Zapomniany lubuski zamek dostanie drugie życie. Ruina pamiętająca XIII wiek zmieni się nie do poznania

Dane Głównego Urzędu Statystycznego są bezlitosne – województwo lubuskie należy do najrzadziej odwiedzanych regionów w naszym kraju. W roku 2024 z oferty noclegowej skorzystało tam jedynie 700 tysięcy odwiedzających. Nic więc dziwnego, że lokalne samorządy starają się wykorzystywać potencjał drzemiący w tamtejszych, pamiętających jeszcze XIII wiek miastach. Urząd Miejski w Żarach, zdecydował się na kompleksową modernizację monumentalnego zamku.

Nowy rozdział w historii zamku

Żary podpisały umowę na kompleksową renowację zabytkowego Zamku Dewinów–Bibersteinów–Promnitzów. Historia obiektu sięga XIII wieku, kiedy to wywodzący się ze Śląska i Miśni ród Bibersteinów wzniósł w tym miejscu pierwsze mury. Obiekt przez lata popadał w ruinę – od czasu pożaru w ostatnich miesiącach II wojny światowej w 1945 roku pozostawał niezagospodarowany.

Teraz, dzięki znacznemu wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Żarsko-Żagańskiego Obszaru Funkcjonalnego, miejskie władze otwierają nowy rozdział w historii obiektu. Konsorcjum firm AGROBEX Sp. z o.o. i AGROBEX BUDOWA Sp. z o.o., odpowiedzialne za wykonanie robót budowlanych, ma przekształcić dawną posiadłość w nowoczesne Centrum Kultury i Tradycji. Urząd zapowiada: „Inwestycja ma na celu zachowanie historycznego charakteru obiektu przy jednoczesnym dostosowaniu go do nowych funkcji, z których będą mogli korzystać mieszkańcy oraz odwiedzający miasto turyści”.

Etapy zamkowej inwestycji

Inwestycja została podzielona na trzy etapy, z których dwa są już pewne. Każdy obejmuje prace w innym fragmencie zamkowego kompleksu. Jako pierwszy wyremontowany zostanie budynek A – centralna część budowli, do której należy główna wieża zamkowa. Renowacja w tym etapie zakłada m.in. montaż windy, wymianę stolarki okiennej oraz modernizację dziedzińca i krużganków.

W kolejnych etapach odnowione zostaną części B i C (przy czym realizacja tej ostatniej jest uzależniona od zabezpieczenia odpowiednich środków w budżecie miasta). W ramach tych prac remont przejdzie Wieża Bramna, powstanie droga wewnętrzna oraz nowa instalacja odgromowa. Na finiszu prac wykonawcy zajmą się również zagospodarowaniem terenu wokół zamku i montażem elementów małej architektury.

Historia zamku w Żarach

Pierwszy człon oficjalnej nazwy kompleksu zamkowego nawiązuje do nazwiska rodu, który w XIII wieku w miejscu dawnego grodu wzniósł pierwszą murowaną warownię. Po latach panowania Dewinów obiekt przeszedł w ręce Bibersteinów. W XVI wieku nadali mu oni reprezentacyjny, renesansowy charakter, wznosząc z trzech stron dziedzińca krużganki ozdobione bogatym sgraffitem. To technika dekoracyjna polegająca na nakładaniu tynku w kilku warstwach o różnych kolorach i zdrapywaniu wierzchnich z nich w celu odsłonięcia spodniej barwy.

Od połowy XVI do połowy XVIII wieku posiadłością władali Promnitzowie, którzy przekształcili sąsiednią rezydencję w barokowy pałac, tworząc okazały kompleks zamkowo-pałacowy. W XIX wieku zabytkowy obiekt stracił swoją dotychczasową funkcję i służył m.in. jako więzienie oraz siedziba muzeum regionalnego. Tragiczny w skutkach okazał się rok 1945, kiedy w wyniku pożaru wywołanego działaniami wojennymi zamek uległ poważnemu zniszczeniu i na dekady popadł w ruinę.

Z historią zamku w Żarach związana jest również postać słynnego niemieckiego kompozytora Georga Philippa Telemanna. Ten jeden z najbardziej płodnych twórców wszech czasów (ma na swoim koncie ponad 3000 utworów) w kaplicy pałacowej poślubił Amalię Luizę Julianę Eberlin. O jego obecności w mieście przypomina dziś m.in. pamiątkowa ławeczka.

Źródła: UM Żary, Most The Most

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.