Tajemnica elity z epoki brązu. W grobowcu w ofierze złożono konia

Na długo przed powstaniem słynnego królestwa Urartu Wyżynę Armeńską zamieszkiwały społeczności późnej epoki brązu, które słynęły z rozwiniętej metalurgii, dalekosiężnych kontaktów handlowych i złożonych rytuałów pogrzebowych. Elity tych kultur grzebały swoich zmarłych w monumentalnych kamiennych grobowcach, wyposażając ich w broń, ozdoby i cenne dary mające towarzyszyć im w życiu po śmierci. Najnowsze odkrycie archeologów w Armenii pokazuje, że do takich ceremonii mogły należeć także ofiary z koni.

Znalezisko sprzed czasów Urartu

Kluczowego znaleziska dokonano na stanowisku archeologicznym Shamiram, położonym w prowincji Aragacotn. To miejsce od lat interesuje naukowców, ponieważ zachowały się tam ślady osadnictwa z różnych okresów – od późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, po czasy królestwa Urartu.

W centrum badań znalazł się tzw. grobowiec nr 3. Archeolodzy opisują go jako monumentalną kamienną konstrukcję otoczoną kręgami z głazów. Tego typu pochówki były przeznaczone dla osób zajmujących wysoką pozycję społeczną, a ich budowa wymagała zaangażowania znacznych sił i zasobów. Sam rozmiar grobowca sugeruje więc, że spoczęła w nim osoba należąca do lokalnych elit.

Pochówek człowieka i ofiara z konia

Wewnątrz komory odkryto bogaty zespół darów pogrzebowych. Znaleziono broń z brązu, metalowe i obsydianowe groty strzał oraz liczne przedmioty towarzyszące zmarłemu. Najbardziej niezwykłym elementem okazały się jednak szczątki konia. Jak przekazał Instytut Archeologii i Etnografii Narodowej Akademii Nauk Armenii w komunikacie podsumowującym tegoroczne prace, wszystko wskazuje na to, że zwierzę zostało złożone w rytualnej ofierze podczas ceremonii pogrzebowej.

„Odkrycie dostarcza nowych i ważnych dowodów do badań nad lokalnymi elitami, praktykami pogrzebowymi oraz symboliczną rolą konia w społecznościach późnej epoki brązu na terenie Armenii” – napisali badacze w komunikacie opublikowanym przez Instytut na platformie Facebook. Zdaniem archeologów odkrycie daje „rzadką możliwość zbadania przemian lokalnego ośrodka z epoki żelaza przed ekspansją Królestwa Urartu i w jej trakcie”.

W kulturach późnej epoki brązu koń nie był jedynie środkiem transportu. Zwierzęta te symbolizowały prestiż, władzę i znaczenie militarne. Ich hodowla wymagała znacznych zasobów, dlatego mogły sobie na nią pozwolić przede wszystkim najbogatsi. Złożenie konia do grobu było więc w pewnym sensie ekstrawagancją, bo ówcześni ludzie musieli poświęcić kosztowne zwierzę. Podkreślało to więc wyjątkową pozycję zmarłego, a jednocześnie odzwierciedlało wierzenia dotyczące życia po śmierci.

Kluczowe stanowisko do badania starożytnej Armenii

Badacze zwracają uwagę, że podobne praktyki znane są z innych części Kaukazu oraz ze stepów Eurazji. Znalezisko z Shamiram dostarcza jednak nowych dowodów na to, że rytualne ofiary z koni były obecne również w społecznościach zamieszkujących Wyżynę Armeńską. Może to świadczyć o istnieniu rozbudowanych kontaktów kulturowych i wymianie idei pomiędzy odległymi regionami już ponad trzy tysiące lat temu.

Znaczenie odkrycia nie ogranicza się jednak do samego grobowca. Według informacji przekazanych przez armeński Instytut Archeologii i Etnografii wykopaliska odsłoniły również pozostałości osadnictwa z okresu poprzedzającego powstanie państwa Urartu. Za jedną z późniejszych wież tamtejszej twierdzy archeolodzy natrafili na pomieszczenie datowane na epokę żelaza, w którym zachowały się ślady nagłego zniszczenia. Odkryto także pochówek starszy od urartyjskich fortyfikacji, co potwierdza, że teren ten był zamieszkany na długo przed pojawieniem się jednego z najpotężniejszych państw starożytnego Kaukazu.

„Wyniki tegorocznych badań potwierdzają, że Shamiram jest jednym z kluczowych stanowisk archeologicznych pozwalających zrozumieć długą historię środkowej Armenii – od tradycji pogrzebowych epoki brązu i społeczności epoki żelaza, przez monumentalną architekturę Urartu, aż po późniejsze etapy ponownego wykorzystania i przekształcania tego miejsca” – podsumowali armeńscy uczeni.

Źródło: Arkeonews

Nasz autor

Jakub Rybski

Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.