Planujesz wakacje na łonie natury? Nie daj się kleszczom. Oto, jak skutecznie uniknąć ukąszenia

Spis treści:

1. Jak chronić się przed kleszczami? Najważniejsze zasady
2. Co zrobić, gdy znajdziesz na sobie kleszcza?
3. Jak sprawdzić, czy ukąsił Cię kleszcz?
4. Co zrobić po ukąszeniu kleszcza? Objawy, które powinny zaniepokoić
5. W Polsce występuje wiele gatunków kleszczy

Przygotowując się do spędzenia czasu na świeżym powietrzu latem, warto pamiętać, że nie jesteśmy jedynymi, którzy korzystają ze sprzyjającej pogody. Cieplejsze wiosny i dłuższe lata oznaczają wydłużony sezon na kleszcze.

Najlepszym sposobem na uniknięcie choroby odkleszczowej jest, co oczywiste – niedopuszczenie do ukąszenia przez kleszcza. – Kiedy jesteś na łonie natury i widzisz tabliczki z napisem „nie karm zwierząt” oznaczają one, żeby nie karmić niedźwiedzi i gryzoni, ale uważam, że powinno to dotyczyć również bezkręgowców – mówi dr Lyric Bartholomay, entomolog z University of Wisconsin-Madison. – Powinniśmy naprawdę starać się nie karmić również tych krwiopijców.

Oto, co warto wiedzieć, aby skutecznie chronić się przed kleszczami i co zrobić w razie ukąszenia.

Jak chronić się przed kleszczami? Najważniejsze zasady

Kluczowe są dwie rzeczy: odpowiedni ubiór oraz stosowanie środków odstraszających podczas przebywania w miejscach, gdzie mogą występować kleszcze.

– Jeśli spacerujesz po terenach trawiastych lub zalesionych, noś długie spodnie i koszule z długim rękawem, a po powrocie sprawdź ubranie i skórę pod kątem obecności kleszczy – mówi dr Timothy Brewer, lekarz chorób zakaźnych i epidemiolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Dr Lyric Bartholomay zaleca również noszenie jasnej odzieży, aby łatwiej było dostrzec kleszcze, oraz wkładanie nogawek spodni w skarpetki, by nie mogły one wpełznąć pod nogawkę.

– Istnieje powszechna obawa, że kleszcze spadają z drzew, ale przeważnie działają inaczej – mówi prof. Michael Reiskind, entomolog z North Carolina State University. Ponieważ zazwyczaj szukają mniejszych zwierząt, najczęściej przyczepiają się do człowieka od pasa w dół, a następnie pełzną w górę. Typowym zachowaniem jest „oczekiwanie” (ang. questing), podczas którego kleszcze wspinają się na czubek źdźbła trawy i czekają tam z wyciągniętymi przednimi odnóżami, gotowe do przyczepienia się, gdy obok przejdzie żywiciel.

Warto stosować repelenty odstraszające kleszcze, np. zawierające DEET. Ich skuteczność zależy od stężenia – im wyższe, tym dłużej działają. Jeśli przebywasz na zewnątrz krótko, wystarczy niższe stężenie, ale przy dłuższym pobycie lepiej wybrać preparat do ok. 25% DEET lub częściej aplikować słabszy. Jeśli często przebywasz na świeżym powietrzu, rozważ impregnowanie odzieży permetryną, która skutecznie odstrasza kleszcze.

Po powrocie do domu kluczowe jest dokładne sprawdzenie całego ciała. Choć przeniesienie boreliozy zwykle wymaga 24–48 godzin, inne choroby odkleszczowe – jak anaplazmoza czy babeszjoza – mogą zostać przekazane szybciej. Są rzadsze, ale mogą powodować poważniejsze objawy.

Podczas sprawdzania ciała po powrocie zwróć szczególną uwagę na kostki i nogi, zwłaszcza jeśli przebywałeś na zewnątrz krótko. Jeśli jednak byłeś poza domem przez kilka godzin lub dni, kleszcze mogły się przemieścić w inne miejsca, dlatego warto poprosić bliską osobę o sprawdzenie pleców i linii włosów. Do najczęstszych miejsc, w których można znaleźć kleszcze, należą: pachwiny, pachy oraz linia włosów.

Co zrobić, gdy znajdziesz na sobie kleszcza?

Jeśli zauważysz kleszcza na skórze, należy go jak najszybciej usunąć, pamiętając, by wyciągnąć całego pasożyta, łącznie z aparatami gębowymi. Użyj pęsety, aby mocno chwycić go w miejscu, w którym jest przyczepiony, i zdecydowanym, ale jednostajnym ruchem pociągnij go do góry, nie szarpiąc. Nigdy nie rozgniataj kleszcza i nie chwytaj go za odwłok, ponieważ ryzykujesz wciśnięcie jego zawartości z powrotem do swojego ciała. Nigdy nie używaj także wazeliny, zapałek ani żadnych innych domowych metod usuwania kleszcza.

Jak sprawdzić, czy ukąsił Cię kleszcz?

– Niestety nie ma prostego sposobu na odróżnienie ukąszenia kleszcza od śladów po innych stworzeniach, takich jak pająki czy komary – twierdzi Reiskind. – Jedynym sposobem, aby mieć pewność, że zostało się ukąszonym przez kleszcza, jest znalezienie go wbitego w skórę – wyjaśnia.

Kleszcze nie zachowują się jak komary: nie kąsają i nie odlatują. Osiedlają się, aby nasycić się krwią, a dorosłe osobniki pozostają wczepione przez dzień lub dwa, zanim w pełni napęcznieją, więc wiele osób znajduje kleszcza, zanim ten sam odpadnie. Nimfy są znacznie mniejsze (wielkości ziarenka maku) więc trudniej je dostrzec i mogą odpaść, zanim w ogóle je zauważysz.

Ukąszenie kleszcza to zazwyczaj czerwona, wypukła grudka, przypominająca dokuczliwe ugryzienie komara. Jeśli pojawi się wysypka, oznacza to, że rozwinęła się infekcja, choć na podstawie samej wysypki nie da się stwierdzić jej rodzaju. Charakterystyczny rumień wędrujący, który wiele osób kojarzy z boreliozą, może być wywołany przez inne patogeny przenoszone przez kleszcze i nadal istnieje możliwość, że zaraziłeś się chorobą, jeśli wysypka wygląda inaczej lub gdy nie ma jej wcale.

Co zrobić po ukąszeniu kleszcza? Objawy, które powinny zaniepokoić

– Objawy chorób przenoszonych przez kleszcze mogą obejmować gorączkę, bóle głowy, bóle stawów i mięśni oraz wysypkę — wyjaśnia dr Timothy Flanigan z Brown University. Jeśli po przebywaniu w miejscu, gdzie mogą występować kleszcze, pojawią się u Ciebie gorączka, złe samopoczucie lub zmiany skórne, eksperci zalecają jak najszybszą konsultację z lekarzem rodzinnym lub wizytę w placówce pilnej opieki.

– Jeśli nie masz ciężkich objawów, zazwyczaj nie ma potrzeby jechać na szpitalny oddział ratunkowy – mówi dr Timothy Brewer. Choć istnieją testy na choroby odkleszczowe, wykrywają one przeciwciała, które mogą pojawić się we krwi dopiero po kilku tygodniach. – Jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie zakażenia, lekarze zwykle rozpoczynają leczenie od razu, bez czekania na wyniki badań – wyjaśnia.

Jeśli znajdziesz na swoim ciele opitego kleszcza, który wyraźnie przebywał tam przez dłuższy czas, znajdujesz się w grupie wyższego ryzyka zachorowania. Dr dr Timothy Brewer i dr Timothy Flanigan twierdzą, że jeśli jest to kleszcz pospolity, możesz udać się do lekarza po doksycyklinę – antybiotyk, który może pomóc zapobiec rozwojowi boreliozy lub wyleczyć ją po jej wystąpieniu. Wiele innych chorób odkleszczowych wywoływanych przez bakterie również leczy się doksycykliną, jednak choroby pasożytnicze, takie jak babeszjoza, mogą wymagać innego leku, a choroby wirusowe, takie jak wirus Powassan czy Heartland, leczy się tylko objawowo.

Jeśli zachowasz kleszcza po jego usunięciu, można przetestować go pod kątem obecności patogenów. Ale obecność patogenu u kleszcza wcale nie gwarantuje, że zostałeś zarażony.

W Polsce występuje wiele gatunków kleszczy

Na świecie żyje około 900 gatunków kleszczy, z czego w Polsce stale bytuje 19 z nich. Dzielą się one na dwie główne rodziny: kleszcze właściwe oraz obrzeżkowate. W naszym ekosystemie prym wiodą trzy gatunki: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz gryzoni (Ixodes trianguliceps) oraz kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus). Warto jednak trzymać rękę na pulsie, gdyż w obliczu zmian klimatycznych na terenie kraju coraz częściej odnotowuje się obecność gatunków egzotycznych, takich jak kleszcz afrykański.

Jednak bez względu na to, gdzie spędzisz tegoroczne lato, zachowaj czujność: dokładnie sprawdzaj ciało pod kątem obecności kleszczy, stosuj repelenty i noś odpowiednią odzież. A jeśli zostaniesz ukąszony – nie panikuj.

Źródło: National Geographic