Przełomowe badanie izotopowe: przez 10 000 lat mężczyźni w Europie jedli lepiej niż kobiety

Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „PNAS Nexus”, dostarczają przełomowych dowodów na to, że przez tysiąclecia mężczyźni w Europie cieszyli się lepszym dostępem do wartościowego pożywienia niż kobiety. Międzynarodowy zespół naukowców z Simon Fraser University w Kanadzie, współpracujący z badaczami z Francji, podjął się gigantycznego zadania analizy szczątków ludzkich pochodzących z ostatnich 10 000 lat.

Co jedli nasi przodkowie i przodkinie? Analiza tysięcy szkieletów

Projekt objął analizę aż 12 281 szkieletów odnalezionych na 393 stanowiskach archeologicznych rozproszonych po całym kontynencie. Wyniki jednoznacznie wskazują, że mężczyźni jedli bardziej wartościowe, bogatsze w białko zwierzęce pożywienie, niż kobiety. Różnice w diecie ze względu na płeć były trwałym elementem struktur społecznych, który ewoluował wraz z rozwojem cywilizacji.

Metodyka badań izotopowych

Podstawą badania była zaawansowana analiza izotopów azotu i węgla zachowanych w kościach i zębach. Izotopy azotu służą do szacowania ilości spożywanego białka zwierzęcego, a izotopy węgla dostarczają cennych informacji na temat obecności w diecie niektórych pokarmów roślinnych, na przykład zbóż.

Dzięki olbrzymiej bazie danych, obejmującej próbki z dziesięciu tysiącleci, możliwe było nie tylko porównanie jadłospisu obu płci, ale także zaobserwowanie, jak zmieniał się w kolejnych epokach.

Ewolucja nierówności żywieniowych od neolitu po średniowiecze

Najmniejsze różnice pod względem spożycia białka odnotowano u wczesnych społeczności rolniczych neolitu, czyli między 10 000 a 2 000 rokiem p.n.e.. Sytuacja zaczęła się jednak pogarszać w epoce brązu (3300–1200 r. p.n.e.), kiedy to intensywniejszy rozwój rolnictwa oraz formowanie się bardziej złożonych hierarchii społecznych zaczęły sprzyjać wyraźniejszym podziałom.

Szczyt nierówności żywieniowych między płciami przypadł na klasyczną starożytność, między VII wiekiem p.n.e. a V wiekiem n.e. Proces ten trwał również w średniowieczu, gdzie obok różnic między płciami, coraz silniej widać dysproporcje wynikające ze statusu społecznego – dieta ówczesnych elit zaczęła drastycznie odbiegać od skromnego jadłospisu niższych warstw.

Skąd dysproporcja w dostępie do białka?

Autorzy publikacji podkreślają, że skala zaobserwowanych różnic nie znajduje uzasadnienia w biologii. Choć kobiety rzeczywiście zwykle mają mniejsze zapotrzebowanie energetyczne niż mężczyźni, czynnik ten wyjaśnia jedynie niewielką część danych zebranych podczas badań szkieletów.

Zdaniem prof. Michaela Richardsa, współautora badania, kluczową rolę odgrywały czynniki kulturowe i społeczne. W dawnych społecznościach białko (a więc mięso) było produktem wyjątkowym, a jego zdobycie wymagało znacznych nakładów pracy. Jako towar „luksusowy” i symbol statusu, było w pierwszej kolejności jedzone przez mężczyzn.

To odkrycie pozwala spojrzeć na historię Europy z nowej perspektywy, pokazując że nierówności między płciami były głęboko zakorzenione nawet w tak podstawowym aspekcie życia, jak jedzenie.

Źródło: PNAS Nexus

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.