Ekspertka: w Polsce rośnie popularność pogaństwa. Słowiańska kultura, święta i rytuały wracają do łask

Dane ze Spisu Powszechnego z 2021 roku wskazują na ponad 4,7 tys. osób deklarujących się jako poganie, z czego większość stanowią rodzimowiercy (wyznawcy współczesnej religii słowiańskiej), choć obecni są również druidzi czy asatryjczycy. Rosnąca popularność tych praktyk jest ściśle powiązana z odrodzeniem zainteresowania słowiańskim dziedzictwem w popkulturze, modzie oraz mediach społecznościowych.

Kim są współcześni polscy poganie?

Dla wielu osób pogaństwo staje się odpowiedzią na rozczarowanie dominującym Kościołem Katolickim. Proces sekularyzacji nie oznacza bowiem zaniku potrzeb duchowych, lecz ich przesunięcie w stronę form mniej dogmatycznych. Według Mality-Król uczestnicy pogańskich rytuałów często opisują to doświadczenie jako poczucie „bycia w domu” i odnalezienie swojego miejsca w świecie.

Wbrew stereotypom, poganie nie są grupą odizolowaną od społeczeństwa. To zróżnicowana społeczność mieszkająca głównie w miastach, obejmująca osoby o każdym poziomie wykształcenia i statusie. Cechą charakterystyczną polskich pogan jest ogromne oczytanie – zgłębianie słowiańszczyzny wymaga wiedzy, co sprawia, że w pogańskich domach często są pokaźne biblioteki.

Filozofia i praktyka religijna

Jedną z kluczowych cech, która odróżnia pogaństwo od religii instytucjonalnych, jest brak sztywnego zestawu dogmatów. To nie jest religia ortodoksyjna (oparta na wierze w doktryny), ale ortopraksyjna, gdzie fundamentem jest rytuał i praktyka.

Duchowość ta jest głęboko osadzona w cyklu natury. Główne święta wyznaczają kluczowe momenty w roku: przesilenia (zimowe i letnie), równonoce (wiosenna i jesienna) oraz fazy cyklu wegetacyjnego. To właśnie wtedy odbywają się najważniejsze obrzędy, takie jak Jare Gody, Noc Kupały, Dziady czy Szczodre Gody. Do tego mogą dochodzić święta poświęcone poszczególnym bóstwom: święto dla Welesa z początkiem lutego, święto Peruna w lipcu, a Mokoszy w sierpniu.

Rytuały towarzyszą również kluczowym etapom w życiu człowieka – narodzinom, wejściu w dorosłość, zaślubinom czy śmierci.

Pogańskie źródła polskich tradycji

Wiele powszechnie znanych polskich zwyczajów ma korzenie tkwiące w dawnych wierzeniach Słowian. Przykładem są Szczodre Gody pod koniec grudnia (przesilenie zimowe), podczas których świętuje się narodziny boga słońca, Daźboga. Elementy takie jak puste miejsce przy stole (pierwotnie dla przodków), 12 potraw symbolizujących miesiące czy siano pod obrusem to dawne tradycje lokalne, które przetrwały w zmienionej formie i zostały zaadaptowane w nowej, chrześcijańskiej rzeczywistości.

Współczesna praktyka pogańska może być zarówno indywidualna jak i wspólnotowa. Grupy wyznaniowe często organizują otwarte rytuały, o których informują w mediach społecznościowych, pozwalając osobom postronnym na obserwację lub czynny udział. Decyzja o pełnym wstąpieniu do wspólnoty jest zazwyczaj przypieczętowana obrzędem inicjacyjnym.

Dr Joanna Malita-Król jest autorką książek „W rytualnym kręgu. Opowieść o współczesnych poganach w Polsce” oraz „Polscy Wiccanie. Studium religii przeżywanej”.

Źródło: Nauka w Polsce

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.