Wyszehrad w Zakolu Dunaju to urokliwe miasteczko z bogatą historią. Kiedyś było stolicą Węgier

Spis treści:

1. Miasto w wielkim łuku Dunaju
2. Rzymska strażnica, miasto królów i centrum dyplomacji
3. Jakie atrakcje skrywa Wyszehrad?

W odległej przeszłości Wyszehrad był rzymską strażnicą. Wraz z nastaniem średniowiecza stał się twierdzą, która skutecznie opierała się najeźdźcom, a przez pewien czas – także stolicą Królestwa Węgier. Największą sławę miasto zyskał jednak jako arena dyplomatyczna, gdy w XIV stuleciu odbywały się tam kluczowe kongresy królów.

Miasto w wielkim łuku Dunaju

Wyszehrad, formalnie określany jako miasto zamkowe, znajduje się w komitacie Pest, w powiecie Szentendre, w centralnych Węgrzech. Od Budapesztu jest oddalony o zaledwie 40 km na północ.

Miasto wybudowano w miejscu, gdzie Dunaj gwałtownie zmienia kierunek, tworząc wyjątkowo malowniczy krajobraz. Z okolicznego wzgórza, na którym wznosi się cytadela, rozpościera się fantastyczna panorama całego Zakola Dunaju.

W przeszłości to właśnie te specyficzne warunki naturalne zadecydowały o wyjątkowych walorach obronnych tego miejsca. Z kolei dziś zapewnia miastu niemała popularność. Wyszehrad stanowi trzeci, kluczowy element szlaku turystycznego Zakola Dunaju, łączącego historyczne trasy z Esztergomem, dawną siedzibą kościelną z monumentalną bazyliką, i z Szentendre, urokliwym miastem artystów.

Rzymska strażnica, miasto królów i centrum dyplomacji

W swojej długiej historii, Wyszehrad ewoluował od rzymskiego obozu, przez królewską stolicę, aż po kluczowy ośrodek dyplomacji międzynarodowej. Nic dziwnego, że w 1991 roku nazwa miasta została przywołana przez założycieli Grupy Wyszehradzkiej.

Pograniczna forteca Rzymian

W połowie IV wieku, na terenie dzisiejszego miasta Rzymianie wznieśli obóz wojskowy. Fortyfikacja wybudowana na planie trójkąta strzegła granic Cesarstwa Rzymskiego. W V wieku Rzymianie opuścili obóz.

Średniowieczny Wyszehrad

Na fundamentach starych umocnień w X i XI stuleciu wzniesiono fortyfikację, która szybko stała się regionalnym centrum nowego państwa węgierskiego. To właśnie wtedy, w 1009 roku, po raz pierwszy pojawiła się nazwa „Visegrád”.

W 1242 roku, w trakcie niszczycielskiego najazdu Mongołów, pierwotny zamek został doszczętnie zniszczony. W obawie przed kolejną inwazją, król Bela IV rozkazał wybudować nową potężną cytadelę.

Fortyfikację wzniesiono w miejscu, które ze strategicznego punktu widzenia idealnie nadawało się do celów obronnych – na szczycie góry. Król rozkazał dobudować do istniejących umocnień heksagonalną wieżę mieszkalną (od strony Dunaju) i połączyć oba obiekty masywnym murem, zamykającym dolinę. W ten sposób Wyszehrad stał się ogromną twierdzą.

Czasy rządów Andegawenów

Prawdziwa transformacja miasta nastąpiła, gdy na tronie zasiadł Karol I Robert. W 1323 roku, po zwycięstwie nad możnowładcami i umocnieniu swojej władzy przeniósł swoją siedzibę z Temeszwaru do Wyszehradu. Tym samym niewielka osada szybko przekształciła się w dynamicznie rozwijające się miasto i reprezentacyjne centrum władzy. W Wyszehradzie powstała kancelaria królewska i inne instytucje centralne.

Jednocześnie Karol Robert rozpoczął budowę jednego z najbardziej znaczących ośrodków monarszych w regionie – Pałacu Królewskiego u stóp góry. Warto również podkreślić, że Wyszehrad był strategicznym skarbcem – w górnym zamku do 1526 roku przechowywano węgierskie insygnia koronacyjne, kluczowe dla legitymizacji władzy królewskiej.

Początek środkowoeuropejskiej dyplomacji

Najważniejszym wydarzeniem, które nadało Wyszehradowi międzynarodową sławę, był kongres królów, który odbył się jesienią 1335 roku. Wydarzenie to stało się triumfem dyplomacji – zwieńczeniem trwających niemal dwa lata rokowań polsko-czeskich i polsko-krzyżackich, w których kluczową rolę pośrednika i poręczyciela odegrał węgierski król.

To historyczne spotkanie pozwoliło rozwiązywać skomplikowane spory terytorialne i dynastyczne. Głównym tematem był arbitraż w sprawie ziem zajętych przez zakon krzyżacki, ale najważniejsze postanowienia dotyczyły Królestwa Polskiego. Król czeski Jan Luksemburski, wraz z synem Karolem, formalnie zrezygnował ze swoich roszczeń prawnych do tytułu króla Polski. W zamian za to polscy dyplomaci zobowiązali się do zapłaty znacznej rekompensaty finansowej Luksemburgowi, sięgającej 20 tysięcy kop groszy praskich.

W trakcie drugiego zjazdu, który odbył się w 1338 lub 1339 roku, Kazimierz Wielki zrezygnował z ziem, których książęta uznawali zwierzchnictwo czeskie. W zamian za to uzyskał deklarację, że Luksemburczyk nie zakwestionuje doprowadzenia Krzyżaków przed sąd papieski.

Renesans na Węgrzech

Okres największej świetności Wyszehradu rozpoczął się wraz z nastaniem renesansu, kiedy to ambicje królewskie przekształciły średniowieczny pałac w perłę architektoniczną. Choć król Zygmunt Luksemburski przeniósł stolicę do Budy, wciąż dbał o Wyszehrad, rozbudowując pałac i dobudowując trzeci mur kurtynowy (około 1400 roku).

Największą przemianę w kompleksie królewskim wykonał jednak Maciej Korwin. Pod koniec XV wieku król powrócił do rezydowania w Wyszehradzie i zlecił gruntowną renowację i przebudowę Pałacu Królewskiego, nadając mu styl wczesnego renesansu. Rezydencja stała się wówczas jedną z najwspanialszych i najnowocześniejszych siedzib królewskich na kontynencie.

Upadek Wyszehradu

Czas wielkiego splendoru został brutalnie przerwany w XVI wieku. Po dwukrotnym oblężeniu, 1529 i 1543 roku, Wyszehrad wpadł w ręce Imperium Osmańskiego. Mimo krótkiego okresu odzyskania kontroli, miasto pozostawało pod panowaniem tureckim aż do 1685 roku, a zamek uległ poważnym uszkodzeniom i nigdy później nie był już używany.

Ostateczny cios zadali jednak nie Turcy, a Habsburgowie. Po zakończeniu okupacji osmańskiej, rezydencja wraz z twierdzą zostały celowo wysadzone w powietrze z rozkazu cesarza Leopolda I.

Była to typowo polityczna decyzja, mająca na celu eliminację dawnego centrum niezależnej węgierskiej władzy monarszej. W rezultacie pałac uległ zniszczeniu i został z czasem pogrzebany przez zbocze góry, pod którą został zbudowany. Jego istnienie było tak wątpliwe, że archeolodzy jeszcze kilkadziesiąt lat temu spierali się o jego lokalizację. Jednak dzięki powolnej i metodycznej rekonstrukcji, to niezwykłe miejsce powoli powraca z niebytu zapomnienia.

Jakie atrakcje skrywa Wyszehrad?

Wyszehrad znajduje się „o rzut kamieniem” od Budapesztu, więc każdy odwiedzający Węgry i ich stolicę może udać się tam na jednodniową wycieczkę. Wizyta w niewielkim miasteczku daje turystom możliwość poznania średniowiecznej i renesansowej historii tego miejsca. Nie można też nie wspomnieć o panoramie okolicy, która zapiera dech w piersiach. Co warto zobaczyć w Wyszehradzie?

Górny zamek

Cytadela wzniesiona przez Belę IV jest najbardziej rozpoznawalnym obiektem w Wyszehradzie. Dziś funkcjonuje tam muzeum, w którym eksponowane są dawne symbole Królestwa Węgier. Niezależnie od ekspozycji historycznych, głównym magnesem dla odwiedzających jest panoramiczny widok na całe Zakole Dunaju.

Wieża Salomona

W centralnej części kompleksu wznosi się Wieża Salomona – masywna, heksagonalna budowla mieszkalna z XIII wieku. Swoją nazwę zawdzięcza legendzie, według której więziono tam węgierskiego króla z dynastii Arpadów. Dziś nie ma jednak wątpliwości, że powstała kilka wieków później. W wieży, będącej dziś w pełni odrestaurowanym obiektem, mieści się muzeum.

Pałac Królewski

Wizyta w Pałacu Królewskim pozwala cofnąć się do czasów dworu Macieja Korwina. Odrestaurowany dwukondygnacyjny dziedziniec, Fontanna Herkulesa dłuta Giovanniego Dalmaty i wykonana z czerwonego marmuru gotycka Lwia Fontanna są kluczowymi punktami programu zwiedzania.

Szlaki i rejsy widokowe

Średniowieczne i renesansowe obiekty nie są jedynymi atrakcjami Wyszehradu. Nie można zapomnieć o niezwykłych walorach krajobrazowych tego miejsca. Nad Dunajem wytyczono wiele ścieżek pieszych. Spacer wzdłuż promenady pozwala cieszyć się wspaniałym nadrzecznym krajobrazem. Nie można nie wspomnieć, że w obszarze Zakola Dunaju organizowane są też rejsy. Wyszehrad doskonale łączy się też z innymi atrakcjami regionu, takimi jak Esztergom i Szentendre.

Źródło: National Geographic Polska

Nasz autor

Artur Białek

Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.