Przełom w badaniach nad początkami dwunożności. Przodek człowieka zszedł z drzewa bardzo wcześnie

Szczątki należące do gatunku Sahelanthropus tchadensis odkryto na początku XXI wieku na pustyni Dżurab w Czadzie. Była to zasługa zespołu paleontologów z Uniwersytetu w Poitiers.

Początkowo opublikowano tylko informacje dotyczące czaszki, żuchwy i zębów. Badacze uznali spoczywające obok kości kończyn za należące do innego gatunku. Teraz zrewidowano ten pogląd. Inni naukowcy napisali na ten temat artykuł w czasopiśmie „Science Advances”.

Baardzo start przodek człowieka

Naukowcy analizujący czaszkę Sahelanthropus tchadensis sugerowali już po odkryciu szczątków, że może być to najwcześniejszy przypuszczalny hominin, czyli przodek człowieka. Miał on mózg wielkości szympansa. Już wtedy sugerowano, że to stworzenie było dwunożne, ale pozostawało to kwestią otwartą.

Gorąca debata nad szczątkami

Dwie dekady od odkrycia badacze z New York University przyjrzeli się innym szczątkom znalezionym razem z czaszką: kościom przedramienia oraz kości udowej. Te nowe analizy sprowokowały gorącą debatę. Jedni eksperci promowali dowody na wczesną dwunożność, inni kwestionowali status Sahelanthropusa jako hominina. Badanie przeprowadzone przez antropologów pod kierownictwem prof. Scotta Williamsa z New York University miało na celu rozwiązanie tej zagadki.

Przełom w analizie kości

Zespół badawczy zastosował zaawansowane metody, w tym technologię obrazowania 3D, aby szczegółowo zbadać kształt i cechy kości udowej i przedramienia. Okazało się, że kości kończyn są co prawda podobne pod względem zewnętrznego kształtu do kości szympansów, lecz dojrzano w nich trzy cechy, które są silnym dowodem na przystosowanie do dwunożności. A mianowicie:

• guzek udowy – ten element stanowi punkt zaczepienia dla więzadła biodrowo-udowego. Jest to największe i najsilniejsze więzadło w ludzkim ciele, kluczowe dla utrzymania wyprostowanej postawy i chodzenia. Dotychczas ten guzek zidentyfikowano tylko u homininów;
• kość udowa sahelanthropa miała silne wewnętrzne „skręcenie”. Ta cecha występuje tylko w zakresie typowym dla homininów i pomaga w skierowaniu nóg do przodu, co ułatwia chodzenie;
• analiza 3D potwierdziła obecność cech związanych z mięśniami pośladkowymi, które są podobne do tych u wczesnych homininów. Mięśnie te pomagają stabilizować biodra podczas stania, chodzenia i biegania.

– Nasza analiza tych skamieniałości dostarcza bezpośrednich dowodów na to, że sahelantrop mógł chodzić na dwóch nogach. To dowodzi, że dwunożność wyewoluowała wcześnie w naszej linii rozwojowej i od przodka, który wyglądał najbardziej podobnie do dzisiejszych szympansów i bonobo – zaznacza Williams.

Dodatkowym dowodem na dwunożność są proporcje kończyn. Małpy mają zazwyczaj długie ręce i krótkie nogi. Sahelanthropus miał natomiast stosunkowo długą kość udową w porównaniu do kości przedramienia, podobnie jak u wczesnego przodka człowieka, australopiteka.

Implikacje dla ewolucji człowieka

– Sahelanthropus tchadensis był zasadniczo dwunożną małpą, posiadającą mózg wielkości szympansa i prawdopodobnie spędzającą znaczną część czasu na drzewach, żerując i szukając schronienia – mówi Scott Williams. Ekspert dodaje, że Sahelanthropus był przystosowany do dwunożnej postawy i poruszania się na ziemi. Czy to najstarszy dowód na dwunożność? Naukowcy pewnie nie powiedzieli jeszcze ostatniego słowa.

Źródło: Science Advances

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.