Koniec mitu o ludzkiej wyjątkowości. Te małpy potrafią przewidywać w głowie przyszłość

Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie oraz japońskiego RIKEN Center for Brain Science postanowił sprawdzić, w jaki sposób makaki podejmują przyszłe decyzje. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Human Behaviour”, pozwala nam spojrzeć na ewolucję naczelnych w innych sposób. Okazuje się, że makaki również symulują swoich umysłach przyszłe stany i oceniają szanse na powodzenie, choć ich aparatura neuronowa różni się od naszej.

Gra w kropki, czyli test na wyobraźnię

Jak zbadać umiejętność planowania u zwierząt? Naukowcy wpadli na ciekawy pomysł – stworzyli innowacyjny test komputerowy, który wymagał od makaków oceny prawdopodobieństwa sukcesu w przyszłości. Zadanie opierało się na obserwacji chmury losowo poruszających się kropek. Zwierzęta musiały poprawnie odgadnąć główny kierunek ich ruchu, by otrzymać nagrodę.

Małpy miały do wyboru dwie opcje: pierwsza była bardzo trudna (kropki poruszały się chaotycznie), ale gwarantowała nagrodę za poprawny wybór. Druga była prosta wizualnie (kropki poruszały się w jednym kierunku), jednak nagroda zależała w niej od zewnętrznego czynnika – liczby wyświetlanych elementów.

Co się dzieje w mózgu małpy?

Podczas wykonywania zadania skanowano aktywność całego mózgu zwierząt przy pomocy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). Wyniki pokazały, że makaki potrafiły trafnie porównać własne umiejętności z czynnikami zewnętrznymi i wybrać optymalną, najbardziej opłacalną strategię na przyszłość. Dr Kentaro Miyamoto – główny autor badania – tłumaczy, że to dokładnie ten sam proces, który zachodzi u człowieka kalkulującego, czy bezpieczniej pojechać do teatru własnym samochodem (pewność co do własnych umiejętności), czy wybrać autobus (ryzyko związane ze środowiskiem zewnętrznym).

Planowanie kryje się w czole przedczołowej

U ludzi za takie planowanie i metapoznanie (czyli monitorowanie własnych myśli) odpowiada niewielki rejon w mózgu, określany jako obszar 47 (znajduje się on w przednio-bocznej korze przedczołowej). Problem w tym, że obszar 47 to ewolucyjna nowość, której makaki fizycznie nie posiadają. Gdzie zatem kryje się ich umiejętność przewidywania?

Skany fMRI ujawniły, że za zdolność do wyobrażania sobie przyszłości odpowiadają u tych zwierząt dwa starsze ewolucyjnie regiony czołowe: 45a oraz 47/12o. Kiedy naukowcy celowo zakłócili pracę tych stref, wydajność makaków w planowaniu drastycznie spadła. Badacze doszli do fascynującego wniosku: ludzki obszar 47 wcale nie pojawił się znikąd. Wyewoluował on poprzez zintegrowanie i połączenie sieci neuronowych tych dwóch starszych, małpich struktur.

To dlaczego makaki nie budują miast?

Skoro makaki też potrafią przewidywać konsekwencje swoich działań, to dlaczego to my stworzyliśmy zaawansowaną cywilizację? Odpowiedzią jest jeden detal anatomiczny. Zespół dr Miyamoto zauważył, że sieć neuronalna ludzkiego obszaru 47 łączy się silnie z biegunem czołowym mózgu (obszarem 10), który odpowiada za eksplorację i ocenę zupełnie nowych możliwości. U makaków połączenie między starszymi regionami a obszarem 10 okazało się nieporównywalnie słabsze. Ten niezwykle gęsty, neuronowy „światłowód” najprawdopodobniej stanowi biologiczne źródło naszej kreatywnej wyobraźni, czyniąc ludzki umysł zjawiskiem absolutnie unikatowym w świecie przyrody.

Źródło: Nature Human Behaviour

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.