Średniowieczni Indianie też trzymali w domach papugi. Po co?

Związek pradawnych Indian z ptakami został właśnie potwierdzony. Badania archeologiczne prowadzone w Kanionie Chaco w Nowym Meksyku udowodnił, że papugi nie były tylko zwykłymi zwierzętami domowymi – ich obecność wiązała się z głęboką symboliką, ceremoniami i wysokim statusem społecznym. Czemu były aż tak cenione?

Kolorowe ptaki w indiańskich domach – skąd się tam wzięły?

Zespół badaczy pod kierownictwem dr Katelyn Bishop postanowił poddać reanalizie archiwalne i zooarcheologiczne dane dotyczących szczątków papug odnalezionych w Kanionie Chaco – jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w całych Stanach Zjednoczonych. To słynący z monumentalnych budowli, ogromny kompleks zabudowań zamieszkiwanym przez Indian z kultury Pueblo od około 800 do 1150 roku naszej ery. Celem było zrozumienie, jaką rolę ptaki odgrywały w ich życiu.

Zidentyfikowano łącznie 45 ptaków: 42 ary żółtoskrzydłe i 3 meksykanki czerwonoczelne. Co ciekawe, żadna z nich naturalnie nie występuje w tym regionie. Musiały zostać specjalnie sprowadzone z Meksyku czy innych regionów Ameryki Środkowej. Naukowcy sugerują, że ptaki te były przeznaczone do celów ceremonialnych i odgrywały rolę w mitologii oraz religii Puebloan.

Analiza ponad 2 481 kości wykazała brak jakichkolwiek śladów rozczłonkowania. Ptaki nie były rzeźne – nie stanowiły pożywienia. Składano je w całości, co ponownie sugeruje rytualne znaczenie.

Kto mógł sobie pozwolić na papugi?

Szczątki ptaków odnaleziono w specjalnie przygotowanych pomieszczeniach w tzw. wielkich domach. Były one wyposażone w tynkowane ściany oraz elementy grzewcze, co wskazuje na troskę o dobrostan ptaków, szczególnie w chłodniejszym klimacie regionu.

Trzymanie papug w wielkich domach wskazuje na ich wyjątkowy status. Odkryto, że wiele osobników zostało pochowanych w sposób intencjonalny, a niektóre szczątki znaleziono w warstwach odchodów i resztek pokarmu, co wskazuje, że ptaki żyły tam długi czas. Papugi hodowano przez około 250 lat, a ich wiek wahał się od 11–12 miesięcy do ponad 25 lat.

Wyjątkowa symbolika ptaków w kulturze Indian

Dr Bishop przywołała dane etnograficzne i etnohistoryczne, według których kolor czerwony ar był kojarzony ze słońcem, a barwa niebieska i żółta – z tęczą, deszczem i siłami przyrody. Wierzono, że obecność papugi przynosi pomyślność, a jej pióra mają właściwości ochronne i magiczne. Symbolem niektórych klanów były właśnie ary.

Naukowcy uważają, że papugi były wykorzystywane podczas specjalnych ceremonii religijnych, a ich piór używano jako amuletów, ozdób czy przedmiotów ofiarnych. Z uwagi na ich umiejętność naśladowania ludzkiej mowy i dźwięków, ptaki te postrzegano jako pośredników między światem ludzi i duchów.

Zwyczaje trzymania ptaków w innych częściach świata

Tradycja trzymania papug w domach nie ogranicza się tylko do Ameryki Północnej. Już w pierwszym tysiącleciu p.n.e. papugi udomowiono w Indiach, Chinach i Persji. Szczególnie w Indiach papugi były czczone jako święte ptaki, towarzyszyły elitom i często pojawiały się w sztuce oraz literaturze.

Badanie poświęcone papugom z Kanionu Chaco jest częścią większego projektu związanego z ptakami. Oprócz ar ważne były również indyki, orły, jastrzębie, żurawie, gołębie, dzięcioły, przepiórki czy różnorodne ptaki śpiewające. Wszystko wskazuje na szerokie znaczenie ptaków w życiu duchowym i codziennym pradawnych Indian Pueblo. W ptakach jest coś, co nas – ludzi – niezmiennie, od tysiącleci, inspiruje.

Źródło: KIVA, National Geographic Polska

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.