To jedna z ostatnich syberyjskich szamanek. Pochodzi z XVIII wieku, a jej rodzice byli… blisko spokrewnieni

Zmumifikowane szczątki rdzennych mieszkańców Jakucji – syberyjskiego, zimnego regionu znajdującego się w północno-wschodniej Rosji – ujawniają sekrety ich genetyki na przestrzeni wielu lat. Możliwa stała się analiza przed, w trakcie i po podbiciu ich ziem przez przedstawicieli imperium. Najciekawsza okazała się mumia kobiety pochowana w czerwonej, wełnianej sukni – to jedna z ostatnich Jakuckich szamanek. Skrywa kilka mistycznych tajemnic.

Rola szamanek w dawnych społecznościach – od Syberii po Europę

Szamanizm to jeden z najstarszych systemów wierzeń, a kobieta szaman – szamanka – pełniła często niezwykle ważną funkcję w społeczności. Tradycyjnie szamanki występowały w rdzennych społecznościach Syberii, Azji Środkowej, Europy oraz obu Ameryk. Ich rola wykraczała poza rozumienie kapłaństwa – były przewodniczkami duchowymi, uzdrowicielkami, doradczyniami i strażniczkami obrzędów.

W wielu społecznościach kobiety były uznawane za osoby szczególnie wrażliwe na kontakt ze światem duchów. Pełniły funkcję łączniczek między światem ludzi a duchami przodków, natury czy zwierząt. Ich pozycja społeczna często zależała od unikalnych cech, takich jak status rodzinny, wiek, a także posiadane umiejętności przekazywane przez pokolenia.

Ciągle dowiadujemy się o nich więcej, a najnowsze odkrycia wciąż przybliżają nam niezwykłą rolę szamanek.

Ostatnia syberyjska szamanka

W centralnej Jakucji, w miejscu znanym jako Us Sergue, naukowcy odkryli niezwykle dobrze zachowane zmumifikowane szczątki kobiety, nazwanej przez badaczy UsSergue1. Pochodziła z XVIII wieku i uważana jest za jedną z ostatnich szamanek.

Jej ciało zostało złożone w trumnie wykonanej z pnia drzewa, co jest zgodne z tradycyjnymi praktykami pochówkowymi Jakutów. Szamanka ubrana była w czerwoną wełnianą suknię wykonaną z importowanych rosyjskich koców, nosiła tradycyjną czapkę uszankę oraz skórzane ochraniacze na nogi. W grobie znaleziono także elementy szamańskiego stroju, takie jak charakterystyczny pas. Tuż obok znajdował się dół z trzema końskimi szkieletami, z których jeden miał akcesoria pasujące do szaty kobiety.

Dzięki warunkom wiecznej zmarzliny, zarówno ciało, jak i ubrania UsSergue1 zachowały się w doskonałym stanie, umożliwiając szczegółową analizę biologiczną i kulturową.

Przedstawicielka starego porządku

Według Ludovica Orlando, badacza z CNRS, kobieta ta mogła być uosobieniem duchowego dziedzictwa swojego klanu. Fakt, że była pochowana z szamańskimi atrybutami i końmi, potwierdza jej wyjątkową rolę w społeczności. To ostatnia znana nam szamanka tego typu wśród Jakutów.

Szokujące pochodzenie rodziców szamanki

Analiza DNA przeprowadzona przez naukowców z CNRS opublikowana na łamach czasopisma „Nature” ujawniła sensacyjną prawdę o pochodzeniu UsSergue1. Jej rodzice byli ze sobą blisko spokrewnieni – okazali się krewnymi drugiego stopnia. Oznacza to, że mogli być rodzeństwem przyrodnim, wujem i bratanicą czy dziadkiem i wnuczką.

Co więcej, w badaniu obejmującym 122 zmumifikowane ciała Jakutów, to właśnie UsSergue1 wykazywała najwyższy poziom pokrewieństwa rodziców. Naukowcy nie są w stanie jednoznacznie stwierdzić, jaki był społeczny status takich związków wśród Jakutów w XVIII wieku. Analiza grobów innych szamanów odrzuca tezę, jakby tego rodzaju pochodzenie predestynowało do zostania szamanem.

Szamanizm kontra kolonizacja, czyli Jakuci kontra Rosjanie

Badania genetyczne Jakutów przeprowadzone na ponad 100 zmumifikowanych ciałach z okresu od XIV do XIX wieku pokazały zaskakującą stabilność genetyczną tego ludu. Wbrew typowym scenariuszom kolonialnym, takim jak ten w Amerykach, nie doszło do znacznego wymieszania populacyjnego ani dramatycznego spadku liczby ludności w wyniku kolonizacji.

Perle Guarino-Vignon, badaczka z Saint-Antoine Research Center, podkreśla, że trudne warunki klimatyczne Jakucji mogły skutecznie ograniczyć rosyjskie osadnictwo, a tym samym – wymianę genetyczną. Jakuci zachowali swoją tożsamość biologiczną i kulturową przez wieki. Przypadek UsSergue1 pokazuje, że mimo zewnętrznego, imperialistycznego nacisku, społeczność ta zdołała przez wieki zachować własną tożsamość.

Źródło: Nature, Folia Praehistorica Posnaniensia, Roczniki Kulturoznawcze

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.