Archeolodzy odkryli ukryty szyb z trumnami. Jedna należała do tajemniczej Merit

Piękny Festiwal Doliny był corocznym świętem w starożytnym Egipcie, które łączyło zmarłych z rodziny królewskiej i bogaczy z bogami. Tłumy kapłanów gromadziły się przed świątynią Karnak w Tebach, zbierały posągi bóstw – Amona, Mut i Chonsu – i przeprawiały je przez Nil, by poświęcić ważne grobowce i świątynie.

Wizerunki bogów umieszczano na drewnianych barkach zdobionych kwiatami, złotem i kamieniami szlachetnymi. Kapłani palili kadzidło, muzycy grali i tańczyli, a pochód prowadziły kobiety zwane pieśniarkami, które śpiewały i potrząsały ozdobnymi grzechotkami.

Zaskakujące odkrycie w Egipcie

Na początku 2026 roku egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności poinformowało o odkryciu nowych grobowców w nekropolii Dra Abu el-Naga – miejscu leżącym na trasie festiwalu. Badacze znaleźli tam grób kapłana, 30 zmumifikowanych kotów oraz ukryty szyb grobowy z bogato zdobionymi trumnami.

– Odkrycie tego szybu było naprawdę ekscytującym i niezapomnianym momentem dla całego zespołu – mówi Abdelghaffar Wadji, egiptolog z Ministerstwa Turystyki i Starożytności, który nadzorował wykopaliska. – Do tej pory odnaleźliśmy tam 10 drewnianych trumien.

Jedna z nich należała do pieśniarki z XVIII dynastii o imieniu Merit. Jej zadaniem było nawiązywanie kontaktu z najbardziej wpływowymi bogami Egiptu. W tamtych czasach święte role pieśniarek były na nowo definiowane przez potężną kobietę-króla u szczytu potęgi faraonów Nowego Państwa.

– Zawód śpiewaczki nie był zajęciem typowym, lecz elitarnym – mówi dr Hesham Hussein, egiptolog z Najwyższego Ministerstwa Starożytności na Synaju, niezaangażowany w odkrycie. – Kobiety noszące ten tytuł zazwyczaj pochodziły z wpływowych rodzin.

Dlaczego trumny przeniesiono?

Skrytkę odkryto pod koniec 2025 roku, podczas ostatniego sezonu wykopaliskowego w Dra Abu el-Naga, na zachodnim brzegu Nilu, naprzeciwko Luksoru. Naukowcy przekopywali się przez ponad 150-letni gruz archeologiczny, gdy natrafili na ukryty tunel z trumnami.

– Dra Abu el-Naga była niezwykle ważną nekropolią dla starożytnych Teb. Była używana nieprzerwanie przez około 2500 lat, od późnego Średniego Państwa aż do okresu koptyjskiego – mówi dr Hussein.

Cmentarz leży bezpośrednio naprzeciwko kompleksu świątynnego Karnak i był miejscem pochówku wielu elitarnych Egipcjan. Ukryta komnata nie była jednak pierwotnym miejscem spoczynku. Jak wyjaśnia Wadji, szyb grobowy prawdopodobnie służył jako skrytka, w której ponownie chowano trumny usunięte z pierwotnych grobów.

W czasach kryzysu Egipcjanie często przenosili szczątki, by chronić je przed grabieżą. W 1898 roku Victor Loret odkrył podobny kokon królewski z sarkofagami wielu władców, umieszczonymi tam przez arcykapłana Amona Pindżema II. – Kapłani świątyni w Dra Abu el-Naga pełnili rolę kuratorów, chroniąc trumny przed zniszczeniem – mówi dr Hussein.

Śpiewanie bogom

Obowiązkiem Merit jako pieśniarki było śpiewanie, taniec i inwokacje wzywające bogów. Nil usiany jest świątyniami poświęconymi bóstwom takim jak Horus, Hathor, Re i Izyda. Przywołanie boga nie było łatwym zadaniem – kapłani zamiatali świątynie z piasku, palili kadzidło, urządzali wystawną ucztę z winem, chlebem, kaczką i warzywami. Kluczowe były jednak śpiewy.

– Śpiew to tak naprawdę to, co pomaga przyciągnąć uwagę boga i zachęcić go do wejścia do świątyni. Wszystkie te ulotne rzeczy – zapach jedzenia, kadzidło, hałas śpiewu – mogą dotrzeć do innej płaszczyzny, na której żyją bóstwa – mówi prof. Suzanne Onstine, egiptolożka specjalizująca się w śpiewie egipskim, niezaangażowana w odkrycie.

Podczas festiwalu pieśniarki poprzedzały święte barki przewożące bogów przez Nil. Podczas pochodu waliły w bębny, uderzały w talerze i potrząsały grzechotkami sistrum, ostrzegając mieszkańców o zbliżających się bóstwach. – Nie ma głośników, nie ma mikrofonów, więc obecność muzyków, którzy ogłaszają, co się dzieje, aby ludzie mogli wyjść, zobaczyć boga… to coś naprawdę wyjątkowego – mówi prof. Onstine.

Jedną ze szczególnie znanych śpiewaczek była Nauny, kapłanka Amona-Re, datowana na około 1050 r. p.n.e. Dożyła siedemdziesiątki i nosiła tytuł „córki króla”, co sugeruje, że była córką arcykapłana Amona Pindżema I. W przeciwieństwie do Merit, Nauny pochowano z pięciometrowym zwojem „Księgi Umarłych”, ukazującym rytualne ważenie serca przed Ozyrysem.

Merit, kapłanka Amona

Inskrypcje na trumnie Merit wskazują na XVIII dynastię (1550–1292 r. p.n.e.) – początek Nowego Państwa, najbogatszego okresu w historii Egiptu. Rola pieśniarek zyskała szczególne znaczenie za panowania Hatszepsut. Królowa rządziła u boku Totmesa III w latach 1473–1458 p.n.e. i przekształciła tę funkcję w odrębny, elitarny zawód świątynny. – W czasach XVIII dynastii nie był to tylko opis jakiejś czynności, ale tytuł związany ze świątynią, nadawany kobietom o elitarnym statusie – mówi prof. Onstine.

Merit była pieśniarką w świątyni Amona w Karnaku – najważniejszym ośrodku religijnym Nowego Państwa. – Śpiewaczki Amona były kobietami o wysokiej pozycji społecznej, pełniącymi ważne funkcje ceremonialne. Uważano, że śpiew i gra na bębnach są niezbędne do ułagodzenia bogów i odparcia chaosu – mówi dr Hussein.

Choć uczeni są pewni, że Merit cieszyła się szacunkiem i prowadziła uprzywilejowane życie wśród elity, wciąż owiana jest tajemnicą. Kolejne odkrycia mogą ugruntować jej miejsce wśród znanych pieśniarek starożytnego Egiptu, takich jak Nauny.

Źródło: National Geographic

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.