzoleum Dantego czy tablicę upamiętniającą „ostatniego człowieka, który wiedział wszystko” – ojca ery atomowej, Enrico Fermiego.

Tajny pochówek Galileusza

Własny, rodzinny grób, posiadali tam również Galilei i to tam, według testamentu, chciał spocząć najbardziej znany członek rodziny. Jednak papież Urban VIII oraz prowadzący proces Galileusza kardynał Francesco Barberini nie wyrazili zgody. Argumentowali, iż Galileusz został skazany przez inkwizycję za „poważne podejrzenie herezji”, przez co nie należy mu się miejsce w bazylice.

Uprzedzając kolejne ruchy dostojników, przyjaciele Galileusza zadecydowali o tajnym pochówku. Złożyli ciało astronoma w niszy pod dzwonnicą Santa Croce, z dala od głównej części świątyni. Dzięki temu zabiegowi naukowiec spoczął w święconej ziemi i przynajmniej w pobliżu miejsca, w którym chciał zostać pogrzebany.

Dopiero niemal wiek później, w 1737 roku, szczątki Galileusza przeniesiono do głównej części bazyliki Santa Croce. Wzniesiono dla niego okazały grobowiec znajdujący się naprzeciwko grobowca Michała Anioła. W trakcie ekshumacji od ciała naukowca odjęto m.in. środkowy palec prawej dłoni.

Szczątki naukowca

Na dzień ekshumacji wyznaczono 12 marca 1737 roku. Wśród obecnych podczas tego wydarzenie byli m.in. antykwariusz Anton Francesco Gori, anatom Antonio Cocchi, włoski markiz Vincenzio Capponi oraz botanik Giovanni Targioni Tozzetti, który przyniósł ze sobą nóż. Właśnie ten nóż posłużył zebranym do odjęcia od ciała trzech palców Galileusza, jednego kręgu oraz zęba.

Ząb, palec wskazujący i kciuk pozostawały w rodzinie Capponich aż do początku XX wieku. Tozzetti napisał później, że Capponi uzasadniał zabranie dwóch palców jako relikwii tym, że „Galileusz napisał nimi tak wiele pięknych rzeczy”. Kręg został podarowany Uniwersytetowi w Padwie przez Domenica Thiene w 1823 roku i nadal znajduje się w zbiorach uczelni. Niestety kciuk, palec wskazujący i ząb zaginęły na początku XX wieku. Odnalazły się dopiero w 2009 roku na aukcji. Po przejęciu poddano je analizom DNA, by upewnić się co do pochodzenia pamiątek.

Świecka relikwia

Natomiast środkowy palec, ten znajdujący się w szklanym jaju, został po pewnym czasie kupiony przez Angelo Marię Bandiniego z Biblioteki Laurenziana, gdzie był wystawiany. W 1841 roku przeniesiono go do Trybuny Galileusza w Muzeum Fizyki i Przyrody (obecnie La Specola) wraz z instrumentami Galileusza z kolekcji Medyceuszy-Lotaryńskich.

W 1927 roku został przekazany do Instytutu i Muzeum Historii Nauki (Museo di Storia della Scienza). W inwentarzu muzeum pierwotnie figurował jako lewy palec wskazujący, choć profesor Uniwersytetu Florenckiego Francesco Leoncini dodał przypis wskazujący, że jest to prawy środkowy palec Galileusza.

I do dziś palec ten przechowywany jest w centralnym punkcie Muzeum Historii Nauki. Wskazuje, że prawda naukowa zawsze się obroni, nieważne jak mocarni będą ci, którzy pragnął ją zdyskredytować.

Źródło: National Geographic Polska

Nasza autorka

Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka

Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.