Jak wytrwać w postanowieniach noworocznych i dlaczego teraz jest trudniej niż kiedyś? Wyjaśnia psycholog

Początek nowego roku to moment symboliczny. Odruchowo uznajemy go za dobrą okazję do osobistej przemiany. Zgodnie z badaniami psychologicznymi, momenty takie jak urodziny, poniedziałki czy właśnie Nowy Rok, pełnią funkcję „punktów resetu”, które skłaniają ludzi do głębszej refleksji nad życiem i podejmowania nowych wyzwań. Zjawisko to naukowcy zauważyli już ponad dekadę temu.

A jednak pewien nowy trend zaczyna przybierać na sile: wiele osób podchodzi do nowego roku z mniejszym entuzjazmem niż dawniej. Dlaczego? O wytłumaczenie pokusił się psycholog, Vlad Gaveanu.

Trudno ci coś zmienić? Takie mamy czasy

Vlad Gaveanu, psycholog z Uniwersytetu w Dublinie uważa, że żyjemy w świecie, w którym dobrostan psychiczny ulega pogorszeniu. Czynniki takie jak lęk klimatyczny, niestabilność polityczna oraz niepewność ekonomiczna sprawiają, że wizja „zaczynania od nowa” wydaje się wielu osobom nierealistyczna lub wręcz przytłaczająca.

Badania wykazują, że nadmiar zmian na horyzoncie (narzuconych lub własnych) może prowadzić do zmęczenia zmianą – stanu emocjonalnego wyczerpania, który drastycznie obniża chęć do angażowania się w nowe inicjatywy, nawet te postrzegane jako pozytywne. Zamiast dawać nadzieję, kolejne zachęty do zmian budzą sceptycyzm i prowadzą do wycofania.

Zbyt dużo zmian powoduje zmęczenie

Według Gaveanu nasza zdolność do wyobrażania sobie przyszłości nie jest nieograniczona. W sytuacjach zagrożenia, niepewności lub braku kontroli myślenie zorientowane na przyszłość ulega zawężeniu. Ludzie koncentrują się raczej na analizowaniu ryzyka, strat i najgorszych możliwych scenariuszy. Obecne okoliczności po prostu utrudniają funkcjonowanie wyobraźni i zbytnią nadzieję.

Badanie Vlada Gaveanu i jego zespołu z 2024 roku wykazało, że nawet jeśli ktoś widzi szanse, ale czuje się niezdolny do działania, znacząca zmiana staje się niemożliwa. Nie można „zacząć od nowa”, jeśli nie ma odpowiednich warunków. Kolejne badanie, z 2025 roku, potwierdziło ten wzorzec. Badani w nim nauczyciele, zamiast ekscytować się przeprowadzką szkoły w nowe miejsce, odczuwali wyczerpanie emocjonalne i spadek motywacji wywołany koniecznością kolejnego „resetu”. Takie reakcje pojawiają się zwłaszcza wtedy, gdy zmiana jest postrzegana jako niesprawiedliwa lub narzucona.

Jak wytrwać w postanowieniach noworocznych?

Postanowienia noworoczne często zawodzą także z innego powodu. Ludzie traktują je jako test siły woli, podczas gdy trwała zmiana zależy także od tego, jak cele są zaplanowane i wbudowane w codzienność. Motywacja jest zawsze kształtowana przez kontekst. Presja czasu, stres finansowy czy obowiązki opiekuńcze ograniczają realne możliwości działania.

Dlatego zamiast dążyć do „wymyślenia siebie na nowo”, Gaveanu sugeruje skupienie się na małych krokach i opanowanie ograniczeń. Przykład: postanowienie o 10-minutowym spacerze i modyfikowanie go co tydzień w zależności od tego, co jest w danym momencie wykonalne.

W grupie raźniej

Gaveanu zwraca też uwagę, że ludzie skuteczniej planują i realizuję zmiany, gdy odpowiedzialność jest rozproszona na grupę, na przykład rodzinę dzielącą się obowiązkami przy wspólnym gotowaniu. Wspólnie z innymi, w ramach własnych granic i w odpowiedni sposób – oto klucze do sukcesu postanowień noworocznych.

Źródło: The Conversation