Pojawia się, gdy inne grzyby znikają. Płomiennica zimowa nie boi się mrozu

Spis treści:

1. Jak wygląda płomiennica zimowa?
2. Czy płomiennica zimowa i enoki to ten sam grzyb?
3. Czy płomiennica zimowa jest jadalna?
4. Na jakich drzewach rośnie płomiennica zimowa?
5. Właściwości płomiennicy zimowej

Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes) należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae Corner) i jest gatunkiem typowym rodzaju Flammulina. W Polsce należy do pospolitych grzybów i występuje na terenie całego kraju.

Jej polska nazwa dobrze oddaje dwie charakterystyczne cechy gatunku. „Płomiennica” nawiązuje do intensywnego, żółtopomarańczowego zabarwienia owocników, które wyrastając z drewna mogą przypominać niewielkie płomienie. Określenie „zimowa” odnosi się natomiast do nietypowej pory owocowania.

Ten gatunek grzybów znany jest także jako opieńka aksamitnotrzonowa, wierzbówka, listopadówka, zimówka aksamitnotrzonowa czy pniówka.

Jak wygląda płomiennica zimowa?

Kapelusz młodych okazów jest półkulisty, z czasem staje się bardziej płaski. Jego barwa może przechodzić od żółtej i miodowej przez pomarańczową aż po żółtobrązową. Środek kapelusza jest zwykle ciemniejszy. W wilgotnych warunkach grzyb staje się śliski i błyszczący.

Charakterystyczne są również blaszki. Początkowo mają białawą barwę, później stają się żółtawe lub ochrowożółte. Są stosunkowo rzadkie i mają nierówną długość.

Najłatwiej rozpoznawalną cechą płomiennicy jest jednak smukły, cylindryczny, często lekko zakrzywiony i pozbawiony pierścienia trzon. U góry ma żółtawą barwę, natomiast ku podstawie staje się coraz ciemniejszy, brązowy, a niekiedy niemal czarny. Jego powierzchnia jest aksamitna, przypominająca zamsz.

Miąższ jest jasny, białawy lub kremowy i po przekrojeniu nie zmienia koloru. W kapeluszu pozostaje elastyczny, natomiast w trzonie jest bardziej łykowaty. Zapach jest przyjemny, ale niezbyt intensywny.

Płomiennica zimowa ma jeszcze jedną cechę bardzo istotną przy rozpoznawaniu. Jej wysyp zarodników jest biały lub kremowobiały. W połączeniu z zimowym okresem owocowania, miodowym kapeluszem oraz ciemnym, aksamitnym trzonem tworzy to charakterystyczny zestaw cech gatunku.

Czy płomiennica zimowa i enoki to ten sam grzyb?

Przez długi czas azjatyckie grzyby sprzedawane pod nazwą enoki uznawano za ten sam gatunek. Badania DNA wykazały jednak, że tak nie jest, choć hodowana w Azji Flammulina filiformis także należy do rodziny obrzękowcowatych.

W uprawie enoki wygląda zresztą zupełnie inaczej niż dzika płomiennica zimowa. Grzyby hoduje się w ciemności, dzięki czemu rozwijają długie, cienkie, jasne trzony i niewielkie, prawie białe kapelusze. Ich wygląd przypomina bardziej wiązkę makaronu niż grzyby spotykane zimą na polskich drzewach.

Poznaj inne intrygujące ciekawostki o grzybach.

Czy płomiennica zimowa jest jadalna?

Tak. Płomiennica zimowa jest uznawana za grzyb jadalny i smaczny. W kuchni najlepiej sprawdzają się kapelusze. Trzony, zwłaszcza starszych owocników, stają się łykowate i mają niewielką wartość kulinarną. Jej owocniki można wykorzystać między innymi do przygotowania zup, a także dusić, na przykład z cebulą, lub marynować.

Jest gatunkiem możliwym do uprawy, choć ze względu na niewielkie owocniki rzadko prowadzi się jej uprawę na większą skalę w porównaniu z innymi grzybami. Płomiennica zimowa ma kilka cech, które trzeba oceniać łącznie, a jej podobieństwo do niektórych grzybów może prowadzić do niebezpiecznych pomyłek.

Z czym można ją pomylić?

Najważniejszą kwestią podczas rozpoznawania płomiennicy jest odróżnienie jej od innych grzybów rosnących na drewnie. Szczególnej uwagi wymaga hełmówka jadowita (Galerina marginata), która jest gatunkiem trującym.

Płomiennica może być także mylona z trującą maślanką wiązkową (Hypholoma fasciculare) oraz innymi gatunkami o podobnym wyglądzie. W przypadku takich pomyłek istotne znaczenie ma wysyp zarodników. Płomiennica zimowa ma wysyp jasny, natomiast wymienione podobne gatunki mają wysyp ciemniejszy.

Ważny jest również trzon. U płomiennicy jest on ciemny, aksamitny i pozbawiony pierścienia. Hełmówka jadowita ma natomiast wyraźną strefę pierścieniową. Pomocny jest także termin występowania, ponieważ płomiennica szczególnie charakterystycznie owocuje późną jesienią i zimą.

Nie należy więc identyfikować grzyba wyłącznie na podstawie jednego szczegółu, takiego jak kolor kapelusza czy miejsce znalezienia. Przy zbieraniu dzikich grzybów konieczna jest pewna identyfikacja gatunku. Sprawdź, jakimi zasadami kierować się podczas zbierania grzybów.

Na jakich drzewach rośnie płomiennica zimowa?

Płomiennica zimowa jest grzybem nadrzewnym i saprotrofem, czyli organizmem wykorzystującym martwą materię organiczną jako źródło składników odżywczych. Bywa także pasożytem, gdy wyrasta na żywym drzewie i prowadzi do jego osłabienia. Najczęściej pojawia się na drewnie drzew liściastych, szczególnie wierzb i topoli.

Można ją jednak znaleźć także na wielu innych gatunkach drzew i krzewów. Notowano jej obecność między innymi na brzozach, dębach, bukach, grabach, klonach, lipach, wiązach, jesionach, olszach, jabłoniach, jarzębinach, bezach i głogach. Pojawia się również na niektórych gatunkach drzew i krzewów obcego pochodzenia, takich jak robinia, kasztanowiec, orzech włoski czy morwa. Na drzewach iglastych spotykana jest bardzo rzadko.

Najłatwiej znaleźć ją na pniakach i pniach, szczególnie w miejscach wilgotnych. Preferuje między innymi łęgi, olszyny i wilgotniejsze fragmenty grądów. Często występuje w pobliżu cieków wodnych, podmokłych zagłębień i innych wilgotnych siedlisk. Nie oznacza to jednak, że zawsze rośnie tuż przy ziemi. Owocniki mogą pojawiać się także wysoko na pniu, a na przewróconych drzewach i większych gałęziach mogą wyrastać na całej długości drewna.

Właściwości płomiennicy zimowej

Płomiennica zimowa jest interesująca nie tylko ze względu na swoje właściwości ekologiczne i kulinarne. Analizowano również jej skład chemiczny i potencjalne znaczenie biologiczne.

Owocniki zawierają przede wszystkim węglowodany i białko, a ze względu na niewielką zawartość tłuszczu i suchej masy są produktem niskoenergetycznym. Istotną część suchej masy stanowi błonnik pokarmowy.

Płomiennica zawiera również kwasy tłuszczowe, wśród których dominują kwasy jedno- i wielonienasycone. Stanowią one około 79% wszystkich obecnych w niej tłuszczów. Grzyb jest także źródłem witamin z grupy B.

Warto jednak wiedzieć, że na skład grzyba wpływa podłoże, na którym rośnie. Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ grzyby mogą kumulować metale ciężkie. Z tego powodu dziko rosnącej płomiennicy zimowej, podobnie jak innych grzybów, nie powinno się zbierać w miejscach silnie zanieczyszczonych, szczególnie w środowisku miejskim.

Źródło: National Geographic Polska

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.