Drugie życie jajników po menopauzie. Odkryto ich nowe, nieznane dotąd funkcje

Przez dziesięciolecia w biologii reprodukcyjnej dominowało przekonanie, że po zakończeniu okresu płodności jajniki stają się narządem zbędnym, porównywalnym pod względem użyteczności do wyrostka robaczkowego. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez zespół dr Franceski Duncan z Northwestern University Feinberg School of Medicine, rzucają zupełnie nowe światło na ich funkcję po menopauzie. Wyniki sugerują, że jajniki zaczynają wtedy pełnić funkcje odpornościowe, co ma istotne konsekwencje dla zdrowia starszych kobiet.

Przypadkowe odkrycie w usuniętych jajnikach

Wszystko zaczęło się od udziału dr Duncan w inicjatywie National Institutes of Health (NIH), której celem było mapowanie komórek senescentnych (takich, które przestały się dzielić, ale pozostają aktywne metabolicznie). Komórki te gromadzą się w różnych tkankach wraz z wiekiem i są podejrzewane o wywoływanie objawów starzenia.

Duncan poddała analizie jajniki usunięte z przyczyn medycznych kobietom w wieku 50-75 lat. Ku zaskoczeniu badaczy, analiza molekularna wykazała, że komórki w jajnikach kobiet po menopauzie ewoluują i produkują różne zestawy białek w zależności od wieku pacjentki.

Odkrycie to podważyło dotychczasowy paradygmat biologii i stało się impulsem do pogłębienia badań. Rozpoczęto badania na myszach, których jajniki również przestają funkcjonować reprodukcyjnie pod koniec ich dwuletniego zwykle życia.

Koniec hormonów, początek nowej ery

W toku badań na myszach naukowcy porównali jajniki osobników młodych, będących u schyłku okresu rozrodczego oraz tych w fazie poreprodukcyjnej. Wykorzystano sekwencjonowanie RNA w celu pomiaru ekspresji genów oraz analizę mikroskopową tkanek pod kątem zwłóknienia. Wyniki potwierdziły, że po zaniku produkcji komórek jajowych i hormonów, w jajnikach pojawiły się nowe formy aktywności.

Analiza wykazała, że jajniki myszy po menopauzie są nawiedzane przez różnorodne komórki układu odpornościowego – znacznie częściej niż u młodych osobników. Co więcej, w starszych jajnikach odnotowano zwiększoną aktywność genów odpowiedzialnych za kodowanie związków prozapalnych.

Co to może oznaczać? Badacze stawiają hipotezę, że te cząsteczki sygnałowe mogą być uwalniane do krwiobiegu, wpływając na cały organizm. Bérénice Benayoun, gerontolog z University of Southern California, zauważa w rozmowie z „Science”, że jajnik może stać się miejscem modyfikacji komórek odpornościowych.

Jajniki kluczem do zagadki zdrowia kobiet?

To odkrycie może pomóc w wyjaśnieniu tzw. paradoksu zdrowia kobiet: choć statystycznie żyją one dłużej niż mężczyźni, w starszym wieku częściej borykają się z problemami zdrowotnymi i chorobami przewlekłymi. Francesca Duncan spekuluje, że to właśnie „drugie życie” jajników i wydzielane przez nie cząsteczki mogą predysponować kobiety do przewlekłych stanów zapalnych w okresie pomenopauzalnym.

Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe – mimo ogromnego postępu nauki i medycyny, w biologii reprodukcyjnej kobiet wciąż są ogromne luki. Choć wciąż nie jest jasne, czy jajniki celowo pełnią funkcje sygnałowe, czy stają się nieplanowanym rezerwuarem komórek odpornościowych, otwiera to nowy rozdział w badaniach nad zdrowiem kobiet.

Źródło: Science

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.