Choć duży, nie stanowi żadnego zagrożenia. Ten łagodny i płochliwy kolos to częsty gość w naszych domach

Spis treści:

1. Imponujący kolos
2. Kątnik większy uwielbia ciemne, ciche i wilgotne miejsca
3. Szybki łowca
4. Interakcje z człowiekiem

Historycznie, kątnik większy (Eratigena atrica) był przypisywany do rodzaju Tegenaria. W 2013 roku nastąpiła znacząca rewizja taksonomiczna, która przeniosła ten gatunek do nowo utworzonego rodzaju Eratigena, reprezentującego rodzinę pająków tkających sieci z lejkiem mieszkalnym, znaną jako lejkowcowate (Agelenidae).

Imponujący kolos

Kątnik większy w pełni zasługuje na swoją nazwę. Mówimy tu bowiem o jednym z największych pająków, występujących w Europie Środkowej. Odwłok i tułów mierzą łącznie od 12 do 18 mm u samic, natomiast u samców – od 12 do 15 mm. Znacznie bardziej imponująca jest rozpiętość odnóży, która u osobników żeńskich wynosi około 45 mm, z kolei u męskich – do 95 mm.

Nadzwyczajna długość odnóży samców, nieproporcjonalna w kontekście ich stosunkowo niewielkiego ciała, nie jest dziełem przypadku. To kluczowa adaptacja, wynikająca ze strategii reprodukcyjnej i łowieckiej. Długie nogi maksymalizują prędkość poruszania, co jest niezbędne dla pająków, które w okresie rozrodczym muszą szybko przemierzać terytoria w poszukiwaniu partnerek.

Ubarwienie kątnika większego

Bez względu na płeć, ubarwienie kątnika większego jest przeważnie brązowo-szare. Na odwłoku można dostrzec charakterystyczny żółtawy wzór, składający się z przepaski środkowej i trzech par kropek po bokach. Brzegi karapaksu są przyciemnione, a na części grzbietowej widoczne są symetryczne pasy.

Budowa ciała

Kątnik dysponuje czterema parami odnóży, które pełnią funkcję kroczną. Te są ciemne, pozbawione obrączkowania. U niektórych osobników występują ciemne kropki w części biodrowej. Nogogłaszczki samców są zaopatrzone w krótki kolec w części grzbietowej goleni i masywny, podwinięty końcowej połowie konduktor. Gruczoły jadowe znajdują się na końcu pazurów szczękoczułkowych.

Kątnik większy a kątnik domowy

Opisywanego pająka można łatwo pomylić z innym równie pospolitym gatunkiem. Mowa o kątniku domowym, zwanym mniejszym (Tegenaria domestica). Ten drugi, jak wskazuje na to sama nazwa, nie jest tak okazały. W tym przypadku długość ciała samicy zamyka się w przedziale od 7 do 12 mm, natomiast samca – od 6 do 9 mm. Wymiary nie są jednak niezawodną cechą diagnostyczną. Na pierwszy rzut oka, dużego kątnika domowego trudno odróżnić od małego kątnika większego. Na co zatem warto zwrócić uwagę, by odróżnić jeden gatunek od drugiego?

Kluczowe różnice morfologiczne dotyczą odnóży. U przedstawicieli gatunku Eratigena atrica te są jednolite, nieprążkowane. Z kolei u reprezentantów Tegenaria domestica na odnóżach doskonale widoczne jest pierścieniowanie, u niektórych osobników zredukowane do zredukowane do ciemnych kropek na biodrach i dosiebnych częściach ud. Rozróżnienie na podstawie prążkowania nóg jest najprostszą i najbardziej praktyczną metodą odróżnienia tych pająków w warunkach domowych.

Kątnik większy uwielbia ciemne, ciche i wilgotne miejsca

Przedstawiciele tego gatunku mają szeroki zasięg w Europie. Występują też w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, gdzie zostały zawleczone ze Starego Kontynentu. W Polsce należą do najpospolitszych pająków.

Synantropijny tryb życia

Pająk ten jest klasyfikowany jako gatunek synantropijny. Oznacza to, że doskonale przystosował się do życia w środowisku zmienionym przez człowieka, w jego bliskim sąsiedztwie. W warunkach naturalnych można go spotkać przede wszystkim w jaskiniach, ale w środowisku miejskim ochoczo przenosi się na strychy, do budynków gospodarskich, garaży, piwnic i domów.

Kątnik preferuje miejsca, w których może w spokoju zbudować swoją sieć, z dala od zakłóceń. Typowe siedliska to ciemne kąty pomieszczeń, przestrzenie za meblami, między pudłami w piwnicach i szczeliny.

W środowisku synantropijnym kątnika większego można spotkać przez cały rok. Należy jednak podkreślić, że pająki te są najbardziej aktywne i najczęściej widywane przez ludzi późnym latem i wczesną jesienią. Jest to okres, kiedy dojrzałe samce opuszczają swoje schronienia, stają się wędrowne i aktywnie poszukują samic, co naturalnie zwiększa prawdopodobieństwo ich pojawienia się w centralnych częściach domów.

Kluczowa rola wilgoci

Żeby przeżyć, kątnik domowy potrzebuje dwóch czynników środowiskowych: wilgoci i ciemności. To właśnie wilgotne warunki zapewniają mu idealne środowisko do życia i polowania. W nowoczesnym, centralnie ogrzewanym budownictwie, pająki te stają się wyjątkowo wrażliwe na wysuszanie, a to zmusza je do aktywnego poszukiwania źródeł wody.

To zachowanie w dużej mierze tłumaczy jego obecność w nieoczekiwanych miejscach. Kątnika nierzadko można spotkać w łazience, często w wannie lub umywalce. Elementy sanitarne, zwłaszcza z wysokimi brzegami, stają się dla niego pułapką. Kątnik nie potrafi wspinać się po gładkich, pionowych powierzchniach i przez to nierzadko staje się ofiarą swojego przymusu biologicznego.

Szybki łowca

Kątnik buduje płaskie, duże i często „niechlujne” sieci. Kluczowym elementem tej struktury jest lejkowate schronienie, w którym pająk czeka na ofiarę.

Należy podkreślić, że sieć tkana przez przedstawicieli tego gatunku nie jest lepka. W tym przypadku pajęczyna nie pełni funkcji pułapki adhezyjnej. Pająk wykorzystuje ją jako platformę do wykrywania wibracji i pułapkę mechaniczną, która ma za zadanie jedynie spowolnić i splątać ofiarę.

Jak zatem poluje kątnik większy? Do schwytania zdobyczy używa nadzwyczajnej prędkości, którą zapewniają mu długie odnóża. Ponieważ w sieci nie występują lepkie włókna, pająk musi polegać na błyskawicznym ataku.

Gdy tylko ofiara wpadnie w nici i wywoła wibracje, Eratigena atrica, opierając się na czułych receptorach, natychmiast opuszcza schronienie. Obezwładnia ją błyskawicznym atakiem, zanim zdobycz zdoła wyswobodzić się z nielepkiej pułapki. Po unieruchomieniu jadem, kątnik owija ją jedwabiem i zabiera do lejka, gdzie może spożyć posiłek ukryty przed większymi drapieżnikami.

Dieta kątnika większego

Przedstawiciele tego gatunku polują na bezkręgowce. Jadłospis kątnika składa się przede wszystkim z owadów, takich jak muchy, ćmy i świerszcze. Warto jednak wspomnieć, że nie gardzi też innymi pająkami. Dzięki swoim upodobaniom żywieniowym, w domowym ekosystemie Eratigena atrica pełni nieocenioną, niezwykle pożyteczną rolę naturalnego regulatora populacji nieproszonych gości.

Interakcje z człowiekiem

Zarówno rozmiary, jak i prędkość kątnika większego budzą respekt, a u niektórych osób – nawet strach. Trzeba jednak z całą stanowczością zaznaczyć, że Eratigena atrica jest jednym z najmniej agresywnych pająków i nie stanowi żadnego zagrożenia, ani dla człowieka, ani dla zwierząt domowych.

To wyjątkowo płochliwy gatunek. W obliczu zagrożenia, ucieka i szuka bezpiecznej kryjówki. Kątniki są niechętne do kąsania i konfrontacji. Warto też wspomnieć, że pająki te są aktywne głównie nocą, co dodatkowo ogranicza prawdopodobieństwo kontaktu ludzi z tymi zwierzętami.

Jad kątnika

Do ukąszenia dochodzi wyłącznie w sytuacji, w której pająk czuje się „przyparty do muru”, np. gdy przypadkowo zostanie przyciśnięty do ciała. Duże, dojrzałe osobniki mogą przebić ludzką skórę, ale jad kątnika domowego nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi. Substancja wytwarzana w gruczołach jadowych skutecznie paraliżuje niewielką zdobycz, ale u człowieka może wywołać jedynie łagodne objawy, ograniczone do miejsca ukąszenia.

Rezultatem takiego spotkania najczęściej jest niewielkie zaczerwienienie, lekki obrzęk i słabe uczucie bólu. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy ukąszona osoba wykazuje specyficzną alergię na składniki jadu, co jest rzadkie.

Źródło: National Geographic Polska

Nasz autor

Artur Białek

Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.