Most, który nie służy ludziom ani samochodom. To najdłuższa tego typu budowla w Polsce

Spis treści:

1. W otoczeniu Borów Tucholskich
2. Jak powstał akwedukt w Fojutowie?
3. Dzieło hydrotechniki
4. Akwedukt w Fojutowie jako atrakcja turystyczna

Obiekt powstał w latach 40. XIX wieku jako strategiczna pruska inwestycja w gospodarkę wodną. To najdłuższa tego typu budowla w Polsce, której trwałość i niezawodność dobitnie świadczą o perfekcyjnej jakości planowania architektonicznego.

W otoczeniu Borów Tucholskich

Kolonia borowiacka Fojutowo znajduje się w powiecie tucholskim, w gminie Tuchola (województwo kujawsko-pomorskie). Sam akwedukt jest zlokalizowany niedaleko trasy łączącej Tucholę z Czerskiem, ale bezpośredni dojazd wymaga zjechania z głównej drogi – jadąc od strony Tucholi, za wsią Legbąd, należy skręcić w lewo i przejechać około 5 km leśną drogą, by dotrzeć do Fojutowa.

Obiekt ten jest głęboko zakorzeniony w krajobrazie Borów Tucholskich i stanowi bramę do Tucholskiego Parku Krajobrazowego. Region ten słynie z wysokich walorów przyrodniczych, jednak akwedukt, będący reliktem pruskiej myśli gospodarczej, harmonijnie wtapia się w tamtejszy krajobraz, jakby był jego naturalnym elementem.

Jak powstał akwedukt w Fojutowie?

Powstanie Akweduktu w Fojutowie jest nierozerwalnie związane z budową Wielkiego Kanału Brdy – gigantycznym przedsięwzięciem hydrotechnicznym z połowy XIX wieku. Prace realizowane w latach 40. miały strategiczny cel gospodarczy – irygację, czyli doprowadzenie wody do ubogich łąk czerskich.

Działanie to miało zwiększyć potencjał rolniczy regionu. Inwestycja ta była częścią szerszej, 30-kilometrowej sieci nawadniającej. To masowe przedsięwzięcie, polegające na budowie sztucznej odnogi rzecznej łączącej różne odcinki Brdy, zostało zrealizowane ręcznie przez żołnierzy pruskich.

Akwedukt rozwiązał istotny problem

Powstanie samego akweduktu w Fojutowie było podyktowane koniecznością techniczną. Wielki Kanał Brdy, prowadzony w sztucznym korycie, musiał pokonać naturalną przeszkodę terenową – głęboki jar, na którego dnie przepływa Czerska Struga. Akwedukt spełnił rolę mostu, umożliwiając kanałowi prowadzenie wód górą, nad doliną.

Projekt inżynierski czerpał inspirację z trwałości i monumentalizmu starożytnej inżynierii. Budowla jest wyraźnie wzorowana na antycznych rzymskich konstrukcjach tego typu. Pierwotnie była wykonana z drewna, co było typowe dla szybkiej fazy budowy. Później, została przebudowana na znacznie trwalszą konstrukcję murowaną, wykorzystującą cegły i lepik , przyjmując ostatecznie formę kamienno-ceglanego tunelu w dolnej partii.

Dzieło hydrotechniki

Słynny akwedukt to nie tylko zabytek. Ta niezwykła budowla wciąż jest przede wszystkim w pełni funkcjonalną konstrukcją hydrotechniczną, która od ponad 160 lat nieprzerwanie spełnia swoją rolę.

Skrzyżowanie wodne

Konstrukcyjnie akwedukt jest skrzyżowaniem dwóch cieków wodnych na dwóch różnych poziomach. Sztuczny Wielki Kanał Brdy płynie górą, natomiast naturalna Czerska Struga – dołem, w specjalnie skonstruowanym tunelu. Oba cieki krzyżują się pod niemal prostym kątem. Należy podkreślić, że akwedukt w Fojutowie jest najdłuższym i najmasywniejszym tego typu obiektem w Polsce. Długość konstrukcyjna budowli wynosi 75 metrów. Na Wielkim Kanale Brdy istnieją jeszcze dwa akwedukty, ale te są znacznie mniejsze.

Krytycznym parametrem inżynieryjnym jest pionowa różnica poziomów lustra wód między Wielkim Kanałem Brdy a Czerską Strugą, która wynosi dokładnie 9 metrów. Ta wysokość była niezbędna, aby zapewnić grawitacyjne funkcjonowanie systemu nawadniania i zachować odpowiedni spadek wody.

W latach 70. XX wieku przeprowadzone zostały prace remontowe, w wyniku których ceglany łuk sklepienia ustąpił miejsca niezbyt urodziwej konstrukcji żelbetowej. Na całe szczęście, w 2002 roku betonowe elementy obłożono płytkami, które przywróciły budowli jej pierwotny wygląd.

Akwedukt w Fojutowie jako atrakcja turystyczna

Ta wyjątkowa konstrukcja nadal pełni swoją pierwotną funkcję. Należy jednak podkreślić, że akwedukt nie jest wyłącznie „pospolitą” budowlą hydrotechniczną. To popularna atrakcja turystyczna, udostępniona zwiedzającym bezpłatnie, całorocznie i całodobowo.

Unikatowe doświadczenie sensoryczne

Kluczem do popularności Akweduktu jest trasa zwiedzania, która pozwala na bliski kontakt z konstrukcją i jej mechanicznym działaniem. Turyści mogą spacerować wyznaczoną trasą wzdłuż Wielkiego Kanału Brdy, a następnie zejść dołem. Najbardziej spektakularnym momentem jest przejście pomostem w kamienno-ceglanym tunelu, bezpośrednio nad Czerską Strugą, ale jednocześnie pod korytem Wielkiego Kanału Brdy. Pomost pierwotnie służył straży pilnującej akweduktu i obsłudze konserwatorskiej. Dziś pozwala wszystkim zainteresowanym doświadczyć niezwykłych wrażeń.

Pokonując tunel, spaceruje się tuż obok Czerskiej Strugi, podczas gdy nad głową, wartkim nurtem, przepływa Wielki Kanał Brdy. Wrażenie jest ciekawe, poza tym przejście dolnym poziomem daje możliwość fizycznego doświadczenia skali XIX-wiecznej inżynierii pruskiej.

Wieża widokowa

W sąsiedztwie akweduktu powstała 15-metrowa drewniana wieża widokowa. Konstrukcja zapewnia panoramiczny widok na sam akwedukt, jar Czerskiej Strugi i rozległe obszary Tucholskiego Parku Krajobrazowego. Na miejscu nie zabrakło również niezbędnych udogodnień, w tym miejsc do piknikowania drewnianymi stołami i ławkami.

Idealne miejsce na aktywny wypoczynek

Niemałą atrakcją jest także sama lokalizacja akweduktu w malowniczych Borach Tucholskich. Okoliczne lasy stwarzają doskonałe warunki do wycieczek rowerowych, a Brda, znana z czystości, jest popularnym szlakiem kajakowym. W pobliżu funkcjonują wypożyczalnie sprzętu, a przy brzegu rzeki zlokalizowany jest mini pomost. Fojutowo może posłużyć za bazę wypadową do odkrywania różnorodnych terenów, sprzyjając turystyce wielodniowej.

Źródło: National Geographic Traveler

Nasz autor

Artur Białek

Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.