Paestum – greckie świątynie, które przetrwały ponad 2500 lat

Spis treści:

1. Starożytne miasto Wielkiej Grecji
2. Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe?
3. Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje

To właśnie tutaj można zobaczyć jedne z najlepiej zachowanych świątyń greckich na świecie. Ruiny starożytnego miasta, zachowane budowle sakralne i bogate zbiory archeologiczne pokazują znaczenie, jakie Paestum miało w czasach Wielkiej Grecji. Dodatkowym atutem jest położenie – bliskość wybrzeża sprawia, że zwiedzanie można połączyć z wypoczynkiem nad morzem.

Starożytne miasto Wielkiej Grecji

Historia miasta sięga około 600 roku p.n.e., kiedy greccy osadnicy z kolonii Sybaris założyli tutaj miasto Posejdonia. Nazwa nawiązywała do Posejdona, boga mórz, choć z czasem najważniejszym kultem religijnym stał się kult Hery.

Położenie nad Morzem Tyrreńskim sprzyjało rozwojowi handlu i kontaktów z innymi greckimi koloniami. Posejdonia szybko stała się ważnym ośrodkiem politycznym, gospodarczym i religijnym. W kolejnych wiekach miasto znalazło się pod panowaniem Lukanów, a następnie Rzymian, którzy w 273 roku p.n.e. nadali mu nazwę Paestum.

Przez wiele stuleci miasto prosperowało, jednak zmiany środowiskowe, rozwój terenów bagiennych, malaria oraz najazdy Saracenów doprowadziły do jego stopniowego opuszczenia. W średniowieczu dawne centrum życia niemal całkowicie zniknęło pod roślinnością.

Dopiero podczas budowy nowej drogi wzdłuż wybrzeża w XVIII wieku odkryto monumentalne ruiny. Ich widok wywołał ogromne zainteresowanie uczonych, artystów i podróżników z całej Europy.

Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe?

Wiele stanowisk archeologicznych zachowało pojedyncze budowle lub fragmenty dawnych miast. Paestum wyróżnia się tym, że można tu zobaczyć niemal kompletny układ starożytnego ośrodka miejskiego.

Na obszarze dawnego miasta zachowały się:

• trzy monumentalne świątynie greckie,
• fragmenty forum,
• amfiteatr,
• pozostałości głównych ulic,
• niemal kompletny system murów obronnych,
• cenne eksponaty z czasów greckich i rzymskich prezentowane w Muzeum Archeologicznym w Paestum.

Dzięki temu odwiedzający mogą prześledzić historię miejsca od okresu greckiego, przez czasy rzymskie, aż po jego późniejszy upadek. Wysoka wartość historyczna stanowiska oraz wyjątkowy stan zachowania zabytków sprawiły, że w 1998 roku Paestum wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Świątynia Hery w Paestum – najstarsza budowla kompleksu

Najstarszym zachowanym zabytkiem jest świątynia Hery w Paestum. Powstała około 550 roku p.n.e. i jest jednym z najcenniejszych przykładów archaicznej architektury doryckiej. Charakterystyczne masywne kolumny oraz nietypowy układ wnętrza odróżniają ją od wielu innych greckich świątyń.

Przez długi czas badacze błędnie uznawali budowlę za rzymską bazylikę. Dopiero odkryte inskrypcje oraz figurki wotywne pozwoliły ustalić, że była poświęcona Herze – bogini małżeństwa, rodziny i płodności.

Kult Hery odgrywał w życiu mieszkańców Posejdonii ogromną rolę. Archeolodzy odnaleźli liczne figurki przedstawiające kobiety, składane jako dary wotywne. Wiele z nich wiąże się z modlitwami o szczęśliwe małżeństwo lub narodziny dzieci.

Druga świątynia Hery – kolosalne rozmiary i klasyczna architektura

Kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się druga świątynia Hery, zbudowana około 460–450 roku p.n.e. Przez wiele lat określano ją jako Świątynię Neptuna, czyli Posejdona. Jednak współczesne badania wskazują, że również ta budowla była związana przede wszystkim z kultem Hery. Jest ona większa, bardziej harmonijna i lepiej zachowana niż starsza świątynia.

Dla wielu historyków architektury stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów klasycznej świątyni doryckiej. Szczególne wrażenie robią proporcje budowli oraz zachowane elementy konstrukcji, które pozwalają wyobrazić sobie jej pierwotny wygląd. Sporą ciekawostką dla zwiedzających są też pozostałości ołtarzy, przy których odbywały się ceremonie religijne i składano ofiary.

Świątynia Ateny i pozostałe zabytki Paestum

Choć to świątynie Hery przyciągają największą uwagę, warto odwiedzić również świątynię Ateny. Powstała około 500 roku p.n.e. i reprezentuje interesujący etap przejściowy pomiędzy stylem doryckim a jońskim. Świątynia została wzniesiona na najwyżej położonym fragmencie starożytnego miasta, dzięki czemu wyraźnie dominuje nad otaczającym krajobrazem stanowiska archeologicznego.

Na uwagę zasługują także:

• rzymskie forum, które najprawdopodobniej powstało w miejscu wcześniejszej greckiej agory,
• amfiteatr z I wieku p.n.e.,
• mury miejskie o długości blisko 5 kilometrów,
• pozostałości dawnych bram prowadzących do miasta.

Grób Nurka – jedno z największych odkryć archeologicznych

Jednym z najcenniejszych zabytków związanych z Paestum jest słynny Grób Nurka. Odkryty w 1968 roku grobowiec zawiera wyjątkowe freski datowane na I połowę V wieku p.n.e. Szczególną sławę przyniosło mu przedstawienie młodego człowieka skaczącego do wody.

Znaczenie odkrycia jest ogromne. To jedyny zachowany w całości przykład greckiego malarstwa figuralnego z tego okresu wykonany techniką fresku. Jest więc bezcennym źródłem wiedzy o sztuce starożytnej Grecji. Oryginalne malowidła można oglądać w muzeum archeologicznym znajdującym się na terenie kompleksu.

Muzeum Archeologiczne w Paestum

Zwiedzanie stanowiska warto uzupełnić wizytą w muzeum. Zgromadzono tam tysiące przedmiotów odnalezionych podczas wykopalisk. Wśród najciekawszych eksponatów znajdują się wspomniane wyżej freski z Grobu Nurka, ale też rzeźby i posągi, ceramika grecka, elementy dekoracji świątyń oraz zabytki pochodzące z okresu rzymskiego.

Ekspozycje pozwalają lepiej zrozumieć codzienne życie mieszkańców miasta, wierzenia starożytnych Greków oraz rozwój sztuki na przestrzeni kolejnych epok.

Plaża w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego

Paestum kojarzy się przede wszystkim z greckimi świątyniami, jednak niedaleko ruin znajduje się także szeroka, piaszczysta plaża. Wybrzeże w tej części Kampanii jest zwykle spokojniejsze niż najbardziej znane kurorty regionu, dlatego wielu turystów wybiera je na odpoczynek po zwiedzaniu.

Bliskość Morza Tyrreńskiego przypomina również o znaczeniu, jakie dla rozwoju starożytnego miasta miało położenie nad ważnym szlakiem morskim. To właśnie dostęp do morza przez stulecia wspierał rozwój handlu i kontakty Posejdonii z innymi ośrodkami Wielkiej Grecji.

Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje

Na zwiedzanie Paestum warto przeznaczyć co najmniej kilka godzin. Najlepsze warunki do zwiedzania panują rano oraz późnym popołudniem. Niższe temperatury sprzyjają spacerom, a światło pozwala lepiej dostrzec detale architektoniczne starożytnych świątyń. W miesiącach letnich warto pamiętać, że duża część stanowiska znajduje się na otwartej przestrzeni, dlatego przydatne będą nakrycie głowy i zapas wody.

Dojazd do Paestum jest stosunkowo prosty. Miejscowość leży na linii kolejowej łączącej Neapol, Salerno i południową część Kampanii, a stacja znajduje się w niewielkiej odległości od wejścia do parku archeologicznego. Dzięki temu miejsce można bez problemu odwiedzić również podczas jednodniowej wycieczki bez samochodu.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.