Kameleon wśród owadów. Niesamowita metamorfoza różowego pasikonika zaskoczyła badaczy

Przenieśmy się na wyspę Barro Colorado w Panamie, gdzie badacze z University of St Andrews oraz innych międzynarodowych instytucji prowadzili obserwacje nocnego życia lasu deszczowego.

Ich celem był pasikonik (Arota festae), który specjalnie nie rzuca się w oczy. Jego jasnozielone ciało i szerokie skrzydła idealnie imitują młodą roślinność. Jednak w marcu 2025 roku naukowcy dostrzegli coś niemożliwego: dorosłą samicę o intensywnym, wręcz neonowo różowym kolorze.

Od osłupienia do analizy

Biolodzy byli zdumieni. Różowe osobniki pasikoników odnotowywano w literaturze naukowej już od 1878 roku, ale niemal zawsze uznawano je za rzadkie, niekorzystne mutacje genetyczne.

Uważano, że taki osobnik w zielonym lesie jest skazany na pożarcie przez pierwszego lepszego ptaka. – Znalezienie tego osobnika było prawdziwym zaskoczeniem – przyznał dr Benito Wainwright, główny autor badania. Zespół postanowił baczniej przyjrzeć się temu niezwykłemu owadowi w kontrolowanych warunkach. I na ten temat napisał artykuł, który opublikowano właśnie na łamach „Ecology”.

Odblaskowa kamizelka zmienia barwy

To, co wydarzyło się w ciągu kolejnych dni w klatce badawczej, wprawiło naukowców w osłupienie. Owad, zamiast pozostać różowym, zaczął powoli zmieniać swoją barwę. Już po czterech dniach intensywny róż wyblakł do pastelowego odcienia. Po jedenastu dniach samica była już całkowicie zielona, stając się nieodróżnialną od typowych przedstawicieli swojego gatunku.

Jest to pierwsze w historii nauki zarejestrowane zdarzenie, w którym pasikonik dokonuje pełnej zmiany koloru w obrębie jednego stadium życia. Zazwyczaj stawonogi zmieniają kamuflaż tylko podczas linienia, zrzucając stary pancerz. Tutaj proces zachodził stopniowo.

– Można by pomyśleć, że jaskraworóżowy owad w przeważnie zielonym lesie wyróżniałby się dla drapieżników, jak pracownik w kamizelce odblaskowej – zauważył dr Matt Greenwell z University of Reading. Jednak dynamika lasu deszczowego rządzi się innymi prawami.

Strategia opóźnionego zielenienia

Kluczem do zagadki okazało się zjawisko botaniczne znane jako „opóźnione zielenienie”. Wiele tropikalnych roślin wypuszcza młode liście, które zanim dojrzeją i staną się zielone, przybierają jaskrawe barwy: od białej, przez czerwoną, aż po intensywny róż. Na wyspie Barro Colorado aż jedna trzecia gatunków roślin wykazuje tę cechę przez cały rok.

Naukowcy postawili śmiałą hipotezę: różowy kolor Arota festae nie jest błędem, lecz genialnym kamuflażem, który ewoluował, by naśladować właśnie te młode pędy. Owad, upodabniając się do różowego liścia, „ukrywa się w pełnym widoku”. W miarę jak liście w otoczeniu dojrzewają i zielenieją, pasikonik robi dokładnie to samo, dostosowując tempo swojej metamorfozy do cyklu życia lasu.

– Zamiast dziwacznego kaprysu genetycznego, może to być w rzeczywistości precyzyjnie dostrojona strategia przetrwania, która śledzi cykl życia liści lasu deszczowego, które ten owad stara się przypominać – mówi dr Wainwright.

Nowy rozdział w nauce o kamuflażu

Odkrycie to rzuca nowe światło na to, jak zwierzęta eksploatują niezwykle złożone środowiska, jakimi są lasy tropikalne. Badanie to pokazuje, że kamuflaż nie jest statyczną cechą, lecz dynamicznym procesem.

– Pomysł, że owad może stopniowo zmieniać kolor, aby dotrzymać kroku liściom, które naśladuje, pokazuje, jak dynamiczny może być las deszczowy, i jest niezwykłym przykładem kamuflażu w działaniu – podsumowuje znaczenie tego odkrycia dr Matt Greenwell.

Teraz badacze będą próbowali zrozumieć, co wyzwala zmianę kolorów. Wiadomo, że zachodzi powoli (w ciągu dni lub tygodni), co sugeruje mechanizm morfologiczny, a nie szybką reakcję układu nerwowego, jaką obserwujemy np. u ośmiornic.

Źródło: Ecology

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.