Sekret smaku polskiej truskawki. Dlaczego nasze owoce nie mają sobie równych?
Aż 40% powierzchni upraw truskawek w Unii Europejskiej leży w Polsce. W dobie globalizacji wygrywamy jakością i smakiem. Dlaczego polskie truskawki smakują najlepiej i w czym tkwi ich sekret?
Spis treści: Truskawka: mieszaniec stworzony z poziomek Dlaczego polskie truskawki smakują lepiej? Truskawkowa dominacja Polski Wyjątkowa truskawka kaszubska Jak wygląda współczesna uprawa truskawek? Dlaczego Polacy mają bzika na punkcie truskawek? W świecie globalnej logistyki truskawka stała się produktem całorocznym. Jednak owoce sprowadzane zimą z południowej Hiszpanii, Maroka czy Egiptu to coś zupełnie innego, niż te zbierane w czerwcu na Mazowszu czy Lubelszczyźnie. Różnica nie wynika tylko z długiego transportu, ale z wyjątkowego splotu czynników, dzięki którym Polska to idealne miejsce do uprawy truskawek. Truskawka: mieszaniec stworzony z poziomek Truskawka (Fragaria × ananasa Duchesne), czyli poziomka ananasowa, to roślina z rodziny różowatych. Jest mieszańcem powstałym ze skrzyżowania pochodzącej z Ameryki Północnej poziomki wirginijskiej z poziomką chilijską. Do ich połączenia doszło przypadkiem w Europie na początku XVIII wieku, a jako pierwszy opisał je Antoine Nicolas Duchesne. Jest wieloletnią byliną o wysokości 15–45 cm. Dlaczego polskie truskawki smakują lepiej? Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego. To właśnie taki klimat tworzy idealne warunki do produkcji wyjątkowo aromatycznych truskawek. Kluczowym czynnikiem są duże dobowe amplitudy temperatur. Ciepłe, słoneczne dni pozwalają roślinie intensywnie syntetyzować cukry, a chłodne noce spowalniają metabolizm, co sprzyja ich kumulacji. Owoce z południa, dojrzewające w jednostajnym cieple, rosną szybciej ale są uboższe w związki odpowiadające za intensywny truskawkowy aromat. Odmiany uprawiane w Polsce charakteryzują się delikatną skórką i wysokim turgorem (jędrnością). Choć są przez to trudne w transporcie, zapewniają wrażenie „rozpływania się w ustach”, którego brakuje twardym odmianom zza granicy, hodowanym by przetrwać wielodniowe podróże w chłodniach i zbieranym, kiedy są jeszcze zupełnie niedojrzałe. Truskawkowa dominacja Polski W dwudziestoleciu międzywojennym uprawa truskawek stała się elementem modernizacji polskiego rolnictwa. Po II wojnie światowej Polska stała się globalnym potentatem. Dziś zajmujemy 13. miejsce w światowej produkcji truskawek, której liderami pozostają Chiny i USA. W Unii Europejskiej zajmujemy 3. miejsce po Hiszpanii i Niemczech, odpowiadając za 15% produkcji i zajmując aż 40% całkowitej powierzchni upraw. Roczne zbiory to 170–340 tys. ton. Produkcja koncentruje się w województwie mazowieckim, które generuje ponad 53% krajowych zbiorów, a także w regionach: lubelskim, świętokrzyskim i łódzkim. Uprawy prowadzone są głównie w mniejszych gospodarstwach rodzinnych. Wśród około 50 odmian popularne są wczesne Rumba, Kama i Kent, średniosezonowe Senga Sengana i Elsanta oraz późne Pandora i Bogota. Coraz większe znaczenie mają odmiany powtarzające owocowanie, jak Albion czy Selva. Ponad połowa krajowej produkcji trafia na eksport, głównie w formie mrożonek na rynek niemiecki, francuski i holenderski. Skład naszych owoców, bogaty w witaminy i polifenole, jest wyjątkowy. Wyjątkowa truskawka kaszubska Szczególne miejsce na mapie zajmują Kaszuby. Truskawka kaszubska (Kaszëbskô malëna) to produkt o chronionym oznaczeniu geograficznym. Dzięki specyficznemu mikroklimatowi Pojezierza Kaszubskiego i tamtejszym glebom, owoce te mają wyższą zawartość cukru niż te z innych regionów. Tradycja ich uprawy sięga początków XX wieku i jest ściśle powiązana z lokalną tożsamością – co roku odbywa się tam „Truskawkobranie”, przyciągające dziesiątki tysięcy osób. Jak wygląda współczesna uprawa truskawek? Choć wciąż dominują uprawy gruntowe, rolnictwo precyzyjne powoli zmienia krajobraz polskiej wsi. Coraz częściej stosuje się uprawę na podniesionych zagonach, wyłożonych czarną folią lub agrowłókniną. Pozwala to na ograniczenie parowania wody, eliminuje chwasty i chroni owoce przed bezpośrednim kontaktem z ziemią, co redukuje ryzyko chorób grzybowych. Poważnym wyzwaniem dla polskich plantatorów są wiosenne przymrozki. Aby ratować plony, stosuje się m.in. systemy antyprzymrozkowe polegające na zraszaniu. Woda zamarzając na kwiatach tworzy ochronną warstewkę lodu, która paradoksalnie chroni żywe tkanki przed przemarznięciem. Ponadto Polska coraz odważniej wchodzi w uprawy pod osłonami (tunele foliowe), co pozwala przyspieszyć zbiory o kilka tygodni i uniezależnić się od kaprysów pogody. Dlaczego Polacy mają bzika na punkcie truskawek? W polskiej strefie klimatycznej truskawka jest pierwszym powszechnie dostępnym owocem sezonowym. Po długich chłodach pojawienie się kobiałek na rogach ulic staje się zwiastunem lata. Sezon na najlepsze, gruntowe owoce trwa krótko – zaledwie kilka tygodni. To jeden z ostatnich, w dobie globalizacji i powszechnej dostępności, prawdziwie sezonowych owoców. Truskawka w Polsce to nie tylko owoc – to zjawisko kulturowe. Wywołuje zbiorową nostalgię i wzmacnia patriotyzm konsumencki. Jemy ją z makaronem, twarogiem, śmietaną i cukrem, co dla wielu osób jest kulinarnym powrotem do dzieciństwa. Świadomie wybieramy „nasze” truskawki zamiast importowanych, a w czerwcu Polska staje się najbardziej truskawkowym krajem świata. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Restauracje mają dość dzielenia się jedzeniem. W tym kraju trzeba teraz dopłacić za pusty talerz
Dzielenie się jedzeniem w restauracjach w licznych miejscach uchodzi za naturalny element wspólnego spędzania czasu przy stole. Coraz więcej lokali – także w Europie – rozwija koncepcję tzw. sharing concept, zachęcając gości do próbowania kilku dań jednocześnie. W Austrii ten trend zaczyna jednak budzić sprzeciw części restauratorów, którzy wprowadzają dodatkowe opłaty za puste talerze i dzielenie porcji.
Nowe zasady pojawiające się w austriackich restauracjach wpisują się w szerszą zmianę podejścia do sposobu zamawiania i konsumpcji posiłków. Coraz częściej lokale decydują się na wprowadzanie dopłat za dzielenie dań, które w niektórych przypadkach określane są wprost jako „stolen dishes” („skradzione dania”), „thief’s plates” („talerze złodzieja”) lub „freeloader plates” („talerze darmozjada”). Zjawisko to wywołało szeroką debatę, szczególnie w regionach popularnych turystycznie, gdzie zwyczaj zamawiania jednego dania dla kilku osób był dotąd powszechny. Opłaty za dzielenie dań w Austrii – ile wynoszą i dlaczego są wprowadzane? Wprowadzanie dopłat za dzielenie posiłków staje się w Austrii coraz bardziej powszechną praktyką, szczególnie w regionach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, takich jak Salzburg czy Wiedeń. Klienci, którzy proszą o dodatkowe talerze w celu podziału jednego dania, muszą liczyć się z dopłatą wynoszącą zazwyczaj od około 4 do nawet 11 euro, choć ostateczna wysokość zależy od konkretnego lokalu. W niektórych przypadkach restauracje idą o krok dalej i wprowadzają zasadę rozliczania „od osoby”, co w praktyce uniemożliwia dzielenie jednego posiłku między kilka osób. Tego typu rozwiązania pojawiają się zwłaszcza tam, gdzie koszty prowadzenia działalności są wysokie, a rotacja gości – bardzo duża. Restauratorzy wskazują, że problem dotyczy przede wszystkim większych grup, które zamawiają mniej dań głównych niż liczba osób przy stole, a jednocześnie oczekują pełnej obsługi – od przygotowania stołu po sprzątanie. W ich ocenie oznacza to realne straty finansowe, które trudno zrekompensować bez wprowadzenia dodatkowych opłat. – Trzeba osiągnąć poziom przychodów, który ma sens – podkreślił Ernst Pühringer, prezes Oddziału Turystyki Salzburga, wskazując, że zjawisko nasiliło się szczególnie po pandemii. Z kolei wiedeński ekspert ds. gastronomii Peter Dobcak zwrócił uwagę na zmieniające się oczekiwania klientów, mówiąc, że „wielu gości oczekuje pełnej obsługi za minimalną cenę”, co – jego zdaniem – wywiera coraz większą presję na marże lokali gastronomicznych. Mimo to część restauracji nadal stosuje zasadę elastyczności, podejmując decyzję o naliczaniu opłaty indywidualnie, w zależności od sytuacji i wartości zamówienia. Dodatkowe opłaty w austriackich restauracjach – nie tylko za dzielenie dań Nowa polityka cenowa nie ogranicza się wyłącznie do dzielenia posiłków. W niektórych lokalach w Austrii pojawiają się także dodatkowe opłaty związane z samą formą serwowania dań. Przykładem są dopłaty za naczynia wymagające mycia – w jednej z popularnych lodziarni klienci, którzy zdecydowali się zjeść deser przy stoliku, zapłacą dodatkowo za podanie lodów w szklanej misce, podczas gdy wybór jednorazowego opakowania nie wiązałby się z żadnym większym kosztem. Tego typu opłaty, sięgające kilku euro, tłumaczone są koniecznością pokrycia kosztów obsługi, pracy personelu oraz utrzymania zaplecza gastronomicznego. W praktyce oznacza to, że forma podania produktu zaczyna mieć realny wpływ na końcową cenę rachunku. Eksperci zwracają uwagę, że kluczowe znaczenie ma w tym przypadku przejrzystość zasad. Zgodnie ze stanowiskiem austriackiej izby handlowej wszystkie dodatkowe opłaty muszą być jasno komunikowane klientowi – czy to w menu, czy w widocznym miejscu w lokalu. Podkreślono: „W Austrii obowiązuje wymóg jasnego informowania o cenach. Wszystko, co znajduje się w menu, jest wiążące”, co oznacza, że jeśli informacja o dopłacie została wcześniej wskazana, restauracja ma pełne prawo ją naliczyć. Jednocześnie rosnąca liczba tego typu praktyk wywołuje coraz szerszą dyskusję wśród klientów i turystów, którzy zaczynają uważniej analizować rachunki i zasady obowiązujące w lokalach. Dla wielu osób jest to zaskakująca zmiana, szczególnie w kontekście popularnych w Europie trendów kulinarnych opartych na wspólnym próbowaniu dań. W efekcie różnice w podejściu do dzielenia posiłków oraz sposobu naliczania opłat stają się coraz bardziej widoczne, a doświadczenie wizyty w restauracji zależy nie tylko od jakości jedzenia, ale również od przejrzystości i logiki obowiązujących zasad. Źródła: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
Na etykietach produktów spożywczych cukier występuje pod co najmniej 61 różnymi określeniami. Niektóre z nich należy bezwzględnie ograniczać, podczas gdy inne mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne.
Spis treści: Cukry naturalne Cukry dodane Miód Syrop klonowy Melasa Jeśli chodzi o składniki żywności, cukier bezapelacyjnie wygrywa w kategorii liczby posiadanych nazw. Istnieje wiele rodzajów cukru i co najmniej 61 różnych określeń, które mogą pojawić się na etykietach pakowanej żywności. Oznacza to, że cukier może skrywać się tam, gdzie najmniej się go spodziewasz. Również pod względem wartości odżywczych nie wszystkie cukry są sobie równe. Niektóre z nich to te, których spożycie lekarze zalecają ograniczać, inne natomiast mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne. Cukier w żywności dzieli się na dwie główne kategorie: naturalny i dodany. Cukry naturalnie występujące są integralną częścią produktów takich jak owoce, niektóre warzywa, nabiał czy zboża. Z kolei cukry dodane trafiają do żywności i napojów na etapie produkcji, przetwarzania lub przygotowania. Są one niemal wszechobecne. Analiza 40 tysięcy produktów spożywczych przeprowadzona w Kanadzie wykazała, że aż 66 procent z nich zawierało przynajmniej jeden rodzaj dodanego cukru. – Istnieje wiele różnych rodzajów cukrów dodanych – w tym koncentrat soku owocowego, miód, melasa czy syrop klonowy. Każdy z nich ma własny profil odżywczy. Ostatecznie jednak organizm reaguje na różne typy cukru w podobny sposób – rozkłada je z reguły na glukozę i fruktozę, co prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi – wyjaśnia dietetyczka Marisa Moore. Badania pokazują jednak, że istnieją subtelne różnice w ich wpływie na organizm, m.in. na poziom glukozy, ciśnienie krwi, stan zapalny czy apetyt. Cukry naturalne Niektóre rodzaje cukru występują naturalnie w pełnowartościowych produktach spożywczych. – Owoce i niektóre warzywa zawierają fruktozę, glukozę i/lub sacharozę w różnych proporcjach – zauważa prof. Lona Sandon. W przeciwieństwie do nich, produkty mleczne – w tym mleko, sery i jogurty – naturalnie zawierają laktozę, natomiast smakowe produkty mleczne mogą zawierać również dodaną fruktozę, glukozę i sacharozę. Eksperci podkreślają, że cukry naturalne zazwyczaj budzą znacznie mniejsze obawy. – Spożywając cukry naturalne, przyjmujemy je jako część całej „matrycy pokarmowej”, wraz z innymi korzystnymi składnikami, takimi jak błonnik i białko – mówi dietetyczka Jackie Newgent. To połączenie może spowalniać ich wchłanianie i wspierać ogólne zdrowie. Dr Heidi J. Silver z Vanderbilt University dodaje, że niestrawny błonnik obecny w produktach roślinnych korzystnie wpływa także na mikrobiom jelitowy. Zgadza się z tym również Marisa Moore: – W owocach cukier jest częścią „pakietu”, który obejmuje także błonnik, witaminę C, antyoksydanty i inne składniki odżywcze – podkreśla. O ile nie masz nietolerancji na te produkty lub lekarz nie zalecił ich ograniczenia, nie ma powodu, by unikać naturalnych cukrów. Cukry dodane Jeśli wsypiesz łyżeczkę cukru, dodasz miód do herbaty bądź posypiesz cukrem kwaśnego grejpfruta, jest to forma cukru dodanego. Jednak większym powodem do niepokoju w przypadku cukrów dodanych jest fakt, że ich wiele różnych rodzajów może być dodawanych do przetworzonej żywności na etapie produkcji lub wytwarzania. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) zwracają uwagę, że spożywanie zbyt dużej ilości cukrów dodanych może przyczyniać się do zwiększonego ryzyka przyrostu masy ciała lub otyłości, cukrzycy typu 2 oraz chorób serca, a także innych przewlekłych schorzeń. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że cukier dodany jest uważany za „puste kalorie”, ale również dlatego, że spożywanie go w znacznych ilościach może wypierać inne korzystne składniki odżywcze. Badania wykazały, że dorośli, w których diecie występuje wyższe spożycie cukru dodanego, mają tendencję do niższego spożycia mikroskładników, takich jak kwas foliowy, magnez, potas, witamina D, selen i cynk. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) zaleca ograniczenie spożycia cukrów dodanych do maksymalnie 6 procent całkowitej liczby kalorii dziennie. Dla większości kobiet oznacza to około 6 łyżeczek (czyli 25 gramów) cukru dziennie, podczas gdy dla mężczyzn jest to około 9 łyżeczek (czyli 36 gramów) dziennie. Dlatego tak ważne jest wyrobienie sobie nawyku czytania tabeli wartości odżywczych na etykietach żywności. W ten sposób możemy sprawdzić, ile cukru dodanego znajduje się w jednej porcji oraz co ta ilość oznacza w kontekście zalecanej procentowej dziennej wartości dla cukrów dodanych. – Sprawdzanie całkowitej liczby gramów cukru dodanego jest ważne, ale nie zalecam noszenia przy sobie kalkulatora i sumowania danych przez cały dzień – mówi Caroline Passerrello, dietetyczka z University of Pittsburgh. Dobrą zasadą jest wybieranie produktów, w których cukry dodane stanowią 10 procent lub mniej dziennej wartości. Jeśli etykieta wskazuje, że produkt ma 5 procent lub mniej dziennej wartości, oznacza to, że jest on ubogim źródłem cukrów dodanych; 20 procent lub więcej oznacza, że jest ich bardzo dużo. Lista składników na opakowaniu również zdradza, jakie rodzaje cukrów dodanych zawiera produkt. Mogą to być m.in. nektar z agawy, miód, melasa, odparowany sok z trzciny cukrowej, koncentrat soku owocowego, słodziki kukurydziane, a także składniki kończące się na -oza (np. dekstroza, fruktoza, glukoza, maltoza, sacharoza) lub syropy (np. syrop klonowy, kukurydziany, glukozowo-fruktozowy czy słodowy). Co ciekawe, niektóre cukry dodane mogą mieć pewne, umiarkowane korzyści zdrowotne, dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na ich ilość, ale także rodzaj. Wśród nich wyróżnia się trzy, które mają najbardziej zauważalne właściwości prozdrowotne. Miód Oprócz słodkiego smaku miód dostarcza więcej składników mineralnych niż zwykły biały cukier, m.in. wapń, miedź, żelazo, magnez, potas i cynk, a także niewielkie ilości witamin, takich jak witamina C czy niacyna. – Nie są to jednak duże ilości, ponieważ spożywamy go zazwyczaj w niewielkich porcjach – podkreśla Marisa Moore. Miód zawiera również przeciwutleniacze, które pomagają neutralizować szkodliwe wolne rodniki, a także może przynosić korzyści zdrowotne, takie jak obniżenie poziomu cukru na czczo, cholesterolu całkowitego oraz „złego” cholesterolu LDL. – Po jego spożyciu wzrost poziomu glukozy we krwi bywa bardziej stopniowy – dodaje dr Heidi J. Silver. Co więcej, miód wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, które mogą wspierać m.in. gojenie ran i zdrowie układu oddechowego. Trzeba jednak pamiętać, że wiele dobroczynnych składników znika z miodu wskutek obróbki przemysłowej, takiej jak filtrowanie czy podgrzewanie. Najzdrowszy jest miód kupowany bezpośrednio od pszczelarzy lub z odpowiednimi zaświadczeniami. Natomiast ten dostępny masowo w sklepach często niewiele różni się właściwościami zdrowotnymi od zwykłego cukru. Syrop klonowy To nie tylko dodatek do naleśników czy gofrów. Syrop klonowy pojawia się również w produktach przetworzonych i może być wykorzystywany do pieczenia. Ma przy tym pewne korzyści zdrowotne – zawiera związki fenolowe o właściwościach przeciwutleniających i przeciwnowotworowych, a także aminokwasy i minerały, takie jak wapń, mangan, potas i cynk. Badanie opublikowane w 2024 roku w „Journal of Nutrition” wykazało, że zastąpienie cukrów rafinowanych równoważną ilością syropu klonowego przez osiem tygodni wiązało się z obniżeniem ciśnienia skurczowego oraz poprawą składu mikrobioty jelitowej. Mimo to – jak podkreśla Caroline Passerrello – nadal jest to cukier dodany, dlatego powinien być spożywany z umiarem. Melasa Melasa to gęsty, ciemny syrop często wykorzystywany w wypiekach oraz potrawach wytrawnych. Badania pokazują, że spośród różnych słodzików ciemna melasa i melasa blackstrap mają najwyższą zawartość przeciwutleniaczy. Jest także zaskakująco dobrym źródłem żelaza, wapnia, magnezu, potasu i selenu. Jak jednak zaznacza prof. Lona Sandon, nie powinna być głównym źródłem żelaza w diecie, ponieważ istnieją lepsze opcje. Jackie Newgent dodaje, że śladowe ilości minerałów i przeciwutleniaczy obecne w miodzie, syropie klonowym i melasie sprawiają, że są one nieco lepszym wyborem niż rafinowany biały cukier. Jednocześnie podkreśla, że realny wpływ na zdrowie jest niewielki, ponieważ zazwyczaj spożywamy je w małych ilościach. Natomiast tzw. brązowy cukier praktycznie nie różni się od białego w tych kwestiach. Ostatecznie nie chodzi o to, by obsesyjnie unikać cukru, lecz by świadomie włączać go do diety. Warto spożywać słodkie produkty z umiarem i, gdy to możliwe, wybierać naturalne źródła cukru, takie jak np. jogurt naturalny z owocami. Źródło: National Geographic
Fakty i mity o oliwie. Rozwiewamy wątpliwości i obalamy popularne przekonania
Choć oliwa jest fundamentem diety śródziemnomorskiej, wokół jej jakości, przechowywania i zastosowania narosło wiele mitów. Czy na oliwie extra virgin można smażyć? Czy jej kolor świadczy o jakości? Nasi eksperci odkrywają tajniki „płynnego złota”.
Spis treści: Co naprawdę kryje się pod etykietą „extra virgin”? Smażenie na oliwie: obalamy największy mit kulinarny Kategorie jakości oliwy i jej barwa Jak przechowywać oliwę i ile jej kupić jednorazowo? Jak nie dać się oszukać? Oliwna mapa świata: od Morza Śródziemnego po Japonię Miejsce, w którym oliwę smakuje się jak wino W świecie masowej produkcji i skomplikowanych oznaczeń handlowych, wybór dobrej oliwy staje się niemal zadaniem detektywistycznym. Często kierujemy się przekonaniami, które – jak tłumaczą nasi eksperci – bywają nieprawdziwe. Wszystkie tajemnice oliwy odsłaniają Julia Adamczyk, właścicielka warszawskiej restauracji Oliva, oraz szef kuchni Przemysław Kądziela. Co naprawdę kryje się pod etykietą „extra virgin”? W prawie Unii Europejskiej, a więc i w Polsce najlepsza oliwa extra virgin musi być oznaczona sformułowaniem „oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia”. Każde odstępstwo od tej formułki rodzi podejrzenia, że mamy do czynienia z produktem nie spełniającym norm. Zgodnie z nimi, musi ona charakteryzować się kwasowością poniżej 0,8%. W restauracji Oliva serwowane są oliwy o kwasowości wynoszącej maksymalnie 0,21% – to najwyższa światowa półka. Kwasowość oliwy można zmierzyć tylko w laboratorium. Warto wiedzieć, że świeżo wytłoczony sok z oliwek ma kwasowość bliską zeru. Każda godzina zwłoki między zbiorem a tłoczeniem, a także ekspozycja na światło i wysoką temperaturę, podnoszą ją. Najlepsi producenci tłoczą sok w ciągu kilku godzin od zerwania. Tłoczenie musi się odbywać wyłącznie za pomocą środków mechanicznych. Smażenie na oliwie: obalamy największy mit kulinarny Jednym z najpopularniejszych mitów jest zakaz smażenia na oliwie extra virgin. Przemysław Kądziela przyznaje, że nawet on, pracując wcześniej z włoskimi kucharzami, był uczony, że jest to zabronione. Tymczasem nauka i praktyka mówią co innego: dobra oliwa ma wysoką temperaturę dymienia, ok. 190–210 stopni Celsjusza. To więcej niż masło nieklarowane – i w tym momencie obalamy kolejny mit, mówiący że dodanie masła zwiększa możliwą temperaturę smażenia. Do smażenia w wysokich temperaturach najlepiej nadaje się oliwa filtrowana, która zawiera mniej związków organicznych mogących ulegać spalaniu. Zdecydowana większość oliw w handlu to produkty filtrowane. Julia Adamczyk tłumaczy, że te niefiltrowane mają dużo krótszy okres trwałości i szybciej tracą pożądane właściwości. Kategorie jakości oliwy i jej barwa Przemysław Kądziela opowiada, że w restauracyjnej kuchni używa wyłącznie oliw z pierwszego tłoczenia kategorii extra virgin oraz virgin (ta druga jest praktycznie niedostępna w Polsce). Konsekwentnie unika natomiast stosowania tzw. oliw „do smażenia” (pomace lub sansa). Kądziela tłumaczy, że te kategorie to olej rafinowany, czyli wysoko przetworzony, a w kuchni równie dobrze można użyć tego z rzepaku czy z pestek winogron. Pomace nie ma już smaku, aromatu ani wartości odżywczych lepszej oliwy. Często oceniamy oliwę po jej barwie uznając, że intensywna zieleń to znak doskonałości. Julia Adamczyk wyjaśnia, że to może zmylić – istnieje ponad 1500 odmian oliwek, a każda z nich daje sok o innym odcieniu, od złota po głęboką zieleń. Zmienia się on również z czasem. Kolor nie jest wyznacznikiem jakości, dlatego profesjonalne degustacje odbywają się w kobaltowych kieliszkach, aby barwa nie sugerowała oceny. Jak przechowywać oliwę i ile jej kupić jednorazowo? Julia Adamczyk podkreśla, że choć oliwa nie psuje się tak szybko jak inne produkty, to z czasem traci swoje walory organoleptyczne i odżywcze. Dlatego przed wyborem warto sprawdzać rok zbioru i datę przydatności do spożycia, a po zakupie odpowiednio ją przechowywać. Najlepiej robić to w warunkach „piwnicznych”: w temperaturze 14–20 stopni Celsjusza, w ciemności. Trzymanie jej na blacie kuchennym, w przezroczystych karafkach, naraża ją na działanie światła i aromatów (np. środków chemicznych), które oliwa szybko przejmuje. Najlepszym materiałem do przechowywania jest stal nierdzewna – nie przepuszcza światła i nie wchodzi w reakcje. Kluczowe jest szczelne zamknięcie, aby oliwa miała jak najmniejszy kontakt z powietrzem, co zapobiega utlenianiu. A co z lodówką i czy to prawda, że „prawdziwa” oliwa zgęstnieje w zimnie? Owszem, gęstnienie jest naturalnym procesem fizycznym dla tłuszczów roślinnych, ale gwałtowne zmiany temperatury powodują degradację cennych polifenoli i utratę właściwości prozdrowotnych. Nie warto trzymać oliwy w lodówce, warto jednak chronić ją przed wyższymi temperaturami, które panują w kuchni i trzymać z dala od kuchenki i piekarnika. Jak nie dać się oszukać? Zakupy oliwy wymagają od konsumenta niemal detektywistycznej czujności. Niestety, np. napis „made in Italy” często nie ma pokrycia w rzeczywistości. Pod takimi hasłami mogą ukrywać się mieszanki różnych olejów z krajów, z których przyjechał surowiec a we Włoszech był jedynie butelkowany. Najłatwiejszą poszlaką do zdemaskowania jest napis „mieszanka oliw z UE i spoza UE”. Oznacza zlewki z różnych źródeł, o trudnej do oszacowania wartości odżywczej. Czego zatem szukać? Najlepiej certyfikatu DOP (chroniona nazwa pochodzenia), który gwarantuje, że cały proces produkcji odbył się w danym regionie i, jak tłumaczy Julia Adamczyk, jest wiarygodny, co ogranicza podróbki. Bardzo ważna jest data zbioru (tzw. kampania), np. 2025/2026. Oliwa powinna być spożyta w ciągu dwóch lat od zbioru, a po otwarciu najlepiej w ciągu sześciu miesięcy (niefiltrowana nawet w miesiąc). Oliwa wysokiej jakości powinna mieć też podaną nazwę odmiany oliwek (jednej lub więcej, jeśli jest kupażem). Wymagający konsument, który chce wiedzieć np. jaką zawartość dobroczynnych polifenoli ma oliwa, ma tylko jedną pewną drogę: zwrócić się do producenta z prośbą o badania laboratoryjne. Marketingowe slogany o oliwie „wysokopolifenolowej” czy „antyrakowej” bez potwierdzających je badań są niewiele warte. Oliwna mapa świata: od Morza Śródziemnego po Japonię Chociaż oliwę kojarzymy głównie z basenem Morza Śródziemnego, mapa jej produkcji dynamicznie się zmienia, co jest między innymi efektem zmian klimatycznych. Julia Adamczyk opowiada, że poza tradycyjnymi potęgami jak Włochy, Hiszpania czy Grecja, doskonałe i nagradzane w konkursach oliwy powstają w Japonii. Drzewa oliwne z powodzeniem uprawia się też w Australii, Nowej Zelandii, a nawet na hawajskiej wyspie Maui. Najdalej na północ leży plantacja w Anglii, na wschód od Spalding, blisko wybrzeża. Dzięki łagodniejszym, wyspiarskim zimom, w grudniu 2025 roku do sprzedaży trafiły pierwsze komercyjne zbiory z tamtejszych 18 tysięcy drzewek. Podczas gdy niektóre tradycyjne tereny Hiszpanii pustynnieją, angielskie gaje stają się rzeczywistością. Warto pamiętać, że oliwki są roślinami wytrzymałymi – zniosą mróz do -15 stopni Celsjusza, ale zabójcze są dla nich gwałtowne wahania temperatur. Miejsce, w którym oliwę smakuje się jak wino Restauracja Oliva w Warszawie (ul. Ordynacka 10/12) to miejsce z trzynastoletnią historią, które w 2022 roku przeszło gruntowną metamorfozę pod okiem Julii Adamczyk. To tutaj powstał Olive Bar – autorski bar z oliwą, czyli grawitacyjna instalacja zapewniająca optymalne warunki: brak dostępu światła i powietrza oraz stabilną temperaturę. W świecie masowej produkcji, Oliva stawia na bliskie relacje z najlepszymi producentami z Włoch, Hiszpanii i Grecji. Przemysław Kądziela, szef kuchni, używa w restauracji oliwy do każdej potrawy, nawet lodów, a także koktajli. W swojej pracy rozbija tradycyjne przepisy na czynniki pierwsze, by wydobyć głębię smaku wszystkich składników – i oczywiście oliwy. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wybierz się na kawę do tych miast w Europie. Gdzie robią najlepsze espresso?
Od charakterystycznych nazw kaw w Turynie, po historyczne salony w Wiedniu. Europa oferuje bogate menu kawowych doświadczeń, zarówno przesiąkniętych tradycją, jak i opracowanych przy użyciu najnowocześniejszych technik parzenia.
Spis treści: Wiedeń Kopenhaga Paryż Stambuł Madryt Sztokholm Triest Mówi się, że Etiopia to kolebka kawy, ale Europa z pewnością jest miejscem, w którym rozwinęła się kultura kawowa. Kawa z Afryki dotarła do Jemenu w średniowieczu, a do Turcji w XVI wieku. W XVII wieku ambasadorzy Imperium Osmańskiego obdarowywali kawą paryską rodzinę królewską, a kupcy przywieźli ją do Wenecji. Kawiarnie rozkwitały na całym kontynencie, gromadząc czołowych artystów, filozofów i flâneurów XX wieku. Relaks przy kawie to niezmienny rytuał, który leży u podstaw europejskiej tradycji. Oto siedem miast, w których miłośnicy kawy mogą odkryć bogactwo lokali: od tradycyjnych salonów z lustrami z XX wieku po minimalistyczne, współczesne kawiarnie trzeciej fali. Wiedeń Wiedeń jest wielką damą oryginalnej europejskiej sceny kawowej. Jego wystawne, neorenesansowe i neobarokowe kawiarnie z XIX wieku były kolebką kultury kawiarnianej, wpisanej obecnie na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zacznij od wiener melange (wersji cappuccino wzbogaconej śmietanką) w Cafe Frauenhuber, najstarszej kawiarni w Wiedniu. Potem podziwiaj sklepione sufity i marmurowe kolumny Cafe Central, popijając spienione einspänner (espresso z bitą śmietaną). Jeśli masz ochotę na coś mocniejszego, do ciasta i omletu kaiserschmarrn z Demel’s pasują kawy z likierem. Cafe Landtmann – podobno ulubiona kawiarnia Zygmunta Freuda – serwuje strudel jabłkowy, który idealnie komponuje się z braunerem (espresso z mlekiem). GOTA Coffee Experts, lider wiedeńskiej sceny kawowej, oferuje warsztaty baristyczne oraz serwuje cold brew i flat white, a także koktajle kawowe. Kopenhaga Stopień palenia Nordic Light definiuje większość kawy spożywanej w Danii. Ziarna są palone w niższych temperaturach i krócej, co pozwala zachować naturalną kwasowość i wyraziste owocowe nuty. Warsztaty w Nordic Roasting Co w Kopenhadze to miejsce, gdzie można dowiedzieć się więcej o tej sztuce i spróbować ziaren o różnym stopniu palenia. Duńskie kawiarnie – takie jak Coffee Collective, Darcy’s Kaffe i Prolog Coffee – oferują szeroki wybór ziaren i naparów dla wymagających kawoszy. Natomiast w kawiarni i palarni-piekarni Andersen & Maillard ciasta cieszą się równie dużym zainteresowaniem, co napoje. Wybierz croissanta z migdałami lub spróbuj spandauera (klasycznego duńskiego ciasta z kremem), który będzie pasował do wszystkiego, od espresso z tonikiem po nitro cold brew. Paryż Czym byłby Paryż bez kawiarni? Usiądź wygodnie w literackich punktach orientacyjnych na lewym brzegu, takich jak Les Deux Magots i Cafe de Flore, niegdyś popularne wśród pisarzy, w tym Simone de Beauvoir i Ernesta Hemingwaya. Zamów cafe au lait, gładki francuski klasyk przygotowywany z parzonej kawy. Lśniące czerwone ściany, złocone portrety i żyrandole Le Procope – najstarszej kawiarni w mieście założonej w 1686 roku – przywołują erę Voltaire’a i Rousseau. Nowoczesne kawiarnie, takie jak Tanat i Substance Cafe, zadowolą miłośników kawy specjalistycznej swoim asortymentem wysokiej jakości ziaren. Stambuł Kiedy kawa dotarła do Stambułu w XVI wieku, sułtan Sulejman tak bardzo ją polubił, że ustanowił urząd kahvecibaşı (głównego kawiarza). Tak rozpoczęła się wspaniała tradycja kawowa, która w 2013 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. – Do kawy po turecku ziarna są mielone do konsystencji zbliżonej do proszku i powoli gotowane w małym dzbanku, znanym jako cezve – mówi Ayse Kapusuz, edukatorka organizująca warsztaty w Londynie. Podaje się ją bez odcedzenia, co nadaje jej pełną, aksamitną konsystencję. To właśnie pozostałości tej gęstej kawy dały początek zwyczajowi wróżenia kahve fali, który interpretuje wzory tworzone przez fusy. Jeśli chodzi o klasyczną kawę po turecku w Stambule, Ayse poleca Hafiz Mustafa 1864, gdzie napoje można łączyć z lokum (tureckim przysmakiem). A także Kurukahveci Mehmet Efendi, rodzinną palarnię działającą od 1871 roku. Jej strona internetowa oferuje przewodnik po kahve fali, z którego można skorzystać po wypiciu kawy. Tradycję odświeżają Montag Coffee i Petra Roasting Co, serwujące kawy specialty, takie jak cold brew i dirty chai latte. Madryt Cafe con leche, flagowy napój Hiszpanii, jest przygotowywany z równych części espresso i gorącego mleka. Spróbuj go w Cafe Comercial, w szykownej, centralnej dzielnicy Chamberí, która działa od 1887 roku. Madryt ma kawiarnie, które mogłyby służyć za plany filmowe. Zajrzyj do Cafe Manuela, lokalu w stylu secesyjnym lub Ajenjo Cafe, która przypomina kapsułę czasu z XIX wieku. Duża część hiszpańskiej kawy jest wytwarzana metodą torrefacto, polegającą na paleniu ziaren kawy z cukrem, który karmelizuje się, aby nadać ziarnom ciemną glazurę. – Torrefacto ma swoje początki w okresie po wojnie secesyjnej, kiedy kawa była rzadka i droga – wyjaśnia Lauren Aloise, współzałożycielka Devour, europejskiej firmy zajmującej się wycieczkami kulinarnymi, założonej w Madrycie. Lśniąca powłoka wydłużała trwałość ziaren, jednocześnie wzmacniając smak – karmelizowaną, lekko dymną goryczkę. Jeśli szukasz kawy bez torrefacto, wypróbuj kawiarnie specjalizujące się w klasycznym paleniu kawy, takie jak Toma Cafe, La Bicicleta lub Hola Coffee. Sztokholm Kawa dotarła do krajów skandynawskich w XVIII wieku, a Szwedzi szybko ją zaakceptowali. Fika, towarzyski rytuał spotkań przy kawie i cieście, to element szwedzkiego dnia. Popularnym dodatkiem są bułeczki cynamonowe kanelbullar. Inne stałe pozycje w menu słodkości to kardemummabullar (bułeczki kardamonowe) i prinsesstårta, kopulaste biszkopty z dżemem malinowym i kremem waniliowym. W Sztokholmie, wraz z rozwojem rynku kawy specialty, fika zyskała współczesne znaczenie. Lokale takie jak Drop Coffee i Cafe Pascal pozyskują ziarna od niezależnych producentów z Afryki i Ameryki Południowej i palą je w małych partiach. W Johan & Nyström można znaleźć szczegółowe przewodniki po parzeniu różnych kaw, a Stora Bageriet oferuje wybór pieczywa, które świetnie nadaje się na śniadanie. Triest Pierwsze espresso mogło zostać zaparzone w Turynie w 1884 roku, ale to w północno-wschodnim Trieście, rodzinnym mieście Illy Caffè, włoska kultura kawy rozkwitła. Triest był kluczowym portem morskim w austro-węgierskim imperium. Zniesienie podatku od kawy w XVIII wieku doprowadziło do wysypu kawiarni w całym mieście. Te lokale to muzealne cuda. Misternie zdobione sufity rzeźbione w cherubiny czuwają nad bywalcami kawiarni w Antico Tommaseo od 1830 roku, a boazeria i weneckie maski w Caffe San Marco to marzenie maksymalisty. Chłoń atmosferę biblioteki w ulubionej przez Jamesa Joyce’a Caffe Pirona lub oddaj się obserwowaniu ludzi w ozdobnej Caffe degli Specchi, prawdziwej sali luster, gdzie każda kawa podawana jest z małą szklanką czekolady – gorącej zimą, schłodzonej latem. I zauważ, że tutaj, w Trieście, robią to inaczej – od żargonu kawowego, po ulubione filiżanki i szklanki, a także to, co się do nich wlewa. Capo in B to chyba najbardziej powszechne zamówienie – espresso ze spienionym mlekiem podawane w małej szklance („b” od bicchiere, czyli szklanki) – podczas gdy espresso nazywa się po prostu nero. Nieuniknione przeładowanie kofeiną złagodzi strucolo (strudel) lub presnitz (spiralne ciasto z orzechami).
Udałem się na nietypowe grzybobranie pod Zagrzebiem. Tak wygląda „polowanie” na trufle
Zapomnij o wiklinowym koszyku i spokoju polskiego lasu. W chorwackim Turopolju grzybobranie wygląda inaczej. Zamiast wypatrywać kapeluszy, biegłem co sił w nogach za psem, ufając jego nosowi. Brałem udział w „polowaniu” na trufle w regionie, w którym odkryto je całkiem niedawno. Obecność tych grzybów wokół Zagrzebia długo była traktowana tylko jako miejska legenda.
Ta historia jest prawie tak nieprawdopodobna, jak odkrycie bogatych zasobów ropy i gazu w Norwegii. W latach 50. XX wieku nikt nie przypuszczał, jakie bogactwa naturalne skrywają się pod Morzem Północnym. Dziś eksport węglowodorów jest jednym z głównych źródeł dobrobytu Norwegów. A ta opowieść dotyczy innego „czarnego złota” – trufli w miejscu, w którym ich wcale nie miało być. Mowa o śródlądowej Chorwacji. Dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku udało się potwierdzić, że jest ich całkiem sporo w regionie Turopolje na południe od Zagrzebia. Wczesnowiosenne grzybobranie Jest przyjemny, wczesnowiosenny dzień. Ze mną jest Peter, szczupły trzydziestoparolatek w kaloszach. Obok niego karnie na smyczy idzie pies. Wchodzimy do lasu, dość przerzedzonego po zimie. Drzewa w lesie w okolicy miejscowości Krušak nie mają jeszcze swojego zielonego płaszcza. Przyroda powoli budzi się do życia. Ściółkę pokrywają suche liście i dzięki temu wiem, że rosną tu dęby szypułkowe i leszczyny. A takie towarzystwo lubią trufle. Czy dziś je znajdziemy? Taki jest cel. Polski internet obiegają w ostatnich dniach informacje o grzybobraniu nad Wisłą – że szczęśliwcom udało się napotkać na jadalne grzyby. Skoro są u nas, na południu Europy powinno być to o tej porze roku jeszcze bardziej prawdopodobne. Czym są trufle? Trufle to bez wątpienia jedne z najbardziej pożądanych darów natury, od wieków uznawane za szczyt kulinarnych luksusów. Te jadalne grzyby podziemne, należące do gromady workowców, występują naturalnie przede wszystkim w regionach o klimacie umiarkowanym. Ich fizyczna postać bywa niezwykle zróżnicowana – natura formuje je w bryły, których wielkość rozciąga się od skromnych rozmiarów ziarnka grochu aż po imponujące okazy dorównujące dojrzałej pomarańczy. Z perspektywy botanicznej trufla jest kulistym owocnikiem, rozwijającym się tuż pod powierzchnią gleby lub bezpośrednio na niej. To, co dla szefów kuchni jest oszałamiającym aromatem, dla samej trufli stanowi precyzyjnie dopracowaną strategię ewolucyjną. Wiele grup tych grzybów wytwarza silne, lotne związki aromatyczne, które przenikają przez warstwy ziemi. Ale uwaga, ich zadaniem nie jest wcale uwodzenie ludzi, lecz wabienie dzikich zwierząt. Przyciągnięte intensywną wonią stworzenia wykopują i zjadają owocniki, stając się tym samym kluczowymi pośrednikami w rozprzestrzenianiu zarodników, co zapewnia przetrwanie i ekspansję gatunku w leśnym ekosystemie. Niuszka na tropie trufli Wróćmy do chorwackiego lasu. Peterowi towarzyszy niezwykły pies o imieniu Niuszka rasy Lagotto romagnolo, która powstała kilkaset lat temu na terenie Włoch. Są to typowe zwierzęta myśliwskie, aportujące. Okazuje się, że doskonale sprawdzają się też w mniej typowych polowaniach – na grzyby. Ta rasa najlepiej radzi sobie z wyszukiwaniem trufli. Psy nie są ani za duże, ani za małe. Idealne do truflowego grzybobrania, bo łatwo je odciągnąć od znalezionego grzybka, w przeciwieństwie na przykład do świń. Niuszka jest pełna energii. Peter ostrzega mnie, że w momencie, gdy spuści ją ze smyczy i zacznie wyszukiwać trufle, należy być bardzo szybkim. I tak jest w rzeczywistości. Pies biegnie w las, za nim podąża Peter. Pozostaję w tyle. W poszukiwaniach Niuszki trudno dopatrzyć się logiki. Biegnie prosto, po czym gwałtownie skręca a to w lewo, a to w prawo. Pysk ma pochylony nisko. Gdy zapach przykuwa jej uwagę, zaczyna kopać przednimi łapkami. W tym momencie tuż obok pojawia się Peter. Delikatnie odciąga sunię, bierze do ręki metalowy pręt, którym delikatnie rozgrzebuje to miejsce, bierze grudkę ziemi na dłoń i przykłada ją sobie do nosa. Tak – gdzieś w niej jest trufla. Rozbija grudkę i po chwili pojawia się obły czarny grzybek kilkucentymetrowej średnicy. Niuszka dostaje nagrodę – smaczka. I już pędzi dalej w las szukając kolejnej trufli. Peter szybko zakopuje dziurę wykopaną przez psa i już próbuje za nim nadążyć. Trufle widma Trufle z Turopolja odkrywane są od dwóch dekad. Kiedyś uznawane za miejską legendę, dziś trafiły na stałe na talerze w lokalnych, ekskluzywnych restauracjach. Eksperci uważają, że jakością dorównują tym z chorwackiej Istrii. Do dziś udało się zbieraczom zidentyfikować 16 odmian turopoljskich trufli, wśród nich: Tuber uncinatum, Tuber macrosporum, Tuber mesentericum, Tuber brumale. Są to głównie czarne odmiany tych grzybów. Co ciekawe niektóre z nich występują tutaj endemicznie – np. Tuber kolić, które otrzymały nazwę od wymarłych już gatunków bydła z Turopolja. Kilkukrotnie pod rząd Niuszka wskazuje swoim noskiem miejsca, gdzie nie ma trufli. Dlaczego? To nie jest sezon. Gdy latem udaje się z Peterem w las, jest niemal bezbłędna i w ponad 90% tam gdzie zacznie kopać, znajdują się grzyby. Polowanie na trufle jest możliwe tylko, gdy posiada się odpowiednią państwową licencję. Jej zdobycie nie jest trudne i wiąże się głównie z opłatą, ale to ma się zmienić – niebawem trzeba będzie przejść dłuższe szkolenie. Każdy chętny może wziąć udział w polowaniu na trufle z uprawnioną osobą. To koszt 110–130 euro. Dużo? Nie, wziąwszy pod uwagę to, że wszystkie znalezione trufle można ze sobą wziąć i dodać do przygotowanych w domu potraw. A kilogram tych grzybów kosztuje 500–1000 euro! Inną opcją jest kupienie trufli lub przetworów z nimi np. w sieci supermarketów Konzum, gdzie ceny są dość rozsądne. Koszt takich produktów zaczyna się od około 15 euro. Nie wszyscy lubią trufle. Ich smak i zapach jest bardzo intensywny. Początkującym zalecam spożywanie ich w naprawdę niewielkich dawkach jako dodatek do słodkości lub dań obiadowych. Płatkami z trufli można posypać desery lodowe – takiej opcji próbuję w restauracji Mon Ami w Velikej Goricy. Te grzyby stanowią też dodatek do bardziej wyszukanych dań takich jak tatar z krewetek – który serwuje np. Chop Old House. Ale trufle wchodzą przebojem do coraz większej liczby restauracji w rejonie Zagrzebia. W czasie polowania Peter zdradza mi, że udało mu się nawet znaleźć trufle w jednym z parków stolicy Chorwacji. Którym? To już słodka tajemnica. Na grzyby do Turopolja? Jeśli zależy nam na czasie i świętym spokoju, najrozsądniejszym wyborem jest lot bezpośredni do Zagrzebia, który trwa zaledwie około 1,5 godziny. Obecnie taką ofertę zapewniają wyłącznie Polskie Linie Lotnicze LOT i trzeba przyznać, że to zdecydowanie najwygodniejsza opcja. Wybierając jeden z dwóch codziennych rejsów z Warszawy, unikasz wielogodzinnego siedzenia w jednej pozycji i lądujesz w Zagrzebiu wypoczęty, mając jeszcze mnóstwo energii na zwiedzanie miasta lub grzybobranie (tu przyda się już samochód wypożyczony w Zagrzebiu), zamiast odsypiać trudną podróż. Dla osób, które wolą trzymać się ziemi, alternatywą pozostaje kilkunastogodzinna przeprawa autokarem (np. FlixBusem z Krakowa) lub własnym autem. To jednak propozycja dla osób o dużej cierpliwości – trasa jest na tyle długa, że w przypadku samochodu warto rozważyć nocleg po drodze, aby podróż nie stała się drogą przez mękę. Na horyzoncie majaczy też opcja kolejowa, ponieważ latem PKP IC planuje wznowienie połączenia do Rijeki. Choć pociąg może być ciekawą przygodą, to dopóki nie znamy dokładnej trasy i godzin, pozostaje on raczej sezonową ciekawostką niż realną konkurencją dla błyskawicznego przelotu LOT-em. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
– Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie związki jak polifenole i kofeina, które wspierają zdrowie mózgu. Substancje te mogą pomagać w redukcji stanów zapalnych i ograniczaniu uszkodzeń komórek, które wiążą się z pogorszeniem funkcji poznawczych. Jednak wcześniejsze badania dotyczące kawy i demencji dawały mieszane wyniki, często ze względu na krótszy czas obserwacji lub ograniczone dane dotyczące długoterminowych wzorców spożycia i różnych rodzajów napojów. I tutaj w sukurs przyszły potężne zbiory danych Nurses’ Health Study (NHS) oraz Health Professionals Follow-Up Study (HPFS). Uczestnicy wspomnianych badań byli obserwowani przez 43 lata. Wśród szeregu danych były również te o diecie, subiektywnych problemach poznawczych, wynikach testów i diagnozach demencji. Bazując na tym naukowcy analizowali, jak spożycie kawy z kofeiną, herbaty oraz kawy bezkofeinowej wiąże się z długoterminowymi wynikami zdrowia mózgu. Kofeina wspiera mózg Wyniki? Spośród ponad 130 000 uczestników u 11 033 rozwinęła się demencja w trakcie badania. Osoby spożywające większe ilości kawy zawierającej kofeinę miały o 18% niższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z osobami, które rzadko lub nigdy jej nie piły. Zgłaszały także niższy poziom subiektywnego pogorszenia funkcji poznawczych (7,8% wobec 9,5%) oraz osiągały lepsze wyniki w niektórych obiektywnych testach poznawczych. Podobne zależności zaobserwowano u osób pijących herbatę, podczas gdy kawa bezkofeinowa nie wykazywała takich samych powiązań. Sugeruje to, że kofeina może być istotnym czynnikiem stojącym za obserwowanymi korzyściami dla mózgu, choć potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić mechanizmy leżące u ich podstaw. Najsilniejsze efekty obserwowano u uczestników spożywających 2–3 filiżanki kawy z kofeiną lub 1–2 filiżanki herbaty dziennie. Wyższe spożycie kofeiny nie wydawało się powodować szkód – wykazywało raczej podobne korzyści do zakresu umiarkowanego spożycia wskazanego w badaniu. Wygląda na to, że możemy śmiało pić kawę i herbatę nie tylko dla przyjemności, ale też dla zdrowia. Źródło: JAMA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie tylko paprykarze i paszteciki. Oto kulinarne dziedzictwo Pomorza Zachodniego
Przetwory rybne, pasztety, sery, świetne miody i wina – kulinarne dziedzictwo Pomorza Zachodniego to bogactwo smaków i aromatów.
Spis treści: Gdy śledź zostaje gwiazdą W krainie pstrąga Między sosną a winoroślą Pomorze Zachodnie nie daje się zamknąć w jednym smaku, jego kuchnia zmienia się jak krajobraz i właśnie ta różnorodność mówi o tym miejscu najwięcej. Zgłębiałam zatem powoli listę produktów tradycyjnych, stawiając na mapie województwa pinezki w punktach, do których postanowiłam dotrzeć. Wyznaczone cele? Bobolice i ser bałtycki, potem Nieborowo i pasztet z gęsi. Jeszcze kiełbasa krucha domowa i szynka w powiecie świdwińskim i oczywiście wędzony udziec wieprzowy w Przelewicach. A może powinnam postawić na ryby? W Karnieszewicach produkowany jest paprykarz szczeciński z łososia, konkurencja dla tradycyjnych smaków. Kusił mnie też Szczecinek i tamtejsza sielawa wędzona z Pojezierza Drawskiego. Sam Szczecin oferował jeszcze sieję miedwiańską, miedwiańskie ryby wędzone, ale też pierniki i chleb. Kołobrzeg zachęcał do przyjazdu smakiem śledzika kołobrzeskiego, pobliskie Ząbrowo – ogórkiem kołobrzeskim, a niedalekie Kinowo – kapustą kiszoną z beczki. Miód drahimski w Czaplinku to pięć różnych smaków. Który wybrać? Gdy śledź zostaje gwiazdą Szczecin naturalnie stał się początkiem mojej wędrówki po smakach regionu, przypisanych do miejsca i ludzi często od dziesiątek lat. Zapach morza charakteryzuje miasto równie mocno, jak historia portu. Jeszcze niedawno niemal wszystko łączyło się tu z rybami. No, może poza zapachem czekolady, jaki niósł się przez dziesięciolecia z przetwarzającej ziarna kakaowca fabryki Gryf. Anna, moja przyjaciółka, mieszkanka stolicy województwa, na pytanie, czego powinnam spróbować, wyrzuciła z siebie jednym tchem: paprykarz! Cóż, nie była oryginalna. Przecież mówiła o ikonie, od lat kojarzonej z latem, wakacjami i smakiem dzieciństwa. Pomysł na jego powstanie zrodził się na pokładach polskich trawlerów, które w latach 60. XX w. operowały na wodach Afryki Zachodniej. Załoga przedsiębiorstwa Gryf inspirowała się lokalną kuchnią: ryba w sosie pomidorowym podawana z ryżem i ostrą papryką. Polscy kucharze przetworzyli ten pomysł na warunki przemysłowe i tak narodził się paprykarz – czerwone złoto Szczecina, którego popularność szybko przekroczyła polskie granice. Dziś paprykarz jest symbolem miasta. Zdjęcie z pomnikiem puszki zaprojektowanym przez Bogusława Dydka (na Placu Gryfitów) jest dla wielu równie obowiązkowe jak wizyta w Zamku Książąt Pomorskich. Ale Szczecin to także paszteciki wpisane na listę produktów tradycyjnych. Są tu tak ważne, że w 2015 r. władze wojewódzkie ogłosiły 20 października Dniem Pasztecika Szczecińskiego. Podłużne, przypominające miniaturowe krokiety zawinięte w drożdżowe ciasto, wypełnia się mięsem lub pieczarkami i serem, po czym smaży na głębokim tłuszczu. Powiedzmy sobie szczerze, nie jest to danie dietetyczne. Są tłuściutkie śledzie po szczecińsku, również wpisane na listę produktów tradycyjnych. Przy tych rybach też warto się tu zatrzymać na dłużej, bowiem jak się okazuje, miasto kojarzone było z nimi już od XIX w. W każdym sklepie sprzedającym żywność stały duże kadzie z solonymi śledziami. Mijały lata, a miłość do jednej ryby w mieście nie przemijała. Uczucie to postanowiło wykorzystać kilku pasjonatów, tworząc w 2001 r. Szczeciński Klub Śledziożerców. Szalona grupa opracowała blisko 2 tys. przepisów ze śledziem w roli głównej. Są wśród nich m.in. pierożki śledziowe, kaszanka ze śledzia, sałatki, śledziowe ciasta i desery, a nawet wódka śledziowa. Historie o niezwykłych kulinarnych eksperymentach potwierdziły, że tu nawet najprostsza ryba może stać się gwiazdą i inspiracją dla prawdziwych kuchennych artystów. Aby jednak śledź nie zawrócił mi do końca w głowie, Anna postanowiła mnie przekonać, że w temacie kulinariów miasto posiada też nowoczesną twarz. Zasiadłyśmy wygodnie w Plenty Restaurant & Apartments, gdzie małże w białym winie dowiodły dobitnie, że tradycja łagodnie łączy się w Szczecinie z wyrafinowaniem – dokładnie tak, jak lubię w podróży. W krainie pstrąga Stolica województwa zachodniopomorskiego kusiła mnie kulinarnie na wiele sposobów, jednak coś mi podpowiadało, że w okolicy wyrasta jej poważna konkurencja. Ruszyłam do Dziwnowa, którego serce bije w rytmie fal. Rybacy od dziesięcioleci wypływają tu na Bałtyk, a ich doświadczenie i znajomość morza wciąż robią wrażenie na turystach. Również dla mnie widok kutrów wracających z połowów, pełnych dorszy, fląder i śledzi, ma w sobie coś niezwykłego. Kiedy jestem w Sopocie, Ustce czy Darłowie, uwielbiam kupować rybę pachnącą morzem, gotową do smażenia lub przygotowania w domu. Kiedy jednak nie mam na to czasu, szukam miejsc, w których miejscowi producenci szanują to, co daje nam morze. W Dziwnowie są to Ryby z Wyspy Wolin. Państwo Reiter zaczynali od smażalni ryb, kolejnym krokiem była wędzarnia, a wkrótce po tym rybne przetwórstwo. Dziś mają na koncie nie tylko wyborne produkty słoikowe, jak mój ulubiony pieczony filet z leszcza w zalewie winno-octowej, czy rybne sałatki i wędzonki, ale też Certyfikat Dziedzictwa Kulinarnego (wzięto pod uwagę m.in. tradycyjne metody produkcji, stosowane receptury, pochodzenie składników). – To, co robimy, to efekt prawdziwej pasji – mówił w jednym z wywiadów Paweł Reiter, współwłaściciel przedsiębiorstwa. Zachęcona niezwykłymi opowieściami o jakości, tradycji i naturze współpracującej z człowiekiem ruszyłam dalej. W schowanej wśród łąk, lasów i polodowcowych moren, na obszarze Natura 2000, Zielenicy powstało idealne siedlisko dla innych ryb. W ziemnych stawach, pośród trzcin i pałek wodnych, chowają się biopstrągi. Hodowla odbywa się w pełnej harmonii z przyrodą, a każda ryba ma certyfikat bio. Zielenica mnie nie zaskoczyła, doskonale znałam smak wytwarzanego tutaj pstrąga, choć próbowałam go w zupełnie innych miejscach. Ryby hodowane w Gospodarstwie Rybackim Zielenica, zwanym potocznie Krainą Pstrąga, serwują bowiem kucharze w najlepszych polskich restauracjach i hotelach. Zielenica ma też swoje produkty ekskluzywne, jak chociażby kawior z pstrąga. Jest też delikatny, lekko maślany i bardzo szlachetny jesiotr. Dawniej trafiał na stoły carów, królów i cesarzy. Między sosną a winoroślą Przemierzałam Zachodniopomorskie, utrwalając w głowie typowy obrazek: Bałtyk, smagane morskim wiatrem sosny i wszechobecne ryby. Do tej układanki brakuje tylko rzędów winorośli. Okazuje się, że bliskość morza działa na nie jak naturalny regulator temperatury. Zimy są łagodniejsze, a lata mniej upalne, dzięki czemu winorośl dojrzewa wolniej i nabiera charakteru. Do tego długie dni, dużo światła i gleby, które potrafią zatrzymać ciepło. To nie jest klasyczna Francja ani Toskania, ale właśnie w tej inności tkwi siła. O tym, że temat dla regionu jest ważny, przekonało mnie Stowarzyszenie Winnice Pomorza Zachodniego skupiające aż 23 winnice i jednego producenta wina. Damian Orlik, jego przewodniczący, niezmiennie przekonuje, że enoturystyka jest jedną z najprężniej rozwijających się gałęzi turystyki. O tym, jak szybko staramy się gonić najlepszych, widać w winnicy Turnau położonej w kameralnej wsi Baniewice, zaledwie 50 km na południe od Szczecina. Czy tylko mnie zaskoczyła informacja, że zajmująca blisko 40 ha jest nie tylko największą winnicą na Pomorzu Zachodnim, ale i w całej Polsce? I kolejna – że współzałożycielami są między innymi Zbigniew Turnau, ale też jego kuzyn Grzegorz, dobrze mi znany krakowski artysta? Trzymając w dłoni kieliszek białego wytrawnego chardonnay, dojrzewającego w dębowych beczkach, wróciłam do zgłębiania listy produktów tradycyjnych województwa zachodniopomorskiego, która wydawała się nie mieć końca. Znalazłam na niej jeszcze pieczywo, warzywa, powidła, miody czy nalewki. Produkowane w kameralnych manufakturach lub małych, rodzinnych zakładach, często przez ludzi przekazujących sobie receptury z pokolenia na pokolenie, za co zdobywają nagrody w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”. Kiedy znajdę czas na spróbowanie tych rzeczy? Będę musiała tu wrócić, wypełnić kalendarz datami dożynek, targów i wystaw. Więcej o atrakcjach Pomorza Zachodniego piszemy w najnowszym wydaniu „National Geographic Extra” nr 1/2026 – już w sprzedaży!
Wielki powrót „piątej ćwiartki”. Naukowcy mają dowody, dlaczego warto jeść podroby
To, co dziś często trafia do karmy dla zwierząt, może być jednym z najbardziej odżywczych produktów na świecie. Badacze analizują skład podrobów i wskazują: zawierają ogromne ilości żelaza, witamin z grupy B i innych kluczowych składników.
Spis treści: Tradycja kontra niechęć Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Naturalna multiwitamina Czy każdy może jeść podroby? Zarówno z powodów pragmatycznych, jak i smaku, podroby są wykorzystywane niemal przez każdą kulturę na świecie. W Polsce określa się je czasem mianem „piątej ćwiartki” zwierzęcej tuszy. Mimo tej bogatej historii, w ciągu ostatnich kilku dekad ich spożycie drastycznie spadło, szczególnie w krajach rozwiniętych. Tradycja kontra niechęć Od kiedy łagodny smak i sterylne opakowania mięsa z chowu przemysłowego stały się normą, konsumenci odwrócili się od podrobów. – Charakterystyczne kształty, kolory, smaki i tekstury wątrób, mózgów czy nerek zaczęły wzbudzać obrzydzenie – wyjaśnia Amy Bentley, profesorka dietetyki na Uniwersytecie Nowojorskim. To, co kiedyś było kulinarnym standardem, dziś budzi u wielu osób instynktowny opór. Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Czym właściwie są podroby? To zbiorcze określenie na nadające się do spożycia organy wewnętrzne i inne części zwierzęcia nie będące mięsem mięśniowym. Zniknięcie podrobów z nowoczesnych jadłospisów drastycznie podniosło ilość marnowanej żywności. Raporty różnią się w zależności od tego, co autorzy uznają za podroby jadalne, a co za niejadalne, ale większość inwentarza żywego składa się w 12 do 44% z podrobów (według wagi). Sama wątroba krowy może stanowić do 4,5% jej masy. Wykorzystanie tych części jest kluczowe dla zrównoważonego systemu żywnościowego. Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Miłośnicy podrobów od dawna zachwalają ich wartości odżywcze, cytując „ludową mądrość” o tym, jak drapieżniki po upolowaniu ofiary zawsze w pierwszej kolejności zjadają organy. – Jednak twarde dane na temat właściwości podrobów były trudne do zdobycia – mówi Fidel Toldrá, naukowiec, który w 2011 roku był współautorem przewodnika po badaniach nad jadalnymi produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego. Temat ten nie jest wystarczająco dochodowy ani popularny, by przyciągnąć uwagę dobrze finansowanych zachodnich instytucji badawczych – argumentuje Álvarez. Z kolei naukowcy w krajach o żywych tradycjach jedzenia podrobów skłaniają się ku projektom badawczym skupionym na lokalnych rasach zwierząt i regionalnych potrawach. W ciągu ostatnich kilku lat międzynarodowe zespoły badawcze podjęły próbę podsumowania rozproszonych badań. Choć analizy sugerują, że podroby nie są tak „gęste” pod względem białka jak mięśnie szkieletowe, to mają znacznie więcej witamin i minerałów na gram. Jak dodaje Wesley McWhorter z Academy of Nutrition and Dietetics: „podroby należą do najbardziej gęstych odżywczo pokarmów, jakie są w ogóle dostępne”. Zidentyfikowano też poważne luki w globalnych badaniach. Na przykład niewiele wiemy o właściwościach podrobów drobiowych lub o tym, jak różne techniki przetwarzania, przechowywania i przygotowania mogą wpływać na wartość odżywczą. Naturalna multiwitamina Dokładne proporcje różnią się w zależności od gatunku, wieku, sposobu chowu i stanu zdrowia zwierzęcia. Jednak we wszystkich kategoriach w rankingach składników odżywczych królują wątroby. Mają ogromne stężenia żelaza, miedzi, selenu i cynku, a także witaminy A, witamin z grupy B i choliny. Każdy z tych związków pełni szereg kluczowych funkcji w organizmie. Niedobory żelaza i witaminy B6 są powszechne nawet w krajach rozwiniętych i wiążą się z objawami takimi jak zmęczenie czy lęk. Inne „czerwone podroby”, takie jak nerki, serca i śledziony, zawierają podobne składniki odżywcze, choć zazwyczaj w mniejszych stężeniach. Przynajmniej jeden przegląd USDA wymienia serca i nerki jako wyjątkowo dobre źródła niacyny i witaminy B2. Badaczka Flaminia Ortenzi twierdzi, że śledziona może konkurować z wątrobą pod niektórymi względami. Nazywa ona zarówno wątrobę, jak i śledzionę „naturalnymi multiwitaminami”. Mniej wiemy o profilu odżywczym „białych podrobów”, takich jak mózgi, płuca oraz żołądki i jelita. Álvarez wyjaśnia, że badacze są bardziej skupieni na opracowywaniu metod ekstrakcji kolagenu do celów przemysłowych. To, co wiemy, sugeruje, że są one ubogie w białko i nie tak bogate w składniki odżywcze jak czerwone podroby. Większość jest jednak nadal bogata w witaminę B12, a mózgi i gruczoły dostarczają witaminę C i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak omega-3. Czy każdy może jeść podroby? Póki co niewiele wiemy o ich strawności, biodostępności lub o tym, jak mogą wchodzić w interakcje z innymi składnikami naszej diety. Możemy jednak powiedzieć, że w świecie obfitości żywieniowej możemy się bez nich obejść. Niektóre osoby powinny ich wręcz unikać. Ty Beal, naukowiec z Global Alliance for Improved Nutrition ostrzega, że kobiety w ciąży powinny ograniczyć spożycie wątroby ze względu na bardzo wysoką zawartość witaminy A. W nadmiarze może ona prowadzić do wad rozwojowych płodu. Osoby z hemochromatozą (nadmiarem żelaza), dną moczanową lub zaawansowaną chorobą nerek również powinny skonsultować się z lekarzem Jednak dla większości populacji podroby stanowią doskonałe, skoncentrowane pożywienie. Lepiej służyłyby zaspokajaniu potrzeb rosnącej populacji ludzi, niż jako surowiec do produkcji karm dla zwierząt, czy substancji do przemysłu. Musimy tylko sprawić, by znów stały się „cool”. Źródło: National Geographic
Eksperci wybrali europejskie pizzerie, które warto odwiedzić w tym roku. Dwie z Polski znalazły się wśród nich
50 najlepszych pizzerii Europy 2025 zostało ogłoszonych w ramach rankingu 50 Top Pizza Europe. W zestawieniu znalazły się dwie restauracje z Polski – z Pabianic i Warszawy – które potwierdziły rosnącą pozycję naszego kraju na kulinarnej mapie kontynentu. Sprawdzamy, kto zwyciężył, jakie lokale znalazły się w ścisłej czołówce oraz czym wyróżniają się polskie pizzerie.
Spis treści: Numer jeden w Europie: Napoli on the Road Dwie pizzerie z Polski w TOP 50 Europy Zielona Górka z Pabianic – 18. miejsce w Europie Ciao a Tutti z Warszawy – stolica na kulinarnej mapie Europy Czym kierują się twórcy rankingu 50 Top Pizza? Dlaczego pizza neapolitańska dominuje w Europie? Polska na kulinarnej mapie Europy Ranking 50 Top Pizza a inne wyróżnienia Ranking 50 Top Pizza Europe 2025 to jedno z najbardziej opiniotwórczych zestawień w świecie gastronomii. Obejmuje najlepsze pizzerie w Europie poza Włochami – osobna lista dedykowana jest bowiem lokalom z Italii. Jurorzy odwiedzają restauracje anonimowo, oceniając m.in. jakość składników, technikę wypieku, strukturę ciasta, obsługę oraz spójność koncepcji kulinarnej. W tegorocznej edycji bezkonkurencyjna okazała się pizzeria Napoli on the Road z Londynu, która zdobyła 1. miejsce w Europie. To potwierdzenie, że stolica Wielkiej Brytanii stała się jednym z najmocniejszych ośrodków nowoczesnej pizzy neapolitańskiej poza Włochami. Numer jeden w Europie: Napoli on the Road Za sukcesem londyńskiego lokalu stoi konsekwentne trzymanie się zasad tradycyjnej pizzy neapolitańskiej (pizza napoletana), której fundamentem jest: ciasto o wysokiej hydracji (czyli ma duży udział wody w stosunku do mąki) i długiej fermentacji, ręczne formowanie bez użycia wałka, piec opalany drewnem, wypiek w temperaturze przekraczającej 450°C przez około 60–90 sekund. Efekt to charakterystyczne, puszyste ranty (tzw. cornicione) oraz miękki, elastyczny środek. Napoli on the Road łączy klasyczne receptury z nowoczesnym podejściem do sezonowości składników i selekcji produktów DOP (Denominazione di Origine Protetta). Dwie pizzerie z Polski w TOP 50 Europy W rankingu 50 najlepszych pizzerii Europy 2025 znalazły się dwie polskie restauracje: Zielona Górka (Pabianice) – 18. miejsce. Przeczytaj naszą relację z tego lokalu. Ciao a Tutti (Warszawa) – około 28. miejsce To ogromne wyróżnienie, biorąc pod uwagę silną konkurencję z Hiszpanii, Francji, Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Zielona Górka z Pabianic – 18. miejsce w Europie Zielona Górka od lat buduje swoją renomę jako specjalista od pizzy neapolitańskiej. Lokal znany jest z rygorystycznego przestrzegania zasad sztuki pizzaiolo, w tym: używania włoskiej mąki typu „00”, fermentacji ciasta trwającej nawet 24–48 godzin, selekcji oryginalnych włoskich produktów (m.in. pomidory San Marzano, mozzarella di bufala). Warto podkreślić, że pizzeria posiada także wyróżnienie przyznane przez Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN) – włoskie stowarzyszenie dbające o autentyczność pizzy neapolitańskiej na świecie. To odrębne uznanie, niezwiązane bezpośrednio z rankingiem 50 Top Pizza, ale potwierdzające wysokie standardy techniczne i jakościowe lokalu. Nasze polskie pizze są więc bliskie jakościowo najlepszym pizzom we Włoszech. Ciao a Tutti z Warszawy – stolica na kulinarnej mapie Europy Drugim polskim akcentem w zestawieniu jest warszawska Ciao a Tutti. Restauracja od lat konsekwentnie promuje kulturę włoskiej pizzy, łącząc klasykę z autorskimi kompozycjami smakowymi. Warszawski lokal wyróżnia: dbałość o jakość składników, przemyślane menu sezonowe, doświadczenie pizzaiolo szkolonych we Włoszech, stabilny, powtarzalny poziom wypieku. Obecność w europejskim TOP 50 to dowód, że polska scena gastronomiczna osiągnęła poziom porównywalny z najbardziej rozwiniętymi rynkami kulinarnymi w Europie. Czym kierują się twórcy rankingu 50 Top Pizza? Ocena w 50 Top Pizza Europe opiera się na kilku kluczowych kryteriach: Jakość ciasta – struktura, lekkość, stopień wyrośnięcia. Smak i balans składników. Technika wypieku – zgodność z tradycją neapolitańską. Serwis i doświadczenie gościa. Karta win i napojów dopasowana do menu. Co istotne, inspektorzy odwiedzają lokale anonimowo, a ranking nie jest płatny – restauracje nie mogą wykupić miejsca w zestawieniu. Dlaczego pizza neapolitańska dominuje w Europie? W zestawieniu dominują lokale serwujące pizzę neapolitańską, która w 2017 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To styl oparty na prostocie, wysokiej jakości składnikach i mistrzowskiej technice. Charakterystyczne cechy to: cienki, miękki środek, wyraźnie napowietrzony rant, ograniczona liczba dodatków, krótki czas wypieku. Trend ten pokazuje, że współczesna gastronomia coraz bardziej ceni autentyczność, rzemiosło i powrót do tradycji. Polska na kulinarnej mapie Europy Jeszcze dekadę temu obecność polskich lokali w europejskich rankingach była rzadkością. Dziś sytuacja wygląda inaczej. Dynamiczny rozwój rynku gastronomicznego, rosnąca świadomość konsumentów oraz dostęp do wysokiej jakości importowanych produktów sprawiły, że najlepsze pizzerie w Polsce konkurują z lokalami z Londynu, Barcelony czy Paryża. Sukces Zielonej Górki i Ciao a Tutti pokazuje, że: inwestycja w jakość surowców się opłaca, szkolenia we Włoszech przekładają się na realne umiejętności, klienci w Polsce doceniają autentyczną pizzę neapolitańską. Ranking 50 Top Pizza a inne wyróżnienia Warto odróżnić ranking 50 Top Pizza Europe od innych nagród branżowych. Wyróżnienie AVPN, które posiada Zielona Górka, dotyczy zgodności z tradycyjną recepturą i standardami neapolitańskimi. Z kolei 50 Top Pizza ocenia całokształt doświadczenia gastronomicznego. Oba tytuły mają znaczenie, ale dotyczą innych aspektów funkcjonowania restauracji. Źródło: 50 Top Pizza Europe 2025 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jedzenie decyduje o kierunku wakacji? Ten trend podróżowania podbija serca Polaków
Podróżowanie już dawno przestało ograniczać się wyłącznie do zwiedzania zabytków czy relaksu na plaży. Coraz więcej osób wybiera kierunki i planuje wyjazdy z myślą o doświadczeniach, które angażują wszystkie zmysły. „Foodie travel” staje się jednym z najważniejszych trendów we współczesnej turystyce – również wśród Polaków, którzy coraz częściej traktują kulinaria jako centralny element podróży.
Od ulicznych stoisk z jedzeniem, przez rodzinne bistro, aż po restauracje wyróżnione w przewodniku Michelin – kuchnia staje się dziś jednym z najważniejszych narzędzi poznawania kultury danego regionu. Turyści poszukujący autentycznych doznań kulinarnych, określani mianem „foodies”, traktują smak, zapach, teksturę i sposób podania potraw jako integralną część podróżniczego doświadczenia. W efekcie coraz częściej zapisują się na warsztaty gotowania, odwiedzają lokalne targowiska, winnice czy tradycyjne gospodarstwa rolne, aby lepiej zrozumieć pochodzenie produktów i techniki przygotowywania potraw. Takie doświadczenia pozwalają nie tylko na głębszy kontakt z lokalną kulturą, lecz także sprawiają, że po powrocie z podróży wielu turystów próbuje odtworzyć poznane receptury we własnej kuchni, przenosząc fragment odwiedzanego miejsca do codziennego życia. Foodie travel rośnie w siłę. Kulinarne podróże napędzają turystykę Podróże kulinarne należą dziś do najszybciej rozwijających się segmentów globalnej turystyki, co potwierdzają zarówno analizy rynkowe, jak i preferencje samych podróżnych. Z raportu Grand View Research wynika, że wyjazdy skoncentrowane na doświadczeniach gastronomicznych oraz zakupach lokalnych produktów będą w latach 2025-2030 rosły w tempie sięgającym 9,5% rocznie. Równocześnie badanie Marriott International „New Luxe Landscapes” pokazuje, że aż 88% zamożnych turystów uznaje możliwość odkrywania nowych smaków i kulinarnych tradycji za istotny element planowania podróży. Jak zauważają specjaliści, rosnące zainteresowanie takimi formami wyjazdów wynika m.in. z popularności międzynarodowych programów kulinarnych i podróżniczych, które inspirują turystów do poznawania świata poprzez smak i lokalne tradycje. Z kolei badanie World Food Travel Association wskazuje, że dla 83% respondentów doświadczenia związane z jedzeniem i napojami pozostawiają trwałe, pozytywne wrażenie na temat odwiedzanego miejsca, często silniejsze niż zwiedzanie klasycznych atrakcji turystycznych. – Smak to najszybszy sposób, by poznać nowe miejsce. Jedna potrawa potrafi powiedzieć więcej niż niejeden przewodnik turystyczny – podkreśla Katarzyna Hauton, Group Brand Manager w eSky.pl, wskazując, że podróże kulinarne stają się coraz ważniejszym elementem city breaków i wyjazdów typu slow travel. W praktyce przekłada się to na rosnącą popularność degustacji win, serów czy czekolady, a także immersyjnych doświadczeń, takich jak wspólne zakupy na targu z lokalnym kucharzem lub wizyty w gospodarstwach produkujących regionalne specjały, co pozwala turystom wejść w bezpośredni kontakt z codzienną kulturą odwiedzanego miejsca. Którzy podróżni najczęściej stają się „foodies”? Rosnące znaczenie kulinariów w planowaniu wyjazdów potwierdzają również najnowsze dane branżowe. Z raportu Hilton Trends Report 2025 wynika, że doświadczenia gastronomiczne stały się obecnie drugim (zaraz po zakwaterowaniu) najważniejszym elementem budżetu podróżnych. Co więcej, aż połowa ankietowanych deklaruje, że rezerwuje stoliki w restauracjach jeszcze przed wylotem, traktując wizyty w lokalach jako integralną część podróży, a nie spontaniczne uzupełnienie programu zwiedzania. W efekcie wyjazdy coraz częściej konstruowane są wokół degustacji, warsztatów kulinarnych czy spotkań z szefami kuchni. Jak zauważa Duncan Greenfield-Turk z Global Travel Moments: „Wycieczki kulinarne, immersyjne doświadczenia gastronomiczne i możliwość bezpośredniego kontaktu z szefami kuchni nagrodzonymi gwiazdkami Michelin stają się integralną częścią wielu planów podróży”, ponieważ turyści poszukują dziś autentycznego kontaktu z lokalną kulturą – czy to podczas zakupów, czy wizyty w prywatnym domu, gdzie uczą się przygotowywania tradycyjnych potraw. Trend ten szczególnie widoczny jest wśród millenialsów i przedstawicieli generacji X, którzy chętnie eksperymentują z lokalnymi smakami, ale coraz częściej angażuje również rodziny wielopokoleniowe oraz osoby podróżujące solo, dla których aktywności kulinarne stanowią okazję do integracji. Gdzie Polacy jeżdżą na kulinarne wakacje? Na kulinarnej mapie preferencji Polaków niezmiennie dominują Włochy, gdzie weekendowe wypady na pizzę, espresso czy świeże produkty kupowane bezpośrednio na targach stały się niemal osobną kategorią podróży. Równie dużą popularnością cieszy się Hiszpania – zwłaszcza Barcelona – przyciągająca miłośników tapas, paelli czy churros. Coraz częściej wybierana jest także Kopenhaga, w której gastronomia wpisuje się w ideę hygge, łącząc sezonowe produkty z celebracją codziennych przyjemności. Z kolei Maroko kusi podróżnych złożonością smaków wynikającą z połączenia wpływów afrykańskich, arabskich i śródziemnomorskich. Jak podkreśla Katarzyna Hauton z eSky Group: „Moda na odkrywanie nowych smaków widoczna jest również w mediach społecznościowych, a rekomendacje influencerów czy rankingi restauracji inspirują do odkrywania świata”, co znajduje odzwierciedlenie także w rosnącej popularności tzw. grocery store tourism – czyli odwiedzania lokalnych sklepów spożywczych w poszukiwaniu produktów niedostępnych w Polsce. Źródła: Travel Weekly, eSky.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zaskakujący sojusz: mięta, chili i eukaliptus uderzają w zapalenia setki razy mocniej. Jest jeden warunek
Zioła i przyprawy od wieków są nie tylko elementem kuchni, ale i tradycyjnej medycyny. Zawierają naturalne związki, zdolne do regulowania ścieżek zapalnych w organizmie. Mimo długiej historii stosowania, nauka przez lata borykała się ze zrozumieniem ich działania. Nowe badanie odsłania potężny mechanizm przeciwzapalny.
Głównym powodem sceptycyzmu naukowców był fakt, że w warunkach laboratoryjnych pojedyncze związki roślinne wykazywały działanie tylko w bardzo wysokich stężeniach. Takich ilości ziół i przypraw nikt nie byłby w stanie zjeść. Zespół badawczy pod kierownictwem profesora Gen-ichiro Arimury z Tokyo University of Science postanowił sprawdzić, czy kluczem do skuteczności roślin nie jest działanie pojedynczych substancji, lecz ich synergia. Wyniki okazały się zdumiewające. Przyprawy trafiają do laboratorium Badacze wyszli z założenia, że specyficzne kombinacje związków mogą wywoływać znacznie silniejszy efekt niż każdy z nich stosowany oddzielnie. Do tej pory rzadko udawało się zmierzyć to eksperymentalnie i wyjaśnić na poziomie molekularnym. W badaniu, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nutrients”, skupiono się na czterech związkach: mentolu pochodzącym z mięty, 1,8-cyneolu z eukaliptusa, kapsaicynie z papryczek chili, β-eudesmolu znajdującym się w chmielu i imbirze. Przebieg eksperymentu i jego niezwykłe wyniki Doświadczenia przeprowadzono na makrofagach – komórkach układu odpornościowego, które odgrywają centralną rolę w procesach zapalnych. Produkują cytokiny (białka sygnalizacyjne), m.in. białko TNF-α. Aby wywołać stan zapalny, komórki stymulowano bakteryjnym lipopolisacharydem (LPS). Następnie poddano je działaniu badanych związków, zarówno pojedynczo, jak i w różnych, kontrolowanych mieszankach. Wyniki wprawiły naukowców w zdumienie. Choć kapsaicyna okazała się najsilniejszym związkiem działającym samodzielnie, to jej połączenie z mentolem lub 1,8-cyneolem przyniosło zdumiewające rezultaty. Skuteczność przeciwzapalna takich mieszanek wzrosła kilkusetkrotnie w porównaniu do działania każdego z osobna. Badania wykazały, że mentol i 1,8-cyneol wpływają na sygnalizację wapniową w błonach komórkowych. Z kolei kapsaicyna wydaje się tłumić stan zapalny poprzez inną ścieżkę, niezależną od tych kanałów. Zatem synergia nie jest przypadkiem, tylko wynikiem jednoczesnej aktywacji różnych ścieżek sygnałowych w komórkach. Nauka potwierdziła tradycję Odkrycie to dostarcza twardych dowodów naukowych na korzyści płynące z łączenia różnych składników w kuchni. Wyjaśniają one, w jaki sposób niskie dawki substancji roślinnych, możliwe do osiągnięcia w normalnej diecie, mogą wywierać realny wpływ ma zdrowie. Wyniki te mogą otworzyć zupełnie nowe możliwości np. w projektowaniu żywności funkcjonalnej i suplementów czy zapachów o działaniu terapeutycznym. Przy użyciu minimalnych ilości składników aktywnych będą w stanie skutecznie regulować przewlekłe stany zapalne. Przed nami z pewnością jeszcze wiele odkryć synergii między różnymi ziołami i przyprawami. Źródło: Nutrients Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wszystkie pączki świata. Ten słodki przysmak robi furorę nie tylko w tłusty czwartek i nie tylko w Polsce
Pączki to coś więcej niż słodka przekąska – to światowy fenomen. W tłusty czwartek sprawdzamy, kto jeszcze je uwielbia i jakie wersje królują poza Polską. Niektóre wariacje naprawdę zaskakują.
W tym artykule: Historia pączków Pączki na świecie Ciekawostki o pączku Polskie pączki robi się z ciasta drożdżowego i te tradycyjne smaży na smalcu. Idealny pączek po zgnieceniu powinien wrócić do swojego kształtu, musi mieć ładną złocistą skórkę, być lekki i nadziany konfiturą, najlepiej różaną, posypany cukrem pudrem lub polany lukrem z kandyzowaną skórką pomarańczy. Ale nie wszędzie ten popularny w okresie karnawału przysmak jest serwowany na słodko. Historia pączków Starożytni Rzymianie też jedli pączki. Nie miały one jednak zbyt wiele wspólnego z naszymi łakociami. Pączki starożytnych Rzymian były tłuste i wytrawne. Ciasto chlebowe formowano w kulki i nadziewano słoniną, a następnie smażono i maczano w sosie rybnym. Na słodką wersję pączków wpadli Arabowie – smażone ciasto drożdżowe polewali miodem. Niemcy z kolei w XV wieku faszerowali je grzybami i mięsem, zaś Polacy pączkami zajadali się podczas Ostatków. Do Ameryki dotarły one wraz z holenderskimi emigrantami, którzy nadziewali je konfiturami z jabłek lub śliwek. Podobno ich kształt zawdzięczamy berlińskiemu cukiernikowi, który, ze względu na słabe zdrowie, nie mógł służyć w pruskiej armii, więc dla niej gotował. I zaczął z ciasta formować kule na wzór kul armatnich. W Polsce pączki są przyrządzane na słodko od XVI wieku. Wcześniej ciasto było nadziewane słoniną. Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy – Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią? Pancake Day to angielski odpowiednik tłustego czwartku. Zamiast pączków Brytyjczycy pochłaniają jednak naleśniki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/polacy-maja-tlusty-czwartek-a-brytyjczycy-pancake-day-kto-moze-wziac-udzial-w-wyscigu-z-patelnia-0e171e8.jpeg" width="938" height="500" alt="Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią?" title="Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią?" /> Pączki na świecie Jakie są rodzaje pączków? Oto propozycje z całego świata: Bamieh – ciasto wyciskane przez specjalną formę smaży się na oleju, a następnie macza w syropie. Popularne na Bliskim Wschodzie. Donuts – słynne amerykańskie donaty mają dziurkę w środku i polewane są różnokolorowymi glazurami z dodatkami. Crullers – pączki w kształcie obwarzanków, zwane popularnie oponkami, wyrabia się z beignet, czyli wymyślonego we Francji ciasta, i smaży w głębokim tłuszczu. Obecnie są bardzo popularne w Nowym Orleanie. Bombolini – pochodzą z północnych Włoch. Nadziewane są czekoladą, kremem lub owocami. Zeppole – neapolitańskie pączki wyróżniają się tym, że ich nadzienie znajduje się... na wierzchu. Loukoumades – typowe dla Grecji i Turcji małe kulki macza się w syropie lub miodzie. Sufganijot – żydowskie pączki zjada się podczas Chanuki, czyli święta światła. Churros – hiszpańska wariacja ciasta smażonego na tłuszczu. Często dodatkiem do nich jest czekolada, w której moczy się je przed zjedzeniem. Bunuelos – to ulubione pączki Ameryki Łacińskiej. Często do ciasta dodawany jest anyż, a one same serwowane są z syropem. Youtiao – chińskie pączki są raczej słone niż słodkie. Smaży się je zazwyczaj na śniadanie. Lokma – małe turecki pączki smażone na głębokim tłuszczu i nasączone syropem cukrowym lub miodowym Ciekawostki o pączku Pączek ma od 250 do 400 kalorii. Największy pączek świata powstał w 2004 roku w Nowym Jorku. Powiedzieć, że był ogromny, to jakby nic nie powiedzieć. Wpisany do „Księgi Rekordów Guinnessa” przysmak miał 0,5 m grubości, ważył niemal 394 kg i mierzył 1,83 m średnicy. Dla porównana, dorosły tygrys waży maksymalnie 310 kg. Polacy w tłusty czwartek zjadają około 100 milionów pączków. Australijczyk Jesse Freeman w ciągu minuty zjadł 6 pączków z dżemem bez oblizywania warg. Z kolei Leah Shutkever z Wielkiej Brytanii zdołała zjeść w całości aż 10 pączków bez oblizywania warg w ciągu 180 sekund. 11 sekund i 41 setnych sekundy – tyle czasu potrzebował Amerykanin Philip Joseph Santoro, by zjeść pączka w całości bez użycia rąk. Najwyższa wieża z pączków powstała z 3100 pączków i mierzyła 152 cm. Największe pudełko z pączkami ważyło 135 kg. Największa mozaika z pączków powstała we Lwowie, a do jej stworzenia wykorzystano ponad 7 tysięcy pączków.
Maskotka „pieroguszka” z Katowic rozpala emocje na igrzyskach. Pierogi stają się naszym symbolem narodowym
Polska maskotka „pieroguszka” z Katowic stała się hitem Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Mediolanie i Cortinie d’Ampezzo. Pluszowa poduszka w kształcie pieroga wzbudziła zachwyt kibiców, mediów i samego Snoop Dogga. W ciągu dwóch dni wyprzedano wszystkie zapasy.
Nasz kraj wielokrotnie już próbował wykreować rozpoznawalną na świecie maskotkę narodową. Eksperymentowano z wizerunkiem orła białego, przez jakiś czas promowano czarno-biało-czerwonego bociana. Wygląda jednak na to, że nieformalnym symbolem Polski stają się pierogi. Dowodzi tego fenomen pieroguszki. Polska maskotka wzbudza emocje na całym świecie Podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Mediolanie i Cortinie d’Ampezzo reprezentacja Polski zwróciła na siebie uwagę nietypową maskotką – pluszową poduszką w kształcie pieroga, znaną jako pieroguszka. Ten polski akcent został spontanicznie zabrany na igrzyska przez jedną z łyżwiarek figurowych. Już w trakcie pierwszych występów pieroguszka pojawiła się w rękach Julii Szczetininy. Szybko została zauważona przez media i kibiców. To, co początkowo było przypadkiem, stało się prawdziwą sensacją. Zainteresowanie pieroguszką wyszło daleko poza granice Polski. Pluszowy pieróg z Katowic został pokazany w telewizji amerykańskiej, a media podkreślały jego urok i wyjątkową historię. Kibice z USA i Kanady zasypywali internet pytaniami o możliwość zakupu tej nietypowej maskotki. Największym zaskoczeniem okazało się zainteresowanie amerykańskiego rapera Snoop Dogga, który podczas relacji z igrzysk dla NBC wyraził chęć zdobycia pieroguszki. Nawet dziennikarze na miejscu pytali, z kim należy się kontaktować, aby nabyć maskotkę. Polski Związek Łyżwiarstwa Figurowego szybko zareagował, zamawiając kolejne egzemplarze dla reprezentacji. Pieroguszki szyją osoby z niepełnosprawnościami w Katowicach Pieroguszki powstają podczas warsztatów rękodzielniczych prowadzonych przez Spółdzielnię Socjalną Honolulu z Katowic. To właśnie tam, pod okiem prezesa Przemysława Sołtysika, osoby z niepełnosprawnościami ręcznie szyją maskotki. Produkcją zajmuje się pięć osób, a każdy egzemplarz powstaje w kilkadziesiąt minut. Po wybuchu popularności na igrzyskach spółdzielnia została dosłownie zasypana zamówieniami. W ciągu dwóch dni wyprzedano wszystkie zapasy. Spółdzielnia Honolulu oferuje 16 rodzajów maskotek-pierogów. Najbardziej znana, śmietankowa wersja, kosztuje 89 zł, podczas gdy pozostałe warianty to wydatek od 99 do 139 zł. Wszystkie są wykonywane ręcznie. Katowicka inicjatywa działa już ponad 10 lat, wspierając osoby z niepełnosprawnościami poprzez aktywizację zawodową i społeczną. Popularność pieroguszki jest tak duża, że nawet Kanadyjski Komitet Olimpijski pytał w mediach społecznościowych, jak powinna wyglądać maskotka ich reprezentacji, odnosząc się wprost do polskiego pluszaka. Maskotka doczekała się również licznych publikacji w amerykańskich i kanadyjskich mediach, gdzie była opisywana jako „urocza”, „przesłodka” i „wzruszająca”. Pierogi kojarzą się z Polską Warto pamiętać, że pierogi nie są tylko polską specjalnością. Jednak to one najbardziej kojarzą się z naszą kuchnią, coraz częściej docenianą za granicą (w USA często mówi się na nie „pierogis”). Jako rozpoznawalny polski akcent są coraz częściej wykorzystywane w działaniach promocyjnych. Dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, drugi Polak w kosmosie, zabrał pierogi na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Specjalnie w tym celu kielecka firma Lyofood przygotowała je w wersji liofilizowanej. Czy ten trend się utrzyma? Wiele krajów kojarzy się z potrawami (np. pizza z Włochami czy sushi z Japonią), a nawet aktywnie je promuje za granicą (vide Korea Południowa i kimchi). Może więc i Polska powinna stać się krainą pierogów, które są nie tylko smaczne, ale też potrafią budzić sympatię – jak w przypadku pieroguszki. Źródła: TVN24, National Geographic
Gdzie zjeść najlepszą pizzę na świecie? Międzynarodowy ranking ukazuje niespodziewanych triumfatorów
Renomowany brytyjski magazyn „TimeOut” wybrał najlepszą pizzę na świecie. Międzynarodowy zespół spróbował przeróżnych odmian tego kultowego dania z całego globu. Werdykt – jak to zwykle bywa – na pewno nie spotka się z jednoznaczną aprobatą. Jaka jest więc najlepsza pizza na świecie?
Spis treści: Nieoczywisty zwycięzca z Nowego Jorku Rzym nad Neapolem Ekstrawagancja z Londynu i klasyka z Neapolu Pizza z całego świata Pochodzenie pizzy jest nam tylko częściowo znane. Wiemy, że swoje korzenie ta słynna potrawa ma w południowych Włoszech – pomiędzy Neapolem a Rzymem. Z biegiem lat receptura pizzy była modyfikowana, aż w końcu neapolitański piekarz Raffaele Esposito zdecydował się na dodanie do ciasta pomidorów, mozzarelli i bazylii. Te trzy składniki miały ponoć symbolizować flagę kraju z Półwyspu Apenińskiego. W ten sposób powstała „margherita”, która swoją nazwę zaczerpnęła od królowej Włoch Małgorzaty Sabaudzkiej, na której wizytę wymyślono ten placek. Wraz z popularyzacją i globalizacją pizzy oryginalna forma włoskiego dania zaczęła się zmieniać. Potrawa trafiła do najodleglejszych zakątków świata, stając się jedzeniem ulicznym, serwowanym także w lokalach typu fast food. Gdy spojrzymy na klasyczną pizzę neapolitańską i porównamy ją choćby z jej chicagowskim odpowiednikiem, otrzymamy dwie zupełnie różne potrawy. Obie jednak funkcjonują pod tą samą nazwą i obie zostały uwzględnione przy tworzeniu rankingu magazynu „Time Out”. Nieoczywisty zwycięzca z Nowego Jorku Choć mogłoby się wydawać, że pierwsze miejsce w rankingu zajmie jedna z pizzerii z Półwyspu Apenińskiego, w rzeczywistości triumfator znajduje się znacznie dalej od Europy. Najlepszą pizzą według magazynu „Time Out” okazała się ta serwowana przez niewielki lokal Mama’s TOO!, działający na nowojorskim Broadwayu. To właśnie tam powstało danie The Cacio e Pepe, które podbiło podniebienia recenzentów. Ta wyjątkowa propozycja nie jest klasycznym „trójkątem” znanym z większości włoskich restauracji. W Mama’s TOO! pizzę podaje się w kwadratowej formie, szczelnie przykrytej warstwą serów. The Cacio e Pepe składa się z ciasta, ubijanego mascarpone, dojrzewającej mozzarelli, pecorino romano oraz parmigiano reggiano. Całość doprawiona jest świeżo mielonym, gruboziarnistym pieprzem, który nadaje potrawie wyrazistej ostrości. Kompozycja tak bardzo przypadła do gustu jury, że zdecydowano się przyznać jej pierwsze miejsce. W ten sposób nowojorski lokal wyprzedził m.in. pizzerie z Neapolu i Rzymu. Rzym nad Neapolem Kolejnym zaskoczeniem może być przewaga Rzymu nad Neapolem w końcowej klasyfikacji. Pizza capricciosa z lokalu 180grammi Pizzeria Romana, położonego na obrzeżach włoskiej stolicy, zajęła wysokie drugie miejsce. Warto dodać, że w mieście z Koloseum króluje tzw. pizza la scrocchiarella, charakteryzująca się cienkim, okrągłym i wyjątkowo chrupiącym ciastem, które zapewnia charakterystyczne, „trzeszczące” doznania podczas jedzenia. Pizza capricciosa w dosłownym tłumaczeniu oznacza „kapryśna”. W 180grammi Pizzeria Romana serwuje się ją z dodatkiem karczochów, szynki, oliwek i pieczarek, a czasem także z jajkiem. Co ciekawe, jest to jedna z pizz, które zyskały popularność na całym świecie – w Polsce znajdziemy ją niemal w każdej pizzerii. To jednak we wschodniej części Rzymu można spróbować jej klasycznego odpowiednika, który z dala od turystycznego zgiełku zachowuje wyjątkowo lokalny charakter. Ekstrawagancja z Londynu i klasyka z Neapolu Kolejne dwa miejsca w rankingu reprezentują zupełnie odmienne podejścia do pizzy. Najniższe miejsce na podium zajęła nowoczesna interpretacja pizzy marinara, serwowana przez londyński lokal Short Road Pizza. Tej wywodzącej się z południowych Włoch potrawie – niegdyś jadanej przez marynarzy podczas długich rejsów – nadano zupełnie nowy wymiar. We wschodnim Londynie pizzę tę podaje się z dodatkiem purée z czosnku, pikantnego chimichurri (argentyńskiego sosu ziołowego na bazie oliwy), burraty oraz sycylijskich anchois. Podstawę stanowi oczywiście placek pokryty sosem pomidorowym. Jeden z właścicieli nagrodzonego brązowym medalem lokalu podkreśla, że hegemonia pulchnej pizzy neapolitańskiej dobiegła końca, a teraz nadszedł czas na eksperymenty, które pokazują klasyczne danie w zupełnie nowym świetle. Z tą tezą zdecydowanie nie zgodziliby się właściciele Pizzerii da Attilio w Neapolu. Restauracja działa w największym mieście południowych Włoch od czasów II wojny światowej, a receptura serwowanej tam pizzy przekazywana jest już trzeciemu pokoleniu. Pizza neapolitańska to przede wszystkim nacisk na jakość składników – kompozycje nie są przypadkowe, a ich połączenia mają wydobywać to, co najlepsze w kuchni Italii. Według „Time Out” najlepszą propozycją tego niemal stuletniego lokalu pozostaje klasyczna margherita – niezawodna królowa wszystkich pizz. Jej prostota doskonale uwypukla jakość składników, sprowadzanych z okolicznych nadmorskich miejscowości. Dla miłośników autentyczności, a nie kulinarnych eksperymentów, wizyta w Pizzerii da Attilio może być niezapomnianym doświadczeniem. Pizza z całego świata Na kolejnych miejscach rankingu pojawiają się lokale coraz bardziej oddalone od Europy. Piątą pozycję zajmuje tokijska pizza umami, przygotowywana na bazie kremowego sosu z suszonych grzybów shiitake, z dodatkiem mozzarelli, pecorino, makreli, płatków suszonego tuńczyka bonito, wodorostów kombu, zielonej cebulki, sezamu oraz sosu sojowego. Wśród dalszych laureatów znalazły się m.in. Buenos Aires z południowoamerykańską interpretacją pizzy w stylu nowojorskim, Kapsztad, gdzie serwuje się rzemieślniczą pizzę o spodzie będącym efektem wielogodzinnych przygotowań, a także street foodowa propozycja z meksykańskiej Oaxaki, oparta na tortilli posmarowanej pastą z smażonej fasoli. Pizza na całym świecie przybiera dziś rozmaite formy, odzwierciedlające kulturę i klimat danego miejsca. Ten wyjątkowy placek stał się więc lustrem, w którym odbijają się lokalne zwyczaje i smaki. Ranking pokazuje, że pizza nie jest już wyłącznie nośnikiem tradycji, lecz także polem do eksperymentów, a dla wielu – stylem życia. Źródło: TimeOut Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Włoski fenomen, który wciąż bywa niedoceniany. Luty to najlepszy czas na wizytę
Luty to okres, w którym znaczna część Włoch wyraźnie zwalnia – kurorty nadmorskie pustoszeją, a turystyczny rytm wielu miast podporządkowany jest chłodniejszej porze roku. Okazuje się jednak, że istnieje miejsce, gdzie właśnie zimą kalendarz wypełnia się wydarzeniami, a atmosfera staje się bardziej intensywna niż w szczycie sezonu. Tym miejscem jest Turyn.
Choć w tym roku uwagę świata przyciągają zimowe igrzyska olimpijskie organizowane we Włoszech, nie tylko tamtejsze krajobrazy mają szansę stać się magnesem dla podróżnych. Jedno z historycznych włoskich miast rozpoczęło okres pełen barwnych tradycji, widowiskowych uroczystości i karnawałowych celebracji, które od lat kształtują jego tożsamość. To właśnie zimą życie nabiera tam wyjątkowego rytmu, łącząc lokalne dziedzictwo z festiwalową energią. Turyn – historia i znaczenie miasta na tle Włoch Turyn, położony u podnóża Alp w regionie Piemontu, od stuleci pełni rolę jednego z kluczowych ośrodków północnych Włoch – zarówno gospodarczych, jak i kulturalnych. Jego początki sięgają czasów rzymskich: w I wieku p.n.e. powstał tu obóz wojskowy Augusta Taurinorum, którego regularny, szachownicowy układ ulic do dziś wyznacza strukturę historycznego centrum. Ten antyczny porządek urbanistyczny przetrwał kolejne epoki i stał się fundamentem późniejszej rozbudowy miasta, widocznej w reprezentacyjnych placach, arkadowych ulicach i osiowych założeniach przestrzennych, które nadają Turynowi charakter niemal „planowanego” miasta. Przełomowe znaczenie przyniosły jednak czasy nowożytne, gdy miasto stało się siedzibą dynastii sabaudzkiej i politycznym zapleczem procesu jednoczenia Włoch. Rezydencje królewskie, pałace i monumentalne place do dziś przypominają o okresie, gdy Turyn należał do najważniejszych stolic Półwyspu Apenińskiego. Co więcej, od 1578 roku w miejscowej katedrze przechowywany jest Całun Turyński – relikwia o ogromnym znaczeniu dla chrześcijaństwa, która uczyniła miasto jednym z istotnych punktów na mapie europejskich pielgrzymek i wzmocniła jego duchowy prestiż. Równolegle rozwijała się funkcja intelektualna i artystyczna. Jeszcze w XIX i na początku XX wieku Turyn uchodził za jedno z najbardziej wyrafinowanych centrów kultury we Włoszech, wyróżniając się m.in. silną obecnością secesji, rzadko spotykanej w innych częściach kraju. Miasto stało się również ważnym ośrodkiem przemysłowym i akademickim, co nadało mu nowoczesny, miejski charakter, odmienny od wielu historycznych włoskich centrów opartych głównie na turystyce. Ta wielowarstwowa tożsamość (rzymskie korzenie, królewska przeszłość, religijne znaczenie i intelektualne dziedzictwo) sprawia, że Turyn pozostaje jednym z najbardziej złożonych i znaczących ośrodków historycznych północnych Włoch. W lutym tradycja łączy się tu z żywą kulturą miasta, które przyciąga odwiedzających licznymi wydarzeniami i sezonowymi uroczystościami. Karnawał, czekolada i wermut, czyli lutowy kalendarz wydarzeń w Turynie Luty w Turynie to moment, gdy miasto wyraźnie przyspiesza po spokojniejszym początku zimy, a kalendarz wypełniają wydarzenia łączące tradycję z miejskim stylem życia. Od 1 do 15 lutego trwa karnawał, którego ślady widoczne są w różnych częściach miasta – od historycznego Borgo Dora po nadrzeczne bulwary nad Padem. Jednym z miejsc, gdzie najłatwiej poczuć jego atmosferę, jest weekendowy targ staroci Balôn na Piazza Borgo Dora. Obok antyków i kolekcjonerskich przedmiotów pojawiają się tam historyczne inscenizacje, muzycy i postacie w strojach nawiązujących do przeszłości dzielnicy, w tym Rusnenta – tradycyjna maska związana z tym rejonem. W przestrzeni miejskiej odbywają się parady, występy orkiestr dętych i uliczne animacje, natomiast w Parco della Pellerina organizowany jest duży festyn rodzinny. Wizerunki Gianduji i Giacometty (symbolicznych postaci turyńskiego karnawału) towarzyszą obchodom aż do finału 15 lutego, gdy nad rzeką odbywają się widowiskowe wydarzenia zamykające święto. Równolegle, w połowie miesiąca, miasto celebruje swoją słynną tradycję czekoladową podczas festiwalu CioccolaTò, który zazwyczaj przypada na drugą połowę lutego i zamienia okolice Piazza Vittorio Veneto w przestrzeń degustacji, pokazów i warsztatów. Turyn od XVII wieku uchodzi za włoską stolicę czekolady, a lokalna specjalność (gianduja) ma tu swoje historyczne korzenie. W programie znajdują się spotkania w zabytkowych wnętrzach i wydarzenia popularyzujące historię kakao, m.in. w muzeum Choco-Story Torino. Zimową tradycją pozostaje także filiżanka bicerin (warstwowego napoju z kawy, czekolady i śmietanki), serwowanego w zabytkowej kawiarni Caffè Al Bicerin, która od wieków stanowi punkt odniesienia dla lokalnej kultury kawiarnianej. Pod koniec lutego uwagę przejmują z kolei wydarzenia związane z wermutem i winem. Turyn odegrał kluczową rolę w rozwoju tego aromatyzowanego trunku już w XVIII wieku, a dziś tradycję tę przypomina festiwal Salone del Vermouth, uzupełniony o miejskie degustacje, spotkania i wydarzenia towarzyszące w barach, muzeach oraz historycznych przestrzeniach. Towarzyszy mu także Salone del Vino Torino, prezentujący dorobek piemonckich winiarzy – od uznanych apelacji, takich jak Barolo czy Barbaresco, po mniej znane alpejskie odmiany. Dzięki temu luty w Turynie staje się miesiącem, w którym kultura stołu, miejskie rytuały i regionalne dziedzictwo tworzą wyjątkowo intensywne doświadczenie poza głównym sezonem. Źródła: BBC, Brittanica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
Szafran z Kaszmiru, najdroższa przyprawa świata, może zniknąć na zawsze. Rolnicy w Pampore, miejscu od wieków słynącym z jego uprawy, przeżywają dramat po rekordowo niskich zbiorach. Klimat się zmienia, a z nim cała historia i przyszłość kaszmirskiego szafranu.
Spis treści: Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn Z jakiego powodu kaszmirski szafran uznawany jest za najlepszy na świecie? Dlaczego zbiór szafranu wymaga zaangażowania całej wioski? Jak zmiany klimatu dewastują kaszmirskie pola szafranu? Czy technologia uratuje szafran? Kaszmir balansuje między innowacją a tradycją Szafran to więcej niż przyprawa – to dusza Kaszmiru Po jednym z najgorszych sezonów zbiorów w historii rolnicy z Doliny Kaszmiru coraz głośniej wyrażają obawy o przyszłość swojego najcenniejszego skarbu – szafranu. Tylko przez trzy dni w roku tysiące fioletowych kwiatów zakwitają jesienią, ukazując ukryte wewnątrz ciemnoczerwone nitki – znamiona słupka kwiatu krokusa. Po zerwaniu i wysuszeniu przekształcają się one w najdroższą przyprawę świata, cenioną zarówno za intensywny smak, jak i właściwości lecznicze. Tysiące rolników każdego roku wracały na należące do rodzin poletka, by w listopadzie zrywać delikatne kwiaty krokusa. Tradycyjnie zbiory trwały od świtu do zmierzchu i kończyły się dopiero, gdy słońce znikało za zachodnimi górami, w stronę granicy z Pakistanem. Jednak w czasie wyjątkowo suchego sezonu ostatniej jesieni, który przypadł na przełom października i listopada, dzienne zbiory ograniczyły się do zaledwie kilku godzin. Dla wielu mieszkańców był to najgorszy sezon zbiorów, jaki są w stanie sobie przypomnieć. Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn W latach 2024 i 2025 produkcja szafranu w Kaszmirze osiągnęła rekordowo niski poziom. W ciągu dwóch dekad jego uprawy w regionie zmniejszyły się aż o 68%. Lokalni rolnicy i eksperci wskazują, że główną przyczyną są zmieniające się opady i temperatury w zachodnich Himalajach. Przyszłość kaszmirskiego szafranu staje się coraz bardziej niepewna, dlatego wielu producentów stara się łączyć tradycyjne metody z nowoczesną wiedzą, by ratować uprawy. Pampore, miejscowość położona w administrowanej przez Indie części Kaszmiru, znajduje się około godziny jazdy na południe od stolicy regionu – Srinagaru. To właśnie tam, na targach pamiętających czasy Jedwabnego Szlaku, od pokoleń koncentruje się handel szafranem. Pampore uchodzi za serce kaszmirskich upraw, choć dokładna data i sposób pojawienia się tej rośliny w regionie pozostają nieznane. W 2022 roku paleobotanicy, analizując DNA krokusa szafranowego, ustalili, że roślina została udomowiona niemal 3500 lat temu – prawdopodobnie w środkowej Grecji, a być może w Persji. Krokusy rosną dziko w naturze, jednak szafran jako przyprawa już nie – powstał najpewniej w wyniku sztucznego krzyżowego zapylania, być może całkowicie przypadkowego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-21-125126-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-3e72c77.png" width="1290" height="858" alt="Świeżo posegregowany szafran obok odrzuconych kwiatów krokusa w domu rodziny Bashirów w Pampore." title="Świeżo posegregowany szafran obok odrzuconych kwiatów krokusa w domu rodziny Bashirów w Pampore." /> Z miejsca swojego pochodzenia ta legendarna przyprawa szybko rozprzestrzeniła się po świecie, zdobywając uznanie dzięki jaskrawej barwie, intensywnemu aromatowi i charakterystycznemu smakowi. Przemierzała szlaki handlowe i towarzyszyła armiom oraz karawanom na Bliski Wschód, do Azji Centralnej i dalej – aż do Afryki Północnej. Dziś największym producentem szafranu jest Iran, ale jego uprawy spotyka się także w Kaszmirze, Afganistanie, Hiszpanii i Grecji. „Terroir” każdego z tych miejsc nadaje przyprawie unikalny profil smakowy, a kaszmirski szafran cieszy się szczególnym uznaniem za swoją jakość i rzadkość. Nawet rolnicy z Maroka i Grecji, z dumą uprawiający własne krokusy, wskazują Kaszmir jako źródło najbardziej pożądanej przyprawy świata. Sprzedawcy przypraw podkreślają wyjątkową aromatyczność kaszmirskich zbiorów. Z jakiego powodu kaszmirski szafran uznawany jest za najlepszy na świecie? Shubli Bashir to rolniczka w czwartym pokoleniu i doktorantka zajmująca się rolnictwem na Uniwersytecie Sher-e-Kashmir w pobliskim Dżammu. W swojej pracy naukowej bada związki fitochemiczne szafranu. – Krocyna odpowiada za barwę szafranu, picrocyna wpływa na jego smak, a safranal tworzy intensywny aromat – wyjaśnia Bashir, zrywając kwiaty na rodzinnym poletku. – Gdy szafran jest prawidłowo uprawiany i przetwarzany, kaszmirski osiąga najwyższe stężenia wszystkich trzech związków. To właśnie one budują jego renomę. W Kaszmirze popularna legenda głosi, że szafran pojawił się w XIII wieku – przywieziony przez dwóch sufickich świętych, którzy mieli go ukrytego w kieszeniach podczas wędrówki przez dolinę. Po tym, jak zostali wyleczeni przez miejscowego medyka, podarowali mu dwie bulwy i nauczyli, jak uprawiać i zbierać tę wyjątkową roślinę. Shubli Bashir jednak skłania się ku wersji historycznej. – Folklor chętnie przypisuje zasługi świętym, ale dowody historyczne i rolnicze sugerują, że szafran trafił do Kaszmiru dzięki handlowi, migracjom i wymianie kulturowej – mówi, trzymając wiklinowy kosz wypełniony świeżo zerwanymi krokusami. To właśnie ta różnorodność i otwartość pozwoliły rozwinąć się wyjątkowej lokalnej tradycji. Niezależnie od tego, czy szafran przybył z handlarzami czy mistykami, stał się gospodarczym filarem Pampore. Przyprawa obecna jest w kulinarnej tradycji regionu od około 800 lat. To kluczowy składnik wazwanu – 36-daniowej uczty podawanej niegdyś cesarzom Mogołów. Szafran znajduje też swoje miejsce w kahwie, tradycyjnej herbacie, która rozpowszechniła się w Azji Centralnej w XVIII wieku, w czasach panowania afgańskich królów. Dlaczego zbiór szafranu wymaga zaangażowania całej wioski? Szafran uchodzi za jedną z najbardziej pracochłonnych upraw na świecie. Fioletowy krokus kwitnie zaledwie przez około 36 godzin, a nie istnieje żaden zmechanizowany sposób, by zbierać go na masową skalę. W Pampore tę przeszkodę pokonuje siła rodziny i lokalnej społeczności. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-21-125336-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-5549318.png" width="1285" height="865" alt="Bracia Ubaid i Aqib Bashir rozmawiają z 104-letnią babcią Azi Begum o szafranie, polityce i zmianach klimatu. Fot. Matt Stirn" title="Bracia Ubaid i Aqib Bashir rozmawiają z 104-letnią babcią Azi Begum o szafranie, polityce i zmianach klimatu. Fot. Matt Stirn" /> Każdej jesieni, gdy krokusy przebijają się przez jasnobrązową, górską ziemię, liczba mieszkańców wioski wzrasta nawet trzykrotnie. Dzieci wracają z uczelni, lekarze przyjeżdżają z dalekich miast, a policjanci biorą wolne od służby – wszyscy po to, by wspólnie uczestniczyć w corocznych zbiorach. Kwiaty zbiera się ręcznie na polach, a następnie – w domowych salonach lub na podwórkach – wydobywa się z nich cenny szafran i suszy. Aby uzyskać zaledwie jedną łyżeczkę przyprawy, potrzeba około 50 kwiatów. Tymczasem 28 gramów kaszmirskiego szafranu może osiągać na rynku wartość nawet 1000 dolarów – co potwierdzają zarówno lokalni odsprzedawcy, jak i jeden z internetowych sprzedawców przypraw. Jak zmiany klimatu dewastują kaszmirskie pola szafranu? Aby zakwitnąć, bulwy szafranu potrzebują chłodnych i suchych warunków, z delikatnymi opadami mniej więcej w połowie sezonu sadzenia. Tymczasem rolnicy zauważają, że w ciągu ostatniej dekady jesienne temperatury w górskiej dolinie wyraźnie wzrosły. Gdy badacze przeanalizowali aktualne trendy klimatyczne w Dolinie Kaszmiru, odnotowali znaczące wzrosty zarówno temperatur, jak i opadów. Co gorsza, opady coraz częściej przybierają formę gwałtownych ulew i powodzi, a region dotykają też coraz dłuższe okresy suszy. Shubli Bashir zwraca uwagę, że taka zmiana klimatu ogranicza liczbę kwitnących roślin. Te, które mimo wszystko zakwitną, są dodatkowo narażone na atak ze strony zwierząt roślinożernych, takich jak jeżozwierze. Coraz częściej wchodzą one na pola uprawne, ponieważ niestabilna pogoda i wylesianie ograniczają ich naturalne źródła pożywienia – na przykład korzenie czy korę drzew. – Na początku lat 90. potrafiliśmy zebrać nawet 100 kilogramów kwiatów dziennie – mówi Ubaid Bashir, brat Shubli, który na co dzień pracuje jako lekarz rodzinny w Srinagarze. – W 2024 roku udało nam się zebrać jedynie 50 kilogramów przez cały sezon… A w 2025 roku – zaledwie 6 kilogramów łącznie. Shubli przyznaje, że jeszcze nigdy nie widziała zbiorów w tak dramatycznym stanie. – To pierwszy raz w moim życiu, kiedy sytuacja wyglądała aż tak źle – powiedziała. – Pola były niemal puste. Nie dało się nawet zrobić zdjęć, bo nie było czego fotografować. Czy technologia uratuje szafran? Kaszmir balansuje między innowacją a tradycją Wspólnie z inicjatywami rządowymi, rolnicy i naukowcy – tacy jak Shubli Bashir – szukają sposobów, by wspierać delikatne bulwy szafranu w czasie coraz bardziej niestabilnych warunków pogodowych. – Część rolników i ekspertów decyduje się na uprawy w pomieszczeniach, w kontrolowanych warunkach, by zwiększyć odporność produkcji – wyjaśnia Shubli. – W miejscach, gdzie nie ma dostępu do kosztownej technologii, bulwy szafranu „odmładza się” metodami tradycyjnymi: sortuje ręcznie, stosuje płodozmian i unika nawozów chemicznych oraz pestycydów. Taki model pomaga zachować żyzność gleby i równowagę ekologiczną. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-21-125516-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-7b8df8d.png" width="1286" height="858" alt="Na rynku w centrum Pampore sprzedawca przypraw oferuje kaszmirski szafran w sklepie należącym do 80-letniego rolnika Noora Mohda Bhata." title="Na rynku w centrum Pampore sprzedawca przypraw oferuje kaszmirski szafran w sklepie należącym do 80-letniego rolnika Noora Mohda Bhata." /> Choć te działania wciąż są na wczesnym etapie, mogą okazać się skuteczne. Jednak dopiero po kilku sezonach będzie można ocenić ich realny wpływ na jakość i wielkość zbiorów. Niezależnie od tego, czy ratunkiem okaże się nowoczesna technologia, czy powrót do korzeni, wszyscy rolnicy są zgodni: jeśli szafran ma przetrwać, trzeba działać – i to szybko. Szafran to więcej niż przyprawa – to dusza Kaszmiru Ostatniego wieczoru w Kaszmirze siedziałem na ręcznie tkanym dywanie w pokoju gościnnym rodziny Bashirów w Pampore. Złote promienie zachodzącego słońca wpadały przez okno, oświetlając tacę z gorącą kahwą – herbatą z dodatkiem szafranu. Na czele pokoju zasiadała 104-letnia Ażi Begum, babcia Shubli i Ubaida. W tej ciepłej atmosferze, przy parującym naparze, rodzina rozmawiała o przyprawach, zmieniającym się klimacie i trudach życia na spornym terytorium Kaszmiru – regionie, który zbyt często pojawia się w światowych mediach jedynie w kontekście przemocy i konfliktów. – Zbiory już się nie opłacają, dlatego wielu z nas wykonuje inne zawody – mówi Ubaid. – A mimo to, co roku wracamy, by kontynuować rodzinną tradycję. Szafran jest symbolem odrodzenia. Gdy jesienią wszystko wokół obumiera, szafran rozkwita na nowo. To piękne przypomnienie o sile natury i tradycji. Choć sytuacja ekonomiczna wielu rolników się pogarsza, ich więź z szafranem i jego znaczenie dla kaszmirskiej kultury pozostają niezmienne. – W dolinach Kaszmiru, w jego ludziach i historii, tkwi piękno, złożoność i człowieczeństwo – mówi Shubli, spoglądając w parujący kubek kahwy. – Gdyby więcej osób potrafiło patrzeć na Kaszmir przez „soczewkę szafranu”, a nie tylko przez nagłówki o konflikcie, mogliby lepiej zrozumieć jego dziedzictwo, odporność i potencjał. Źródło: National Geographic
To miasto właśnie zostało kulinarną stolicą globu. Wyprzedziło światowych gigantów
Gdy myślimy o miastach słynących ze swojej kuchni, pierwszymi skojarzeniami są zazwyczaj Rzym, Paryż czy Tokio. To właśnie te metropolie od lat uchodzą za kulinarne stolice świata. Tym razem jednak ranking przygotowany przez portal TripAdvisor przyniósł niespodziankę – tytuł najlepszego miasta pod względem jedzenia na świecie trafił do zupełnie innego miejsca, które dla wielu może być zaskoczeniem.
W zestawieniu Travellers’ Choice Awards, opartym na milionach opinii podróżnych publikowanych w internecie w ciągu ostatnich 12 miesięcy, wyłoniono listę „najlepszych z najlepszych” kierunków kulinarnych. Analizie poddano jakość restauracji, różnorodność kuchni, autentyczność smaków oraz ogólne doświadczenia gastronomiczne turystów. Tym samym na szczycie tegorocznego rankingu znalazło się miasto z Wielkiej Brytanii, wyprzedzając tradycyjnych faworytów. Jak wygląda pełne zestawienie i dlaczego właśnie to miejsce zdobyło uznanie podróżnych? Londyn z najlepszą gastronomią. Dlaczego wygrał ranking? Przez długie lata Londyn nie był pierwszym miastem, które przychodziło na myśl w kontekście światowej gastronomii. Kojarzono go raczej z klasycznym fish and chips, kuchnią pubową i popołudniową herbatą niż z kulinarną rewolucją. Dziś jednak brytyjska stolica przeszła spektakularną przemianę, a jej scena gastronomiczna stała się jedną z najbardziej dynamicznych i różnorodnych na świecie. To właśnie ta ewolucja sprawiła, że w najnowszym zestawieniu Travellers’ Choice Awards 2026 portalu TripAdvisor Londyn zdobył tytuł najlepszego kierunku kulinarnego na świecie. Serwis zwrócił uwagę na niezwykłe połączenie „lokalnych miejscówek” i kuchni z różnych zakątków globu, które współtworzą tożsamość miasta i sprawiają, że niemal każda dzielnica ma własny kulinarny charakter. Aż 46% podróżnych deklaruje, że podczas wyjazdów najbardziej ekscytuje ich możliwość odkrywania lokalnej kuchni, a Londyn daje w tej kategorii niemal nieograniczone możliwości. Od eleganckich restauracji wyróżnionych gwiazdkami Michelin, przez tętniące życiem targi street foodowe, po rodzinne lokale prowadzone przez społeczności imigrantów z Azji, Bliskiego Wschodu, Afryki czy Karaibów – kulinarna mapa miasta jest odzwierciedleniem jego wielokulturowego charakteru. To właśnie ta różnorodność sprawia, że jednego dnia można spróbować autentycznego ramenu, kolejnego – kuchni etiopskiej, a wieczorem zakończyć dzień nowoczesną interpretacją brytyjskiej klasyki. – Uważam, że Londyn jest najlepszym miastem kulinarnym na świecie ze względu na swoją niesamowitą różnorodność. Mamy szczęście, że możemy zaoferować wyjątkowe doznania kulinarne w każdej cenie – od prostych, świetnie przygotowanych dań po wyrafinowane restauracje, które naprawdę są warte swojej ceny. Można tu zjeść wyjątkowo dobrze każdego dnia tygodnia, niezależnie od tego, czy to szybka przekąska, czy okazjonalny posiłek – podkreślił Mathew Carver, założyciel restauracji Pick & Cheese, w rozmowie z „Travel + Leisure”. Pozostałe najlepsze destynacje kulinarne 2026 Choć Londyn zdobył pierwsze miejsce, tuż za nim w globalnym rankingu TripAdvisor uplasował się Dubaj – miasto, które łączy bogactwo tradycyjnej kuchni Bliskiego Wschodu z eksplozją smaków z całego świata. W Dubaju można skosztować aromatycznych mezze i grillowanych mięs w lokalnych restauracjach, a także nowoczesnych dań inspirowanych kuchniami z Azji i Europy, co czyni go idealnym miejscem dla podróżnych szukających różnorodnych doświadczeń kulinarnych. Na trzecim miejscu uplasowała się stolica Włoch, uznawana za jedno z najważniejszych miast gastronomicznych na świecie. Rzymska kuchnia słynie z prostoty i jakości składników – klasyczne makarony, jak carbonara, cacio e pepe czy amatriciana, przygotowywane z niewielkiej liczby składników potrafią zachwycić nawet najbardziej wymagających smakoszy. Spacerując po ulicach historycznego centrum, warto też próbować lokalnych przysmaków, takich jak pizza al taglio, suppli albo rzymskie gelato. Na czwartym miejscu znalazł się Hongkong, miasto znane z dynamicznej sceny panazjatyckiej kuchni. Hongkong to raj dla miłośników dim sum, owoców morza i zup z makaronem, a liczne restauracje z gwiazdkami Michelin obok ulicznych straganów oferują ogromną różnorodność smaków: od klasycznych kantońskich potraw po kreatywne połączenia fusion. W pierwszej dziesiątce zestawienia znalazły się także inne fascynujące kierunki. Paryż pozostaje synonimem klasycznej finezji kulinarnej – od maślanych croissantów i wyrafinowanych deserów patisserie po bistro serwujące foie gras, sery i wina, które od dekad wyznaczają standardy światowej gastronomii. Majorka (kulinarna perła Morza Śródziemnego) słynie z tapas, świeżych ryb i owoców morza oraz lokalnych specjałów takich jak frito mallorquín czy ensaimada, które odzwierciedlają tradycje Balearów. Doha w Katarze (7. miejsce) łączy tradycyjne arabskie dania z luksusową ofertą restauracyjną. Kreta, największa grecka wyspa, kusi oliwkami, świeżymi serami i moussaką podawanymi w tawernach z widokiem na morze. Daleko na liście, lecz równie ciekawy jest Bangkok – mekka ulicznego jedzenia i aromatycznych potraw tajskich, oraz Marrakesz (10. miejsce), gdzie na stołach królują przyprawy, kuskus czy tagine, a medyny tętnią życiem i smakami. Źródła: Condé Nast Traveller, Travel + Leisure, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polska kuchnia wśród najlepszych na świecie. Wyprzedzamy USA, Koreę i Europę Wschodnią
Choć my, Polacy, uwielbiamy rodzimą kuchnię, raczej nie myślimy o niej jako o jednej z najlepszych na świecie. Tu do głowy przychodzą raczej takie klasyki jak kuchnia włoska, francuska czy japońska. Ale to się może wkrótce zmienić, bo nasza kuchnia jest coraz bardziej doceniana za granicą. Internetowy portal Taste Atlas opublikował właśnie ranking najlepiej ocenianych kulinarnych tradycji świata. I Polska jest w nim bardzo wysoko.
Taste Atlas specjalizuje się w rozbudowanych rankingach opartych na ogromnych ilościach danych o upodobaniach użytkowników. Portal ma ambicje bycia globalną encyklopedią produktów kulinarnych i potraw. Jego autorzy chwalą się, że zgromadzili dane o ponad 10 tysiącach potraw i napojów i wciąż opracowują kolejne. Kuchnia polska znalazła się w rankingu „100 Best Cuisines in the World” (sto najlepszych kuchni świata) na lata 2025/26. Kuchnia polska wśród najlepszych Kuchnia polska zajęła bardzo wysoką pozycję w rankingu – miejsce 14. Taste Atlas podkreśla, że do ułożenia zestawienia użyto aż 590 228 opinii użytkowników, którzy ocenili w sumie 18 912 dań, napojów i produktów. Z naszej części Europy wyprzedziła nas jedynie Serbia, której kuchnia znalazła się na 12. miejscu. Nasza kuchnia okazała się lepsza niż na przykład: wietnamska (16. miejsce), koreańska (19. miejsce), gruzińska (21. miejsce) czy węgierska (22. miejsce). Tuż za nami uplasowały się USA, a tuż przed – Indie. Obecność wśród tak znanych i kochanych światowych kuchni to dla Polski niewątpliwie powód do dumy. Najwyraźniej setki tysięcy ludzi z całego świata coraz bardziej lubią nasze jedzenie. A co doceniają najbardziej? Kuchnia polska – co świat lubi u nas najbardziej? Wizytówka kuchni polskiej na Taste Atlas jest wyjątkowo ciekawa. Wśród „must try” – produktów i potraw, których koniecznie trzeba spróbować – znajdziemy zarówno klasyki, jak i niszowe produkty regionalne konkretnych wytwórców. I tak np. truskawka kaszubska czy miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich figurują obok pierogów. Ale mała wizytówka to dopiero początek informacji o Polsce na Taste Atlas. Wszystkim kategoriom produktów można przyjrzeć się bliżej. I tak najlepsze i najpopularniejsze polskie przysmaki to kolejno: pączki, pierogi, babka, gołąbki, sernik i szarlotka. Wśród polecanych produktów regionalnych królują napoje wyskokowe małych, rzemieślniczych producentów – ale i sery (szczególnie oscypki), kabanosy, powidła oraz kraftowe czekolady. Wśród polecanych restauracji w całej Polsce królują oczywiście te z bogatą ofertą rodzimej kuchni, jak np. Stary Dom w Warszawie, Pod Baranem w Krakowie, a nawet Żywe Muzeum Piernika w Toruniu. Czy to obiektywny obraz kuchni polskiej? Zapewne nie, ale ranking jest pozytywną wizytówką naszego kraju i z pewnością przyciągnie niejednego foodie ze świata. Na szczycie: oto najlepsze kuchnie świata Najlepsze kuchnie świata to według Taste Atlas kolejno: włoska, grecka i peruwiańska. Trzecie miejsce Peru to niewątpliwie spore zaskoczenie, szczególnie z europejskiego punktu widzenia. Miejsca od 4. do 10. zajmują: Portugalia Hiszpania Japonia Turcja Chiny Francja Indonezja Źródło: Taste Atlas Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ta potrawa zawiera toksynę silniejszą niż cyjanek. Ludzie wciąż chcą jej spróbować
Ryba fugu, choć piękna i delikatna w smaku, skrywa w sobie potencjalnie śmiertelną truciznę. Od tysięcy lat budzi fascynację, strach i kulinarny podziw – to symbol japońskiej tradycji, w której smak graniczy z ryzykiem.
Spis treści: Mięso z dreszczykiem, czyli jak działa toksyna Fugu w historii – niebezpieczny przysmak sprzed 2000 lat Szkolenie kucharzy: tylko najlepsi mają prawo do noża Smak śmierci – kulinarne doznania i odwaga konsumentów Gdzie spróbować fugu? Czy warto ryzykować? Choć na pierwszy rzut oka przypomina zwykłą rozdymkę, ryba fugu od wieków uchodzi za najbardziej kontrowersyjny przysmak japońskiej kuchni. Spożywana wyłącznie po starannym przygotowaniu przez licencjonowanych mistrzów, potrafi dostarczyć kulinarnych uniesień... lub zakończyć się śmiertelnym zatruciem. Mięso z dreszczykiem, czyli jak działa toksyna W świecie natury niewiele jest przypadków tak skrajnych jak ryba fugu. Jej mięso uchodzi za wyjątkowo delikatne i pełne smaku, jednak w jej wnętrznościach kryje się coś znacznie mroczniejszego – tetrodotoksyna. Ta silna neurotoksyna jest aż 1200 razy bardziej toksyczna niż cyjanek. Zatrucie powoduje paraliż mięśni, który prowadzi do uduszenia, ponieważ ofiara zachowuje pełną świadomość aż do momentu śmierci. Na ten moment nie istnieje skuteczna odtrutka. Co ciekawe, sama ryba nie wytwarza trucizny – jej źródłem są m.in. bakterie z rodzaju Pseudomonas, które żyją w organizmach rozdymek. Najwięcej toksyny znajduje się w wątrobie i gonadach, dlatego w Japonii zgodnie z praktyką bezpieczeństwa kulinarnego zakazane jest podawanie tych części ryby fugu. Fugu w historii – niebezpieczny przysmak sprzed 2000 lat O tym, że spożycie ryby fugu ma długą tradycję, świadczą archeologiczne odkrycia z jednej z japońskich wysp, gdzie znaleziono obgryzione ości rozdymki sprzed ponad 2 tys. lat. Brak ludzkich szczątków w pobliżu sugeruje, że już w starożytnej Japonii mieszkańcy regionu potrafili ją bezpiecznie przyrządzić. Współcześnie fugu zdobyła status niemal mityczny. Była jedyną potrawą, której spożywania zabroniono cesarzowi Japonii. Mimo tego zakazu, poddani nie przestali jej jeść – dla wielu to symbol odwagi, a nawet igrania ze śmiercią. Szkolenie kucharzy: tylko najlepsi mają prawo do noża Jak często powtarza się w ciekawostkach o Japonii, przygotowanie fugu mogą wykonywać wyłącznie licencjonowani kucharze. Zdobycie uprawnień wymaga przejścia kilkuletniego szkolenia, a na końcu trzeba zdać egzamin państwowy, który uchodzi za niezwykle trudny – sukces osiąga zaledwie jedna trzecia kandydatów. Tylko oni mają prawo do przygotowywania sashimi z tej ryby. Bezpieczna wersja fugu serwowana jest w postaci cieniutkich plasterków sashimi, które układa się na talerzu w dekoracyjny sposób – często tworząc motyw chryzantemy, symbolu śmierci w kulturze japońskiej. Smak śmierci – kulinarne doznania i odwaga konsumentów Osoby, które próbowały fugu, twierdzą, że w smaku najważniejsza jest nie sama ryba, ale emocje, które jej spożycie wywołuje. Często opisują mrowienie i drętwienie języka oraz warg, co jest efektem śladowych ilości toksyny pozostawionych celowo przez kucharza. To zmysłowe doświadczenie balansujące na granicy ryzyka i przyjemności. Gdzie spróbować fugu? Jednym z najsłynniejszych miast, w których można spróbować fugu, pozostaje Tokio. Wyspecjalizowane restauracje oferują tam wielodaniowe menu degustacyjne, w których rozdymka występuje w niemal każdej odsłonie — od cienko krojonego sashimi układanego w dekoracyjne wzory, przez zupy przygotowywane na bazie głowy ryby, aż po grillowane lub smażone kawałki mięsa oraz odpowiednio oczyszczoną skórkę. W najbardziej ekskluzywnych lokalach takie doświadczenie kulinarne może kosztować kilkaset dolarów za osobę. Fugu serwowane jest sezonowo, zazwyczaj od października do marca, kiedy mięso ryby uchodzi za najsmaczniejsze. Czy warto ryzykować? Chociaż dzisiejsze przepisy i system licencjonowania kucharzy czynią spożycie ryby fugu stosunkowo bezpiecznym, ryzyko nigdy nie znika całkowicie. To właśnie ono przyciąga wielu smakoszy. Jedzenie fugu nie jest tylko kwestią smaku – to rytuał, wyzwanie i opowieść do opowiedzenia. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przewodnik Michelin wskazał kulinarne hity 2026 roku. Wyróżnił polskie miasto
Dla wielu podróżnych najbardziej ekscytujące wyprawy zaczynają się nie na lotnisku, lecz przy stole. To właśnie kuchnia coraz częściej decyduje o wyborze kierunku – od restauracji i hoteli nagradzanych gwiazdkami Michelin, po miasta, w których rodzą się nowe, autentyczne sceny kulinarne. Przewodnik Michelin, uznawany za jedno z najważniejszych globalnych źródeł opinii o jedzeniu, opublikował właśnie listę 16 najlepszych miejsc do podróży w 2026 roku dla miłośników smaków. W zestawieniu nie zabrakło polskiego miasta.
Jedzenie stało się jednym z najbardziej czytelnych barometrów zmian zachodzących we współczesnym świecie. W 2026 roku jego znaczenie w podróżowaniu widać wyraźnie – zarówno w klasycznych europejskich destynacjach (takich jak Wenecja czy Wybrzeże Amalfi, gdzie planowane są nowe luksusowe inwestycje hotelowe), jak i w miejscach dopiero budujących swoją renomę. Michelin zwraca uwagę nie tylko na renomowane restauracje, lecz także na dynamikę lokalnych rynków, kreatywność szefów kuchni i autentyczność doświadczeń. To właśnie te czynniki zdecydowały o wyborze miast, które – zdaniem ekspertów – warto odwiedzić teraz, zanim zainteresowanie turystów przełoży się na trudniejszą dostępność i wyższe ceny. Wśród rekomendacji wysoko uplasowało się również jedno z miast w Polsce. Top 3 kulinarne kierunki Michelin na 2026 rok W tegorocznym zestawieniu Michelin na pierwszym miejscu znalazła się Wenecja, która wchodzi w 2026 rok w momencie wyraźnego przełomu. Miasto, od lat zmagające się z masową turystyką i kulinarnymi pułapkami, stoi u progu hotelowego renesansu, który może na nowo ukształtować jego gastronomiczną tożsamość. Planowane otwarcia luksusowych obiektów takich marek jak Orient Express, Cheval Blanc, Rosewood czy Airelles zapowiadają napływ znanych szefów kuchni i restauracji o ambicjach wykraczających poza klasyczne menu dla turystów. Choć dziś prawdziwie autentyczne miejsca (jak rodzinne bacari ukryte w zaułkach Cannaregio) wciąż są nieliczne, zmiany mają szansę podnieść ogólny poziom sceny kulinarnej miasta. Podobny proces zapowiadany jest na wyspie Giudecca, gdzie nowe inwestycje hotelowe mogą przyciągnąć bardziej świadomych smakoszy. Michelin podkreśla też, że zimowe miesiące pozostają najlepszym momentem na wizytę – są spokojniejsze, bardziej lokalne i sprzyjające rezerwacjom w najlepszych restauracjach. Drugą pozycję zajęły Czechy, ale z wyraźnym zaznaczeniem: poza Pragą. Po raz pierwszy ogólnokrajowy przewodnik Michelin kieruje uwagę podróżnych ku regionom, które dotąd pozostawały w cieniu stolicy. Inspektorzy zwracają uwagę na kuchnię silnie zakorzenioną w sezonowości i lokalnych produktach – od ziemniaków i ryb słodkowodnych, po dzikie grzyby i zioła zbierane w lasach. Szczególnie wyróżnione zostały Morawy Południowe, cenione za krajobraz, winnice i nowoczesne interpretacje kuchni regionalnej, a także Karlowe Wary, gdzie elegancja uzdrowiska łączy się z coraz ciekawszą ofertą gastronomiczną. Michelin wskazuje, że najlepszy czas na odkrywanie Czech przypada między późną wiosną a wczesną jesienią, gdy lokalne targi i nadrzeczne miasta pokazują pełnię swojego kulinarnego potencjału. Na trzecim miejscu uplasowały się Dolomity, dla których rok 2026 będzie momentem globalnej ekspozycji za sprawą Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Cortina d’Ampezzo. Michelin zauważa, że inwestycje w infrastrukturę i hotele już teraz wpływają na ambicje lokalnej gastronomii. Alpejska kuchnia Dolomitów coraz śmielej sięga po nowoczesne techniki, nie tracąc przy tym związku z lokalnymi produktami – w menu dominują gryka, sery górskie i speck, interpretowane na nowo przez szefów kuchni inspirowanych trendami spoza regionu. Choć zimą uwagę przyciągają spektakularne krajobrazy i olimpijska atmosfera, lato oferuje spokojniejszy rytm, łagodniejsze temperatury i większą różnorodność produktów. Michelin sugeruje jednak, by zaplanować wizytę możliwie wcześnie – zanim igrzyska na stałe zmienią tempo, ceny i charakter tego alpejskiego regionu. Wrocław jako scena kulinarna, którą docenił Michelin Wyróżnienie Wrocławia na czwartym miejscu w zestawieniu Przewodnika Michelin na 2026 rok to wyraźny sygnał, że miasto przestało być kulinarną „alternatywą”, a zaczęło funkcjonować jako pełnoprawna destynacja dla smakoszy. Inspektorzy zwracają uwagę przede wszystkim na wysoki i konsekwentny poziom nowoczesnej kuchni polskiej, rozwijanej przez młode, ambitne pokolenie szefów kuchni. Wrocławskie restauracje coraz śmielej sięgają po śląskie i dolnośląskie tradycje (jak pierogi, dziczyzna i techniki fermentacji), traktując je jednak nie jako folklor, lecz punkt wyjścia do precyzyjnych, współczesnych interpretacji. W mieście działają obecnie 22 lokale ujęte w przewodniku Michelin, w tym trzy wyróżnione Bib Gourmand, co potwierdza, że jakość idzie tu w parze z przystępnością. Duży wpływ na dynamikę sceny gastronomicznej ma również młoda struktura społeczna – obecność licznych uczelni sprawia, że Wrocław pozostaje miastem żywym, otwartym na nowe idee i smaki. Kulinarne doświadczenia naturalnie splatają się tu z przestrzenią miasta: kawiarnie i winiarnie rozciągające się wzdłuż Odry nadają mu swobodny rytm, a okolice Rynku i Ostrowa Tumskiego oferują nie tylko zabytkową oprawę, lecz także autentyczną atmosferę. Michelin rekomenduje wizytę szczególnie późną wiosną oraz wczesną jesienią, gdy miasto jest najbardziej aktywne i najlepiej pokazuje, dlaczego warto je odwiedzić – zanim zrobi się o nim naprawdę głośno. A jak przedstawia się pozostała część zestawienia? Otóż na liście najciekawszych miejsc do odwiedzenia w 2026 roku według Michelin znalazły się także takie miejsca, jak: Arabia Saudyjska, Kapadocja (Turcja), Prowincja Jiangsu (Chiny), Filipiny, Droga 66 (USA), Południe Ameryki, Floryda (USA), Boston (USA), Filadelfia (USA), Quebec (Kanada) oraz Vancouver (Kanada). Źródła: CNN, Michelin Guide Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polskie miasto podbiło serce dziennikarki „The Guardian”. Zachwyciła ją wegańska scena kulinarna
Kuchnia roślinna przestaje być niszową ciekawostką, a dla wielu podróżnych staje się jednym z kluczowych kryteriów wyboru kierunku wyjazdu. Coraz więcej osób planuje city breaki i wakacje z myślą o dostępności wegańskich restauracji. Jak się okazuje, jedno z polskich miast pod tym względem wyprzedza dziś takie kulinarne potęgi jak San Francisco czy Kopenhaga – i zwraca uwagę zagranicznych mediów.
Polska kuchnia wciąż bywa za granicą kojarzona głównie z mięsnymi potrawami – bigosem, kiełbasą czy schabowym. Tymczasem rzeczywistość w największych polskich miastach wygląda zupełnie inaczej. Według danych serwisu HappyCow, jednego z najbardziej rozpoznawalnych przewodników po restauracjach wegańskich na świecie, Warszawa od lat utrzymuje się w ścisłej czołówce globalnych rankingów. W zeszłym roku stolica Polski zajęła 11. miejsce na świecie, wyprzedzając m.in. Bangkok, San Francisco, Madryt, Paryż, Tokio, Wiedeń i Kopenhagę, czyli miasta uznawane za liderów kuchni roślinnej. Teraz doceniła to dziennikarka „The Guardian”. Warszawa jako roślinne odkrycie zagranicznych mediów Kilka dni temu na łamach „The Guardian” ukazał się artykuł autorstwa Rachel Dixon, w którym dziennikarka opisała swoją niedawną podróż do Warszawy – miasta, które postanowiła odwiedzić wspólnie z siostrą, kierując się wyłącznie jednym kryterium: kuchnią wegańską. Jak przyznała, pomysł wyjazdu do Polski zrodził się po tym, jak latem ubiegłego roku pisała o podróżowaniu jako weganka i otrzymała od czytelników liczne rekomendacje. Część z nich zachwalała Gdańsk, inni zaś wskazywali Kraków jako roślinną niespodziankę Europy Środkowej, jednak to dane serwisu HappyCow okazały się decydujące. Według niego to właśnie Warszawa wyróżnia się dziś najbardziej rozbudowaną sceną kuchni roślinnej w kraju: 34 w pełni wegańskie restauracje, około 80 lokali wegetariańskich oferujących dania wegańskie oraz blisko 200 miejsc określanych jako „przyjazne weganom” tworzą mapę kulinarną, która – jak zauważa Dixon – nie ustępuje największym europejskim metropoliom. Autorka zwraca przy tym uwagę na kulturowy kontekst polskiej kuchni, często niesłusznie postrzeganej wyłącznie przez pryzmat potraw mięsnych. Choć schabowy i kiełbasa pozostają rozpoznawalnymi symbolami, grzyby oraz warzywa (takie jak ziemniaki, kapusta, buraki czy ogórki) od wieków zajmują centralne miejsce w tradycyjnym jadłospisie. Dziennikarka „The Guardian” przywołała słowa Agnieszki Skrodzkiej, przewodniczki po Warszawie specjalizującej się w kuchni roślinnej, która stwierdziła, że w polskiej tradycji znacznie trudniej jest unikać grzybów niż mięsa. Przypomniała też, że ten wątek rozwijał wcześniej także Karol Adamiak, warszawski szef kuchni, który na łamach „Guardiana” pisał, że weganizm w Polsce nie jest modą importowaną z Zachodu, lecz powrotem do chłopskich korzeni i bardziej świadomym, zdrowszym sposobem odżywiania. To właśnie ta nieoczywista ciągłość tradycji i nowoczesności – jak sugeruje Dixon – sprawia, że warszawska scena roślinna potrafi zaskoczyć nawet doświadczonych kulinarnych podróżników. Jakie dania zatem ujęły jej serce? Od pierogów po ramen i wegańskie desery w Warszawie Podczas pobytu w Warszawie Rachel Dixon skupiła się przede wszystkim na jedzeniu i – jak sama przyznała – miasto ani na moment nie pozwoliło jej zapomnieć o kolejnym posiłku. Swoją kulinarną podróż rozpoczęła od klasyki w roślinnym wydaniu, odwiedzając Vege Miasto, najstarszą wegańską restaurację w stolicy, gdzie próbowała pierogów ze szpinakiem i tofu oraz placków ziemniaczanych z chrupiącymi boczniakami. Zimową aurę skutecznie pomagały przetrwać również sycące dania serwowane w Vegandzie i Lokal Vegan Bistro – od sojowego sznycla z burakami po śląskie kluski z wegańskim sosem pieczeniowym. Autorka szybko jednak wyszła poza polski repertuar smaków. Zachwyciła ją bliskowschodnia kuchnia w Falla, intensywne w smaku rameny w Vegan Ramen Shop oraz wegańska carbonara i burgery w kolejnych odsłonach Lokalu i Vegandy. Na lżejszy akcent dnia idealnie sprawdził się z kolei brunch w Bistro Jaskółka, a niedosyt – jak przyznała – pozostawił jedynie brak wizyty w Vegan Sushi Bar. Dixon zwróciła też uwagę na fakt, że wegańskie opcje pojawiają się nawet tam, gdzie nie są oczywiste – jej hotel, PURO Warszawa Stare Miasto, oferował bowiem pełnoprawne roślinne śniadania à la carte. Jej kulinarne odkrycia przeplatały się ze spacerami po Starym i Nowym Mieście, wizytami w Łazienkach Królewskich oraz w zrewitalizowanych przestrzeniach, takich jak Fabryka Norblina czy Browary Warszawskie, a całość dopełniły warsztaty lepienia pierogów w Pierogi & More. Te doświadczenia zrobiły na niej pozytywne wrażenia, gdyż Rachel w swoim tekście podsumowała, że Warszawa nie tylko karmi znakomicie i różnorodnie, lecz robi to w cenach, które (na tle innych światowych stolic kuchni roślinnej) pozostają wyjątkowo przystępne. Na drogę powrotną dziennikarka zabrała jeszcze pudełko słodkości z Baja, udowadniając, że w tym mieście nawet deser może stać się mocnym argumentem w dyskusji o wegańskim potencjale Polski. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem – przewodnik dla smakoszy
Bar mleczny w Zakopanem to dla wielu turystów alternatywa dla drogich restauracji nastawionych na sezonowy ruch. W niniejszym zestawieniu sprawdzamy, które bary mleczne w Zakopanem cieszą się największym zaufaniem gości i jak wypadają w ocenach zebranych na najczęściej używanych platformach opinii.
Spis treści: Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Każdy ranking wymaga jasnych i możliwie obiektywnych kryteriów. Dlatego przy tworzeniu TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem nie opieraliśmy się na pojedynczych rekomendacjach ani na naszych subiektywnych wrażeniach, lecz na zbiorczych ocenach samych gości. Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Pod uwagę wzięliśmy dwie niezależne i powszechnie używane platformy opinii: Tripadvisor oraz wizytówki Google (Google Maps). Zestawienie danych z obu źródeł pozwala lepiej uchwycić rzeczywisty odbiór danego lokalu. W rankingu uwzględniliśmy dwa kluczowe parametry: średnią ocenę oraz liczbę opinii. Sama wysoka nota nie była dla nas wystarczająca, jeśli opierała się na niewielkiej próbie klientów. Takie podejście pozwala spojrzeć na bary mleczne nie tylko przez pryzmat kulinarnych wrażeń, lecz także stabilności jakości i skali zaufania gości. Lokale, które trafiły do naszego zestawienia, to miejsca regularnie odwiedzane, konsekwentnie oceniane i realnie obecne w codziennych wyborach osób jedzących w barach mlecznych w Zakopanem. Poniższa tabela pokazuje, jak poszczególne bary wypadają pod względem liczby opinii i średnich ocen na obu platformach. Stanowiło to dla nas dobry punkt wyjścia do dalszej analizy doświadczeń opisywanych w treści opinii. Regionalny Bar Mleczny Jest położony przy ul. Hr. Władysława Zamoyskiego 5, czyli około 12 minut pieszo od Krupówek. Regionalny Bar Mleczny to jeden z najbardziej rozpoznawalnych barów mlecznych w Zakopanem, często odwiedzany zarówno przez turystów, jak i mieszkańców. Jego mocną stroną jest bardzo duża liczba opinii Google, co świadczy o popularności, oraz stabilnie wysoka średnia ocen. Opinie z wizytówki potwierdzają, że klienci cenią sobie tutaj przede wszystkim tradycyjne potrawy kuchni polskiej w dużych porcjach i przystępnych cenach. Wiele komentarzy wskazuje, że jedzenie jest sycące i „jak u mamy”. Recenzenci chwalą też szybką obsługę i sprawną organizację (dania zamawia się przy ladzie i odbiera po wywołaniu numerka), co w godzinach największego ruchu jest ważne. Negatywne uwagi dotyczą głównie tłoku i braku menu w języku angielskim, co bywa barierą dla turystów spoza kraju. Mimo to lokal często jest wymieniany jako „miejsce, gdzie tanio zjesz solidny obiad” nawet w sezonie turystycznym. Bar Mleczny Nowotarska 4A Jak sama nazwa baru wskazuje, jest on usytuowany przy Nowotarskiej 4A. Lokalizacja niedaleko centrum (niespełna 10 minut spaceru z Krupówek) sprawia, że jest łatwo dostępny dla spacerujących deptakiem gości. Opinie użytkowników z wizytówki podkreślają, że jest to miejsce z przyjazną obsługą, która często stara się pomóc również osobom mówiącym po angielsku, co nie jest standardem w tego typu lokalach. W komentarzach bardzo często pojawiają się wzmianki o obfitych porcjach i smacznych daniach inspirowanych tradycyjną kuchnią polską. Goście wspominają zarówno klasyki, jak pierogi i schabowy, jak i inne pozycje, które można znaleźć w barowym menu. Recenzje podkreślają także dobrą relację jakości do ceny, szczególnie w kontekście Zakopanego, gdzie stawki w restauracjach bywają znacznie wyższe. Warto zauważyć, że lokal bywa zatłoczony w godzinach lunchu, co również pojawia się w uchwyconych opiniach. Tatrzański Bar Mleczny Tatrzański Bar Mleczny jest zlokalizowany przy Drodze Na Bystre 2, niedaleko Centrum Edukacji Przyrodniczej Tatrzańskiego Parku Narodowego. Opinie z wizytówki akcentują, że lokal słynie z dużych porcji i konkurencyjnych cen, nawet jak na standardy barów mlecznych. W komentarzach wiele osób docenia sprawne działanie obsługi nawet przy dużym ruchu, co jest ważne dla gości po intensywnym dniu spędzonym na górskich trasach. Goście często pozytywnie oceniają różnorodność pierogów i potraw mięsnych, które uważają za dobrze przygotowane i smaczne. Część opinii wskazuje na mniej spektakularny klimat wnętrza – postawiono tu raczej na prostotę i funkcjonalność niż designerskie przestrzenie. Jednak dla wielu użytkowników jest to właśnie część doświadczenia: domowa kuchnia w prostym otoczeniu. Jako minus lokalu wskazywane są momenty braku dostępności niektórych dań, ale ogólna narracja recenzji pozostaje pozytywna: to miejsce z dobrym jedzeniem i uczciwymi cenami. Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Bary mleczne to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów polskiej kultury kulinarnej. Choć często kojarzone są z prostotą i codziennością, w rzeczywistości oferują coś, czego coraz trudno znaleźć w popularnych restauracjach: przewidywalną jakość, uczciwe porcje i kuchnię opartą na tradycyjnych recepturach. Dla świadomego odbiorcy to nie wada, lecz zaleta. Brak przerostu formy nad treścią Przede wszystkim bary mleczne serwują jedzenie, które jest funkcjonalne. Ma nasycić, rozgrzać i dać energię – szczególnie ważne w miejscowościach turystycznych, takich jak Zakopane, gdzie dzień często zaczyna się lub kończy wielogodzinnym wysiłkiem w górach. Zupy, pierogi, dania mączne czy klasyczne obiady nie próbują zaskakiwać formą, ale spełniają swoją funkcję w sposób konsekwentny i zrozumiały. Argument portfela Kolejną zaletą jest odpowiedni stosunek ceny do porcji. Nawet w popularnych kurortach bary mleczne pozostają jednymi z nielicznych miejsc, gdzie pełny obiad nie wiąże się z poczuciem przepłacenia. Dla wielu turystów to realna alternatywa wobec restauracji nastawionych głównie na krótkotrwały ruch sezonowy. Dla mieszkańców – stały punkt codziennego życia. Prosta oferta Warto też zwrócić uwagę na transparentność oferty. Menu w barach mlecznych jest zazwyczaj krótkie, czytelne i zmienne w rytmie dnia. Brak rozbudowanej karty sprawia, że decyzje podejmuje się szybko, a oczekiwania są jasno określone. To kuchnia najczęściej bez marketingowej narracji, oparta na doświadczeniu, a nie obietnicy. Każdy jest tu u siebie Nie bez znaczenia pozostaje również wymiar społeczno-kulturowy. Stołowanie się w barze mlecznym to kontakt z formą gastronomii, która przez dekady kształtowała codzienne nawyki żywieniowe w Polsce. To przestrzeń egalitarna – wspólna dla turystów, lokalnych mieszkańców, rodzin i osób pracujących w okolicy. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Filiżanka kawy za kilkaset złotych? – czy najdroższa kawa świata jest warta swojej ceny?
Najdroższa kawa na świecie powstaje w dość kontrowersyjny sposób. Czy na pewno warto zapłacić fortunę za napar z ziaren, które wcześniej przeszły przez układ pokarmowy zwierzęcia?
Spis treści: Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Kopi luwak to produkt luksusowy, który od lat wzbudza skrajne emocje – od fascynacji po obrzydzenie. Tajemniczy proces produkcji, wysokie ceny i wątpliwości etyczne sprawiają, że o tej egzotycznej kawie wciąż dużo się mówi. Czy rzeczywiście jest warta swojej ceny? Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Kopi luwak to kawa produkowana z wypalanych ziaren, które zostały zjedzone, przetrawione i wydalone przez niewielkie, nocne zwierzę – łaskuna palmowego (luwak). Ten proces biologiczny nie jest przypadkowy – łaskuny wybierają tylko najbardziej dojrzałe i aromatyczne owoce kawowca, co już na wstępie wpływa na wyższą jakość końcowego produktu. Po przejściu przez układ trawienny zwierzęcia, ziarna są wydalane w niemal nienaruszonej formie. Następnie przechodzą szereg etapów obróbki: są dokładnie myte, by usunąć wszelkie zanieczyszczenia, a potem suszone na słońcu i często prażone ręcznie, co pozwala zachować ich unikalny profil smakowy. Zwolennicy kopi luwak podkreślają, że enzymy trawienne łaskuna zmieniają strukturę białek w ziarnach, co skutkuje zmniejszeniem goryczy i uzyskaniem łagodniejszego, bardziej zbalansowanego smaku. Gotowy napar ma często ziemistą nutę, z wyczuwalnymi akcentami czekolady, karmelu i orzechów. W opinii wielu smakoszy, napój ten zasługuje na miano rarytasu, który warto spróbować choć raz w życiu – mimo kontrowersji i wysokiej ceny. Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Zdania na temat smaku kopi luwak są mocno podzielone. Część degustatorów zachwyca się jej profilem smakowym, określając go jako wyjątkowo łagodny, delikatnie czekoladowy, o niskiej kwasowości i aksamitnym finiszu. Takie opinie wynikają głównie z procesu trawienia ziaren przez łaskuna, który zmienia ich strukturę chemiczną, redukując związki odpowiedzialne za gorycz. Z drugiej strony, wielu profesjonalnych testerów smaku i baristów uważa, że różnice między kopi luwak a wysokiej jakości arabiką nie są na tyle istotne, by uzasadniać ekstremalnie wysoką cenę, która może wynosić nawet kilkaset dolarów za 100 gramów. W tzw. ślepych testach smakowych kawa kopi luwak często nie wyróżnia się znacząco na tle starannie uprawianych, ekologicznych odmian arabiki. Dodatkowym problemem jest rynek – część produktów sprzedawanych jako kopi luwak to podróbki lub mieszanki z konwencjonalnymi ziarnami, które mają jedynie nawiązywać do oryginału. Brak standaryzacji i kontrolowanego pochodzenia sprawia, że konsumenci mogą nieświadomie płacić fortunę za produkt o wątpliwej jakości i autentyczności. Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Wraz z rosnącym popytem na kopi luwak zaczęły powstawać komercyjne hodowle, w których łaskuny palmowe trzymane są w ciasnych, metalowych klatkach, pozbawione kontaktu z naturalnym środowiskiem. Zamiast swobodnie wybierać owoce kawowca – jak w naturze – są one przymusowo karmione niemal wyłącznie ziarnami kawy, co prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych i psychicznych dla tych dzikich zwierząt. Taki sposób produkcji budzi poważne kontrowersje etyczne. Obrońcy praw zwierząt i organizacje ekologiczne alarmują, że warunki życia w niewoli są skrajnie niehumanitarne, a łaskuny często cierpią z powodu stresu, niedożywienia i chorób skórnych. Co więcej, przymusowe karmienie tym samym rodzajem ziaren – bez naturalnej selekcji – obniża jakość finalnego produktu, ponieważ zwierzęta nie mają możliwości wyboru najdojrzalszych owoców. W odpowiedzi na te doniesienia coraz więcej konsumentów świadomie rezygnuje z zakupu kopi luwak, wybierając kawy pochodzące z etycznych i zrównoważonych upraw. Na rynku dostępne są również certyfikowane wersje kopi luwak pochodzące z dzikiego zbioru, gdzie ziarna zbierane są z naturalnego środowiska, bez ingerencji w życie łaskunów – jednak są one trudne do zweryfikowania i wyjątkowo drogie. Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Czy kopi luwak naprawdę zasługuje na miano najdroższej kawy świata, czy może jej renoma to efekt zręcznego marketingu, który wykorzystuje egzotykę, rzadkość i kontrowersje jako elementy budujące prestiż? Wielu ekspertów branży kawowej zauważa, że choć proces trawienia ziaren przez łaskuna może wpływać na profil smakowy naparu, to nie gwarantuje on wyższej jakości w porównaniu z najlepszymi arabikami z renomowanych plantacji. W rzeczywistości, cena kopi luwak często wynika bardziej z mitu i narracji wokół jej pochodzenia, niż z rzeczywistych właściwości sensorycznych. Egzotyczny sposób produkcji przyciąga uwagę mediów, kolekcjonerów i turystów, a luksusowy status napoju nierzadko służy jako symbol prestiżu, a nie świadoma decyzja smakowa. Mimo to, kopi luwak na stałe wpisała się w popkulturę – pojawia się w filmach, serialach i mediach społecznościowych jako emblemat ekskluzywności i ekstrawagancji. Coraz częściej jednak obok niej pojawia się znak zapytania, związany zarówno z autentycznością produktu, jak i wątpliwościami etycznymi. Konsumenci zaczynają zadawać pytania: czy warto płacić fortunę za coś, co być może wcale nie jest lepsze – a przy tym może wiązać się z cierpieniem zwierząt? Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Zamieszkałam w lesie, gotuję i medytuję” – 10 pomysłów na zdrowe wakacje marzeń w 2026 roku
Podróże oparte o zdrowe jedzenie i aktywność sportową zyskują coraz większą popularność. Jeśli szukasz miejsca, które zapewni relaks, dobre i wartościowe przysmaki, a przede wszystkim kontakt z naturą, przejrzyj 10 propozycji od dziennikarzy Travelera.
Spis treści: Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Le Barn, Bonnelles, Francja Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Salt, Mauritius Palmaïa, Meksyk Gwinganna Wellness Retreat, Australia RAAS Devigarh, Indie Six Senses Zighy Bay, Oman Castel Mimi, Mołdawia Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy Oto nasze propozycje wyjazdów, które łączą wypoczynek z wellness: od luksusowych hoteli w lesie, przez ekologiczne ośrodki, aż po spa z kuchnią opartą na lokalnych składnikach. Niezależnie od tego, czy chcesz zacząć dzień od jogi, wziąć udział w warsztatach kulinarnych, czy po prostu dobrze zjeść i się wyciszyć – znajdziesz tu coś dla siebie. Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Położona na wysokości 1800 m n.p.m. szwajcarska Arosa zimą oferuje nie tylko krystalicznie czyste, alpejskie powietrze, lecz także obfite opady śniegu. Ta malownicza miejscowość, z jeziorem w samym centrum i otoczona zaśnieżonymi lasami, zachwyca klasycznymi atrakcjami narciarskimi, a jednocześnie imponującą siecią panoramicznych szlaków pieszych o różnym stopniu trudności. Spacerom towarzyszy nastrojowy dźwięk konnych sań, potęgujący zimową atmosferę kurortu. Zaledwie kilka minut spacerem od stacji kolejowej Arosa znajduje się czterogwiazdkowy Valsana Hotel, przebudowany w 2016 roku z wykorzystaniem nowoczesnej technologii tzw. „baterii lodowej”, która umożliwia odzyskiwanie energii i sprawia, że obiekt jest całkowicie neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Zrównoważony rozwój stanowi fundament filozofii Valsana’s Moving Mountains, zachęcającej gości do ponownego kontaktu z naturą poprzez starannie zaprojektowane aktywności. W ofercie znajdują się m.in. wędrówki na rakietach śnieżnych po górach oraz codzienne sesje jogi i medytacji, pomagające prawdziwie oderwać się od stresów codzienności. Hotelowa restauracja serwuje dopracowane dania oparte na lokalnych, szwajcarskich składnikach, podane w nowoczesnej interpretacji. Standardem są potrawy roślinne i pełnowartościowe, takie jak carpaccio z buraka czy karmelizowana sałatka z dyni, choć na życzenie gości menu może zostać uzupełnione o mięso, ryby i sery. Po dniu wypełnionym regenerującymi aktywnościami — hotel posiada również własny sklep z wypożyczalnią sprzętu narciarskiego — goście mogą zrelaksować się w jednej z trzech saun, w strefie spa i basenie lub odpocząć przy trzaskającym kominku. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 369 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 770 PLN. Le Barn, Bonnelles, Francja Jeśli marzysz o chwili spokoju bez konieczności dalekich podróży, Le Barn, położony na francuskiej wsi w miejscowości Bonnelles, powinien znaleźć się wysoko na twojej liście życzeń. Zaledwie 40 minut od lotniska Paryż–Orly, rozległa posiadłość o powierzchni 500 akrów oferuje luksusowe, a jednocześnie bliskie naturze doświadczenie wypoczynku na świeżym powietrzu. Teren hotelu dzielony jest z Haras de la Cense – prestiżowym ośrodkiem szkolenia jeździeckiego. Na rozległych łąkach można spotkać konie, skorzystać z jazdy konnej lub spróbować wyjątkowego programu Whisperer’s Experience. Goście poznają podstawy pracy z końmi i mają okazję sprawdzić swoje umiejętności z jednym z wielu zwierząt przebywających na miejscu. Le Barn stawia na oderwanie się od technologii i pełne zanurzenie w naturze. Cyfrowy detoks przychodzi tu z łatwością dzięki ciepłym nordyckim kąpielom, łaźni parowej, saunie, rowerom elektrycznym, spacerom po lesie oraz cotygodniowym zajęciom wliczonym w cenę pobytu. Wieczorem można zrelaksować się przy drinku przy ognisku w chłodniejszych miesiącach lub pod pachnącym baldachimem glicynii w ogrodzie latem. Kuchnia opiera się na sezonowych składnikach, w dużej mierze pochodzących z hotelowego ogrodu oraz od lokalnych dostawców. Menu zmienia się codziennie w zależności od dostępności produktów, a wśród dań mogą znaleźć się m.in. nadziewany kurczak z rożna czy pieczony udziec jagnięcy, podawane z dodatkami z pieczonych marchewek, porów i ziemniaków. Desery stanowią prawdziwą ucztę i zdecydowanie warto na nie zostawić miejsce — od tarty figowej, po klasyczne îles flottantes. Śniadanie to sycąca francuska klasyka: chrupiący chleb, słone masło i domowe konfitury, a także jajka, boczek i naleśniki. Na stołach nie brakuje również świeżych owoców z terenu posiadłości, w tym imponujących kiści winogron i mirabelek. 73 pokoje są oddzielone od głównego budynku dawnej farmy i mieszczą się głównie w dwóch zaadaptowanych stodołach. Oferują przytulne wnętrza z balkonami wychodzącymi na pasące się konie lub jezioro, w którym można pływać. Le Barn kładzie duży nacisk na swobodę i indywidualne podejście do wypoczynku — goście sami decydują o rytmie pobytu, a ponieważ większość atrakcji jest wliczona w cenę pokoju, oferta wypada wyjątkowo korzystnie. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 200 funtów za noc, czyli około 960 PLN. Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Poza porośniętymi bluszczem wieżami i znakomitą kuchnią, Glenapp Castle oferuje coś bezcennego — ogromną przestrzeń i bliskość natury. Zamek położony jest na 36 akrach starannie utrzymanych terenów, których układ i atrakcje zostały szczegółowo opisane na pięknie ilustrowanej mapie udostępnianej gościom. Godziny można tu spędzać na obserwowaniu ptaków w otoczonym murem wiktoriańskim ogrodzie, podziwianiu widoków na wulkaniczną wyspę Ailsa Craig, wdychaniu słodkiego, watowego aromatu drzew katsura czy podążaniu ścieżką wzdłuż szemrzącego strumienia prowadzącego przez zalesiony wąwóz. To miejsce obfituje w dziką przyrodę — można tu spotkać jelenie oraz podziwiać najwyższe jodły w Wielkiej Brytanii. Glenapp Castle to idealna przestrzeń na głęboki relaks lub prawdziwy cyfrowy detoks. Dla chętnych istnieje możliwość dalszych spacerów poza teren posiadłości, aż do doliny rzeki Stinchar. Co więcej, hotelowy zespół potrafi zaskoczyć — może wyjść naprzeciw w połowie drogi z gorącą zupą i chrupiącym chlebem… a nawet bez cienia osądu zaoferować podwiezienie z powrotem (co, przyznajemy, sami z wdzięcznością wykorzystaliśmy). Wieczorem warto zasiąść do kolacji w eleganckiej, zamkowej sali jadalnej i wybrać codziennie zmieniające się menu degustacyjne — trzy- lub siedmiodaniowe — które doskonale dopełnia atmosferę tego wyjątkowego miejsca. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 395 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 1 895 PLN. Salt, Mauritius Jedzenie stanowi serce filozofii hotelu SALT, co najlepiej oddają hasła w rodzaju: „Uprawiamy, a nie sprowadzamy”. Wszystko, co związane z lokalną kuchnią i kulturą, znajduje tu swoje miejsce — od kolacji w domu maurytyjskiej rodziny po wyprawy na połów ryb u boku lokalnego rybaka z Mauritiusu. Integralną częścią koncepcji hotelu jest również własna farma. O ile wiele hoteli może pochwalić się ogrodem kuchennym, SALT dysponuje pełnowymiarowym gospodarstwem rolnym, oddalonym zaledwie o pięć minut jazdy i prowadzonym zgodnie z zasadami permakultury. Farma została rozwinięta we współpracy z lokalną organizacją pozarządową Island Bio i wykorzystuje innowacyjny system hydroponiczny, w którym do uprawy roślin stosuje się piasek plażowy. Poza uprawą owoców i warzyw bez użycia pestycydów, hodowlą grzybów oraz zakładaniem własnych uli, farma mieści również rustykalną restaurację serwującą dania wegetariańskie i wegańskie. Hotelowe menu w sekcji Salt Raw zachwyca wyjątkowo kreatywną kuchnią roślinną — od tacos z nasion, nadziewanych kulkami z buraka, wegańską śmietaną i salsą z awokado, po dania, które na długo zapadają w pamięć. Absolutnym obowiązkiem jest lasagne: warstwy cukinii, aromatycznego sosu pomidorowego, truflowego kremu z orzechów nerkowca, pesto bazyliowego i świeżych liści bazylii tworzą harmonijną, wyrafinowaną całość. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 250 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 200 PLN. Palmaïa, Meksyk Palmaïa, The House of AïA to zaciszne sanktuarium położone w Playa del Carmen na meksykańskim wybrzeżu, stworzone z myślą o głębokim wypoczynku i regeneracji. Apartamenty z widokiem na ocean, spa ukryte w dżungli oraz pięć restauracji serwujących wyłącznie dania roślinne sprawiają, że jest to miejsce idealne do odnalezienia równowagi w stylowej, luksusowej oprawie. Tuż obok znajdują się najpiękniejsze wyspy świata. Ten ośrodek w formule all-inclusive oferuje bogaty, codzienny program zajęć wellness — od medytacji prowadzonych i sesji jogi, przez kąpiele dźwiękowe i pełne treningi ciała, aż po zajęcia artystyczne na plaży. Podejście do dobrostanu jest tu wyjątkowo indywidualne: goście sami decydują, jak głęboko chcą się zanurzyć w oferowane doświadczenia. Można spędzić dzień leniwie, czytając książkę nad wodą i sięgając po świeżo przygotowane wegańskie taco, albo wstać o świcie na poranną praktykę jogi — wybór zawsze należy do ciebie. Roślinna kuchnia w Palmaïa zachwyca jakością i kreatywnością, idealnie łącząc walory odżywcze z wyrafinowaną gastronomią. Su Casa to swobodna, przytulna restauracja przy plaży z całodziennym menu pełnym sezonowych smaków — od poranka aż do wieczora. Ume, inspirowana kuchnią azjatycką, oraz Lek, czerpiąca z tradycji meksykańskich, doskonale sprawdzą się na elegancką kolację. Prawdziwą gwiazdą ośrodka jest jednak plażowa ciężarówka z taco, serwująca świeżo przygotowane meksykańskie street food — grillowaną kukurydzę, nachosy oraz trio tacos, których po prostu nie można pominąć. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 180 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 865 PLN. Gwinganna Wellness Retreat, Australia Położone na zboczu góry, 500-akrowe centrum wellness Gwinganna na Złotym Wybrzeżu Queensland to miejsce, w którym można się zameldować… i jednocześnie wymeldować z codziennych stresów. Ośrodek oferuje all-inclusive retreaty trwające od dwóch do siedmiu dni, obejmujące luksusowe zabiegi spa, inspirujące seminaria poświęcone zdrowiu i dobrostanowi oraz wyśmienitą kuchnię organiczną. Wszystko to odbywa się w środowisku niskotechnologicznym — bez telewizji, radia i telefonów — co sprzyja prawdziwemu cyfrowemu detoksowi. Jednym z popularnych programów jest trzydniowy retreat Organic Living, podczas którego goście uczą się, jak uprawiać i wykorzystywać zioła lecznicze, a także poznają wybrane przepisy z kuchni Gwinganna, słynącej z prostoty i głębi smaku. Większość składników wykorzystywanych w kuchni pochodzi z codziennych zbiorów w przyośrodkowym ogrodzie organicznym i sadzie. Menu jest całkowicie beznabiałowe i bezglutenowe — podobnie jak przepisy zawarte w nagradzanej książce kucharskiej ośrodka „A Taste of Gwinganna”. Na śniadanie można spodziewać się m.in. granoli z pestkami dyni lub jajka w koszulce z rösti z batata. Lunche i kolacje to dania takie jak paella z owocami morza, prawn bobo — afro-brazylijski gulasz krewetkowy — z ryżem z jarmużem, aromatyczne pasztety grzybowe czy orzeźwiająca zupa ogórkowa. Na deser? Surowy sernik, który doskonale domyka kulinarne doświadczenie. RAAS Devigarh, Indie Olśniewający RAAS Devigarh to wymarzony, kremowo-biały indyjski pałac położony niedaleko Udaipuru, na skraju wzgórz Aravalli w Radżastanie. Stanowiąc wyraźną antytezę ciężkich, muzealnych hoteli dziedzictwa, ten bogato zdobiony XVIII-wieczny pałac został przekształcony w nowoczesny hotel butikowy, w którym minimalistyczny design spotyka się z eklektycznym urokiem. Na miejscu znajduje się również błogie spa Ila, oferujące trzy-, pięcio- oraz dziewięciodniowe retreaty wellness. Kolejnym niewątpliwym atutem Devigarh jest kuchnia. Dla gości preferujących lżejszą odsłonę smaków Indii przygotowano starannie skomponowane menu wellness. Dzień można rozpocząć od soku z limonki lub arbuza albo jednej z imponujących kombinacji soków — od marchwi, imbiru i jabłka po ananasa, papaję i mleko. W ofercie śniadaniowej znajdują się bezglutenowe granole z prażonymi orzechami, owsianka na mleku kurkumowym oraz przygotowywane na zamówienie latte z kurkumą. Całodzienne menu wellness obejmuje wyrafinowane, lekkie dania, takie jak zupa z gruszki i kopru włoskiego, zupa z soczewicy moong i świętej bazylii, tikka z paneeru z bazylią, kebab z twarogu z oliwkami, bazylią i cynamonem, a także starannie skomponowane sałatki — m.in. z soczewicy sojowej, niskotłuszczowego jogurtu, prażonego kminku, świeżej kolendry i szalotki lub z organicznej rukoli, kopru włoskiego i pomarańczy pochodzących z hotelowego ogrodu kuchennego. Ceny apartamentów zaczynają się od około 172 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 825–830 PLN. Six Senses Zighy Bay, Oman Większość oferty kulinarnej w Six Senses Zighy Bay w Omanie pozostaje w pełnej zgodzie z holistyczną filozofią wellness marki Six Senses. Menu opiera się na zasadach programu Eat With Six Senses — potrawy przygotowywane są od podstaw z lokalnych, organicznych składników, z naciskiem na unikanie produktów potencjalnie obciążających organizm, takich jak gluten, a jednocześnie na wspieranie zdrowia jelit i ogólnego dobrostanu. Osoby pragnące pójść o krok dalej mogą skorzystać z indywidualnej konsultacji zdrowotnej w spa, po której terapeuta zaproponuje spersonalizowany program — od poprawy jakości snu, po cele stricte fitnessowe. Najlepiej dopasowane potrawy dla każdego z programów są dyskretnie oznaczone w menu na terenie całego resortu, dzięki czemu goście mogą łatwo trzymać się zaleceń. Przykładowo, w ramach programu poprawiającego sen proponowane są dania bogate w tryptofan, wspierający naturalne procesy regeneracji organizmu. Jedną z największych zalet tego zintegrowanego podejścia do wellness jest jego elastyczność. Jedna osoba z pary może realizować program poprawy snu, podczas gdy druga pozwala sobie na nieformalny „retox”, ciesząc się pełną swobodą kulinarną — wszystko to bez konieczności rezygnowania ze wspólnych posiłków w tej samej restauracji i z tego samego menu. Ceny willi zaczynają się od około 871 funtów za noc. Castel Mimi, Mołdawia Tuż obok Kiszyniowa stoi Castel Mimi, który łączy w sobie historię, winne rzemiosło i luksusowy pobyt w jednym wyjątkowym miejscu. Ten niezwykły kompleks — zbudowany na przełomie XIX i XX wieku jako pałac-winiarnia jednej z ikonicznych postaci mołdawskiego winiarstwa — po gruntownej renowacji stał się 5-gwiazdkowym wine resort, uznawanym za jedno z najpiękniejszych miejsc tego typu na świecie i ważny punkt na mapie turystycznej Mołdawii. Charakterystyczna neoklasycystyczna architektura, inspirowana francuskimi château, tworzy efektowne tło dla wizytujących teren winnicy ogrodów, tarasów i zabytkowych piwnic. Goście mogą tu spacerować po starannie utrzymanej posiadłości, odkrywając zarówno historyczne wnętrza, jak i nowoczesne przestrzenie restauracyjne czy miejsca degustacji. Pobyt w Castel Mimi to także pełne doświadczenie wina: winiarnia produkuje szeroką gamę nagradzanych trunków, począwszy od aromatycznych białych po wyrafinowane czerwone, które można spróbować podczas degustacji, warsztatów czy spacerów po piwnicach i ogrodach. Dla gości dostępny jest butikowy hotel i Wine Spa, a także duży, sezonowy basen odkryty (ponad 25 metrów długości), miejsca do relaksu oraz zaplecze gastronomiczne, gdzie dania inspirowane lokalnymi tradycjami komponuje się z doskonałymi winami z posiadłości. W otoczeniu tarasów, winnic i zielonych ogrodów Castel Mimi to idealna baza zarówno dla miłośników wina i historii, jak i dla tych, którzy szukają spokojnego, eleganckiego wypoczynku w jednym z najbardziej charakterystycznych zakątków Mołdawii. Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy W samym sercu historycznego uzdrowiskowego miasta Karlowe Wary w zachodnich Czechach stoi Grandhotel Pupp – jedna z najstarszych i najbardziej znanych instytucji hotelowych Europy, która od ponad trzech wieków zachwyca gości swoją historią, architekturą i usługami najwyższej klasy. Ten pięciogwiazdkowy, neobarokowy hotel ma korzenie sięgające 1701 roku, kiedy w tym miejscu funkcjonowały pierwsze obiekty gościnne, które z czasem stały się fundamentem dzisiejszej, monumentalnej rezydencji. Przez wieki Pupp był świadkiem i uczestnikiem historii — gościł monarchów, artystów, dyplomatów i bohaterów kultury, a dziś jest również ważnym miejscem podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Karlowych Warach. Wnętrza hotelu łączą klasyczny urok dawnych epok z luksusem współczesności. Każdy z pokoi i apartamentów to unikatowa przestrzeń z wysokimi sufitami, freskami i kryształowymi żyrandolami, które tworzą atmosferę wyjątkowego komfortu i elegancji. Wellness i spa w Puppet to przestrzeń zaprojektowana z myślą o głębokim relaksie i regeneracji — duży basen z masażami wodnymi, strefa saun (sucha i parowa), grota solna oraz nowoczesne gabinety masażu i zabiegów — w tym relaksujących terapii ajurwedyjskich. Goście mogą również korzystać z siłowni i przestrzeni do medytacji, co czyni pobyt w Pupp idealnym wyborem zarówno dla osób nastawionych na wellness, jak i tych, którzy chcą po prostu odpocząć po długim dniu zwiedzania. Hotel oferuje także kilka restauracji wysokiej klasy — od wyrafinowanego sezonowego menu opartego na lokalnych składnikach po klasyczne dania kuchni międzynarodowej — oraz kultowy Becher’s Bar, znany z eleganckich koktajli i stylowej atmosfery. Otoczenie hotelu zachęca do spacerów wzdłuż malowniczych kolumnad miasta, odkrywania źródeł termalnych i korzystania z uroków Karlowych Warów — jednego z najbardziej znanych uzdrowisk Europy. Źródło: Olive, National Geographic Traveler