Śmiertelnie groźny dla płazów grzyb pojawił się w Brazylii i rozprzestrzenił na cały świat. Doprowadził już do wyginięcia ponad 500 gatunków

Skąd pochodzi grzyb pustoszący świat płazów? Naukowcy przeanalizowali 2280 okazów – także historycznych – by prześledzić jego podróż po świecie. Informacja o pochodzeniu mogłaby pomóc z nim walczyć. Czy naprawdę winne są wielkie żaby?

Historia rozprzestrzeniania się śmiercionośnego grzyba

Grzyb Batrachochytrium dendrobatidis, a konkretnie jego szczep Bd, wywołujący chytridiomikozę, doprowadził do wymierania ponad 500 gatunków płazów na całym świecie. Naukowcy od dawna starają się prześledzić jego pochodzenie, ale po kilku nieudanych „strzałach” wreszcie mamy przełom – dzięki analizie próbek muzealnych i danych dotyczących handlem mięsem żab ustalono, że rozprzestrzenił się on z Brazylii. Zyskał dzięki temu nowe miano: Bd-Brazil.

Wielkie badanie płazów

Badacze przeanalizowali tysiące okazów płazów zgromadzonych w muzeach zoologicznych na całym świecie. W 40 z nich wykryto obecność grzyba Bd. Najstarszy przypadek infekcji wykryto u pięciu osobników ropuchy Alytes obstetricans pochodzących z francuskich Pirenejów. Ciekawe jest to, że zostały one zebrane w… 1915 roku. Inny dawny przypadek dotyczył żaby Megophrys goeldii z 1964 roku występującej w Rio de Janeiro.

Skąd wiadomo, że grzyb pochodzi z Brazylii?

W badaniu naukowców z Uniwersytetu Stanowego w Campinas prześledzono 3617 historycznych tras handlu żabim mięsem. Wyróżniono 8 głównych – Brazylia eksportowała je do Stanów Zjednoczonych w latach 1991–2009, skąd następnie transportowano je do Korei Południowej w 2004 i 2008 roku. Ponieważ nie ma udokumentowanych przypadków eksportu grzyba z kraju azjatyckiego, w którym potwierdzono obecność Bd-Brazil, do innych krajów już dotkniętych chorobą, jest wysoce prawdopodobne, że to właśnie Brazylia jest rzeczywistym źródłem genotypu.

Czy wszystkiemu winne są żaby olbrzymie?

Trop w poszukiwaniu grzyba prowadził do buczków południowoafrykańskich (tzw. żab olbrzymich, żab byczych), które od lat 30. XX wieku hodowane są w Brazylii na skalę przemysłową – pozyskuje się z nich mięso. Populacja tych żab została ponownie wprowadzona w kraju w latach 70. XX wieku. Z czasem gatunek zaczął być eksportowany na rynki międzynarodowe jako źródło mięsa, co miało ogromny wpływ na globalne rozprzestrzenienie się Bd-Brazil.

Grzyb nie pojawił się jednak w Brazylii za sprawą wielkich żab – a tak podejrzewano wcześniej. Zespół badaczy ustalił, że obecność Bd w Brazylii sięga 1916 roku, czyli na długo przed wprowadzeniem wielkich płazów. Żabie mięso pomogło jedynie skuteczniej roznieść go na cały świat.

Co powoduje chytridiomikoza?

Grzyb Bd wywołuje chorobę zaburzającą równowagę elektrolitową u płazów, prowadząc do ich śmierci. Jest obecny zarówno na brazylijskich farmach żab, jak i w środowisku naturalnym, szczególnie wśród rodzimych gatunków, które często nie wykazują objawów choroby.

Wyniki badań brazylijskich naukowców jednoznacznie wskazują na potrzebę wprowadzenia globalnych środków zapobiegawczych. Autorzy apelują o wprowadzenie kontroli importu, badań przesiewowych patogenów oraz ścisłych protokołów kwarantanny. Ma to ogromne znaczenie dla ochrony rodzimych gatunków płazów oraz przeciwdziałania kolejnym epidemiom grzybiczym. Następna może dosłownie zmieść płazy z powierzchni Ziemi.

Źródło: Biological Conservation

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.