Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana

Aleksander Wielki przeżył zaledwie 32 lata. Ale jego dokonania imponują. Jego ambicją było podbicie całego znanego świata. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii. Zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km!

W wielu miejscach na swojej drodze władca ten zakładał miasta, które nazywano jego imieniem lub przemianowywano na Aleksandrię. Po wielu latach badań brytyjsko-niemiecki zespół badaczy ogłosił, że zlokalizował kolejną Aleksandrię – znajduje się w dzisiejszym Iraku.

Aleksandria nad Tygrysem. Dzieje miasta

Starożytna Aleksandria nad Tygrysem (później znana jako Charax Spasinou) znajduje się w dzisiejszym południowym Iraku. Współcześnie miejsce to jest znane pod nazwą Dżebel Chajber. Miasto leży w dolnej Mezopotamii, około 50 kilometrów od współczesnej Basry. Znajduje się zaledwie 15 kilometrów od granicy z Iranem, co przez lata utrudniało dostęp do ruin. Ze względu na bliskość granicy, w latach 80. XX wieku obszar ten był kluczowym polem bitwy podczas wojny iracko-irańskiej, a w samych ruinach stacjonowało wówczas wojsko.

W momencie założenia miasto znajdowało się zaledwie około 2 kilometrów od brzegu Zatoki Perskiej, co czyniło je idealnym węzłem łączącym otwarte morze z systemami rzecznymi wewnątrz lądu. Obecnie ruiny są w większości zniwelowane. Jednak wyróżniają się zachowanymi murami obronnymi o długości wielu kilometrów, które miejscami wciąż wznoszą się na wysokość ośmiu metrów.

Jak doszło do odkrycia?

Zarysy miasta były od starożytności widoczne na powierzchni ziemi. W latach 60. XX w. archeolog dr John Hansman zidentyfikował stanowisko archeologiczne Dżebel Chajber na podstawie zdjęć lotniczych wykonanych przez Royal Air Force. Wtedy miejsce trafiło do literatury naukowej.

Dr Hansman zauważył, że układ murów i topografia terenu odpowiadają opisom rzymskiego pisarza Pliniusza Starszego, który szczegółowo opisał mezopotamską Aleksandrię w I wieku n.e. Dopiero w 2013 roku brytyjski zespół archeologów dotarł do ruin w opancerzonych pojazdach na to stanowisko. Eksperci potwierdzili, że ogromne rozmiary starożytnego miasta pasują do hipotezy Hansmana o zaginionej metropolii.

Ruszają badania

Systematyczne badania powierzchniowe rozpoczęły się w 2016 roku. Wykorzystano też tysiące zdjęć wykonanych z dronów do stworzenia cyfrowego modelu krajobrazu, co pozwoliło naukowcom uznać Aleksandrię za „gigantyczną metropolię”. – Zrozumieliśmy, że znaleźliśmy odpowiednik słynnego egipskiego miasta, Aleksandrii nad Nilem. W obu miejscach Aleksander Wielki założył miasto w miejscu, gdzie otwarte morze spotyka się z rzekami, np. w śródlądowych systemach transportowych – wyjaśnia prof. Stefan R. Hauser z Uniwersytetu w Konstancji, który był członkiem zespołu.

Dzięki badaniom geofizycznym udało się „zobaczyć” pod ziemią regularną siatkę ulic oraz największe domostwa z czasów starożytnych bez prowadzenia wykopalisk. Miasto było precyzyjnie rozplanowane z wyznaczonymi dzielnicami mieszkalnymi, świątyniami i portem wewnętrznym.

Znaczenie mezopotamskiej Aleksandrii

Jak opowiada prof. Hauser, przez ponad 550 lat Aleksandria nad Tygrysem, później przemianowana na Charax Spasinou, pełniła funkcję centralnego węzła handlowego i ośrodka politycznego na terenie dzisiejszego południowego Iraku. – To właśnie stąd bogactwa Indii, w tym przyprawy, egzotyczne drewno, takie jak palisander oraz kamienie półszlachetne, ale prawdopodobnie także chiński jedwab i wiele innych towarów, trafiały do ​​ogromnych ośrodków miejskich Babilonii, a nawet do regionu Morza Śródziemnego – opisuje ekspert.

Kres wielkiej metropolii

Upadek i opuszczenie Aleksandrii nad Tygrysem były procesem rozciągniętym w czasie. Wynikało to przede wszystkim z drastycznych zmian w środowisku naturalnym, które odebrały miastu jego rację bytu jako portu handlowego. Metropolia istniała od IV wieku p.n.e. do III wieku n.e. Jej następcą w tym regionie stała się Basra, która istnieje po dziś dzień.

Źródło: Uniwersytet w Konstancji

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.