Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough

Setne urodziny to rzadkie osiągnięcie – szacuje się, że zaledwie 0,025% obecnej populacji ma szansę świętować taki jubileusz. Słynny jubilat, znany ze swojego dystansu i skromności, zapytany o powody swojej doskonałej kondycji, konsekwentnie wskazuje na „czyste, darowane szczęście”. Ale naukowcy analizujący długowieczność sugerują, że za fenomenem stulatków stoi fascynująca interakcja biologii, pasji oraz zdobyczy medycyny w ciągu ostatniego wieku.

Wielka wygrana na loterii genetycznej

Kiedy sir David Attenborough przychodził na świat w 1926 roku, średnia długość życia w Wielkiej Brytanii wynosiła zaledwie 58 lat. Dziś wskaźnik ten przekracza 79 lat. Przetrwanie tak długiego czasu w pełnej sprawności poznawczej jest w dużej mierze zasługą genetyki, która według badaczy odpowiada za około 30% szans na dożycie 90. roku życia. Reszta to styl życia.

W przypadku osób przekraczających barierę 110 lat (superstulatków) wpływ specyficznych wariantów genowych rośnie nawet do 70%. Badania takie jak New England Centenarian Study wskazują, że wyjątkowa długowieczność często występuje rodzinnie, co sugeruje dziedziczenie genów chroniących przed chorobami układu krążenia czy neurodegeneracją. Przykład innej rekordzistki, Marii Branyas Morery, która dożyła 117 lat, pokazuje, że posiadanie „młodego genomu” stanowi solidny fundament, choć musi być on wsparty odpowiednim stylem życia i dietą.

Poczucie celu jako eliksir młodości

Niezwykłym aspektem życia sir Davida Attenborough jest jego niesłabnąca aktywność zawodowa i społeczna. W wieku 99 lat wziął udział w filmie o tajemnicach oceanów, podkreślając, że sama myśl o emeryturze budzi w nim lęk, a bliżej setki wystąpiłvw kolejnej produkcji o przyrodzie jego ukochanego miasta, Londynu.

Nauka dostarcza dowodów na to, że takie podejście ma realne przełożenie na biologię: osoby po 50. roku życia, które deklarują silne poczucie celu, cieszą się lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym. Posiadanie życiowej misji wiąże się ze statystycznie niższym ryzykiem zgonu z jakiejkolwiek przyczyny oraz rzadszym występowaniem niepełnosprawności i zaburzeń poznawczych. Dla Attenborough ciekawość świata natury i dostarczająca satysfakcji praca stały się motorem, który pozwala mu pozostać aktywnym znacznie dłużej niż większości rówieśników.

Zmieniający się świat stulatków

Choć geny są bazą, to aż lwia część sukcesu w osiągnięciu sędziwego wieku zależy od stylu życia, w szczególności aktywności fizycznej, diety oraz związków międzyludzkich. Ale nie tylko – globalne trendy pokazują, że liczba stulatków na świecie niemal podwoiła się w ciągu ostatnich dwóch dekad. To wynik ogromnego postępu w medycynie i poprawy warunków życia.

Co interesujące, mimo że to kobiety częściej osiągają wiek stu lat, liczba stuletnich mężczyzn rośnie obecnie trzykrotnie szybciej. Przypadek sir Davida Attenborough uczy nas, że choć nie istnieje magiczna formuła na długowieczność, to kombinacja genetycznego szczęścia, nowoczesnej opieki zdrowotnej oraz – co najważniejsze – wielkiej pasji do życia i pracy, potrafi zdziałać cuda. Sam jubilat, patrząc wstecz, ocenia swoje życie jako „nadzwyczajne”, dając nam wszystkim przykład, jak starzeć się z klasą i sensem.

Źródła: Science Alert, New England Centenarian Study

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.