Kolekcja licząca 382 teksty (w tym 350 listów) zwane listami z Amarny, jest pozostałością archiwum korespondencji dyplomatycznej rozciągającej się na czasy panowania faraonów egipskich 18. dynastii, Amenhotepa III (1390–1352 p.n.e.) i jego syna Amenhotepa IV, zwanego też Echnatonem (1352–1336 p.n.e.). Autorami byli władcy-rywale z Babilonii, Asyrii, imperium hetyckiego czy kraju Mittani założonego przez Hurytów w północnej Syrii pomiędzy Tygrysem a Eufratem.

List 19 z archiwum Amarna, spisany pismem klinowym, pochodzi od Tuszratty z Mitanni do faraona Amenhotepa III. Król wyznaje faraonowi braterską miłość, wychwala bliskość więzów między jego ziemią a Egiptem i omawia wydobycie złota. fot. ZEV RADOVAN / BIBLELANDPICTURES / ALAMY

Spisane w większości w języku akadyjskim (oficjalnym języku dyplomacji na terenie starożytnego Bliskiego Wschodu w II tys. p.n.e) pismem klinowym na glinianych tabliczkach, najstarsze znane dokumenty tego typu i jedno z najważniejszych źródeł dla historyków tego okresu po odkryciu w 1887 roku w Tell el-Amarna w Egipcie (starożytnym Achetaton będącym stolicą króla Amenhotepa IV Echnatona) zmieniły współczesną egiptologię, przekonuje w brytyjskim wydaniu „National Geographic” hiszpański archeolog José Lull. 

Ta wyszukana sylwetka trumny zniknęła, gdy została odkryta w 1907 roku w grobie KV55 w Dolinie Królów. Niektóre inskrypcje sugerują, że był to Echnatona. fot. ALAIN GUILLEUX / ALAMY / ACI

Treść listów ujawnia tendencję autorów do pochlebstw, arogancji, zazdrości czy wręcz płaszczenia się, dając jednocześnie możliwość spojrzenia na złożoność polityki międzynarodowej. Pojawianie się imperiów i krzyżujące się ich drogi stworzyły konieczność wytworzenia systemu reguł dla wszystkich graczy na tej „scenie”.