Nowy pawilon muzealny w Oświęcimiu. Pokaże unikatowe znalezisko z 2023 roku

Oszpicin w języku jidysz oznacza słowo „goście”. W ten sposób, ponad 400 lat temu, pierwsi Żydzi zaczęli nazywać miejscowość, która obecnie zwie się Oświęcimiem. Ślady obecności tej społeczności są widoczne w przestrzeni miejskiej Oświęcimia do dziś — zarówno w architekturze Starego Miasta, jak i w śladach jej tragicznego losu w czasie II wojny światowej, związanego z funkcjonowaniem niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau.

W mieście ma stanąć kolejny obiekt nawiązujący do historii dawnych mieszkańców Oświęcimia. Impulsem do powstania nowego pawilonu muzealnego było wyjątkowe odkrycie dokonane przez archeologów w 2023 roku. Drewniana mykwa stanowić będzie główny punkt ekspozycji ulokowanej w nowoczesnych wnętrzach zapowiadanego budynku.

Nowy pawilon w miejscu dawnej synagogi

Nowy pawilon ma uzupełniać narrację opowiadaną w oświęcimskim Muzeum Żydowskim „Oszpicin”. Autorem projektu jest znana pracownia architektoniczna Nizio Design, odpowiedzialna m.in. za projekt wystawy stałej w warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich.

Budynek o powierzchni 600 m² ma składać się z dwóch kondygnacji: górnej, w której eksponowana będzie odkryta mykwa oraz dolnej — z zapleczem technicznym, salami edukacyjnymi i szatnią. Całość zostanie wkomponowana w Park Pamięci Wielkiej Synagogi, czyli miejsce, w którym do czasów niemieckiej okupacji znajdowało się główne centrum życia judaistycznego w Oświęcimiu.

Budowa oraz otwarcie nowego pawilonu muzealnego planowane są na 2027 rok. Obecnie trwa przetarg na wykonawcę nowej placówki muzealnej.

Czym jest mykwa?

Mykwa stanowi bardzo ważny element wierzeń judaistycznych. Zwyczaj związany z tym obiektem polega na rytualnym obmyciu, oznaczającym duchową przemianę. W ten sposób osoba zyskuje czystość, rozpoczynając nowy etap swojego życia duchowego.

Początkowo rolę mykwy pełniły wszystkie naturalne zbiorniki, takie jak morza, jeziora i rzeki. Woda, która je wypełniała, pochodziła bowiem — według wierzeń — bezpośrednio od Boga, który napełnił je jeszcze przed stworzeniem lądu. Rozprzestrzenienie się judaizmu na cały świat sprawiło jednak, że naturalne zbiorniki przestały być dostępne dla każdego wiernego. Z tego powodu zaczęto budować sztuczne, niewielkie zbiorniki, tak aby każda społeczność miała możliwość dostąpienia rytualnego oczyszczenia.

Nie każda wanna, basen czy jacuzzi może jednak pełnić sakralną funkcję mykwy. Zbiornik musi zawierać co najmniej 750 litrów tzw. boskiej wody, czyli takiej pochodzącej z naturalnych zbiorników lub bezpośrednio z deszczu. W przypadku braku deszczówki dopuszcza się również wykorzystanie wody ze śniegu lub naturalnego lodu.

Taka modyfikacja sprawiła, że mykwy stały się popularne w pobliżu większości synagog na świecie. Możliwość odbycia rytualnych kąpieli pojawiła się w niemal każdym miejscu, w którym funkcjonowała społeczność żydowska.

Legendarna mykwa z Oświęcimia – odkrycie na skalę światową

Na początku 2023 roku archeolodzy natrafili na wyjątkowy obiekt, dający świadectwo funkcjonowania żydowskiej kultury na tym obszarze. Niepozorne prace przy budowie nowego parkingu miejskiego pozwoliły odnaleźć ponad 300-letnią mykwę. Badacze zaznaczają, że odkrycie ma ogromne znaczenie historyczno-kulturowe.

Po pierwsze, odkryte pozostałości mykwy są jednymi z nielicznych tego typu obiektów odnalezionych w tej części Europy. Po drugie, drewniana mykwa potwierdza lokalną legendę o trzech wielkich cadykach (przywódcach duchowych), którzy w trakcie swoich podróży w XVIII wieku zatrzymali się w Oświęcimiu. Jeden z nich miał spędzić noc w odnalezionej mykwie, która od tamtej pory nosiła jego imię.

Źródła: OświęcimOnline, Oszpicin Muzeum Żydowskie, nizio.com.pl, Oświęcim Nasze Miasto

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.