Zatopione egipskie miasto nie zniknęło. Co odkryli archeolodzy w delcie Nilu?
Archeolodzy pracujący w egipskiej delcie Nilu odkryli sekret starożytnego miasta Metelis. Zatopiona przez powodzie osada została przeniesiona dwa kilometry dalej. Nowe miasto stało się kwitnącym ośrodkiem przetwórstwa i handlu. Jakie archeologiczne skarby udało się odkryć?
Delta Nilu była długo ignorowana przez archeologów. Powodów było sporo. Badaczy bardzo długo interesowało pozyskiwanie spektakularnych zabytków, a te łatwiej było i jest znaleźć w innych częściach kraju faraonów, na przykład w Dolinie Królów.
Wspólna misja włosko-egipska, rozpoczęta w 2012 roku, bada ten zapomniany region. Projekt skupia się na dwóch stanowiskach: Kom Wasit i Kom al-Ahmer. Naukowcy zakładają, że oba te miejsca mogły być stolicą regionu – Metelis.
Starożytna katastrofa przyczyną migracji
Kom Wasit było starszym osiedlem. Istniało od późnego okresu dynastycznego, czyli VII wieku p.n.e., do I wieku naszej ery. Jednak miasto zostało całkowicie porzucone, prawdopodobnie już w I wieku n.e. Głównym powodem była natura – nagły wzrost poziomu wód gruntowych i powodzie, które zagrażały mułowym strukturom budynków. Budowanie na tak niestabilnym i mulistym gruncie stało się zbyt niebezpieczne.
Mieszkańcy podjęli decyzję o migracji. Przenieśli się zaledwie dwa kilometry na południe, do Kom al-Ahmer. Hipoteza głosi, że było to powolne i dobrze zaplanowane działanie.
Kom al-Ahmer – nowy początek i rozkwit
Kom al-Ahmer było położone wyżej niż Kom Wasit, co uchroniło je przed wzrostem poziomu wody. Miasto zaczęło rozkwitać wkrótce po upadku Kom Wasit.
Nowe osiedle stało się centrum przemysłowym i handlowym. Ostatnie odkrycia z 2024 roku, które właśnie ujawniono, to warsztaty przemysłowe, datowane na V wiek p.n.e. W dużym budynku, podzielonym na co najmniej sześć pomieszczeń, w dwóch z nich intensywnie przetwarzano ryby. Znaleziono tam tysiące ości, co wskazuje na przetwarzanie solonych ryb. Inne pomieszczenia służyły do wytwarzania narzędzi metalowych, kamiennych i amuletów fajansowych.
Bogactwo i znaczenie Kom al-Ahmer potwierdzają inne znaleziska. Odkryto tam dwa duże kompleksy łaźni rzymskich. Jedna z nich była tak okazała, że porównuje się ją do łaźni w Aleksandrii (Kom al-Dikka), gdzie od lat wykopaliska prowadzą Polacy. Ich wielkość sugeruje, że wielu mieszkańców osiedla było zamożnych.
Kluczowy ośrodek północnego Egiptu
Kom al-Ahmer było kluczowym ośrodkiem o zasięgu regionalnym. Analiza amfor ujawniła, że 77% naczyń było importowanych. Pochodziły one z Cylicji, Morza Egejskiego i wschodniej części Morza Śródziemnego. To wskazuje na silną pozycję tego ośrodka w handlu.
Miasto prosperowało przez długi czas. Znaleziono monety od czasów Ptolemeusza III do złotego dinara z 771 r. n.e.. W źródłach arabskich z X wieku nadal pojawia się nazwa stolicy Metelis. Dzisiejsze stanowisko archeologiczne Kom al-Ahmer na długo utrzymało ważną rolę.
Warto wspomnieć, że w Delcie Nilu od lat prowadzą badania polscy archeolodzy. Najbardziej spektakularne znaleziska pochodzą z Tell el-Farcha.
Źródła: Theoretical Roman Archaeology Journal, Egypt Today Magazine, Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności
Nasz autor
Szymon Zdziebłowski
Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.