Między nurtem a falami. Zobacz, jak nauka chroni bioróżnorodność

W ramach inicjatyw wspierających ochronę środowiska realizowane są dziś projekty o bardzo różnym charakterze. Jedne z nich ratują najdrobniejsze organizmy żyjące w rzekach, inne śledzą wędrówki ptaków nad morzem, a kolejne tworzą aplikacje, które łączą mieszkańców Pomorza i turystów ze światem nauki. W ramach programów grantowych realizowanych przez Fundację ORLEN dla Pomorza wyróżniono projekty integrujące badania, edukację, technologię i innowacje, służące ochronie unikalnych ekosystemów Wisły i Bałtyku oraz ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń.

Rzeki i morza łączy znacznie więcej niż sam żywioł wody – są one domem dla tysięcy gatunków roślin i zwierząt. To właśnie bioróżnorodność decyduje o zachowaniu równowagi w przyrodzie i pozwala nam funkcjonować w zdrowym, stabilnym i pięknym środowisku. Coraz częściej strażnikami tej delikatnej harmonii stają się naukowcy, samorządy, organizacje społeczne oraz szkoły realizujące projekty edukacyjne, które – dzięki wsparciu grantowemu – sięgają po innowacyjne rozwiązania, by realnie chronić to, co najcenniejsze.

W 2025 roku Fundacja ORLEN dla Pomorza realizowała dwa kluczowe programy grantowe: Wiślany Grant Bioróżnorodności, skoncentrowany na ochronie Wisły i jej dorzeczy na terenie całej Polski oraz Bałtycki Grant Bioróżnorodności, poświęcony ekosystemowi Morza Bałtyckiego.

Ekologia jako długofalowa strategia

Fundacja ORLEN dla Pomorza od lat konsekwentnie buduje długofalowe wsparcie dla inicjatyw społecznych i środowiskowych realizowanych w północnej Polsce. Jej działania obejmują szerokie spektrum obszarów – od edukacji i ochrony zdrowia, przez rozwój kultury, aż po projekty zwiększające bezpieczeństwo drogowe i jakość życia lokalnych społeczności.

W ostatnich latach szczególne miejsce w strategii Fundacji zajmują działania na rzecz ochrony środowiska i zachowania bioróżnorodności. To właśnie one coraz częściej łączą odpowiedzialność społeczną z realnym wpływem na otaczającą przyrodę. Najlepszym potwierdzeniem tego kierunku są dwa flagowe programy grantowe realizowane w 2025 roku, które stawiają na wiedzę, innowacje i partnerską współpracę z instytucjami naukowymi oraz organizacjami społecznymi.

– Ochrona środowiska naturalnego to nieodłączny element społecznej odpowiedzialności biznesowej ORLEN – mówi Jacek Mazurczak, dyrektor Biura Relacji z Otoczeniem ORLEN. – Wsłuchujemy się w potrzeby naszych partnerów i dzięki współpracy z nimi mamy wpływ na zachowanie wielu elementów bogactwa przyrodniczego Wisły.

W podobnym duchu realizowany jest projekt dotyczący Morza Bałtyckiego. – Działania na rzecz bioróżnorodności realizowane przez Fundację ORLEN dla Pomorza często opierają się na partnerstwach z organizacjami pozarządowymi i instytucjami naukowymi, co – mamy nadzieję – przyczyni się też do wsparcia badań nad ekosystemami Bałtyku – podkreśla prezeska Fundacji ORLEN dla Pomorza, Anna Oczoś.

Wisła jako ekosystem pod naukową opieką

Wiślany Grant Bioróżnorodności zadebiutował w 2025 roku, a na jego realizację przeznaczono łącznie cztery miliony złotych, przy czym maksymalna kwota pojedynczego grantu wyniosła 500 tysięcy. Na ogłoszony nabór wpłynęło aż 69 wniosków, spośród których po wieloetapowej i merytorycznej ocenie komisji wybrano dziewięć projektów dofinansowanych w ramach programu. Wśród nagrodzonych inicjatyw znalazły się m.in.: utworzenie laboratorium do badania zdrowotności małży, budowa ośrodka ochrony ex-situ dla ptaków siewkowych oraz ochrona i rewitalizacja ekosystemów wodnych dorzecza Wisły w Beskidzie Niskim. Laureatami zostały zarówno uczelnie, w tym Uniwersytet Łódzki i Politechnika Bydgoska, jak i organizacje pozarządowe, m.in. Fundacja Dziki Projekt oraz Towarzystwo Przyrodnicze ALAUDA.

– Wisła jest schronieniem dla setek gatunków roślin i zwierząt, w tym wielu rzadkich i chronionych, a jej naturalne odcinki stanowią istotną rolę w zachowaniu rodzimej bioróżnorodności. Dlatego tak ważne jest, aby wspierać inicjatywy, które tę wyjątkową wartość chronią – mówi Anna Oczoś.

Morze możliwości

Wcześniej, już na początku 2025 roku, rozstrzygnięto pierwszą edycję Bałtyckiego Grantu Bioróżnorodności. Na wsparcie „morskich” inicjatyw również przeznaczono cztery miliony złotych. Spośród 68 zgłoszeń grant przyznano dziewięciu projektom, które są obecnie w trakcie realizacji. To działania nowoczesne, często interdyscyplinarne, które łączą biologię, technologię i społeczne zaangażowanie.

Wśród laureatów znalazły się m.in. Gdański Uniwersytet Medyczny z projektem monitoringu zanieczyszczenia farmaceutykami, Morski Instytut Rybacki z mobilną aplikacją „Dziwny jest ten Bałtyk” oraz organizacje pomagające dzikim zwierzętom (Fundacja Larus i Ośrodek Ostoja). W Łebie z funduszu grantowego powstanie ścieżka dydaktyczna w otulinie Słowińskiego Parku Narodowego, a Szkoła Podstawowa w Bierkowie prowadziła działania edukacyjne na temat stosowania zbyt dużej ilości nawozów sztucznych prowadzących do eutrofizacji wód Bałtyku.

Małe kroki, wielkie zmiany, czyli działania, które mają znaczenie

Bałtycki program grantowy został zaplanowany jako działanie cykliczne, będące elementem długofalowej strategii ochrony morskiej bioróżnorodności – kolejny nabór przewidziano na 2026 rok.

Oba programy – wiślany i bałtycki – wpisują się w szeroką misję Fundacji ORLEN dla Pomorza i pokazują, że ochrona środowiska nie stoi w sprzeczności z działalnością biznesową. Mogą się one wzajemnie wspierać, gdy ich fundamentem jest wiedza, technologia i długofalowa strategia.

Choć każdy z grantów opowiada nieco inną historię, razem tworzą spójną narrację: przyroda nie może czekać. Dzięki takim inicjatywom Polska konsekwentnie wzmacnia działania, które realnie przekładają się na ochronę bioróżnorodności – od górskich strumieni po słone wody Bałtyku.

Ochrona bioróżnorodności to nie tylko liczby i granty – to obserwacja, badania i podejmowanie decyzji, które mają realny wpływ na ekosystemy. Projekty wspierane przez Fundację ORLEN dla Pomorza pokazują, że dzięki interdyscyplinarnemu podejściu i współpracy naukowców, społeczności lokalnych oraz instytucji możliwe jest tworzenie modeli ochrony środowiska, które są zarówno skuteczne, jak i trwałe. Od Wisły po Bałtyk widać, że każda interwencja, choćby najmniejsza, może przyczynić się do zachowania równowagi przyrodniczej i zapewnienia przyszłym pokoleniom dostępu do zdrowych, pełnych życia ekosystemów. Takie działania uczą nas, że przyroda, jeśli tylko otrzyma odpowiednie wsparcie, potrafi odrodzić się i trwać w harmonii z człowiekiem.

Materiał promocyjny marki ORLEN