Ragnar Lothbrok, czyli Kosmate Portki. Czy legendarny wikiński władca istniał naprawdę?

Spis treści:

1. Wojownik nienarodzony
2. Ragnar, ojciec wojowników
3. Trzy żony Ragnara

Zabijał mityczne stworzenia, grabił na niewyobrażalną skalę, śmiał się śmierci w twarz – a czyniąc to wszystko pomógł ukształtować istniejący do dziś archetyp wikińskiego wojownika. Ragnar Lothbrok (Lodbrok) – którego przydomek wbrew temu, jak opisano go w serialu „Wikingowie” nie oznacza „łamiącego prawa”, lecz „kosmate spodnie” – prawdopodobnie nie istniał naprawdę, a na jego historię składają się opowieści o przynajmniej kilku wikińskich wodzach z IX wieku. Co ciekawe, chociaż badacze powątpiewają w istnienie Ragnara, to już jego synowie są postaciami historycznymi, których życie jest dobrze udokumentowane. Jak to możliwe?

Wojownik nienarodzony

Nic, co wiemy o Ragnarze Kosmatych Portkach (Kosmatoportym?), nie jest pewne. Według legend żył w IX wieku, czyli w środkowym okresie tak zwanej epoki wikingów. Uznaje się, że poniósł śmierć przed 865 rokiem naszej ery. Miał umrzeć w dole pełnym jadowitych węży, do którego wrzucił go anglosaski władca Northumbrii Ella lub Ælle. Dowiedziawszy się o śmierci ojca, synowie Ragnara zwołali tzw. Wielką Armię Pogan i ruszyli na wysypy.

Jednym z kandydatów na pierwowzór Ragnara jest wikiński przywódca Danii o imieniu Reginheri, który w 845 roku zaatakował Paryż. Współczesne źródła opisują ten najazd jako wyjątkowo brutalny, wspominając o licznych jeńcach i ponad stu straconych osobach. Wkrótce potem Reginheri wrócił do Danii, gdzie zmarł. Nic więcej o nim nie wiemy.

Lothbrok mógł pierwotnie być postacią odrębną od Ragnara, a pochodzenie samego imienia było przedmiotem intensywnych debat. Islandzki uczony Ari Þorgilsson, piszący w latach 1120–1133, jako pierwszy połączył imiona „Ragnar” i „Lothbrok”, twierdząc, że to „Ivar, syn Ragnara Lothbroka” zabił Edmunda z Anglii Wschodniej. Bo tak naprawdę Ragnar Lothbrok pojawił się w historiografii poprzez swoich domniemanych synów.

Ragnar, ojciec wojowników

Ivar Ragnarsson, zwany też Ivarem Bez Kości, Halfdan i Ubbe Ragnarsson, Björn Żelaznoboki – to wikińscy przywódcy działający we Francji, Irlandii i Anglii w drugiej połowie IX wieku.

Wikiński wojownik imieniem Björn – prawdopodobnie pierwowzór Björna Żelaznobokiego – jest znany z najazdów na okolice Sekwany w latach 857–859. Ivar i Ubbe należeli do przywódców tzw. Wielkiej Armii Pogańskiej, która w 865 roku najechała Anglię, podbiła Northumbrię i pokonała jej królów, Osberhta i Ællę, w wielkiej bitwie pod Yorkiem w 867 roku. W 869 roku ruszyli na południe i zabili króla Edmunda z Anglii Wschodniej. Wielu ich wojowników osiedliło się w północnej i wschodniej Anglii, podczas gdy Ivar został władcą wikińskiego królestwa rozciągającego się po obu stronach Morza Irlandzkiego, z ośrodkami w Dublinie i Yorku. Wiadomo, że Ivar zmarł w Dublinie w 873 roku. Ubbe natomiast mógł zginąć w bitwie w Devonie w 878 roku.

Działalność tych wojowników jest potwierdzona w współczesnych źródłach z IX wieku. Możemy być pewni, że istnieli. Problem polega jednak na tym, że nie wiemy dokładnie, jak byli ze sobą spokrewnieni, a żadne z wczesnych źródeł nie mówi nam, kim był ich ojciec.

Dopiero w drugiej połowie XI wieku – niemal 200 lat po ich śmierci – zaczęto określać ich mianem „synów Ragnara Lothbroka”. Duński król o imieniu Lothbrok został po raz pierwszy wspomniany około 1070 roku przez normańskiego historyka Wilhelma z Jumièges, który nazwał go ojcem Björna Żelaznobokiego. Kilka lat później kronikarz Adam z Bremy określił Ivara, „najokrutniejszego z nordyckich wojowników”, jako kolejnego syna Ragnara Lothbroka.

Niezależnie od historycznych początków Ragnara Lothbroka, do XII wieku jego legenda zaczęła szybko wychodzić z cienia jego synów i samodzielnie pojawiać się w sagach, kronikach i poematach północnej Europy. Do tego czasu wokół jego postaci narosła złożona i barwna sieć opowieści – daleka od jakichkolwiek rzeczywistych korzeni historycznych.

Najpełniejsze wersje tej historii – na których opiera się większość współczesnych interpretacji – znajdują się w staronordyckiej „Sadze o Ragnarze Lothbroku”, spisanej w XIII-wiecznej Islandii, oraz w dziełach duńskiego historyka Saxo Grammaticusa, piszącego w latach 1188–1208. Obaj autorzy łączyli wcześniejsze źródła pisane z różnorodnymi legendami ustnymi, tworząc rozbudowane, długie i często sprzeczne narracje. Również tam należy szukać opowieści o trzech żonach Ragnara, co może być wynikiem próby połączenia trzech odrębnych legend.

Trzy żony Ragnara

We wspomnianym już serialu „Wikingowie” Ragnar Lothbrok ma dwie żony: Lagerthę i Aslaug. Lagertha jest waleczną tarczowniczką, a Aslaug księżniczką – córką tarczowniczki Brynhildr. Jednak według przekazów historycznych Ragnar Lothbrok miał jeszcze jedną żonę oraz kilka innych kochanek. Kim więc były te kobiety?

Zanim Lagertha została nieustraszoną wojowniczką, była po prostu szlachetnie urodzoną kobietą, która wraz z wieloma innymi dostała się do niewoli i była zmuszona do prostytucji po śmierci króla Sigurda, ojca Ragnara. Jednak nie poddała się takiemu losowi. Przebrana za mężczyznę stanęła zbrojnie u boku Ragnara, który wytoczył bitwę mordercy swego ojca, człowiekowi znanemu z kronik jako Fro. Lagertha urodziła Ragnarowi troje dzieci. Jednak legendarny władca zdecydował się ją porzucić, a swoją uwagę skierował na Thorę, córkę króla Herodda.

Thora była rozpieszczana przez ojca i w wyniku tego „wyhodowała potwora” – żmiję wrzosową. Ragnar zaczyna więc rozważać, jak zabić tę bestię, ponieważ król Herodd obiecał rękę Thory temu, kto tego dokona. W trakcie prób wielu mężczyzn ginie, a Ragnar sporo się od nich uczy.

Istnieją różne wersje tego, co Ragnar robi, ale w skrócie: zakłada kudłate spodnie, które wysmarował smołą. Spodnie mogły być także obsypane piaskiem albo uzupełnione o szatę, którą Ragnar zmoczył i zamroził dla dodatkowej ochrony. Następnie przystępuje do ataku na węża. Korzystając nie tylko z tych spodni, lecz także z tarczy jako osłony, zabija węża i zdobywa rękę Thory. Gdy ojciec Thory widzi strój Ragnara, nadaje mu przydomek Lothbrok, co mniej więcej tłumaczy się jako „włochate/kędzierzawe spodnie”.

Po tym Ragnar i Thora biorą ślub i mają dwóch synów. W zależności od źródła chłopcy nazywają się Radbard i Dunwat albo Eirik i Agnar. Po śmierci Thory Ragnar spotyka Aslung. Sagi mówią, że Aslaug była córką Sigurda Zabójcy Smoka i tarczowniczki Brynhildr. Jednak z powodu konfliktów, które kończą się śmiercią jej rodziców, Aslaug trafiła pod opiekę Heimira. Heimir obawia się o jej bezpieczeństwo, więc ukrywa ją w futerale od harfy i udaje żebraka, by ukryć ich tożsamości.

Gdy Ragnar ją znajduje, mieszka ona pod opieką Grimy i Akiego, po tym jak ci zabili Heimira, więc Ragnar zakłada, że Aslaug jest chłopką. Ona nie wyprowadza go z tego błędu. Podobnie jak w serialu, Ragnar i Aslaug pobierają się po tym, jak Aslaug rozwiązuje jego zagadkę i staje przed nim: ani ubrana, ani naga; ani syta, ani głodna; ani sama, ani w towarzystwie. Para ma wielu synów.

W życiu Ragnara były też inne kobiety. Wśród nich Swanloga, wymieniona jako jego żona w „Gesta Danorum”. Jednak możliwe, że jest to Aslaug albo Thora występująca pod innym imieniem.

Ingibjorg była córką króla Eysteina, przyjaciela Ragnara. Podczas wizyty u Eysteina Ragnar zostaje zaręczony z Ingibjorg, ponieważ otoczenie uważa, że Aslaug jest „poniżej” jego pozycji. Gdy Ragnar wraca do domu, Aslaug konfrontuje go z tymi zaręczynami i ujawnia Ragnarowi swoją prawdziwą tożsamość. Aslaug mówi mu, że jeśli dziecko, które nosi, będzie miało znak węża w oku, będzie to dowód, że naprawdę jest córką Sigurda i Brynhildr. Gdy rodzi się Sigurd, okazuje się to prawdą i Ragnar zrywa zaręczyny z Ingibjorg. Powoduje to rozłam między nim a królem Eysteinem.

Natomiast matka Ubbe to bezimienna kobieta, córka mężczyzny imieniem Esbern. Ragnar przebiera się za kobietę, aby dostać się do jej komnaty.

Jak widać, życie Ragnara Lothbroka to przede wszystkim piękna i zawiła opowieść o wczesnośredniowiecznej północnej Europie i tym, kim byli i kim chcieli być potężni nordyccy wojownicy, który śmiali się śmierci w twarz.

Źródło: National Geographic Polska

Nasza autorka

Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka

Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.