Archeolodzy odkryli dowody na międzynarodową wymianę sprzed tysięcy lat. Odległość robi wrażenie

Często panuje przekonania, że globalizacja rozpoczęła się w ostatnich stuleciach, ale z roku na rok archeolodzy mają coraz więcej dowodów na to, że sięga ona zdecydowanie głębiej w historię człowieka. Wiadomo, że jakiś rodzaj wymiany produktów prowadziły wielkie cywilizacje – egipska czy mezopotamska, a później – rzymska. W cieniu pozostają pradziejowe społeczności niepiśmiennej Europy. Ale okazuje się, że i one powiązane były między sobą różnego rodzaju dalekosiężnymi kontaktami.

Epoka brązu – epoka zmian

Trudno podać dokładną datę, kiedy nastała epoka brązu, bo było to uzależnione od miejsca. W Europie można mówić o przedziale od 3000 do 900 roku p.n.e. To czasy pojawienia się wyrobów z brązu na dużą skalę. Obiekty z tego stopu były symbolem statusu społecznego w coraz bardziej zhierarchizowanych społeczności.

Ale żeby posiadać i wykonać takie przedmioty, niezbędny był dostęp do złóż rudy miedzi. Nie wszędzie były one łatwo osiągalne ze względu na uwarunkowania geologiczne.

Kopalnie miedzi w Hiszpanii

Zespół badaczy ze szwedzkiego Uniwersytetu w Göteborgu poinformował właśnie o zlokalizowaniu w Estremadurze w południowo-zachodniej Hiszpanii sześciu nieznanych do tej pory pradziejowych kopalni z epoki brązu. W sumie zadokumentowano sześć stanowisk archeologicznych. Wychodnie rud są różnorodne – są to zarówno mniejsze obszary wydobywcze, jak i rozległe odkrywkowe kopalnie.

Szczególnie godna uwagi była jedna kopalnia, w której odkryto około 80 kamiennych siekier z rowkami – narzędzi używanych do kruszenia i przetwarzania rudy. Dzięki nim wiadomo, w jakiej epoce dochodziło do wydobycia rudy.

Dowody na powiązania międzynarodowe

Prof. Johan Ling z Uniwersytetu w Göteborgu od lat zajmuje się tematyką wyrobów z brązu w pradziejowej Europie. Z prowadzonych przez archeologów badań izotopowych tych artefaktów odkrywanych w Skandynawii wynika, że rudy, z których je wykonano, pochodzą również z Półwyspu Iberyjskiego.

– Nowo odkryte kopalnie z epoki brązu, zidentyfikowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat – zarówno przez inne zespoły badawcze, jak i około 20 nowych kopalni udokumentowanych przez naszą grupę badawczą w latach 2024–2026 – zmieniają nasze rozumienie tego, jak bardzo Europa była ze sobą powiązana już 3000 lat temu – mówi prof. Ling.

„Wierzchołek góry lodowej”

Nowe odkrycia dowodzą, że wydobycie metali w południowo-zachodniej Europie było znacznie bardziej rozległe i zorganizowane, niż wcześniej sądzono. Skala wydobycia świadczy o tym, że rudy były istotnym elementem wymiany dóbr i to na wielkie odległości.

– Odkrycie nieznanych kopalni z epoki brązu w Estremadurze to tylko wierzchołek góry lodowej. Szacujemy, że w tym regionie – podobnie jak w Andaluzji – nawet 150 prehistorycznych kopalń może wciąż pozostawać nieudokumentowanych i niezbadanych – podkreśla prof. Ling. W jego ocenie, najnowsze bania mają potencjał, aby fundamentalnie zmienić nasze rozumienie epoki brązu, w którym wydobycie miedzi było jednym z kluczowych motorów napędowych kształtowania się złożonej stratyfikacji społecznej.

Nie tylko miedź. Również „złoto północy”

To, że rudy niezbędne do wytapiania brązu mogły być transportowane na wielkie odległości, nie jest dla archeologów zupełnym zaskoczeniem. W czasie epoki brązu na masową skalę „eksportowano” bałtycki bursztyn do strefy Morza Śródziemnego. Do dziś trwają badania na temat tego, jakimi trasami tam trafiał. Wiadomo jednak, że bursztyn był ceniony przez wyższe sfery i był symbolem statusu.

Źródło: Uniwersytet w Göteborgu

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.