Gorąca wyspa bez lotniska i kurortów. Tu rosną jedne z najlepszych pistacji na świecie

Spis treści:

1. Podmiejska strefa wypoczynkowa Aten
2. Egina w mitologii
3. Egina w historii
4. Współczesna Egina
5. Najważniejsze atrakcje wyspy

Wyspa ma bogatą historię, zakorzenioną w greckiej mitologii. Dzięki dogodnej lokalizacji, dziś pełni funkcję łatwo dostępnej enklawy spokoju. Od imponujących ruin świątyń po unikatową kulturę uprawy pistacji – Egina ma do zaoferowania coś dla każdego.

Podmiejska strefa wypoczynkowa Aten

Egina, druga największa wyspa archipelagu Wysp Sarońskich, znajduje się w administracji zdecentralizowanej Attyka, w regionie o tej samej nazwie i jednostce regionalnej Wyspy.

Wyspa jest oddalona od greckiej stolicy o zaledwie 30 km. Z portu w Pireusie można tam dopłynąć w zaledwie 40 minut. To sprawia, że w sezonie turystycznym Egina staje się czymś w rodzaju podmiejskiej strefy wypoczynkowej Aten.

Egina w mitologii

Egina, jak większość greckich miejsc o głębokiej historii, jest mocno zakorzeniona w mitologii. Według legendy, nazwa wyspy pochodzi od imienia nimfy Aiginy, córki Asoposa. Zeus, władca bogów, porwał Aiginę i sprowadził ją na tę wyspę, aby ukryć się przed zazdrosną żoną, Herą.

Z tego połowicznie boskiego związku narodził się Ajakos, który później stał się jedną z najważniejszych postaci mitologii greckiej, pełniąc po śmierci funkcję sędziego świata podziemi.

Opowieść o Myrmidonach

Opowieść o Ajakosie niesie ze sobą głębszy wymiar dotyczący genezy mieszkańców wyspy. Jak głosi legenda, gdy syn Zeusa i nimfy Aiginy powrócił na wyspę, zasmucił się tym, że teren był pustynny i bezludny. Poprosił ojca o stworzenie ludzi, którzy zaludnią te ziemie. Zeus, w akcie boskiej interwencji, przemienił miejscowe mrówki w istoty ludzkie. W ten sposób narodził się waleczny lud Myrmidonów.

Egina w historii

Na przestrzeni wieków rola Eginy ulegała znaczącym zmianom. Z morskiej potęg, wyspa stała się obiektem zakusów piratów. W historii nowożytnej, przez krótki czas pełniła rolę centrum odrodzenia greckiej państwowości.

Morska potęga

W starożytności Egina była jednym z wiodących ośrodków handlowych i potęg morskich w Zatoce Sarońskiej, konkurując o dominację z dynamicznie rozwijającymi się Atenami. Do dziś świadczą o tym imponujące ruiny. W Kolonie, zaledwie kilkaset metrów od głównego portu, znajdują się pozostałości starożytnego portu i świątyni. Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest ostatnia stojąca kolumna doryckiej świątyni Apollina.

Jednak ewolucja wyspy zaczęła podążać w innym kierunku w okresie bizantyjskim i średniowiecznym. W tamtym czasie zagrożenie ze strony piratów (w tym Saracenów) stało się tak poważne, że ludność musiała porzucić bezpieczne porty i schronić się w głębi lądu.

Ufortyfikowane sanktuarium na wzgórzu

Bezpieczeństwo zapewniła Paleochora, osada zbudowana na górskim zboczu, funkcjonująca jako ufortyfikowany zamek i schronienie przed najazdami. Opuszczenie wybrzeża i przeniesienie centrum życia do fortecy oznaczało historyczną decyzję o przedłożeniu przetrwania nad handel i dobrobyt. Założona około 896 roku Paleochora stanowi namacalny dowód na cykl historyczny wyspy – od morskiej otwartości do lądowej izolacji i obrony.

Paleochora dziś jest wymarłą osadą, a przy tym – także niezwykle ważnym zabytkiem. Zachowało się tam wiele ruin bizantyjskich kościołów.

Krótki sen o stolicy

Najbardziej doniosły, choć krótki epizod w nowożytnej historii Eginy, nastąpił po wywalczeniu niepodległości. Po rewolucji 1821 roku i przed ostatecznym ustanowieniem Nauplionu jako stałej stolicy, Egina pełniła funkcję tymczasowej, strategicznej siedziby rządu (w latach 1827–1829). Prezydent Ioannis Kapodistrias wybrał wyspę jako pierwsze centrum administracyjne rodzącego się państwa.

Za tym wyborem przemawiało kilka kluczowych czynników:

• bezpieczeństwo – wyspa oferowała naturalną ochronę przed osmańskimi wojskami lądowymi, które wciąż kontrolowały znaczną część kontynentalnej Grecji;
• położenie morskie – bliskość kluczowych ośrodków w Zatoce Sarońskiej pozwalała na szybką komunikację z flotą i sojusznikami;
• infrastruktura – mimo zniszczeń wojennych Egina dysponowała portem i zapleczem, które pozwoliło na szybkie zorganizowanie administracji.

Kruche dziedzictwo Kapodistriasa

Wizja Kapodistriasa dotyczyła nie tylko administracji, ale przede wszystkim odbudowy społeczeństwa. Z jego rozkazu zbudowano sierociniec, który przeszedł do historii jako pierwszy grecki budynek użyteczności publicznej w niepodległym państwie. Został on zaprojektowany, by zapewnić schronienie, wyżywienie i edukację dla około 600 sierot, ofiar wojny. Co istotne, do budowy wykorzystano kamienie pochodzące ze starożytnych ruin i fortyfikacji Eginy, co symbolizowało budowę nowej Grecji na fundamencie antycznej spuścizny.

Sierociniec był odzwierciedleniem oświeceniowej wizji Kapodistriasa. Oprócz szkół i warsztatów (stolarskich i kowalskich), kompleks ten mieścił także Publiczną Bibliotekę Narodową, Narodowe Muzeum Archeologiczne i Narodową Drukarnię. Celem było stworzenie nowej, wykształconej elity dla młodego narodu. Niestety, po zabójstwie Kapodistriasa i wewnętrznych konfliktach, ta wzniosła wizja załamała się. Sierociniec przestał działać, a od 1880 roku, na prawie stulecie, został przekształcony w więzienie dla więźniów kryminalnych i politycznych. Szybka transformacja centrum wiedzy w symbol ucisku stała się bolesną metaforą niestabilności politycznej Grecji w XIX wieku.

Współczesna Egina

Współczesna Egina, mimo że musi mierzyć się z wyzwaniami wynikającymi z intensywnej urbanizacji i turystyki sezonowej, zbudowała swoją tożsamość ekonomiczną wokół jednej, wyjątkowej uprawy. Podczas gdy tradycyjne rzemiosło ustąpiło miejsca usługom, wyspa odnalazła nowy motor napędowy – pistacje.

Złoto wyspy

Intensywna uprawa pistacji rozpoczęła się tam w XIX wieku. Lokalna gleba i klimat okazały się idealne do tego celu, dzięki czemu pistacje z Eginy (Fistikia Aeginis) zyskały międzynarodową renomę. Choć drzewo wydaje pierwsze owoce po czterech latach, a zbiory trwają od sierpnia do połowy września, to wydajność jest znacząca, osiągając od 500 do 700 ton rocznie. Kluczowym elementem w strategii marki Eginy było uzyskanie w 1993 roku statusu Chronionej Nazwy Pochodzenia dla Fistikia Aeginis.

Najważniejsze atrakcje wyspy

Egina oferuje turystom bogactwo atrakcji, wśród których na pierwszy plan wysuwają się antyczne ruiny. Należy jednak podkreślić, że wyspa ma do zaoferowania coś więcej. Odbywa się tam słynny festiwal, a przyjezdnych zachwycają także obiekty kulturalne i miejsca kultu.

Świątynia Afai

Egina może poszczycić się jednym z najważniejszych i najlepiej zachowanych zabytków starożytnej Grecji – świątynią Afai. Zlokalizowana na wzgórzu porośniętym lasem piniowym, powstała około 500 roku p.n.e., stanowiąc doskonały przykład architektury doryckiej, wzniesiony na długo przed sławą ateńskiego Partenonu.

Architektura świątyni jest najlepszym dowodem na to, jak dobrze starożytni projektanci rozumieli optykę. Podobnie jak w przypadku innych wielkich budowli doryckich, zastosowano tam subtelne korekty wizualne – kolumny narożne są nieco szersze niż pozostałe, aby na tle jasnego nieba nie sprawiały wrażenia zbyt cienkich.

Należy podkreślić, że dzisiejsze białe ruiny nie oddają pierwotnego wyglądu sanktuarium. Antyczne posągi na przyczółkach były kolorowe, a detale, jak włosy czy trzymane w dłoniach włócznie i łuki, wykonane były z metalu. Te elementy nadawały rzeźbom dynamiczny charakter, który zaginął w wyniku upływu czasu.

Aegina Fistiki Fest

Od 2008 roku, corocznie we wrześniu odbywa się Aegina Fistiki Fest, najważniejsze wydarzenie festiwalowe w Zatoce Sarońskiej. Festiwal ten przyciąga ponad 20 tysięcy odwiedzających.

Wydarzenie jest syntezą handlu i kultury. Promenada portowa ożywa dzięki komercyjnej wystawie, na której około 60 straganów oferuje pistacje i produkty pochodne – od prażonych przysmaków, po słodycze. Program kulturalny, odbywający się pod hasłem „Ziemia, Światło, Smak, Kultura”, obejmuje seminaria gastronomiczne prowadzone przez sławnych szefów kuchni, wystawy rękodzieła (biżuteria, ceramika) inspirowanego pistacjami i edukacyjne pokazy tkania tradycyjnych koronek kopaneli.

Pozostałe atrakcje wyspy

Wśród innych ciekawych miejsc na Eginie należy wyróżnić:

• Klasztor Agios Nektarios, popularne miejsce pielgrzymkowe,
• zabytki historyczne, takie jak Wieża Markellosa oraz Dom Nikosa Kazantzakisa, sławnego greckiego pisarza.

Źródło: National Geographic Polska

Nasz autor

Artur Białek

Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.