Dwa zastrzyki i koniec Alzheimera? U myszy to działa, a naukowcy mówią o przełomie

Z chorobą Alzheimera zmagają się miliony ludzi na całym świecie. Skala problemu jest ogromna – szacuje się, że w samej Polsce z różnymi formami demencji żyje około pół miliona osób. Największym wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest fakt, że raz obumarłe neurony po prostu nie odrastają. Kiedy choroba niszczy mózg, dorosły organizm nie potrafi samodzielnie uzupełnić tych braków. Dlatego obecne terapie skupiają się wyłącznie na ratowaniu tego, co jeszcze funkcjonuje.

Nowe badania, opublikowane właśnie w „Cell Biomaterials”, mogą jednak wszystko zmienić. Zespół z amerykańskiego uniwersytetu udowodnił, że chory mózg można chemicznie „zmusić” do wyprodukowania zupełnie nowych komórek nerwowych. Badacze zastosowali nowatorską terapię opartą na nanożelu.

Peisheng Xu odwraca objawy Alzheimera u myszy

Największym sprawdzianem dla terapii były eksperymenty na myszach w zaawansowanym stadium choroby Alzheimera. Gryzonie te, podobnie jak ludzcy pacjenci, cierpią na zaniki pamięci i tracą podstawowe instynkty – na przykład przestają budować gniazda, co jest odpowiednikiem utraty zdolności do wykonywania codziennych, domowych czynności u ludzi.

Zastosowana przez amerykańskich badaczy kuracja przyniosła spektakularne rezultaty. – Już po jednym zastrzyku widzieliśmy wyraźną różnicę w zachowaniu zwierząt. Po dwóch wstrzyknięciach te myszy po prostu stały się mądrzejsze – tłumaczy prof. Peisheng Xu, główny autor badania.

Gryzonie w ciągu zaledwie kilku tygodni odzyskały zdolność budowania gniazd i ze znacznie większą precyzją pokonywały wodne labirynty testujące ich pamięć. Analiza wykazała, że w ich mózgach zmniejszył się stan zapalny, zniknęły toksyczne złogi białkowe, a gęstość zdrowych neuronów radykalnie wzrosła.

Jak naukowcom udało się osiągnąć to, co do tej pory wydawało się niemożliwe?

Nanożel, który wymazuje blokady w mózgu

Kluczem do naprawienia zniszczeń okazały się astrocyty – specyficzne komórki wspierające pracę mózgu. W okresie rozwoju płodowego mają one naturalną zdolność przekształcania się w neurony. Jednak w dorosłym życiu proces ten jest całkowicie zablokowany przez jedno białko o nazwie PTBP1.

Naukowcy postanowili pozbyć się tej biologicznej blokady. Wykorzystali do tego innowacyjną technologię o nazwie Nano-ERASER. To wstrzykiwany nanożel pełen przeciwciał, który precyzyjnie namierza i niszczy białko PTBP1. Efekt przeszedł oczekiwania badaczy. W laboratoryjnych modelach mózgu, po usunięciu blokującego białka, astrocyty masowo zaczęły zamieniać się w nowe, w pełni funkcjonalne neurony, które natychmiast zaczęły łączyć się w sieci. To właśnie one zastąpiły martwe komórki i przywróciły myszom pamięć.

Dlaczego do wyników trzeba podchodzić z rezerwą?

Mimo obiecujących rezultatów strategia oparta na PTBP1 pozostaje w nauce przedmiotem sporu. Głośne wcześniejsze doniesienia o przekształcaniu astrocytów w neurony i poprawie objawów choroby Parkinsona u myszy nie zawsze udawało się powtórzyć. W 2022 roku odrębny zespół wykazał, że obniżenie PTBP1 nie przekształciło astrocytów w neurony hipokampa w kilku mysich modelach choroby Alzheimera ani nie złagodziło deficytów poznawczych. Najnowsze badania są jednak obiecujące.

Na tym wczesnym etapie nie ma jednak gwarancji, że podobne efekty wystąpią u ludzi. Zespół planuje najpierw przetestować metodę w dłuższym okresie oraz na ssakach naczelnych. – Jeśli uda nam się doprowadzić ją do kliniki, będziemy mogli dać nadzieję pacjentom z chorobą Alzheimera – powiedział Xu.

Źródło: Cell Biomaterials, sci.news, The Journal of Neuroscience, Nature

Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.