Ten prawdziwy Kraken żył w czasach dinozaurów. Odkryto gigantyczną ośmiornicę sprzed 100 mln lat, która radziła sobie z gadami

Zidentyfikowanie giganta Nanaimoteuthis haggarti było możliwe dzięki analizie 27 skamieniałych szczęk ośmiornic, odnalezionych w Japonii oraz na wyspie Vancouver. Ponieważ ośmiornice są zwierzętami o miękkim ciele, ich tkanki niemal nigdy nie ulegają fosylizacji. Kluczem do rozwiązania zagadki okazały się jednak ich twarde aparaty gębowe (dzioby), które dzięki nowoczesnej technologii cyfrowego wydobywania skamielin oraz sztucznej inteligencji pozwoliły ujawnić sekrety ukryte przez miliony lat głęboko w skałach. Zdecydowanie nie docenialiśmy bezkręgowców.

Prawdziwy gigant, który przerósł legendy

Wyniki badań opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” wskazują na istnienie dwóch nowych gatunków wymarłych ośmiornic płetwiastych: Nanaimoteuthis jeletzkyi oraz kolosa nazwanego Nanaimoteuthis haggarti.

Skala tego drugiego gatunku jest porażająca. Na podstawie rozmiarów szczęk naukowcy oszacowali, że dorosłe osobniki mogły osiągać od 7 do nawet 19 metrów długości całkowitej. Dla porównania współczesna rzadka kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) mierzy maksymalnie około 12 metrów, a słynne mozozaury z okresu kredy współczesne wielkiej ośmiornicy osiągały najwyżej 17 metrów. Dzisiejsze ośmiornice to przy nich maluszki – największa z nich, ośmiornica olbrzymia nie przekracza 5–6 metrów… ale rozpiętości ramion.

To czyni N. haggarti prawdopodobnie największym bezkręgowcem, jakiego kiedykolwiek odkryto w historii Ziemi.

Jak odtworzyć morskiego potwora z kawałka szczęki?

Zespół pod kierownictwem prof. Yasuhiro Iba wykorzystał tomografię szlifowania o wysokiej rozdzielczości. Pozwoliło to na stworzenie precyzyjnych, cyfrowych modeli 3D ukrytych wewnątrz kamieni struktur. Badacze ustalili, że u współczesnych ośmiornic istnieje ścisła korelacja między wielkością szczęki a długością płaszcza. Stosując te proporcje do znalezisk sprzed milionów lat, otrzymali dowód na istnienie behemotów o ogromnej sile.

„Kraken” z łatwością miażdżył pancerze ofiar

Analiza szczęk dostarczyła dowodów na niezwykle agresywną strategię żerowania. Skamieniałości noszą ślady intensywnego zużycia – odpryski, zadrapania i pęknięcia. Sugeruje to, że te gigantyczne głowonogi używały swoich potężnych dziobów do miażdżenia twardych pancerzy ofiar.

Co więcej, naukowcy odkryli coś fascynującego: zużycie szczęk było asymetryczne. Jedna strona była wytarta mocniej niż druga (nawet o 10% długości końcówki). W biologii taka behawioralna lateralizacja (preferowanie jednej strony ciała) jest silnie powiązana z zaawansowanym przetwarzaniem neuronowym. Oznacza to, że te „Krakeny” były nie tylko wielkie, ale również niezwykle inteligentne, co stawiało je na samym szczycie łańcucha pokarmowego.

Co ciekawe, lateralizacja u współczesnych ośmiornic objawia się m.in. tym, że konkretne osobniki preferują używanie określonego oka do obserwacji otoczenia lub konkretnego ramienia do badania nowych obiektów.

Dinozaury jednak nie władały światem?

To odkrycie przesuwa znaną historię ośmiornic o około 5 milionów lat, a ośmiornic płetwiastych (Cirrata) o aż 15 milionów lat wstecz. Skamieniałości N. jeletzkyi datuje się na okres od 100 do 72 milionów lat temu.

Przez to zmusza świat nauki do ponownego przemyślenia struktury oceanicznych ekosystemów kredy. Do tej pory sądzono, że szczytowe poziomy sieci pokarmowych przez 400 milionów lat były zarezerwowane dla kręgowców. Teraz wiemy, że bezkręgowce – dzięki utracie zewnętrznego szkieletu i rozwojowi potężnych szczęk oraz inteligencji – rzuciły im skuteczne wyzwanie.

Głowonogi u władzy

Choć niektórzy eksperci zachowują ostrożność co do maksymalnych szacunków (19 metrów to górna granica błędu statystycznego), nikt nie ma wątpliwości: Nanaimoteuthis był sprawnym i groźnym drapieżnikiem alfa.

– Te znaleziska korygują pogląd na ocean kredowy jako świat zdominowany wyłącznie przez duże drapieżniki kręgowe – podsumowuje paleontolog prof. Yasuhiro Iba z japońskiego Uniwersytetu Hokkaido, współautor badania. Historia ośmiornic, dotychczas prawie niewidoczna ze względu na brak kości, w końcu nabiera realnych, gigantycznych kształtów.

Źródło: Science, Live Science

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.