Kod genetyczny neandertalskiej rodziny złamany. Unikatowe ustalenie z polskiej jaskini
Naukowcy zbadali zęby neandertalczyków znalezione w Jaskini Stajnia w województwie śląskim. Analiza DNA pozwoliła po raz pierwszy zrekonstruować portret genetyczny małej grupy żyjącej 100 tysięcy lat temu. To odkrycie pokazuje bliskie więzi rodzinne oraz dalekie wędrówki naszych wymarłych kuzynów.
Jaskinia Stajnia jest unikatowym miejscem na archeologicznej mapie Polski. To tutaj znaleziono jedne z najstarszych, obok Jaskini Ciemnej, szczątki neandertalczyka. Mają ponad 100 tysięcy lat. Wśród intrygujących artefaktów odkrytych w pieczarze jest zdobiona kościana plakieta datowana na 41,5 tysiąca do nawet 46 tysięcy lat. To jeden z najstarszych przedmiotów tego typu odkrytych do tej pory w Polsce.
Północne rubieże neandertalskiego świata
Przez długi czas uważano Europę Środkowo-Wschodnią za obszar marginalny w historii neandertalczyków. Nowe badania zmieniają to postrzeganie. W Jaskini Stajania archeolodzy odkryli osiem zębów należących do neandertalczyków. Co z nich udało się wyczytać?
O co chodzi w tym badaniu?
Międzynarodowy zespół badawczy opublikował wyniki swoich prac w prestiżowym czasopiśmie „Current Biology”. Naukowcy postanowili przeanalizować kopalne mitochondrialne DNA (mtDNA) wyekstrahowane z zębów.
Celem było odtworzenie profilu genetycznego grupy, która zamieszkiwała jaskinię w tym samym czasie. Zazwyczaj badacze dysponują jedynie pojedynczymi skamieniałościami z różnych miejsc. Tutaj udało się jednak znaleźć szczątki wielu osobników w jednej lokalizacji.
Wyniki analizy. Krewni z jaskini?
Analiza genetyczna przyniosła nadzwyczajne rezultaty. Naukowcy zidentyfikowali co najmniej siedem osób żyjących około 100 tysięcy lat temu – zatem każdy ząb należał do innej osoby. To pierwszy przypadek, gdy możemy obserwować tak liczną grupę z tego okresu w tej części Europy.
Szczególnie fascynujące jest odkrycie więzi między nimi. Dwoje dzieci oraz jedna osoba dorosła posiadały identyczne mitochondrialne DNA. Sugeruje to bardzo bliskie pokrewieństwo między tymi osobami. Badacze z Instytutu Maxa Plancka uważają, że mogli to być członkowie jednej rodziny.
– To nadzwyczajny wynik, ponieważ po raz pierwszy jesteśmy w stanie zaobserwować niewielką grupę co najmniej siedmiu neandertalczyków z Europy Środkowo-Wschodniej, którzy żyli około 100 000 lat temu – mówi koordynatorka badań prof. Andrea Picin Uniwersytetu Bolońskiego.
– W większości przypadków dane genetyczne neandertalczyków pochodzą z pojedynczych skamieniałości lub szczątków rozproszonych w różnych miejscach i okresach. W Stajni natomiast możliwe było zrekonstruowanie [obrazu genetycznego – przyp. red.] małej grupy osobników, co po raz pierwszy pozwoliło na uzyskanie spójnego obrazu genetycznego neandertalczyków w tej części Europy – dodała badaczka.
Genetyczna mapa Europy i dalekie więzi
Badanie wykazało, że neandertalczycy z Polski nie byli odizolowani. Ich DNA pasuje do osobników znalezionych na Półwyspie Iberyjskim. Podobne ślady genetyczne odkryto również w południowo-wschodniej Francji.
Linia ta była obecna także na północnym Kaukazie. Oznacza to, że ten konkretny komponent genetyczny był szeroko rozprzestrzeniony w Eurazji. Dopiero później został on zastąpiony przez inne, nowsze populacje neandertalskie. Odkrycie to pomaga lepiej zrozumieć historię ich rozprzestrzeniania się przed tysiącami lat.
Z punktu widzenia archeologii znalezisko to potwierdza, że nasz region nie był jedynie mało istotnym obrzeżem świata neandertalczyków. Przeciwnie – Europa Środkowo-Wschodnia stanowiła centralny punkt, który dziś pozwala zrozumieć dawne wędrówki, relacje i to, jak w środkowej epoce kamienia szerzyły się nowe techniki wytwarzania narzędzi.
„Ważne osiągnięcie dla polskich badań”
– Od dawna wiedzieliśmy, że Jaskinia Stajnia zachowała wyjątkowe dowody, ale te wyniki przerosły nasze oczekiwania – mówią współautorzy badania dr hab. Wioletta Nowaczewska z Uniwersytetu Wrocławskiego i prof. Adam Nadachowski z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN.
Według nich możliwość zidentyfikowania tak odległej, niewielkiej grupy neandertalczyków na tak złożonym stanowisku to ważne osiągnięcie dla polskich badań nad neandertalczykami w Europie.
Źródło: Current Biology
Nasz autor
Szymon Zdziebłowski
Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.