Jajka, które stały się legendą: opowieść o luksusie, sztuce i sekretach Fabergé

Spis treści:

1. Historia jajek Fabergé i zaginione dzieła
2. Ile jest jaj Fabergé?
3. Rekordowe ceny dzieł Fabergé
4. Spadkobiercy marki Fabergé

Jajka Fabergé wykonywano głównie z złota, srebra, emalii, kamieni szlachetnych i masy perłowej. Każde jajko było projektowane indywidualnie. Zdobienia inspirowane były wydarzeniami historycznymi, tradycją rodzinną Romanowów oraz symboliką religijną, a w jego wnętrzu zawsze ukrywano niespodziankę, która nadawała całości osobisty i często sentymentalny charakter.

Carskie jajka Fabergé były wykonywane dla rodziny Romanowów w pracowni nadwornego jubilera w latach 1885–1917. Pierwsze z nich, znane jako Jajko z kurką, zapoczątkowało prawdziwą modę wśród arystokracji.

Jajka Fabergé nie są jedynie luksusowymi ozdobami – stanowią też źródło wiedzy o sztuce, historii Rosji oraz technikach jubilerskich z przełomu XIX i XX wieku. Ich wartość nie wynika tylko z materiałów, ale przede wszystkim z precyzji wykonania i artystycznej oryginalności.

Historia jajek Fabergé i zaginione dzieła

W latach 1885–1894 jaja Fabergé zamawiał car Aleksander III, który wręczał je jako świąteczny dar swojej żonie, Marii Fiodorownie. Po jego śmierci tradycję tę przejął jego syn, Mikołaj II. W okresie 1895–1917 każdego roku powstawały dwa jaja – jedno przeznaczone dla żony cara, Aleksandry Fiodorowny, drugie dla owdowiałej Marii Fiodorowny. Wyjątek stanowiły lata 1904–1905, gdy w obliczu wojny rosyjsko–japońskiej dwór zrezygnował z zamówień. Tradycja nie została też zachowana w 1917 roku, kiedy przygotowane jajka wskutek rewolucji nie zostały przekazane carowi.

Choć nazwisko Fabergé stało się synonimem tych luksusowych arcydzieł, sam Peter Carl Fabergé nie projektował ich osobiście. Koncepcje powstawały w jego pracowni, tworzone przez wybitnych złotników i projektantów zatrudnionych w firmie. Każdy projekt musiał jednak uzyskać jego akceptację – to on nadawał ostateczny kształt wizji artystycznej, podejmował kluczowe decyzje estetyczne i odpowiadał za poziom wykonania. Jego rola przypominała raczej dyrektora artystycznego i strażnika jakości niż pojedynczego rzemieślnika, co w dużej mierze tłumaczy spójność stylu i niezwykły prestiż wszystkich dzieł sygnowanych nazwiskiem Fabergé.

Do najbardziej znanych należą:

• Jajko Koronacyjne (1897) – wykonane dla Aleksandry Fiodorownej, wewnątrz jajka znajdowała się miniaturowa kareta koronacyjna,
• Jajko Kolei Transsyberyjskiej (1900) – upamiętniające otwarcie nowej linii kolejowej w Rosji,
• Jajko Zimowe (1913) – uważane dziś za jedno z najbardziej luksusowych jaj Fabergé.

Poza carskimi zamówieniami w pracowni Fabergé powstały także dzieła dla prywatnych kolekcjonerów. Wśród nich były jaja zamówione przez Aleksandra Kelcha (1898–1904), rodzinę Rothschildów (1902) czy Emanuela Nobla (1914). Wszystkie prywatne projekty dorównują carskim pod względem kunsztu i unikatowości.

Ile jest jaj Fabergé?

Powstały łącznie 52 jaja Fabergé przeznaczone dla rodziny Romanowów. Do naszych czasów zachowały się 42 carskie egzemplarze. Pozostałe uznaje się za zaginione lub zniszczone w burzliwym okresie rewolucji i późniejszych przetasowań własnościowych.

Łączna liczba znanych jaj Fabergé – zarówno carskich, jak i wykonanych na zamówienia prywatne – wynosi około 70. Część z nich znajduje się dziś w rękach prywatnych kolekcjonerów, inne można podziwiać w renomowanych muzeach i fundacjach na całym świecie.

Dlaczego zaginione jajka Fabergé wciąż fascynują?

Zaginione jajka Fabergé to temat, który pobudza wyobraźnię kolekcjonerów i historyków. Ich los po rewolucji rosyjskiej pozostaje niepewny – część została zniszczona, część wywieziona za granicę, a inne mogły trafić do prywatnych kolekcji, pozostając niezidentyfikowane.

Od lat prowadzone są poszukiwania i badania, które mają na celu ich odnalezienie. Każde odkrycie staje się sensacją w świecie sztuki, potwierdzając wartość historyczną i kulturową jaj Fabergé.

Rekordowe ceny dzieł Fabergé

Wartość jaj Fabergé nieustannie rośnie, zwłaszcza na rynku aukcyjnym. Wiele z nich osiąga ceny liczone w milionach dolarów. W grudniu 2025 roku Jajo Zimowe z 1913 roku zostało sprzedane na aukcji w Londynie anonimowemu nabywcy za rekordową kwotę 22,9 mln funtów.

Ceny zależą od kilku czynników: rzadkości, materiałów, jakości wykonania, stanu zachowania oraz tego, czy zachowała się oryginalna niespodzianka. Często jedne z najdroższych jaj Fabergé nie są najbardziej zdobione, ale posiadają wyjątkową historię i unikatową wartość kolekcjonerską. Dzięki temu każda sprzedaż staje się wydarzeniem w świecie sztuki i jubilerstwa.

Spadkobiercy marki Fabergé

Spadkobiercy Petera Carla Fabergé nie kontynuowali działalności jubilerskiej w dawnej formie. Synowie jubilera w 1951 roku sprzedali prawa do marki rosyjskiemu emigrantowi, Samowi Rubinowi. Z kolei w 1989 roku trafiła do koncernu Unilever, a w 2009 prawa do niej nabyła południowoafrykańska grupa inwestycyjna Pallinghurst Resources.

W okresie współpracy z międzynarodowymi firmami podjęto próby powrotu do tradycji jubilerskich. Wybrane obiekty powstawały m.in. przy udziale niemieckiego jubilera Victora Mayera, który stworzył współczesne interpretacje słynnych jaj, w tym unikatowy egzemplarz z bursztynu przekazany miastu Gdańsk. Były to jednak projekty inspirowane dawną estetyką, a nie bezpośrednia kontynuacja carskiej tradycji.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.