Brutalna zima zmieniła ludzi. Archeolodzy odkryli ślady technologicznego skoku sprzed tysięcy lat

Przez długi czas archeolodzy zakładali, że największe technologiczne zmiany w prehistorii następowały wtedy, gdy klimat stawał się łagodniejszy, a warunki życia bardziej stabilne. Nowe badania sugerują jednak coś odwrotnego. Analiza kamiennych narzędzi odkrytych w środkowych Chinach wskazuje, że ludzie zaczęli tworzyć bardziej wyspecjalizowane ostrza do obróbki mięsa już około 146 tysięcy lat temu, w czasie jednej z chłodniejszych faz epoki lodowcowej. Zdaniem naukowców to właśnie ekstremalne warunki mogły przyspieszyć rozwój ludzkiej pomysłowości i planowania.

Surowa zima zmuszała ludzi do większej kreatywności

Kluczowe okazało się datowanie stanowiska Lingjing, gdzie od lat odkrywane są kości zwierząt i kamienne narzędzia używane do ich oprawiania. W jednej z kości naukowcy znaleźli niewielkie kryształy kalcytu zawierające śladowe ilości uranu. Dzięki analizie rozpadu uranu do toru udało się dokładniej określić wiek znalezisk. Wynik zaskoczył badaczy, bo narzędzia okazały się o około 20 tysięcy lat starsze, niż wcześniej sądzono. Powstały nie podczas cieplejszego okresu między zlodowaceniami, ale w czasie wyjątkowo surowego ochłodzenia.

– Ludzie często wyobrażają sobie kreatywność jako coś, co rozkwita w dobrych czasach. Odkrycie, że te narzędzia kamienne powstały w surowej epoce lodowcowej, mówi co innego. Trudne czasy mogą zmusić nas do adaptacji – mówi Yuchao Zhao, główny autor artykułu opisującego odkrycia w „Journal of Human Evolution”.

Stanowisko Lingjing było zamieszkiwane przez Homo juluensis spokrewnionego zarówno z neandertalczykami, jak i współczesnymi ludźmi. Badacze przypuszczają, że grupy te mogły się ze sobą kontaktować. Przedstawiciele tego gatunku charakteryzowali się bardzo dużym rozmiarem mózgu i cechami obserwowanymi zarówno u archaicznych ludzi wschodnioazjatyckich, jak i u neandertalczyków w Europie.

Misternie zrobione narzędzia kamienne

Do niedawna archeolodzy uważali, że starożytni ludzie żyjący w Azji Wschodniej w późnym środkowym plejstocenie, czyli ok. 300 000–120 000 lat temu, nie poczynili znaczących postępów technologicznych w porównaniu z prehistorycznymi ludźmi żyjącymi w Europie i Afryce. Najnowsze odkrycie rzuca zatem zupełnie nowe światło na mieszkańców tego regionu świata.

Co więcej, same narzędzia odnalezione na stanowisku okazały się bardziej zaawansowane, niż początkowo przypuszczano. Archeolodzy odkryli specjalnie przygotowane kamienne rdzenie (surowe kawałki kamienia, od których oddzielono co najmniej jeden odłupek, przyp. red) o kształcie dysku, z których odłupywano ostre fragmenty służące do cięcia mięsa i rozbierania tusz zwierząt. Nie były to przypadkowo wyrzeźbione kamienie. Badacze podkreślają, że ich wykonanie wymagało planowania, precyzji i dobrej znajomości właściwości skał.

Ludzie z gatunku Homo juluensis według badaczy mieli wytwarzać te narzędzia, uderzając małymi kamieniami o większe rdzenie kamienne. Niektóre rdzenie były obrabiane dość równomiernie z obu stron, a inne miały bardziej starannie ukształtowaną strukturę. Jedna strona służyła głównie jako powierzchnia do uderzania, zaś druga była formowana w celu uzyskania ostrych odłupków.

Długa historia innowacji i ewolucji człowieka w Azji Wschodniej

Naukowcy podkreślają, że te asymetryczne narzędzia są szczególnie ważne, ponieważ pokazują, że starożytni ludzie z Chin nie tylko odłamywali kawałki kamienia na chybił trafił. Zarządzali rdzeniem jak obiektem trójwymiarowym, nadając różnym powierzchniom różne role i zachowując kąty proste, aby stale wytwarzać użyteczne odłupki. – Nie była to przypadkowa produkcja odłupków, ale technologia wymagająca planowania, precyzji i dogłębnego zrozumienia właściwości kamienia i mechaniki pękania – mówi Zhao.

– Narzędzia te wykazują istotne podobieństwa do technologii środkowopaleolitycznych, często kojarzonych z neandertalczykami w Europie i przodkami Homo sapiens w Afryce, co sugeruje, że zaawansowana myśl technologiczna nie ograniczała się do zachodniej Eurazji – dodaje badacz.

Zhao podkreśla, że kamienne artefakty pozostawione przez Homo juluensis w Lingjing sugerują, że tamtejsi ludzie byli zdolni do złożonego myślenia i kreatywności. – Badania te ujawniają o wiele bogatszą historię innowacji, inteligencji i ewolucji człowieka w Azji Wschodniej – podsumowuje Zhao.

Źródło: Journal of Human Evolution

Nasz autor

Jakub Rybski

Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.