Archeolodzy są „sępami technologicznymi”. Jaka jest współczesna archeologia?

Archeologia jest nauką, która szczególnie w ostatnich latach przeszła olbrzymie przeobrażenia. Badacze przywiązują coraz większą uwagę nie tylko do wykopalisk. Stosują cały arsenał metod, który umożliwia poznanie przeszłości człowieka bez wbijania łopaty w ziemię. O tym, czym jest obecnie archeologia opowiada cykl filmów popularnonaukowych przygotowany przez Instytut Archeologii UMCS.

Archeologia za winklem

Pomysłodawcą projektu i przygotowania filmów jest dr Marcin Maciejewski. Zapytaliśmy go jakie ma być przesłanie tego przedsięwzięcia. – Głównym przesłaniem jest to, że dziedzictwo archeologiczne jest bardzo powszechne, jest obok nas. To nie tylko piramidy gdzieś tam za morzem, ale to też górka, która jest obok naszego domu – mówi dr Maciejewski. I mówi z własnego doświadczenia – obok jego domu znajduje się wyniesienie, na którym była osada z okresu neolitu.

– Drugim ważnym motywem jest pokazanie archeologii w XXI wieku, nie jako nauki opartej na encyklopedycznej wiedzy na temat wszystkich znanych garnków, rzeźb antycznych, zapinek, ale opartej na szeregu nowoczesnych metod – zaznacza archeolog.

Czym jest dzisiejsza archeologia?

Pierwszy odcinek cyklu wyjaśnia, czym jest archeologia w dzisiejszych czasach. „Archeologia? Najłatwiej opisać to jako układanie puzzli, z tym, że nie są to takie puzzle, które mają obrazek i są kompletne, tylko tych puzzli zazwyczaj jest bardzo mało i są różne pudełka. (…) Te puzzle często są zniszczone, wytarte, zdekompletowane. I my staramy się układać te puzzle, żeby zrozumieć, jak żyli ludzie kiedyś” – mówi w filmie dr Maciejewski.

Naukowiec zwraca uwagę, że przedmioty dla archeologów mają wartość, ale tylko wtedy, kiedy umieszczą je w odpowiednim kontekście. Dlatego tak ważne jest ich wydobywanie zgodnie z metodyką archeologiczną, a nie ich „wyrywanie” z ziemi.

„Archeolodzy są takimi trochę sępami technologicznymi. Rozglądamy się, co wymyślają w innych naukach i staramy się to adoptować” – opowiada w filmie archeolog. Dlatego – jak wskazuje – archeolodzy używają dziś georadarów, magnetometrów i lotniczego skanowania laserowego. Te narzędzia pozwalają zlokalizować, co jest skrywa się pod ziemią.

Archeolog w laboratorium

Olbrzymią pracę naukowcy wykonują już po wykopaliskach. Mowa o pracach gabinetowych. „Laboratoria dają tak naprawdę nieograniczone możliwości, bo możemy badać skład [zabytków – przyp. red.], począwszy od pierwiastków, poprzez minerały, co prowadzi nas do identyfikacji tego, co dodano, bądź czym jest przedmiot badany. Staramy się dzięki tym metodom odpowiedzieć na przykład, jak stare to jest albo skąd pochodzi” – opowiada w filmie dr hab. Marcin Szeliga z Instytutu Archeologii UMCS.

Filmów będzie więcej

Archeolodzy z UMCS będą publikować sukcesywnie kolejne filmy w ramach cyklu na swoim kanale YouTube. Będzie ich w sumie blisko 30. Poruszać będą różne zagadnienia, m.in. przekrój przez dzieje regionu Lubelszczyzny, od epoki kamienia po I wojnę światową i archeologię konfliktu. Planowany jest też jeden film długometrażowy.

Archeologiczna Lubelszczyzna

Projekt prezentuje też archeologię Lubelszczyzny. – Oczywiście są tutaj różne fantastyczne znaleziska archeologiczne, chociażby osadnictwo gockie w Kotlinie Hrubieszowskiej, eneolityczne społeczności kultury lubelsko-wołyńskiej, grody czerwieńskie przechodzące z rąk do rąk w początkach Państwa Piastów – mówi National Geographic Polska dr Maciejewski.

Ale jednocześnie zaznacza, że ważniejsze jest to, aby pamiętać, że dziedzictwo archeologiczne jest powszechne, jest prawie w każdej wsi czy miasteczku. Dlatego filmy mają skłonić do takiego postrzegania dziedzictwa archeologicznego – czegoś, co jest wszechobecne.

Nie tylko filmy

Ten cykl filmów jest częścią projektu „Od epoki kamienia po Wielką Wojnę – archeologia Lubelszczyzny”, który dofinansowany jest przez Ministra Nauki w ramach Programu „Nauka dla Społeczeństwa II”. Jest to tylko jedno z działań w jego ramach.

Planowane jest też wydanie ilustrowanej publikacji edukacyjnej skierowanej do dzieci, prezentującej najważniejsze informacje na temat archeologii, gry terenowe, konkursy artystyczno-archeologiczne skupione na lokalnym dziedzictwie archeologicznym czy spotkania z mieszkańcami regionu pracowników Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie.

Źródło: National Geographic Polska

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.