Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka

Spis treści:

1. Rewolucyjne badanie historii psów
2. Jak odróżniono psy od wilków?
3. Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy
4. Czy rolnictwo zmieniło psy?

Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło.

Rewolucyjne badanie historii psów

W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami.

Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”.

Jak odróżniono psy od wilków?

Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku.

Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kesslerloch (jaskinia w Szwajcarii) był rzeczywiście genetycznie psem. Jego szczątki datuje się na 14 200 lat. To najstarszy pies w tym badaniu i jeden z najstarszych, jakie kiedykolwiek znaleziono.

Europejskie psy starsze niż sądziliśmy

Wcześniejsze analizy sugerowały, że psy pochodzą od dwóch odrębnych populacji wilków, ze wschodniej i zachodniej Eurazji. Nowe modelowanie statystyczne wykazało jednak, że wszystkie wczesne psy europejskie mają wschodnie korzenie, z jedynie niewielką domieszką genów zachodnich.

Oznacza to, że europejskie wilki nie odegrały znaczącej roli w ewolucji psa, a udomowienie w Europie nie przebiegało niezależnie od Azji. Oba regiony dzielą ten sam profil pochodzenia. Skoro pies z Kesslerloch już 14 tysięcy lat temu był genetycznie bliższy psom europejskim niż azjatyckim, proces udomowienia musiał zacząć się znacznie wcześniej, by obie populacje zdążyły się od siebie oddalić.

Czy rolnictwo zmieniło psy?

Rozprzestrzenianie się rolnictwa w Europie wiązało się z wielkimi migracjami ludzi z Azji Południowo-Zachodniej. Badacze wykazali, że ewolucja psów podążała za historią ludzi. Psy lokalnych łowców-zbieraczy żyjących już w Europie, wniosły znaczący wkład w genetykę tych przybyłych z neolitycznymi rolnikami. Analizy genetyczne współczesnych psów pokazują, że są one podobne zarówno do swoich neolitycznych, jak i paleolitycznych przodków.

Pontus Skoglund, główny autor badania, stwierdził: „Psy były jedynymi zwierzętami, które towarzyszyły nam przed erą rolnictwa, więc ich ewolucja może pomóc nam zrozumieć, jak ta wielka zmiana ukształtowała nas samych. Fascynujące jest to, że psy paleolityczne w takim stopniu przyczyniły się do genetyki psów neolitu i współczesnych. Fakt, że pierwsi rolnicy przyjmowali psy łowców-zbieraczy do swoich grup świadczy o tym, jak ogromną wartość miały one dla naszych przodków”.

Anders Bergström, jeden z autorów badania, powiedział: „Bez użycia tych zaawansowanych narzędzi genetycznych nie bylibyśmy w stanie odróżnić psów od wilków. Nie moglibyśmy również stworzyć tak kompleksowego obrazu ich ewolucji (…). Jednak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Nadal badamy, jak psy rozprzestrzeniały się w Europie po prawdopodobnym udomowieniu gdzieś w Azji”.

Źródło: Nature

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.