Tak wyglądają najstarsze narzędzia człowieka wykonane z drewna. Do czego służyły?

W ostatnim czasie archeolodzy publikują sporo interesujących znalezisk, które zmieniają naszą wiedzę na temat umiejętności przodków człowieka współczesnego. Kilka dni temu pisaliśmy na temat najstarszego znanego z Europy narzędzia wykonanego z kości słonia. A teraz ukazała się informacja o najbardziej wiekowych (ale na całym świecie!) narzędziach wykonanych z drewna.

Grecja to nie tylko świątynie

Do tego znaleziska doszło w czasie wykopalisk prowadzonych w latach 2015–2019 na stanowisku archeologicznym Marathousa 1 na środkowym Peloponezie w Grecji, który słynie z zabytków kultury antycznej. Okazuje się, że rejon ten skrywa również zabytki ze znacznie wcześniejszych epok. Profesor Katerina Harvati z Centrum Ewolucji Człowieka i Paleośrodowiska Senckenberga na Uniwersytecie w Tybindze i dr Annemieke Milks z Uniwersytetu w Reading opublikowały właśnie na łamach „PNAS” sensacyjny artykuł, w którym opisały najstarsze narzędzia drewniane na świecie właśnie z Marathousa 1.

To cud, że artefakty zachowały się po dziś dzień. – W przeciwieństwie do kamieni, przedmioty drewniane wymagają specjalnych warunków, aby przetrwać przez długi czas – mówi dr Milks, czołowa ekspertka w dziedzinie wczesnych narzędzi drewnianych.

Najstarsze drewniane narzędzia na świecie

Pierwszy z zabytków archeolożki określiły jako „wielofunkcyjny kij”. Wykonano go z drewna olszy. To artefakt o długości 81 cm, który został okorowany i oczyszczony z gałęzi poprzez rąbanie i struganie.

Badacze sugerują, że służył on przede wszystkim jako kij do kopania na brzegu jeziora – prawdopodobnie w celu pozyskiwania bulw lub korzeni. Mógł być również używany jako narzędzie do zdzierania kory w celu spożycia jej jadalnej, wewnętrznej warstwy. Inna opcją zastosowania była pomoc przy oprawianiu tuszy słonia, bo przy jego szczątkach odkryto „wielofunkcyjny kij”. Na jednym z jego końców odkryto mikroskopijne uszkodzenia i zaokrąglenia świadczące o intensywnym użytkowaniu.

Drugim zabytkiem jest małe, zaledwie kilkucentymetrowe narzędzie z drewna wierzby lub topoli. Jest to zupełnie nowy typ narzędzia drewnianego z okresu plejstocenu. Ze względu na miniaturowe rozmiary narzędzie to było prawdopodobnie trzymane w palcach. Choć jego dokładna funkcja pozostaje przedmiotem analiz, naukowcy przypuszczają, że mogło służyć do retuszowania, czyli precyzyjnego ostrzenia i wykańczania narzędzi kamiennych. Na jego powierzchni widoczne są ślady celowego kształtowania końcówki poprzez usuwanie słojów drzewa.

Znaczenie znalezisk

Zabytki datowane na 430 000 lat pokazują, że wczesne populacje ludzkie:

• posiadały zróżnicowany zestaw narzędzi,
• potrafiły dobierać konkretne gatunki drewna do określonych czynności,
• wykazywały zdolności technologiczne i wiedzę o zdobywaniu pożywienia.

– Najstarsze drewniane narzędzia pochodzą z takich miejsc jak Wielka Brytania, Zambia, Niemcy i Chiny i obejmują broń, kije do kopania i trzonki narzędzi. Wszystkie są jednak późniejsze niż nasze znaleziska z Marathousa 1 – mówi dr Milks.

Istnieje tylko jeden starszy dowód na to, że drewno było używane przez ludzi, ze stanowiska Kalambo Falls w Zambii, datowany na około 476 000 lat temu. Drewno to nie było jednak używane jako narzędzie, lecz jako materiał konstrukcyjny.

W artykule nie sprecyzowano, jaki gatunek człowieka wykonał greckie narzędzia, ale możemy przypuszczać, że był to Homo heidelbergensis. Chociaż badaczki zauważają na łamach „PNAS”, iż okres ten charakteryzował się występowaniem bezprecedensowej różnorodności gatunków homininów.

Źródło: PNAS

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.