Co napędza zachowania homoseksualne u naczelnych? Badacze odkryli, że to nasza wspólna cecha
Naukowcy potwierdzili, że zachowania homoseksualne u naczelnych mają głębokie podstawy ewolucyjne i częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach. Chociaż to zupełnie inna sprawa niż sama orientacja seksualna, to odpowiada na wiele pytań dotyczących nie tylko małp, ale także ludzi.
Wzajemne stymulowanie się samic i samców tej samej płci zostało udokumentowane w całym świecie zwierząt, a pierwsze doniesienia pochodzą już od Arystotelesa. Tym razem jednak biolodzy z Imperial College London pod kierownictwem Vincenta Savolainena przeprowadzili szeroko zakrojone badanie nad zachowaniami homoseksualnymi, które przeanalizowało 491 gatunków naczelnych.
Czy za zachowania homoseksualne odpowiada ewolucja?
U aż 59 gatunków zaobserwowano akty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci. Badania zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution”.
Zachowania homoseksualne u małp obejmują różnorodne formy kontaktów seksualnych i społecznych pomiędzy osobnikami tej samej płci. Najczęściej przyjmują one postać wzajemnego dotykania, lizania, zabaw erotycznych, a także kopulacji bez celu reprodukcyjnego. Takie zachowania są szeroko udokumentowane zarówno u gatunków Nowego, jak i Starego Świata, obejmując m.in. szympansy bonobo, makaki, pawiany, mandryle oraz goryle.
Wyniki analizy wskazują, że homoseksualne zachowania nie są przypadkowe, lecz mogą mieć głębokie korzenie ewolucyjne. U naczelnych zachowania te bywają bardziej złożone i wielowymiarowe niż u większości innych grup zwierząt, co wiąże się z wysokim poziomem rozwoju społecznego.
Czy stres i środowisko wpływają na seksualność zwierząt?
Badacze ustalili, że zachowania homoseksualne częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach środowiskowych, gdzie dostęp do pożywienia jest ograniczony, np. u makaków berberyjskich. Takie środowiska generują wysoki poziom stresu, a kontakty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci mogą pełnić funkcję redukcji napięcia.
Dodatkowo, homoseksualizm występował częściej u gatunków, które są narażone na polowania przez drapieżniki. Przykładem mogą być afrykańskie kotawce sawannowe, które muszą unikać dużych kotów i węży. W sytuacjach zagrożenia homoseksualne akty mogą działać jako forma konsolidacji społecznej, redukując konflikt i wspierając współpracę w grupie. U pierwotnych ludzi mogło być podobnie.
Homoseksualizm jako narzędzie tworzenia sojuszy
Szczególnie ciekawe są obserwacje zespołu Savolainena z Portoryko, gdzie od ośmiu lat badane są makaki królewskie. Zidentyfikowano tam przypadki, w których samce, które angażują się w akty seksualne z innymi samcami, częściej tworzą trwałe sojusze. Co istotne, sojusze te mogą prowadzić do zwiększonego dostępu do samic, a tym samym potencjalnie do większej liczby potomstwa. Podobnie jest u goryli. Co więcej, zaobserwowano, że skłonność do zachowań homoseksualnych może być dziedziczona: dzieje się to w 6% przypadków.
Zachowania te mogą zatem stanowić elastyczną strategię społeczną, której celem jest wzmacnianie więzi, zarządzanie konfliktem czy budowanie koalicji w zależności od presji ekologicznej i społecznej, z jaką mierzy się dana grupa naczelnych.
Zachowania homoseksualne są bardziej powszechne niż sądzono
Zjawisko to nie jest nowe — pierwsze wzmianki o homoseksualnych zachowaniach u zwierząt pojawiły się już w pismach Arystotelesa. Mimo to, przez długi czas było one ignorowane przez środowisko naukowe jako „paradoks darwinowski”, ponieważ nie prowadzi bezpośrednio do przekazywania genów.
Współczesne badania pokazują jednak, że takie zachowania mogą przynosić korzyści ewolucyjne i są znacznie bardziej powszechne niż dotąd sądzono. Antropolodzy twierdzą, że nowoczesne metody porównawcze umożliwiają coraz głębsze zrozumienie złożoności zwierzęcych – a przez to także ludzkich – zachowań.
Źródło: Nature Ecology & Evolution (Vincent Savolainen), Nature Ecology & Evolution (Isabelle C. Winder)
Nasz autor
Jonasz Przybył
Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.