Nowy dworzec Warszawa Zachodnia już działa! Obszerne przejścia mogłyby pomieścić Boeinga 747
Dzisiaj otwarto nowy dworzec Warszawa Zachodnia. Przestronna hala, wygodne przejście podziemne, nowoczesne kładki, windy i udogodnienia dla podróżnych – wszystko gotowe na przyjęcie tysięcy pasażerów każdego dnia.
Długo wyczekiwana modernizacja dworca Warszawa Zachodnia została zakończona. Dnia 28 listopada 2025 roku podróżni po raz pierwszy skorzystali z nowej infrastruktury. Przebudowany obiekt zyskał zupełnie nowe oblicze, zarówno funkcjonalnie, jak i wizualnie. Prace modernizacyjne trwały pięć lat i objęły kompleksową przebudowę największej stacji kolejowej w Polsce pod względem liczby kursujących pociągów. Inwestycja powinna usprawnić planowanie podróży do stolicy Polski. Przestronne przejście podziemne pod stacją gotowe do użytku Nowym sercem dworca jest podziemna hala zlokalizowana na poziomie -1. Przejście ma długość ponad pół kilometra i aż 64 metry szerokości, co czyni je najobszerniejszym tego typu obiektem w Warszawie. Dotychczasowe wąskie i zatłoczone tunele zostały całkowicie zastąpione nową przestrzenią. Według wypowiedzi przedstawicieli wykonawcy Budimex przejście jest na tyle obszerne, że mogłoby pomieścić nawet Boeinga 747. Taka skala projektu jest bezprecedensowa w skali kraju. Nowoczesna infrastruktura: windy, kładki, rampy i schody ruchome Dla wygody podróżnych w nowym dworcu Warszawa Zachodnia przygotowano liczne udogodnienia. Przestrzeń została wyposażona w windy, które umożliwiają dostęp do wszystkich poziomów, oraz w schody ruchome zapewniające szybkie i komfortowe przemieszczanie się. Nowa kładka dla pieszych prowadzi bezpośrednio na perony, znacznie ułatwiając poruszanie się po stacji. Dodatkowo przygotowano rampy dla rowerzystów oraz spiralny zjazd, który połączył dzielnice Wola i Ochota. Nawigacja i dostępność: co się zmieniło na stacji Po modernizacji stacja Warszawa Zachodnia jest przygotowana na przyjęcie nawet 100 tys. pasażerów dziennie. Obsługuje prawie tysiąc pociągów każdego dnia, w tym regionalne, dalekobieżne i podmiejskie. Znaczne zmiany objęły również dach obiektu. Na powierzchni 2,5 hektara zadaszenia zamontowano panele fotowoltaiczne, które pokrywają do 30% zapotrzebowania energetycznego dworca. To jedno z największych tego typu rozwiązań w Europie. Na dzień otwarcia uruchomiono także pierwsze punkty usługowe. Reszta przestrzeni handlowo-usługowej ma być udostępniana sukcesywnie w nadchodzących miesiącach. Źródło: M. St. Warszawa
Pomysł na prezent pod choinkę: Z okazji Black Friday specjalna cena na prenumeratę National Geographic i Traveler
Oto idealny prezent świąteczny dla bliskiej osoby, która kocha podróże lub fascynuje się światem. Z okazji Black Friday na kultowy.pl dostępna jest wyjątkowa promocja: specjalny kod daje rabat na roczną prenumeratę National Geographic Polska oraz Traveler.
Z okazji Black Friday redakcja magazynów National Geographic i National Geographic Traveler przygotowała wyjątkową ofertę dla miłośników podróży i świata nauki. Na stronie kultowy.pl udostępniono promocję, w ramach której kod rabatowy BF2025 pozwala uzyskać 15% zniżki na roczną prenumeratę dwóch popularnych magazynów: National Geographic Polska oraz Traveler. To jednorazowa okazja dla wszystkich, którzy chcą podarować sobie lub bliskim niezwykły prezent świąteczny, pełen wiedzy, inspiracji i wspaniałych zdjęć. Jak skorzystać z kodu rabatowego BF2025 na kultowy.pl? Aby skorzystać z promocji, wystarczy wejść na stronę kultowy.pl, wybrać interesującą nas roczną prenumeratę – National Geographic Polska lub Traveler – a następnie przy finalizacji zakupu wpisać kod rabatowy BF2025. Po jego zatwierdzeniu cena zostanie automatycznie obniżona o 15%. Zniżka na Traveler i National Geographic dostępna jest tylko online i wymaga ręcznego wpisania kodu promocyjnego. To szybki i prosty sposób, by uzyskać tańszą prenumeratę bez konieczności zakładania konta czy długiej rejestracji. Dlaczego to dobry pomysł na prezent świąteczny? Prenumerata National Geographic Black Friday to świetna okazja do zakupu prezentu, który naprawdę inspiruje. To nie tylko kolekcja fascynujących artykułów i reportaży, ale też pięknie wydane magazyny, które można podarować bliskiej osobie pod choinkę. Jeśli ktoś z Twoich bliskich interesuje się światem, nauką, przyrodą lub szuka inspiracji podróżniczych, prenumerata Traveler Black Friday to strzał w dziesiątkę. W dobie szybkiego internetu i treści dostępnych online, tradycyjna, drukowana prasa z ekskluzywnymi materiałami staje się czymś wyjątkowym. To prezent, który będzie powracać co miesiąc przez cały rok – z nową porcją wiedzy, odkryć i zachwytów nad światem. Co zawiera roczna prenumerata tych magazynów? Roczna prenumerata kultowy.pl obejmuje regularne dostawy drukowanych wydań magazynów bezpośrednio do domu. W przypadku National Geographic Polska czytelnicy otrzymują dostęp do fascynujących reportaży, artykułów naukowych, najnowszych odkryć oraz fotografii najwyższej jakości. Z kolei Traveler to magazyn stworzony z myślą o tych, którzy kochają podróże, nieznane kultury, smaki i krajobrazy. Każde wydanie dostarcza inspiracji podróżniczych, praktycznych porad oraz relacji z najbardziej niezwykłych zakątków świata. Oba tytuły to wyjątkowa szansa na poznawanie świata bez wychodzenia z domu – idealne dla każdego ciekawego świata czy podróżnika z pasją. Do kiedy trwa promocja z okazji Black Friday? Oferta zniżkowa z kodem rabatowym BF2025 dostępna jest w związku z obchodami Black Friday. Źródło: National Geographic Polska
„Polacy naprawdę nieźle mówią po angielsku” – rozmawiamy z najpopularniejszym nauczycielem języka angielskiego
Kto z polskich celebrytów i polityków najlepiej radzi sobie z językiem angielskim? Jak rozróżnić najpowszechniejsze akcenty języka angielskiego, dlaczego nie warto uczyć się języków z podcastami i serialami? O tym, jak skutecznie opanować angielski, opowiada Daniel Lalewicz, jeden z najpopularniejszych twórców edukacyjnych w polskim internecie.
Spis treści: Kim jest Daniel Lalewicz? Język angielski Polaków okiem eksperta Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Wideo podcast z Danielem Lalewiczem to pierwszy odcinek z 6-odcinkowego cyklu „Jak to się mówi po polsku”, w którym rozmawiamy z obcokrajowcami, którzy znaleźli swój nowy dom w Polsce. Odnosimy się do ich doświadczeń z nauką języka polskiego, a także do wzajemnych stereotypów kulturowych. Każdy odcinek publikujemy w niedzielę o 18.00 na YouTube, a w kolejne poniedziałki na National-Geographic.pl oraz na Spotify. Kim jest Daniel Lalewicz? Daniel Lalewicz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców edukacyjnych w Polsce. Urodził się w Stanach Zjednoczonych, a następnie wychowywał i uczył w Wielkiej Brytanii. Jak sam mówi – angielski jest dla niego pierwszym językiem. Dynamiczne lekcje angielskiego Daniela cieszą się ogromną popularnością na YouTube, TikToku i Instagramie, a jego styl nauczania – praktyczny, angażujący i pełen humoru – przyciąga zarówno młodzież, jak i dorosłych uczących się języka od podstaw. Dlaczego Daniel Lalewicz stał się tak popularny? Daniel połączył umiejętność nauczania z doskonałym wyczuciem internetowych trendów. W jego materiałach można znaleźć nie tylko wiedzę językową, ale też porady fonetyczne, różnice między akcentami oraz wskazówki, jak radzić sobie z angielskim w praktycznych sytuacjach. Jego lekcje są krótkie, treściwe i natychmiastowo zrozumiałe. Język angielski Polaków okiem eksperta W rozmowie Daniel podkreśla, że Polacy mówią po angielsku lepiej, niż sądzą. Wskazuje jednak na typowe błędy, jak zbyt dosłowne tłumaczenie zwrotów, problemy z intonacją i rytmem wypowiedzi, a także nadmierne skupienie się na biernym odbiorze treści, np. z podcastów i seriali, zamiast na aktywnym mówieniu. Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Zamieszczone powyżej wideo to nie tylko rozmowa o języku, ale też pełne inspiracji spojrzenie na naukę jako proces, który może być przyjemny i skuteczny. Daniel dzieli się swoimi sprawdzonymi metodami nauki, radzi, jak zacząć mówić płynnie i obala popularne mity językowe. Rozmowę z Danielem Lalewiczem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Podróżniczki muszą mieć się na baczności. Policjant ujawnił nowy, niebezpieczny trik taksówkarzy
Podczas samotnych podróży kobiety muszą uważać na wiele zagrożeń, a przestępcy wciąż wymyślają nowe sposoby, by je wykorzystać. Najnowsza metoda, o której głośno zrobiło się w sieci, polega na podawaniu podróżnym „poczęstunku”, który ma je odurzyć i pozbawić kontroli.
Kobiety podróżujące samotnie za granicą od lat zwracają uwagę na konieczność wzmożonej czujności. W obcych krajach mogą stać się celem osób, które próbują je oszukać, okraść lub wykorzystać ich nieuwagę. Teraz jeden z funkcjonariuszy policji opublikował w mediach społecznościowych ostrzeżenie dotyczące niebezpiecznej praktyki, którą – według relacji – stosują niektórzy taksówkarze oraz kierowcy oferujący przejazdy współdzielone. Chodzi o pozornie niewinną propozycję napoju lub przekąski, która w rzeczywistości może zawierać substancję odurzającą. Viralowe ostrzeżenie policjanta Policjant obecny w sieci pod pseudonimem @police_g0tur6, którego na TikToku obserwuje ponad 1,1 mln użytkowników, opublikował niedawno nagranie, które błyskawicznie stało się viralem. Funkcjonariusz ostrzegł w nim podróżujące kobiety przed tym, co nazwał „nowym zagrożeniem”, podkreślając, że sprawa wymaga maksymalnej uwagi. – Wszystkie kobiety i nastolatki, które jeżdżą Uberem i taksówkami, muszą wiedzieć o tym niebezpieczeństwie. Posłuchajcie uważnie – rozpoczął. Jak wyjaśnił, pojawiają się doniesienia o kierowcach, którzy wręczają pasażerkom butelki wody zaraz po wejściu do samochodu. Problem w tym, że takie butelki mogły zostać wcześniej naruszone. – Zdarza się, że wstrzykują do środka niewielką ilość fentanylu lub innej substancji mającej wywołać senność czy utratę przytomności – ostrzegł policjant. Z tego powodu radzi, by nie przyjmować żadnych napojów ani przekąsek od nieznanych kierowców. Dodał też praktyczną wskazówkę: jeśli ktoś z powodu silnego pragnienia rozważa przyjęcie oferowanej wody, powinien delikatnie ścisnąć butelkę – jeśli pojawi się wyciek, może to świadczyć o wcześniejszym przekłuciu opakowania. – Moja najlepsza rada dla pań i nastolatek brzmi: jeśli wsiadacie do pojazdu prowadzonego przez obcą osobę, nie przyjmujcie od niej żadnego jedzenia ani napojów. Dbajcie o swoje bezpieczeństwo – podsumował. Rosnąca liczba niepokojących relacji kobiet z całego świata W komentarzach pod nagraniem wiele kobiet zaczęło dzielić się własnymi, niepokojącymi doświadczeniami. Jedna z internautek opisała: „Przydarzyło mi się to i kierowca wyraźnie się zdenerwował, gdy odmówiłam wypicia wody. Co chwilę odwracał się i pytał, czy mam zamiar ją otworzyć. Zgłosiłam to na policję”. Inna relacjonowała, że kierowca Ubera zaoferował jej cukierka i nalegał, by go zjadła, dodając: „Poprosiłam, żeby natychmiast mnie wysadził”. Kolejna użytkowniczka TikToka wspomniała natomiast, że pewien kierowca próbował podać jej butelkę wody aż trzy razy, co wydało jej się niezwykle natarczywe – wideo opublikowane przez policjanta uświadomiło jej dopiero jakiego niebezpieczeństwa mogła uniknąć. Co istotne, część kobiet w komentarzach pod filmikiem opublikowała też własne wskazówki dotyczące bezpieczeństwa, podkreślając, że nie tylko napoje mogą stanowić zagrożenie. Czytamy: „Nie przyjmujcie balsamu, środka do dezynfekcji rąk ani niczego, co kierowca próbuje podać”, „Używajcie chusteczek lub rękawiczek do otwierania drzwi i zapinania pasów bezpieczeństwa” oraz „Nie tylko woda może być pułapką – również guma do żucia, cukierki, słodycze, czekolada czy nawet opakowanie chusteczek”. Tego typu praktyki zgłaszane są nie tylko w USA, skąd pochodzi policjant. Podobne doniesienia pojawiają się również w Australii, Wielkiej Brytanii, a także w krajach Azji Południowo-Wschodniej, m.in. w Wietnamie i na Filipinach. Tam lokalne służby bezpieczeństwa przestrzegają podróżnych przed przyjmowaniem napojów lub przekąsek od obcych, w tym także od kierowców usług przewozowych. Eksperci ds. bezpieczeństwa podkreślają jednak, że w większości przypadków wystarczy stanowczo powiedzieć: „Nie, dziękuję”, a w razie potrzeby warto mieć przy sobie własną butelkę wody. Zwracają również uwagę, że celem tych ostrzeżeń nie jest wzbudzanie strachu przed korzystaniem z taksówek, lecz przypomnienie o podstawowych zasadach ostrożności. Źródła: TikTok, vt.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polskie MSZ ostrzega: Czechy, w tym Praga, zmagają się z epidemią „choroby brudnych rąk”
Tuż przed jednym z najgorętszych pod względem turystycznych okresów w roku Czechy mają ogromnego pecha. Kraj, a szczególnie Pragę, nawiedziła epidemia wirusowego zapalenia wątroby typu A. Polskie MSZ wydało ostrzeżenie.
W ostatnich miesiącach w Czechach nastąpił alarmujący wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), potocznie nazywane żółtaczką pokarmową. Według tamtejszego Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego (SZU), od początku roku zgłoszono już 2597 przypadków tej choroby, czylo niemal czterokrotnie więcej niż w całym roku 2024, gdy odnotowano 636 infekcji. Epidemia w Czechach – gdzie przypadków jest najwięcej? Najbardziej dotknięte epidemią regiony to Praga oraz środkowe Czechy — w samej Pradze odnotowano 1108 przypadków, a w regionie środkowoczeskim kolejne 418. Co więcej, choroba rozprzestrzenia się po całej populacji: zachorowania występują we wszystkich grupach wiekowych, choć najczęściej dotykają dorosłych w wieku 30–45 lat oraz dzieci między 5. a 9. rokiem życia. Sytuacja jest poważna również pod względem klinicznym. Większość zakażonych trafia do szpitali, a w wielu przypadkach placówki nie są w stanie przyjąć wszystkich chorych. Niestety, od początku roku z powodu powikłań związanych z WZW A zmarło już 29 osób. Wśród ofiar dominują mężczyźni z dodatkowymi problemami zdrowotnymi. Polskie MSZ ostrzega W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację epidemiologiczną, polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało specjalne ostrzeżenie. „Ambasada RP w Pradze informuje o wzroście liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie Republiki Czeskiej. Najwięcej przypadków odnotowano w Pradze, a także w krajach środkowoczeskim i morawsko‑śląskim” – brzmi komunikat MSZ. Eksperci podkreślają, że najskuteczniejszą metodą ochrony przed WZW A jest szczepienie. Polskie MSZ zapowiada, że może aktualizować swoje zalecenia dla podróżujących w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej. Co to jest WZW A? Wirusowe zapalenie wątroby typu A to ostra choroba zakaźna, przenoszona głównie drogą pokarmową. Atakuje wątrobę, powodując objawy takie jak gorączka, osłabienie, nudności, ból brzucha oraz żółtaczkę. Choroba zwykle przebiega samoograniczająco i nie przechodzi w postać przewlekłą. WZW A to typowa „choroba brudnych rąk”. Szanse na zarażenie się można skutecznie zmniejszyć zachowując higienę: myjąc ręce i surową żywność (np. owoce). Unikanie jedzenia z niepewnych źródeł i picie wody tylko z butelek także mogą znacząco zmniejszyć ryzyko. Źródła: PAP, MSZ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sztuczna inteligencja pomoże przewidywać turbulencje? Technologia, która zmienia lotnictwo
W obliczu coraz częstszych i gwałtowniejszych turbulencji, które eksperci wiążą ze zmianami klimatu, linie lotnicze zaczynają sięgać po innowacyjne rozwiązania. Najnowszym pomysłem jest wykorzystanie zaawansowanej sztucznej inteligencji po to, by zwiększyć zarówno bezpieczeństwo, jak i komfort pasażerów.
Sztuczna inteligencja budzi skrajne emocje – dla jednych jest zagrożeniem, dla innych szansą. W przemyśle lotniczym pojawia się jednak coraz więcej dowodów, że może działać jako skuteczna pomoc. Jedna z linii lotniczych postanowiła ją wykorzystać właśnie w walce z turbulencjami, czyli zjawiskiem, które bywa niewidoczne na radarach i stanowi poważne wyzwanie operacyjne. Dlaczego turbulencje stają się coraz silniejsze? Turbulencje od dawna stanowią jedno z największych wyzwań w lotnictwie – nie tylko dlatego, że budzą lęk wśród pasażerów, lecz przede wszystkim z powodu tego, że są trudne do przewidzenia. W przeciwieństwie do burz czy opadów nie pojawiają się na radarach pogodowych w kokpicie, a ich charakter często jest tak „lokalny”, że nawet najbardziej zaawansowane modele meteorologiczne nie są w stanie ich wykryć. W ostatnich latach ich występowanie się nasila, a naukowcy wskazują, że zmiany klimatu zwiększają częstotliwość i siłę turbulencji. Według badań meteorologów z Uniwersytetu w Reading niebo nad północnym Atlantykiem (czyli jedną z najruchliwszych tras lotniczych świata) jest dziś o 55% bardziej niespokojne niż cztery dekady temu. Dlaczego tak się dzieje? Otóż cieplejsze powietrze, będące skutkiem rosnących emisji dwutlenku węgla, modyfikuje układ prądów strumieniowych, tworząc warunki sprzyjające tzw. turbulencjom czystego powietrza. Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) uznaje je dziś za główną przyczynę obrażeń wśród pasażerów i członków załóg, choć śmiertelne przypadki zdarzają się rzadko. W ciągu ostatnich lat odnotowano jednak dramatyczne incydenty – statystyki Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) pokazują, że w latach 2009–2021 aż 146 osób doznało poważnych obrażeń w wyniku turbulencji. Co istotne, to zjawisko nie dotyczy już tylko Atlantyku – zwiększoną niestabilność powietrza notuje się również nad Europą, Bliskim Wschodem i Stanami Zjednoczonymi. To sprawia, że linie lotnicze coraz pilniej poszukują sposobów na przewidywanie turbulencji i minimalizowanie ich skutków, a sztuczna inteligencja wydaje się jednym z najbardziej obiecujących narzędzi w tej walce. Sztuczna inteligencja w kokpicie Rosnąca intensywność turbulencji to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, lecz także ogromne obciążenie finansowe dla branży. Jak wyjaśnił Mark Prosser, meteorolog z Uniwersytetu w Reading, linie lotnicze w samych Stanach Zjednoczonych tracą z tego powodu od 150 do 500 milionów dolarów rocznie. Jak to możliwe? – Każda dodatkowa minuta spędzona w turbulencjach zwiększa zużycie samolotu, a także ryzyko odniesienia obrażeń przez pasażerów i personel pokładowy – podkreślił. Trudność polega na tym, że obecne radary oraz modele pogodowe nie potrafią wykrywać niewielkich, lokalnych wirów odpowiedzialnych za nagłe zaburzenia lotu. Właśnie dlatego Emirates, największe linie lotnicze Bliskiego Wschodu, zdecydowały się sięgnąć po sztuczną inteligencję. Firma wprowadziła system, który – dzięki połączeniu uczenia maszynowego, raportów pilotów i zbiorczych danych o turbulencjach – generuje informacje w czasie rzeczywistym i przekazuje do kokpitu „wizualizacje turbulencji na żywo”. Dzięki temu piloci mogą znacznie wcześniej zobaczyć, gdzie pojawią się niebezpieczne strefy i z wyprzedzeniem zmodyfikować trasę. Emirates przekonują, że pierwsze efekty technologii są już wyraźnie widoczne. Jak zdradził kapitan Hassan Alhammadi, starszy wiceprezes ds. operacji lotniczych, nowy system przyczynił się do „znacznego zmniejszenia” liczby przypadków niespodziewanych silnych turbulencji w ciągu ostatniego roku. – Choć jesteśmy dopiero na wczesnym etapie, widzimy potwierdzenie potencjalnych korzyści, jakie mogą przynieść te systemy – podkreślił. Jednocześnie zaznaczył, że choć całkowite wyeliminowanie turbulencji jest niemożliwe, technologia ta może w praktyce zminimalizować najbardziej gwałtowne i niebezpieczne epizody. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Black Friday coraz bliżej. Kiedy wypada i skąd wzięło się to wielkie święto zakupów?
Black Friday z roku na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem i przyciąga tłumy spragnionych promocji klientów. Dziś przyglądamy się historii i fenomenowi Czarnego Piątku, który napędza konsumpcję na niespotykaną skalę – także w Polsce.
W tym artykule: Co to jest Black Friday? Kiedy jest Black Friday? Co warto kupić w Black Friday? Czym różni się Black Friday od Cyber Monday? Black Friday, u nas znany jako Czarny Piątek, stał się jednym z najważniejszych dni w roku dla łowców okazji. To właśnie wtedy sklepy oferują setki produktów w znacznie obniżonych cenach, co przyciąga tłumy klientów pragnących skorzystać z niepowtarzalnych promocji. Czym jest to nieformalne święto zakupów, skąd się wzięło i dlaczego zyskało tak ogromną popularność zarówno za oceanem, jak i w Polsce? Co to jest Black Friday? Black Friday to dzień spektakularnych wyprzedaży i promocji, którego idea narodziła się w Stanach Zjednoczonych. Już w minionym stuleciu popularne stało się organizowanie masowych wyprzedaży tuż po Święcie Dziękczynienia, co miało wspierać wzrost sprzedaży, a konsumentom pozwalało nabyć produkty w wyjątkowo korzystnych cenach. Określenie „Black Friday” pojawiło się dopiero w latach 60. w Filadelfii. Początkowo używali go wyłącznie policjanci, którzy nazywali tak piątek po Święcie Dziękczynienia z uwagi na ogromne korki, tłumy i wzmożoną liczbę incydentów związanych z natłokiem klientów w sklepach. Z czasem jednak nazwa ta zaczęła nabierać pozytywnego znaczenia. Czarny Piątek stał się symbolem momentu, w którym sklepy, dzięki wzmożonej sprzedaży, przechodziły od „czerwonych” strat do „czarnych” zysków (wówczas dochody oznaczano czarnym tuszem, a straty czerwonym), co czyniło ten dzień jednym z najbardziej dochodowych w ciągu roku. Za oceanem Black Friday rozpoczyna sezon świątecznych zakupów, zachęcając konsumentów do skorzystania z licznych promocji, które obejmują zarówno sklepy stacjonarne, jak i internetowe. Czarny Piątek w Polsce pojawił się wraz z międzynarodowymi sieciami handlowymi w latach 2000. Początkowo nie cieszył się dużym zainteresowaniem, ale postępujący proces globalizacji doprowadził, że także i w kraju nad Wisłą Black Friday zdobył ogromną popularność i stał się wyczekiwaną tradycją konsumencką. Kiedy jest Black Friday? Black Friday, jak już zostało wspomniane, przypada na dzień po Święcie Dziękczynienia (ang. Thanksgiving), które w USA obchodzone jest w czwarty czwartek listopada. Oznacza to, że data Czarnego Piątku jest ruchoma i każdego roku przypada na inny dzień. W Polsce Czarny Piątek nie jest bezpośrednio związany ze Świętem Dziękczynienia, ponieważ w kraju nad Wisłą nie jest ono obchodzone. Mimo to rodzimi sprzedawcy przyjęli sama ideę, organizując wyjątkowe wyprzedaże i promocje właśnie w ostatni piątek listopada. W tym roku nieoficjalne święto zakupów, czyli Black Friday 2025, przypada 28 listopada. Co warto kupić w Black Friday? W Polsce większość sklepów z okazji Black Friday oferuje rabaty od 20% do 50%. Nie brakuje jednak przypadków, gdy towary zostają przecenione nawet o 80%. Z przeprowadzonych w ostatnich latach badań wynika, że w czasie święta niskich cen najchętniej kupujemy odzież, akcesoria elektroniczne oraz produkty z działu uroda i zdrowie. Ze względu na wzrost zainteresowania Black Friday w Polsce, coraz chętniej do corocznych promocji dołączają biura podróży, linie lotnicze i przewoźnicy kolejowi, jak np. PKP Intercity. Warto jednak pamiętać, że Black Friday działa na klientów również z psychologicznego punktu widzenia. Ograniczony czas wyprzedaży wywołuje poczucie presji czasowej, które zwiększa motywację do zakupu. Dodatkowo promocje z zaznaczeniem dostępności „tylko do wyczerpania zapasów” tworzą atmosferę ekskluzywności i poczucie, że jeśli nie podejmie się decyzji szybko, okazja przepadnie. Eksperci zwracają uwagę, że efektem Black Friday jest kupowanie impulsywne – klienci często sięgają po produkty, które normalnie nie znalazłyby się na ich liście zakupowej. Z tego powodu Czarny Piątek stał się też obiektem krytyki ze strony wszelkich organizacji, które zwracają uwagę na ryzyko nadmiernej konsumpcji i jej negatywnego wpływu na środowisko. Czym różni się Black Friday od Cyber Monday? Duże zainteresowanie Black Friday skutkuje tym, że zdecydowana większość sklepów, by podtrzymać zainteresowanie klientów, oferuje dodatkowe rabaty przez cały weekend. Ich zwieńczeniem jest Cyber Monday, czyli pierwszy poniedziałek po Czarnym Piątku. Wówczas duże promocje tradycyjnie przygotowują internetowe platformy, które przyciągają osoby preferujące zakupy bez tłumów i kolejek, w domowym zaciszu. Cyberponiedziałek to dla konsumentów dodatkowa okazja na upolowania wymarzonego rzeczy lub usługi w dużo niższej cenie niż zazwyczaj. Z kolei dla sprzedawców – szansa na zwiększenie zysków, przyciągnięcie nowych klientów i maksymalne wykorzystanie wzmożonego popytu na zakupowe okazje. Źródło: National Geographic Polska.
Szukasz nowego sposobu na życie i podróże w środku kariery? Odpowiedzią jest „mikroemerytura”
Nie chcesz odkładać podróży na emeryturę? Już nie musisz. Coraz popularniejszy trend zachęca, by nie czekać na „później” i pozwolić sobie na dłuższy wyjazd w trakcie kariery zawodowej. „Mikroemerytura” to sposób na chwilowe zatrzymanie codziennego rytmu, odzyskanie równowagi i zobaczenie świata z innej perspektywy.
W świecie, w którym granice między życiem zawodowym a prywatnym coraz bardziej się zacierają, coraz więcej osób decyduje się na świadome przerwy od pracy — nie z przymusu, lecz z potrzeby odzyskania równowagi. Zamiast czekać na odległą emeryturę, planują własne „mikroemerytury” już teraz i spędzają kilka tygodni lub miesięcy w innym kraju, z dala od codziennych obowiązków. To nowa filozofia podróżowania, w której urlop przestaje być chwilowym odpoczynkiem, a staje się okazją do doświadczenia życia w wolniejszym rytmie i w zupełnie nowym miejscu. Coraz więcej osób planuje mikroemerytury Jak wynika z badania przeprowadzonego przez firmę Explore Worldwide, idea mikroemerytury zyskuje coraz większą popularność. W ankiecie wzięło udział 2 tys. mieszkańców Wielkiej Brytanii, a wyniki pokazują, że dla większości idealna długość takiej przerwy wynosi od jednego do trzech miesięcy. Prawie jedna trzecia (29%) respondentów rozważa taki krok, a niemal połowa (48%) chciałaby przeznaczyć ten czas na podróże. Jak tłumaczy Michael Edwards, dyrektor zarządzający Explore Worldwide: „Mikroemerytura to chwila wytchnienia, resetu i ponownego odkrywania. To szansa na oderwanie się od codziennej harówki i zanurzenie w nowych miejscach – oferująca świeżą perspektywę, której nie zapewni żadna biurowa rutyna”. Zjawisko to szczególnie przyciąga osoby w średnim wieku, które z jednej strony czują zmęczenie zawodowe, a z drugiej mają już stabilniejszą sytuację finansową. – Wielu z nas jest dziś w lepszej pozycji, by podróżować niż wtedy, gdy byliśmy młodsi – dodaje Edwards. I choć młodsze pokolenia chętniej robią sobie przerwy w karierze, zanim założą rodzinę, to właśnie mikroemerytury w późniejszym okresie życia coraz częściej stają się świadomym wyborem, a nie chwilową ucieczką od codzienności. Przerwa, która zmienia perspektywę W miarę jak wydłuża się nasze życie zawodowe, tradycyjna wizja emerytury wydaje się coraz bardziej odległa. Coraz więcej osób zadaje więc sobie pytanie: „Po co czekać?”. Jak zauważa przedstawiciel Explore Worldwide, to właśnie średni wiek staje się momentem przełomowym – dzieci dorastają, obowiązki maleją, a wiele osób po raz pierwszy od lat ma czas i środki, by skupić się na sobie. To także okres, w którym warto realizować podróżnicze marzenia, zanim zdrowie czy inne ograniczenia staną się przeszkodą. – Presja wieku średniego, taka jak starzenie się rodziców, potencjalny rozpad związku i wypalenie zawodowe, sprawiają, że mikroemerytura jest idealnym sposobem na ponowną ocenę sytuacji i nabranie sił – podkreśla Edwards. Badania potwierdzają, że taka przerwa naprawdę działa: aż 84% osób po dłuższym odpoczynku od pracy czuje się lepiej, a 96% deklaruje, że odzyskało poczucie celu. – Podczas wyboru odpowiedniego kierunku podróży warto jednak wziąć pod uwagę wiele czynników – od dostępnego czasu, przez poziom energii, aż po osobiste zainteresowania – dodaje. Źródła: The Independent, Explore Worldwide Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Na brak kuracjuszy nikt tu nie narzeka. Najpiękniejsze uzdrowiska i sanatoria w sercu Polski
To nie tylko uzdrowiska, ale też miejsca, gdzie można odzyskać siły i poczuć się lepiej. Przypominamy popularny reportaż z magazynu Traveler z 2020 roku o świętokrzyskich uzdrowiskach.
Spis treści: Dolina Purpurowa Solec-Zdrój Busko-Zdrój Szydłów Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Busko-Zdrój od lat cieszy się opinią jednego z najważniejszych uzdrowisk w Polsce. Znajduje się tu kilkanaście sanatoriów, a także tężnie solankowe, które przyciągają nie tylko kuracjuszy, ale i osoby szukające relaksu w otoczeniu natury. Wody siarczkowe i mineralne pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, dermatologicznych i ortopedycznych. To właśnie tutaj można połączyć leczenie z wypoczynkiem w otoczeniu malowniczych krajobrazów. Dolina Purpurowa Spróbuj, najlepiej smakują prosto z drzewa – pan Stanisław, który uprawą śliwek zajmuje się od wielu lat, nie musiał mnie dwa razy namawiać. Owoc był dojrzały, soczysty i słodki. Pyszny. – To odmiana amers pochodząca z USA. Nie lubi zimna, dlatego gdy dojrzeje, trzeba ją szybko zrywać – dodaje. Chwilę wcześniej zatrzymałam samochód, mijając ciągnące się po horyzont śliwkowe sady pod Szydłowem. Miejscowi nazywają je Purple Valley, czyli Dolina Purpurowa. Rosną tu m.in. odmiany stanley, lepotica, tophit, rana, record i oczywiście węgierka. Wrócę w te rejony w drodze powrotnej do Warszawy, żeby kupić tutejszy rarytas: Szydłowiankę i purpurowe powidła z czekoladą. Na pożegnanie pan Stanisław wręcza mi woreczek owoców. – Będziesz o mnie pamiętała trochę dłużej – śmieje się. Żegnam go i jadę dalej, na południowy skraj województwa świętokrzyskiego, by – jakkolwiek to brzmi – odrobinę naprawić zdrowie. Świętokrzyskie to nie tylko malownicze rozległe doliny, pagórki, które łagodnie pną się w górę i przechodzą w siwe szczyty. To też świetne tereny rekreacyjne do jazdy na rowerze i spacerów. Ale przede wszystkim zagłębie uzdrowisk, sanatoriów, domów zdrojowych i hoteli, które prześcigają się w ofertach zabiegów dla kuracjuszy. Jadę przez Busko-Zdrój do Solca. To dwie miejscowości uzdrowiskowe słynące ze źródeł siarczkowych, których lecznicze właściwości zaczęto wykorzystywać już w XVIII w. Tymczasem postanowiłam na własnej skórze sprawdzić, czy te słynne na całą Europę wody rzeczywiście działają. Solec-Zdrój W kawiarni Pod Wieżyczką w Uzdrowisku Solec-Zdrój, gdzie częstują mnie kawą i tutejszą słodko-słoną solecczanką, dostaję obszerną historyczną broszurę. Okazuje się, że na przełomie XVIII i XIX w. to niewielkie miasteczko przechodziło prawdziwy rozkwit. Najpierw uruchomiono tu warzelnię soli (na bazie miejscowych solanek), która sprowadziła tu w 1815 r. radcę górniczego, niejakiego Beckera. Inżynier miał szukać pokładów soli kamiennej, ale zamiast spodziewanego minerału, znalazł… wodę siarczkową. Bogate właściwości zdrowotne źródeł wypływających pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi szybko docenili mieszkańcy. To w efekcie doprowadziło do powstania uzdrowiska, w którym właśnie goszczę. Pierwsze wanny stanęły w budynkach leczniczo-kąpielowych w 1836 r. Wkrótce potem zbudowano Łazienki, domy dla kuracjuszy i pijalnię wód mineralnych. Do zakładu sanatoryjnego przyłączono też 100-hektarowy las iglasty. Uzdrowisko szybko urosło do rangi centrum kulturalnego, gdzie życie towarzyskie kwitło na całego – wystawiano sztuki teatralne, a podczas wieczorków tanecznych przygrywała orkiestra na żywo. I chociaż uzdrowisko bardzo ucierpiało podczas II wojny, dziś w rękach nowych właścicieli Marty i Czesława Sztuków odbudowuje dawną świetność. Kolejne obiekty należące do kompleksu przechodzą gruntowne remonty. Oferta dla kuracjuszy Na brak kuracjuszy, którzy zażywają uzdrawiających kąpieli, nikt tu nie narzeka. – Maksymalne stężenie wody leczniczej, które dopuszczają lekarze, to 150 mg siarkowodoru na litr wody. Nasze źródło, słynny 110-metrowy szyb solecki, z którego bezpośrednio wydobywamy wodę dla gości, ma stężenie 137 mg. Czyli jest idealne – tłumaczy dyrektor obiektu Bogusław Kunat. I dodaje: – W Solcu leczymy narządy ruchu, nadciśnienie, problemy neurologiczne, dermatologiczne. A na wspólnych imprezach integracyjnych, które klimatem nie odbiegają od tych sprzed wojny, także złamane serca. Dosłownie przecznicę dalej rozciągają się dwa okazałe kompleksy hotelowe: Malinowy Raj i Malinowy Zdrój. Słyną z siarczkowych kąpieli, a przy okazji ze sporego zaplecza rehabilitacyjnego. W holu Malinowego Raju spotykam dwie kobiety. – Droga pani, wyjeżdżamy stąd jak nowo narodzone. W naszym codziennym menu mamy masaże lecznicze, baseny mineralne i serie kąpieli siarczkowych oraz borowinowych – opowiada Karolina z Warszawy, jedna z kobiet. – Tym razem przyjechałam z koleżanką z pracy. Prawie siłą oderwałam ją od biurka. Obie mamy kręgosłupy w rozsypce. Stres i siedzący tryb życia robią swoje. Tu się regenerujemy – dodaje. Kąpiel w wodzie siarczkowej Jednorazowa kąpiel w wodzie siarczkowej, która jest wlewana do specjalnej wanny, trwa nie dłużej niż 15 min. Zawarte w wodzie związki siarki są wchłaniane przez skórę i rozprowadzane po całym organizmie. Kąpiele łagodzą zmiany skórne, m.in. łuszczycę czy atopowe zapalenie skóry. Liczba ekspozycji przekłada się na efekt. – Często przyjeżdżają do nas młodzi ludzie, którzy np. dużo biegają lub uprawiają wspinaczkę wysokogórską. Bo kąpiele można też stosować profilaktycznie do skutków nadmiernych przeciążeń układu kostnego. Jeśli pochodne siarki są elementem budulcowym chrząstki, to dostarczając odpowiednią jej dawkę, możemy przeciwdziałać zmianom zwyrodnieniowym – tłumaczy dr n med. Marek Grabski, kierownik Centrum Rehabilitacji w sieci Malinowe Hotele. I dorzuca: – Ponieważ pani regularnie biega, taka kąpiel się pani przyda. Cóż, już po pierwszej próbie moja skóra staje się rzeczywiście aksamitnie gładka jak po peelingu. Jednak żeby kąpiele przyniosły długotrwałe efekty, trzeba by wziąć ich co najmniej kilka. Tym razem nie mam na to czasu. Jadę dalej do oddalonego o 17 km Buska-Zdroju (do którego prowadzi też czerwony szlak turystyczny). Tam czekają mnie kolejne zabiegi. Busko-Zdrój Busko-Zdrój rocznie odwiedza 43 tys. kuracjuszy i turystów. Nic dziwnego, wody siarczkowe odkryto tu wcześniej niż w Solcu-Zdroju. Już w XIII-wiecznych dokumentach stoi, że w Busku występują źródła mineralne o zbawiennych właściwościach dla układu oddechowego i kostnego. Pierwsze kroki kieruję na promenadę Mickiewicza. Łączy ona centrum miasteczka z XIX-wiecznym parkiem zdrojowym zaprojektowanym przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Alejki gęsto porośnięte klonami, kasztanowcami i jesionami prowadzą mnie do serca ogrodu – zabytkowego budynku Łazienek. To jednocześnie główny obiekt najstarszego w mieście Sanatorium Uzdrowiskowego „Marconi” z 1936 r. Rozglądam się dookoła. Cisza, spokój, mijają mnie grupki kuracjuszy, którzy po porannych zabiegach spacerują w parku lub jeżdżą na rowerach. Hotel jak galeria sztuki Wracam parkowymi alejami na promenadę, przy której stoi dostojny budynek luksusowego butikowego Hotelu Bristol. Obiekt łączy cechy nowoczesnego uzdrowiska z salonem odnowy biologicznej. Jego główną część stanowi zabytkowa, starannie odrestaurowana willa z 1896 r. (gdzie przed wojną mieściło się Sanatorium Bristol), do której parę lat temu dobudowano nowoczesną betonowo-szklaną bryłę. Już z daleka widzę przylegającą do fasady cienką linę, a na niej rzeźbę Piramida krzeseł. Wiem, że wyszła spod dłuta Jerzego Kędziory, którego prace znam z Sopotu, Bydgoszczy czy Berlina. To zapowiedź tego, co czeka mnie w hotelowym holu, który przypomina galerię sztuki. Zamiast żyrandolu gości wita olbrzymia szklana instalacja Piąta gwiazda Ludwiki Ogorzelec, polskiej artystki na stałe mieszkającej i tworzącej w Paryżu. Wokoło rzeźby Sylwestra Ambroziaka, ceramika Marka Cecuły, na ścianach obrazy artystów skupionych wokół Łodzi Kaliskiej, a także Antoniego Fałata i Jakuba Ciężkiego. – Dzieła sztuki znajdziemy tu na każdym kroku, w korytarzach, pokojach, gabinetach zabiegowych i spa, w restauracji czy kawiarni. To miejsce oddycha sztuką, bez niej bylibyśmy nijacy – podkreśla Wojciech Tworek, menedżer hotelu. Zabiegi rehabilitacyjne Przyznam jednak, że Bristol skusił mnie głównie… sprzętem rehabilitacyjnym. Mają tu bieżnię antygrawitacyjną opracowaną przez NASA, która odciąża nawet do 80 proc. wagi ciała. Jest idealna dla osób z nadwagą lub z problemami stawowymi. Fizjoterapeutka, która się mną zajmuje, opowiada, że z takiego sprzętu korzystają zawodnicy Barcelony, którzy rehabilitują stopy i stawy skokowe, by przyspieszyć regenerację. Potwierdzam – na tym magicznym urządzeniu czuję się co najmniej o połowę lżejsza, fantastyczne uczucie. Weszłam też na minutę do kriokomory, w której panuje minus 120 stopni. Ta z kolei obkurcza naczynia krwionośne, podnosi wydolność organizmu, ale też działa przeciwzmarszczkowo i wpływa pozytywnie na nastrój – znów potwierdzam. Kolejnym elementem, który wyróżnia Bristol spośród okolicznych uzdrowisk jest basen oczyszczany nanosrebrem. Można w nim pływać bez okularów, a leczniczy efekt kąpieli siarczkowych nie zostaje zachwiany. Oferta kulturalna Ale Busko-Zdrój to nie tylko uzdrowiska i spa. – To też kultura. Od 26 lat organizujemy tu Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. Zapraszamy najlepszych śpiewaków, pianistów, aktorów – mówi Karolina Kępczyk, dyrektor Buskiego Samorządowego Domu Kultury. Oglądam nowy budynek Buskiej Tężni Kultury w parku Zdrojowym. Nowoczesna drewniana owalna bryła obłożona jest tarniną i ma taras na dachu. – Inhalatorium i szklany dom zdrojowy z pijalnią wód będziemy łączyć z działalnością kulturalną i np. targiem solnym. Zimą planujemy zorganizować lodowisko z wypożyczalnią sprzętu – dodaje Kępczyk. Szydłów Ze Świętokrzyskiego wracam zregenerowana i chyba trochę młodsza. Ale żeby nie być gołosłowną, zajeżdżam jeszcze do średniowiecznego Szydłowa. Do miasta prowadzą XIV-wieczne mury obronne, których częścią jest Brama Krakowska. Pośrodku rynku stoi budynek tutejszego ratusza, który kilka lat temu kupiła Agnieszka Baxter. Dziś prowadzi w nim butik śliwkowy, w którym można kupić lokalne specjały, m.in. Szydłowiankę Śliwkę w Czekoladzie i powidła z pomarańczą. Właśnie po nie tu przyjechałam. – Jeżdżąc po świecie, uświadomiłam sobie, że mój rodzinny Szydłów z całym swoim historyczno-sadowniczym dziedzictwem nie ma znaku firmowego. A przecież to stolica śliwki. Od pokoleń suszy się je tu ręcznie, metodą tradycyjną na tzw. laskach w suszarniach opalanych drewnem liściastym. Postanowiłam to wykorzystać – opowiada Agnieszka. Dwa lata temu zajęła się m.in. produkcją oblanej czekoladą deserową Szydłowianki. – Jest znakomita. Delikatna i w odróżnieniu od podobnych wyrobów dostępnych na rynku nie jest przesłodzona – zachwala Ewa z Szydłowa, którą spotykam w butiku. Kupuję kilka paczek i jadę dalej. Znów mijam Dolinę Purpurową, śliwy uginają się od dojrzałych owoców. Tylko pana Stanisława już nigdzie nie widzę. Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Transport Droga z Warszawy do Buska-Zdroju zajmuje ok. 3 godz. Najlepiej jechać trasą S7. Do Buska kursują pociągi regionalne z Kielc, Częstochowy i Katowic. Działa też transport autobusowy (FlixBus, Polonus itd.). Nocleg Hotel Słoneczny Zdrój Medical SPA & Wellness w Busku-Zdroju to nowoczesne miejsce noclegowe połączone z całą gamą zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczych. W ofercie m.in. biomechaniczna stymulacja mięśni idealna w dysfunkcji układu ruchowego. Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju to nie tylko komfortowy hotel, ale też miejsce, gdzie kompleksowo leczy się choroby narządu ruchu, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne. Kąpiele lecznicze, masaże, ale też zabiegi z zakresu medycyny estetycznej i kosmetologii plus nocleg w przytulnym pokoju. To wszystko oferuje Dormed Medical SPA w Busku-Zdroju. Zakupy Do Olejarni Zagłoby w Mikułowicach (wsi oddalonej o 3 km od Buska-Zdroju) można wybrać się z dzieciakami i zobaczyć, jak metodą tradycyjną tłoczy się tu oleje. Najpierw ziarna trafiają do gniotownika, potem do prażalnika, a na końcu do prasy tłokowej. Z 7 kg nasion można zrobić nawet 1,5 litra cieczy. O ofercie m.in. oleje: rydzowy, rzepakowy, lniany, makowy, z konopi, musztardowy (z gorczycy). Artykuł był opublikowany w National Geographic Traveler w 2020 roku. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Czeska oferta dla Polaków: najlepsze uzdrowiska nawet o połowę tańsze
Po raz pierwszy w historii Czechy ruszają z programem dla kuracjuszy z Polski! Dzięki OPEN POLSKA możesz spędzić tydzień w wybranych hotelach już od 1800 zł. Leczenie, relaks i wellness w Karlowych Warach, Mariańskich i Franciszkowych Łaźniach oraz Jáchymovie czekają – liczba miejsc ograniczona!
Czeska Centrala Ruchu Turystycznego CzechTourism oraz kraj karlowarski uruchomiły program OPEN POLSKA – pierwszą w historii akcję skierowaną do Polek i Polaków. To niepowtarzalna okazja, aby spędzić tydzień w kilku wybranych do programu hotelach w renomowanych czeskich uzdrowiskach za jedyne 1800 zł. Polacy, dotąd stanowiący mniej niż 1% odwiedzających zachodnioczeskie uzdrowiska, są teraz szczególnie zapraszani, by odkryć czeskie „podziemne morze zdrowia”. Oferta OPEN POLSKA jest ograniczona czasowo – rezerwacji trzeba dokonać do końca stycznia 2026 roku, a pobyt musi odbyć się do końca maja (lub do wyczerpania puli pokoi). Hasło OPEN POLSKA należy podać przy rezerwacji. Co zawiera tygodniowy pobyt z rabatem OPEN POLSKA? W ramach pakietu Medical wellness z rabatem OPEN POLSKA otrzymujesz: 7 noclegów w pokoju 2-osobowym w wybranym hotelu śniadania i kolacje wstępną konsultację lekarską 1 zabieg dziennie (łącznie 6 w ciągu tygodnia) Zabiegi obejmują terapie wodne, manualne, torfowe oraz lokalne czeskie specjalności. Pakiet został opracowany na podstawie rekomendacji grupy polskich lekarzy, którzy odwiedzili czeskie uzdrowiska w sierpniu 2025 roku. Wstępna konsultacja i plan zabiegów mają profilaktyczny charakter, a badania koncentrują się na wykrywaniu niedoborów i poprawie ogólnego stanu zdrowia. Dodatkowe zabiegi można dokupić po konsultacji z lekarzem. Jakie są ceny i na co trzeba uważać? Standardowy koszt pobytu w czeskich uzdrowiskach wynosi 80–250 EUR za dzień w zależności od standardu hotelu. Z rabatem OPEN POLSKA można zapłacić już od 1800 PLN za cały tydzień. Do ceny należy doliczyć obowiązkową opłatę uzdrowiskową – ok. 2 EUR za dzień. Choć cena promocyjna jest niezwykle korzystna, zaleca się zwrócić uwagę na: odpowiednie stosowanie wód leczniczych (nie mieszać źródeł, nie pić z plastiku) punktualność przy zabiegach komunikację z personelem (najpewniejszy kontakt po angielsku, po niemiecku i po rosyjsku) Gdzie możesz skorzystać z programu: Karlowe Wary, Mariańskie, Franciszkowe i Jáchymov Program OPEN POLSKA obowiązuje w wybranych hotelach w czterech uzdrowiskach zachodnioczeskich: Karlowe Wary – największe historyczne uzdrowisko Europy kontynentalnej, słynne z kuracji pitnych i nowego instytutu balneologii I-LAB Mariańskie Łaźnie – romantyczne miasto w stylu neoklasycystycznym Franciszkowe Łaźnie – spokojna lokalizacja, alternatywa dla in vitro Jáchymov – specjalizacja w leczeniu bólów stawów, znane z kuracji radonowych Wszystkie uzdrowiska znajdują się stosunkowo blisko Polski i mają dobre połączenia komunikacyjne. Lotnisko w Pradze znajduje się w kierunku Karlowych Warów, a planowany nowy odcinek autostrady ma skrócić czas podróży o kolejne 20 minut. Pobyt w uzdrowiskach arto połączyć z jednym dniem w czeskiej stolicy. Jak zarezerwować i nie przegapić tej historycznej oferty? Aby skorzystać z programu, należy: Wybrać hotel z oferty OPEN POLSKA. Ich dostępność jest stale aktualizowana na tej stronie. Skontaktować się z nim mailowo i podać hasło OPEN POLSKA. Zarezerwować pobyt rozpoczynający się w niedzielę. Oferta jest ograniczona czasowo i ilościowo. Po pobycie otrzymasz krótką ankietę – organizatorzy liczą na opinię i rekomendację. To część testowego charakteru programu. Nie ma dofinansowania NFZ – to w pełni prywatna inicjatywa nastawiona na profilaktykę i regenerację. Jednak nawet bez rabatu czeskie uzdrowiska są 30–50% tańsze od zachodnioeuropejskich odpowiedników. Polacy są mile widziani i mile widziane są także dłuższe pobyty lecznicze. Czesi chcą stworzyć jeszcze bardziej międzynarodową atmosferę w swoich uzdrowiskach. To wyjątkowy moment, by spróbować czegoś nowego, zadbać o zdrowie i odpocząć w pięknym stylu. Źródło: visitczechia, Karlsbad region | ŽivyKraj.cz
Najlepsze produkcje od National Geographic na listopad – na co warto czekać jesienią
Najlepsze produkcje od National Geographic na listopad to zestawienie premier i wyjątkowych programów, które warto zobaczyć w długie jesienne wieczory. Odkryj inspirujące dokumenty, fascynujące seriale i ekscytujące opowieści o przyrodzie, historii i niezwykłych ludziach. Zobacz, na co warto zwrócić uwagę w ramówce National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People.
Listopadowa ramówka kanałów National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People to prawdziwa gratka dla wszystkich miłośników nauki, podróży i niezwykłych opowieści. Wśród premier znajdziesz zarówno emocjonujące dokumenty historyczne, odkrywające kulisy najważniejszych wydarzeń XX wieku, jak i spektakularne filmy przyrodnicze oraz fascynujące serie podróżnicze. Każdy miłośnik wiedzy i dobrej rozrywki znajdzie w listopadzie coś dla siebie – od niesamowitych historii z najdalszych zakątków świata po opowieści o odwadze, przetrwaniu i sile ludzkiego ducha. Najlepsze premiery National Geographic w listopadzie – co warto obejrzeć? Listopad w National Geographic to czas, gdy na antenie pojawiają się wyjątkowe dokumenty i serie, które pozwalają widzom odkrywać świat w sposób niepowtarzalny. W tym miesiącu propozycje programowe obejmują zarówno tematy historyczne, jak i fascynujące historie ze świata przyrody oraz inspirujące podróże. Oto wybrane najciekawsze produkcje na listopad: Programy historyczne i dokumentalne – listopadowe nowości National Geographic Najdziwniejsze przedmioty (Strangest Things) Premiera: 5 listopada, godz. 21:00, National Geographic Ten niezwykły cykl zabiera widzów do laboratoriów, muzeów i magazynów, gdzie dzięki nowoczesnej technologii 3D odkrywane są tajemnice najdziwniejszych artefaktów naszej planety. Program koncentruje się na niecodziennych znaleziskach i artefaktach, a naukowcy oraz historycy przedstawiają nowe spojrzenie na zagadkowe przedmioty z dawnych epok. Zastosowanie zaawansowanej technologii badawczej przybliża świat nauki do szerokiego grona odbiorców i buduje most między przeszłością a teraźniejszością. Przywódcy III Rzeszy (Masters of Reich) Premiera: 28 listopada, godz. 21:00, National Geographic Ten czteroodcinkowy cykl dokumentalny wykorzystuje odtajnione nagrania dźwiękowe i niepublikowane wcześniej materiały filmowe, by pokazać mechanizmy rządzące III Rzeszą i kulisy funkcjonowania jej przywódców. Dzięki nowoczesnym metodom analizy oraz cyfrowemu przetwarzaniu dźwięku, odkrywane są nowe fakty na temat decyzji i rozmów osób odpowiedzialnych za jedne z najważniejszych wydarzeń II wojny światowej. Polacy pod Monte Cassino (Hidden Histories: The Poles at Monte Cassino) Premiera: 7 listopada, godz. 21:00, National Geographic Film dokumentalny skupiający się na jednym z najważniejszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych epizodów II wojny światowej. Twórcy prezentują nie tylko wydarzenia z bitwy, ale także jej znaczenie polityczne i historyczne dla Polski i Europy. Filmy i serie przyrodnicze – niezwykłe światy na ekranie National Geographic Miodożery: Mistrzowie przetrwania (The Incredible Honey Badger) Premiera: 30 listopada, godz. 14:00, National Geographic Wild Ratel, nazywany również miodożerem, to jeden z najbardziej fascynujących mieszkańców afrykańskiej fauny. Program pokazuje, jak ten niezwykły drapieżnik uczy się radzić sobie z zagrożeniami, znosi ukąszenia jadowitych skorpionów i zmaga się z wrogo nastawionymi pszczołami. Naukowe spojrzenie na zwierzę i jego środowisko pozwala zrozumieć mechanizmy przetrwania w świecie dzikiej przyrody. Dzikie cuda Europy (Europe’s Wild Marvels) Premiera: 29 listopada, od godz. 15:00, National Geographic Wild Seria dokumentalna ukazująca bogactwo europejskiej przyrody, od lodowych pustkowi Svalbardu po ciepłe wybrzeża Morza Śródziemnego. Kamery National Geographic pokazują zarówno popularne, jak i rzadko spotykane gatunki – lamparty perskie, orły przednie, wieloryby czy niedźwiedzie polarne. Produkcja łączy spektakularne zdjęcia przyrodnicze z aktualnymi badaniami naukowymi, wzbogacając wiedzę widzów o europejskiej faunie i florze. Niesamowita Afryka (African Nights) Premiera: 2 listopada, od godz. 14:00, National Geographic Wild Cykl ukazujący różnorodność kontynentu afrykańskiego, od inteligentnych zachowań dzikich zwierząt po tajemnice ekosystemów takich jak Masai Mara. Programy te pogłębiają wiedzę o roli sprytu i adaptacji w przetrwaniu. Podróże, odkrycia i inspiracje – propozycje od Nat Geo People na jesienne wieczory Odkryć świat (The Infinite Explorer) Premiera: 9 listopada, godz. 12:00, National Geographic Profesor Hannah Fry odwiedza sześć krajów – od Hiszpanii, przez Wietnam, Grecję, Koreę Południową, Irlandię po Islandię – i przybliża, jak geografia, kultura i historia kształtują codzienność ich mieszkańców. Program łączy elementy reportażu podróżniczego z naukową analizą społeczną, pokazując, jak lokalne tradycje oraz warunki naturalne wpływają na tożsamość społeczeństw. Travel Man Premiera: 15 listopada, godz. 16:00, Nat Geo People Seria rozrywkowa z udziałem Richarda Ayoade’a, znanego z „Gadget Man”, przedstawia nietuzinkowe podejście do podróżowania. W każdym odcinku prowadzący oraz jego gość eliminują nudne elementy tradycyjnych wycieczek i oceniają najciekawsze atrakcje odwiedzanych miast. Praktyczny przewodnik po listopadowych premierach National Geographic Planowanie wieczorów z National Geographic jest niezwykle proste – wystarczy śledzić aktualną ramówkę kanałów i korzystać z zapowiedzi premier. Oto kilka wskazówek, które ułatwią zaplanowanie jesiennego relaksu z najlepszymi dokumentami i serialami: Kiedy i gdzie oglądać nowe programy National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People? National Geographic: premiery i największe dokumenty, zarówno historyczne, jak i naukowe. National Geographic Wild: głównie filmy i serie poświęcone dzikiej przyrodzie, niezwykłym zwierzętom oraz fascynującym ekosystemom. Nat Geo People: propozycje o podróżach, inspirujących ludziach i ciekawych kulturach. Aktualne harmonogramy premier znajdziesz na oficjalnej stronie National Geographic, a także w serwisach z telewizyjnymi przewodnikami programowymi. Jak zaplanować listopadowe wieczory z najlepszymi dokumentami i serialami? Warto przejrzeć ramówkę na początku miesiąca i zaznaczyć interesujące programy w swoim kalendarzu. Dla osób korzystających z telewizji internetowej istnieje opcja ustawienia przypomnień o premierach lub nagrywania wybranych programów na później. Najczęściej zadawane pytania o premiery National Geographic w listopadzie Czy programy National Geographic są dostępne w internecie? Tak, część produkcji dostępna jest na platformach streamingowych współpracujących z National Geographic. Które serie dokumentalne polecane są dla całej rodziny? Seriale przyrodnicze i podróżnicze, np. „Dzikie cuda Europy” czy „Odkryć świat”, są dostosowane także dla młodszych widzów. Czy National Geographic planuje premiery polskich produkcji? W listopadzie szczególnie polecamy film „Polacy pod Monte Cassino”, który podejmuje temat ważny dla polskiej historii. Źródło: National Geographic Polska – Oficjalna strona
Najlepsze sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem – poznaj 7 wyjątkowych miejsc, które cieszą się świetnymi opiniami
Najlepsze sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem to idealny wybór dla osób szukających skutecznej rehabilitacji i relaksu w zdrowym, morskim klimacie. Zebraliśmy opinie kuracjuszy i przygotowaliśmy zestawienie najchętniej wybieranych ośrodków, które wyróżniają się szeroką ofertą zabiegów i komfortowymi warunkami.
Spis treści: Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Sanatorium „Cegielski” w Ustce – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Sanatoria nad Bałtykiem przyciągają kuracjuszy z całej Polski dzięki połączeniu profesjonalnych zabiegów, leczniczego mikroklimatu i wypoczynku blisko morza. Ranking powstał na podstawie opinii pacjentów i branżowych zestawień. Obejmuje miejsca takie jak pełen atrakcji Kołobrzeg, Sopot czy Świnoujście, które regularnie otrzymują wysokie oceny za poziom świadczonych usług, nowoczesną bazę zabiegową oraz wyjątkową atmosferę sprzyjającą regeneracji i wypoczynkowi. Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Uzdrowisko Kołobrzeg jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc dla kuracjuszy szukających najlepszych sanatoriów nad Morzem Bałtyckim. To ośrodek oferujący szeroki zakres zabiegów, od balneoterapii przez hydroterapię po fizykoterapię. Baza zabiegowa jest regularnie modernizowana, a bliskość plaży sprawia, że kuracjusze mogą korzystać nie tylko z terapii, ale również codziennych spacerów nad morzem. Zaletą jest bogaty wybór pakietów turnusowych, dostosowanych do różnych potrzeb zdrowotnych. Opinie pacjentów podkreślają profesjonalizm personelu i wysoką jakość świadczonych usług. Wśród zabiegów znaleźć można kąpiele solankowe, masaże, inhalacje oraz terapie borowinowe. Wady? W sezonie letnim ośrodek cieszy się dużą popularnością, co może wiązać się z większą liczbą gości. Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Sopockie sanatorium MSWiA przyciąga zarówno lokalizacją tuż przy plaży i molo, jak i profesjonalną ofertą zabiegów rehabilitacyjnych. Kuracjusze mają do dyspozycji nowoczesny sprzęt oraz specjalistyczne programy rehabilitacyjne, w tym zabiegi na kręgosłup i stawy oraz terapie oddechowe. Atmosfera jest spokojna, a personel słynie z życzliwości i indywidualnego podejścia do pacjenta. Sopot jest ostatnio szczególnie popularny wśród kuracjuszy z Czech i Słowacki, którzy nazywają nadbałtycki kurort „polskim Monte Carlo”. Dużym plusem są także smaczne posiłki, które według opinii pacjentów, wyróżniają się na tle innych sanatoriów. Ośrodek oferuje także bogaty program rekreacyjny, pozwalający na korzystanie z atrakcji Sopotu. Minusem dla niektórych mogą być ograniczone terminy dostępności miejsc w szczycie sezonu. Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Świnoujście to wyjątkowe uzdrowisko na wyspach, gdzie morski klimat i obecność jodu sprzyjają terapii schorzeń układu oddechowego i krążenia. Ośrodki w Świnoujściu oferują nowoczesne zaplecze zabiegowe oraz szeroki wachlarz terapii: od hydroterapii, przez inhalacje solankowe po kinezyterapię. Kuracjusze chwalą wysoką jakość usług oraz zaangażowanie personelu medycznego. Szczególnie doceniane są terapie indywidualne, przystosowane do potrzeb seniorów oraz osób po urazach. Położenie tuż przy promenadzie i blisko plaży sprzyja spacerom i relaksowi. Wadą może być większa liczba odwiedzających w sezonie wakacyjnym. Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach to propozycja dla osób ceniących kameralność i indywidualne podejście do pacjenta. Położone blisko plaży i nadmorskiej promenady, zapewnia szybki dostęp do kąpieli słonecznych i morskich. Kuracjusze mogą liczyć na szeroką gamę zabiegów rehabilitacyjnych, od masaży leczniczych przez hydroterapię po elektroterapię. Po godzinach warto zobaczyć wybrać się na wycieczkę i zobaczyć jedno z nadbałtyckich miast, jak choćby atrakcje Ustki. Wyróżnikiem są komfortowe pokoje oraz domowa atmosfera. Obsługa dba o indywidualne potrzeby każdego kuracjusza, co znajduje odzwierciedlenie w bardzo dobrych opiniach. W ofercie znajdują się także zabiegi pielęgnacyjne oraz programy wellness. Wadą dla niektórych może być ograniczona liczba miejsc, co wymaga wcześniejszej rezerwacji. Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Kamień Pomorski to jedno z najstarszych uzdrowisk nad Bałtykiem, słynące z naturalnych złóż borowiny i solanek. Ośrodek specjalizuje się w leczeniu schorzeń reumatologicznych, układu ruchu oraz oddechowego. Kuracjusze mogą korzystać z kąpieli solankowych, okładów borowinowych, fizykoterapii i hydroterapii. Położenie w spokojnej okolicy, z dala od tłumów, sprzyja regeneracji i relaksowi. Opinie podkreślają skuteczność zabiegów oraz spokojną, wyciszającą atmosferę. Wady? Mniejsza liczba atrakcji turystycznych w porównaniu z większymi kurortami, co dla niektórych może być minusem. Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu wyróżnia się przyjazną, niemal rodzinną atmosferą oraz szeroką ofertą rehabilitacyjną. Ośrodek jest niewielki, co pozwala na większą indywidualizację terapii i szybki kontakt z personelem. Kuracjusze korzystają z różnorodnych zabiegów: masaży, inhalacji, fizykoterapii oraz hydroterapii. Komfortowe warunki zakwaterowania oraz dogodna lokalizacja blisko plaży sprzyjają wypoczynkowi. Opinie często podkreślają profesjonalizm obsługi oraz czystość w ośrodku. Wadą może być ograniczona liczba miejsc, przez co warto zarezerwować pobyt z wyprzedzeniem. Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Dąbki to mniejsze, ale bardzo cenione uzdrowisko nad Bałtykiem. Ośrodki w Dąbkach oferują zabiegi balneologiczne, inhalacje, masaże oraz terapie z wykorzystaniem borowiny i solanki. Klimat jest tu wyjątkowo łagodny, a bliskość lasów i jezior sprzyja regeneracji sił witalnych. Kuracjusze cenią sobie ciszę, spokój oraz bezpośredni kontakt z naturą. Ośrodki dbają o komfortowe warunki pobytu oraz indywidualne podejście do każdego pacjenta. W opiniach przewija się zachwyt nad spokojem i możliwością prawdziwego wypoczynku z dala od miejskiego zgiełku. Wadą może być mniejszy wybór atrakcji poza sezonem letnim. Najważniejsze zabiegi oferowane w sanatoriach nad Bałtykiem Sanatoria nad Bałtykiem oferują szeroką gamę zabiegów, w tym: balneoterapię (kąpiele solankowe, borowinowe) hydroterapię masaże lecznicze fizykoterapię (elektroterapia, ultradźwięki) inhalacje kinezyterapię terapie indywidualne dla seniorów Każdy ośrodek dostosowuje zabiegi do potrzeb kuracjuszy, bazując na aktualnych standardach lecznictwa uzdrowiskowego. Opinie kuracjuszy o pobycie w sanatoriach nadmorskich Kuracjusze najczęściej chwalą: wysoki poziom opieki medycznej nowoczesną bazę zabiegową dostęp do morza i nadmorskich spacerów różnorodność zabiegów miłą i pomocną obsługę Wadą może być większe obłożenie w sezonie wakacyjnym. Klimat morski i jego wpływ na zdrowie kuracjuszy Pobyt w sanatorium nad Bałtykiem wspiera leczenie m.in. chorób układu oddechowego, krążenia i reumatycznych. Mikroklimat z wysoką zawartością jodu oraz bliskość lasów wpływają korzystnie na odporność organizmu i ogólne samopoczucie. Czym kierować się przy wyborze sanatorium nad Bałtykiem Przy wyborze ośrodka warto zwrócić uwagę na: profil leczniczy sanatorium ofertę zabiegów lokalizację względem morza opinie innych kuracjuszy warunki zakwaterowania dostępność terminów Rezerwacja pobytu – na co zwrócić uwagę Rezerwując turnus, warto: zrobić to z wyprzedzeniem, zwłaszcza na sezon letni upewnić się, czy ośrodek ma wolne miejsca sprawdzić możliwość refundacji przez NFZ dopytać o szczegóły pobytu (dieta, animacje, rekreacja) Sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem to propozycja zarówno dla osób aktywnych, jak i szukających spokoju oraz pełnej regeneracji. Niezależnie od wybranego ośrodka, nadmorski klimat sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu. Źródła: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co robi z ciałem człowieka 10-godzinny lot? Lekarze wyjaśniają
Długie loty potrafią nieźle dać się we znaki – od bólu pleców po odwodnienie. Eksperci, w tym lekarz z Explorers Club, tłumaczą, co dokładnie dzieje się z naszym ciałem i jak przetrwać podróż w lepszej formie.
Spis treści: Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Dlaczego powietrze w samolocie tak wysusza śluzówki? Zatkane uszy, ból zatok i... infekcje? Eksperci wyjaśniają Dlaczego długie siedzenie w samolocie może powodować ból? Jak długi lot wpływa na trawienie i oddychanie? Zakrzepica – największe zagrożenie na długich trasach Suchość śluzówek, ból zatok, sztywność mięśni czy problemy z krążeniem to tylko część skutków ubocznych długotrwałego przebywania w kabinie samolotu. Zwłaszcza w przypadku lotów trwających ponad 10 godzin – jak to z Warszawy do Los Angeles czy z Warszawy do Tokio – ryzyko powikłań wzrasta. Jakie sygnały ostrzegawcze powinny nas zaniepokoić? I co możemy zrobić, by przygotować ciało do kilkunastu godzin w powietrzu? Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Długie loty mogą poważnie wpłynąć na twoje ciało. Jeśli niedawno odbyłeś taką podróż – zwłaszcza siedząc na miejscu z ograniczonym odchyleniem oparcia – z pewnością pamiętasz towarzyszący jej dyskomfort. Wielkość i rozstaw siedzeń, czyli ilość miejsca na nogi, systematycznie się zmniejszają od lat 90., podczas gdy czas spędzany przez pasażerów w powietrzu wyraźnie się wydłuża. Gdy linia Qantas uruchomi bezpośrednie połączenie Sydney–Londyn, planowane na koniec 2025 roku, będzie to najdłuższy lot na świecie – aż 20 godzin w powietrzu. Obecnie rekord należy do Singapore Airlines, których trasa Nowy Jork–Singapur trwa ponad 18 godzin. Dyskomfort to nie tylko skrępowana pozycja. Dochodzi do tego suche powietrze w kabinie – podrażniające gardło, nos i skórę – oraz zmiany ciśnienia, które mogą wpływać na zatoki. W skrajnych przypadkach latanie może być śmiertelnie niebezpieczne, jeśli w kończynach utworzy się zakrzep krwi, który przemieści się do płuc i spowoduje zatorowość płucną. Na szczęście eksperci uspokajają – większość pasażerów nie musi się obawiać. – Zasadniczo latanie jest bezpieczne dla wszystkich. Problemy pojawiają się tylko wtedy, gdy ktoś ma ukryte schorzenia – mówi dr Michael J. Manyak, lekarz specjalizujący się w urologii i medycynie ekspedycyjnej, członek Explorers Club. Dlaczego powietrze w samolocie tak wysusza śluzówki? Około 50% powietrza w kabinie samolotu pochodzi z zewnątrz – z dużych wysokości – i jest wyjątkowo suche. – W rezultacie jest ono o wiele mniej wilgotne niż powietrze, którym oddychasz na ziemi – tłumaczy dr Michael J. Manyak. Takie środowisko może powodować przesuszenie oczu, nosa i ust. – Twoje błony śluzowe wysychają – mówi dr Manyak. – Suche powietrze prowadzi do odwodnienia układów organizmu. Picie dużej ilości wody przed i w trakcie lotu może poprawić zarówno samopoczucie, jak i krążenie. Ekspert dodaje, że zimne, suche powietrze może zaostrzyć niektóre choroby układu oddechowego, takie jak astma. – Większość osób nie musi jednak obawiać się poważnych dolegliwości – poza dyskomfortem – zaznacza dr Manyak. Zatkane uszy, ból zatok i... infekcje? Eksperci wyjaśniają Zmiany ciśnienia podczas startu i lądowania wpływają na zatoki i mogą powodować dyskomfort. – U niektórych osób skutkuje to bólem nosa i uszu – tłumaczy dr Laleh Gharahbaghian, lekarz i profesor medycyny ratunkowej na Uniwersytecie Stanforda. – Najczęściej dotyka to osób z chorobami zatok, podczas gdy u zdrowych zwykle objawia się lekkim uczuciem „zatkanych uszu” – wyjaśnia. Dr Gharahbaghian zaleca przyjmowanie środków udrażniających przed lotem, regularne nawadnianie się oraz stosowanie leków przeciwzapalnych, jeśli jesteś przeziębiony lub masz zatkany nos. A co z infekcjami? Choć może się wydawać, że po każdym locie łapiesz przeziębienie, dr Manyak uspokaja: prawdziwe ryzyko zaczyna się wcześniej – na lotniskach, gdzie tłumy ludzi przebywają w słabo wentylowanych pomieszczeniach bez odpowiednich filtrów powietrza. Według danych IATA, powietrze w kabinie jest w 50% filtrowane przez system HEPA, a w pozostałej części pochodzi z zewnątrz i jest wymieniane 20–30 razy na godzinę. Dlaczego długie siedzenie w samolocie może powodować ból? Brak możliwości ruchu oznacza przebywanie w jednej pozycji przez wiele godzin, co prowadzi do napięcia mięśni i bólu. Dr Laleh Gharahbaghian podkreśla, że uczucie sztywności pleców, szyi czy ud w trakcie długiego lotu nie jest niczym niezwykłym. Pomaga wstawanie i przechadzanie się po pokładzie, gdy tylko jest to bezpieczne. Nawet drobne ruchy – jak podnoszenie pięt podczas siedzenia – mogą przynieść ulgę. – Większość urazów nasila się po długim siedzeniu, ponieważ dochodzi do stanu zapalnego, który nie może zostać usunięty bez aktywności fizycznej – tłumaczy Kevin Lees, dyrektor ds. chiropraktyki w The Joint Chiropractic. Jak długi lot wpływa na trawienie i oddychanie? Długotrwałe siedzenie wpływa nie tylko na mięśnie, ale też na układ pokarmowy. – Brak ruchu spowalnia przesuwanie się treści pokarmowej przez jelita – zauważa Kevin Lees. – Gdy jesteś nieruchomy, brakuje bodźca do pracy jelit – dodaje dr Michael J. Manyak. – Z tego samego powodu pacjentów po operacjach jak najszybciej się uruchamia. Ruch wspiera również krążenie i procesy gojenia. Zgarbiona pozycja może sprzyjać refluksowi żołądkowemu, który prowadzi do nudności – zauważa Lees. Dr Manyak jednak uspokaja: nudności i objawy choroby lokomocyjnej wywołane turbulencjami zwykle szybko mijają. – Piloci starają się omijać niespokojne rejony, dlatego choroba lokomocyjna często ustępuje natychmiast po ustabilizowaniu lotu – dodaje. Przygarbiona sylwetka wpływa również na układ oddechowy. Może ograniczać ruch klatki piersiowej, prowadząc do płytkiego i spowolnionego oddychania. – Płytki oddech oznacza niższy pobór tlenu – mówi Lees. – To może skutkować zamgleniem umysłu, zawrotami głowy, a nawet uczuciem zmęczenia. Zakrzepica – największe zagrożenie na długich trasach Największym ryzykiem podczas długiego lotu jest problem znany również z długotrwałego unieruchomienia na ziemi – zakrzepica żył głębokich (DVT). – Najgroźniejsza jest zakrzepica żył głębokich, czyli zakrzep w nogach – wyjaśnia dr Laleh Gharahbaghian. – Jeśli skrzep przemieści się do płuc, może stanowić zagrożenie życia. Objawy DVT to obrzęk, pulsowanie lub ból jednej nogi. – Ból wynika z utrudnienia przepływu krwi do serca – tłumaczy dr Michael J. Manyak. – Żyły puchną, pojawia się ból. Czynników ryzyka jest wiele. Dr Manyak sam dowiedział się o własnej genetycznej skłonności do zakrzepów po przebytym epizodzie zakrzepicy po locie międzynarodowym. Do najczęstszych czynników ryzyka zaliczają się: wywiad rodzinny w kierunku zakrzepicy ciąża i okres poporodowy nowotwory i leczenie onkologiczne stosowanie antykoncepcji hormonalnej choroby serca (według American Heart Association) Aby poprawić krążenie, dr Manyak zaleca chodzenie po pokładzie co godzinę oraz wykonywanie prostych ćwiczeń nóg. Pomocne mogą być również skarpetki uciskowe, które zapobiegają gromadzeniu się krwi w nogach podczas długiego lotu. – To dobra rada dla każdego, kto na myśl o długim locie zaczyna się niecierpliwić – podsumowuje dr Manyak. – Największym źródłem dyskomfortu podczas długiej podróży jest brak ruchu. Źródło: National Geographic
Dlaczego nie można przesiąść się na wolne miejsce w samolocie?
Choć wolne miejsce w samolocie może wydawać się okazją do większego komfortu, zajęcie go bez zgody załogi może mieć nieprzyjemne konsekwencje. Linie lotnicze traktują kwestię przypisanych miejsc wyjątkowo rygorystycznie, a samowolna zmiana fotela może naruszać przepisy dotyczące bezpieczeństwa i wiązać się z dodatkowymi opłatami. Dlaczego zatem nie można usiąść tam, gdzie akurat jest pusto?
To, że w samolocie pozostają wolne miejsca, nie oznacza, że można z nich swobodnie korzystać. Samowolna zmiana fotela bez zgody załogi może skutkować nie tylko upomnieniem, lecz także dodatkową opłatą. W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się relacje oburzonych podróżnych, którzy opisują swoje doświadczenia z pokładów samolotów. „Lot z Houston do Hondurasu, trzy godziny w powietrzu. Samolot prawie pusty, a obsługa oznajmia, że nikt nie może zmienić miejsca, chyba że dopłaci 86 dolarów za osobę” – napisała jedna z pasażerek United Airlines, publikując zdjęcie pustych rzędów przed sobą. Choć taka sytuacja może wydawać się absurdalna, przewoźnicy mają ku temu konkretne powody – i nie sprowadzają się one wyłącznie do kwestii finansowych, lecz także do zasad bezpieczeństwa i równowagi samolotu. Jak rozmieszczenie pasażerów wpływa na bezpieczeństwo lotu? Jak wyjaśniają eksperci lotniczy, rozmieszczenie pasażerów w samolocie nie jest przypadkowe. „Każda maszyna musi mieć zachowaną równowagę masy, by mogła bezpiecznie wystartować, lecieć i wylądować” – tłumaczył w rozmowie z „USA Today” Brett Snyder, właściciel biura podróży i bloger. Dodał, że choć problem ten jest szczególnie istotny w przypadku mniejszych samolotów, również w dużych odrzutowcach nieprawidłowe rozłożenie ciężaru może wpływać na stabilność lotu. „Linie lotnicze dokładnie wiedzą, ilu pasażerów znajduje się na pokładzie i w których rzędach siedzą. Na tej podstawie systemy pokładowe obliczają tzw. wagę i wyważenie, a bagaż i ładunek rozmieszczane są tak, by zachować właściwą równowagę” – podkreślił Snyder. Warto wiedzieć, że nawet niewielkie przesunięcia ciężaru w niewłaściwym kierunku mogą zaburzyć te proporcje, dlatego załoga nie może pozwolić, by pasażerowie samodzielnie zmieniali miejsca w trakcie lotu. Miejsca premium w samolocie – dlaczego nie można ich zająć bez dopłaty? Drugim powodem, dla którego linie lotnicze nie pozwalają pasażerom dowolnie zmieniać miejsc, są kwestie taryfowe. Współczesne samoloty mają wyraźnie wydzielone strefy, a za dodatkową przestrzeń na nogi czy miejsce w pierwszych rzędach trzeba zapłacić więcej. Gdyby po starcie można było dowolnie przesiadać się na takie miejsca, oznaczałoby to de facto korzystanie z „usługi premium” bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Z tego powodu załoga ma obowiązek pilnować, by nikt nie zajmował miejsc należących do droższej kategorii. Jak przypomina linia United Airlines w jednym ze swoich oświadczeń: „Klienci, którzy wybierają klasę Economy Plus, płacą za dodatkową przestrzeń. Gdybyś kupił Toyotę, nie mógłbyś odjechać Lexusem tylko dlatego, że akurat stoi wolny”. Procedura zmiany miejsca w samolocie W przypadku niezadowolenia z przydzielonego miejsca przed wejściem na pokład istnieje kilka możliwości jego zmiany. W pierwszej kolejności warto sprawdzić dostępność innych miejsc w aplikacji przewoźnika lub na jego stronie internetowej – większość linii umożliwia dokonanie takiej korekty samodzielnie, jeszcze przed rozpoczęciem odprawy. Jak wyjaśnił Brett Snyder, ekspert branży lotniczej: „Samoobsługa w aplikacji to najprostszy sposób na zmianę miejsca”. Jeśli nie ma wolnych miejsc w systemie, można poprosić o pomoc pracowników obsługi przy bramce. W niektórych przypadkach mają oni możliwość przydzielenia innego siedzenia, na przykład w wyniku anulowanej rezerwacji. Ostatecznym rozwiązaniem pozostaje kontakt z załogą pokładową, jednak należy to robić jedynie w uzasadnionych sytuacjach. „Stewardesa może pomóc, jeśli występują poważne problemy zdrowotne lub bezpieczeństwa, ale w innych przypadkach próby samowolnej zmiany miejsca utrudniają jej pracę” – dodał znawca. Źródło: USA Today, Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Co się dzieje, gdy na morzu dochodzi do przestępstwa? „Kobieta z kabiny 10” pokazuje mroczną stronę rejsów
W nowym thrillerze Netflixa „Kobieta z kabiny dziesiątej” Laura „Lo” Blacklock (w którą wciela się Keira Knightley) budzi się w środku nocy na luksusowym superjachcie i słyszy krzyk. Gdy podchodzi do balkonu, dostrzega, jak sądzi, ślady krwi na barierce i kogoś wypadającego za burtę. Ale co by się stało, gdyby taka sytuacja naprawdę miała miejsce na statku? Jak funkcjonują procedury obsługi pasażerów w rejsach, gdy dochodzi do wypadku lub podejrzenia tragedii na pokładzie?
Spis treści: Jak naprawdę wyglądają procedury, gdy ktoś wypada za burtę? Co się dzieje, gdy na pokładzie dochodzi do przestępstwa? Kto odpowiada za dochodzenie w sprawie przestępstw na wodach międzynarodowych? Film z Keirą Knightley w roli głównej bije obecnie rekordy popularności na Netflixie, przyciągając uwagę widzów na całym świecie. Akcja rozgrywająca się na luksusowym jachcie od pierwszych minut trzyma w napięciu, a atmosfera klaustrofobicznego niepokoju narasta z każdą sceną. W jednej z kluczowych momentów dziennikarka Laura „Lo” Blacklock alarmuje załogę po tym, jak jest przekonana, że była świadkiem zbrodni. Rozpoczynają się gorączkowe poszukiwania rzekomo zaginionego pasażera – jednak wbrew jej słowom wszyscy na pokładzie wydają się obecni. Gdy jeden z członków załogi nakazuje odwołać wezwanie Mayday do Straży Przybrzeżnej, Blacklock pyta z niedowierzaniem: „Zadzwoniłeś do Straży Przybrzeżnej?”, na co słyszy spokojną odpowiedź: „Oczywiście że tak”. Thriller „Kobieta z kabiny 10”, oparty na bestsellerowej powieści Ruth Ware, to nie tylko opowieść o strachu i obsesji, lecz także historia, która w zaskakująco realistyczny sposób dotyka kwestii bezpieczeństwa na morzu. Warto więc przyjrzeć się temu, jak podobna sytuacja wyglądałaby w rzeczywistości, gdyby podczas rejsu faktycznie doszło do tragedii. Jak naprawdę wyglądają procedury, gdy ktoś wypada za burtę? W sytuacji, gdy pasażer lub członek załogi wypadnie za burtę, obsługa statku natychmiast wdraża ściśle określone procedury bezpieczeństwa. –Najprościej mówiąc, statek zawraca dokładnie w miejsce, w którym znajdowała się osoba, by rozpocząć akcję poszukiwawczą – wyjaśnił w rozmowie z „USA Today” Michael Winkleman, prawnik z kancelarii Lipcon, Margulies & Winkleman specjalizujący się w prawie morskim. Jeśli jednak nikt nie był świadkiem zdarzenia ani nie zarejestrowały go kamery, procedura wygląda inaczej. W pierwszej kolejności załoga przeszukuje statek, od kabin i korytarzy po pokłady rekreacyjne, aby upewnić się, że zaginiona osoba nie znajduje się na pokładzie. – Nie ma sensu zawracać ogromnego statku w poszukiwaniu kogoś, kto po prostu siedzi w barze i pije drinka – tłumaczył Winkleman. Takie poszukiwania mogą trwać nawet kilka godzin. Dopiero gdy nie przyniosą rezultatu, kapitan podejmuje decyzję o zawróceniu jednostki i rozpoczęciu akcji ratunkowej na morzu, a służby pokładowe powiadamiają odpowiednie władze przybrzeżne. W zależności od miejsca zdarzenia działania te prowadzone są we współpracy z krajowymi ośrodkami ratownictwa morskiego – w Europie z służbami SAR (Search and Rescue), a w Stanach Zjednoczonych ze Strażą Przybrzeżną (U.S. Coast Guard). Celem jest jak najszybsze dotarcie do miejsca, w którym osoba mogła wpaść do wody, zanim prądy morskie uniemożliwią skuteczne poszukiwania. Co się dzieje, gdy na pokładzie dochodzi do przestępstwa? W przeciwieństwie do fabuły thrillera „Kobieta z kabiny 10” na współczesnych statkach wycieczkowych obowiązują precyzyjne procedury dotyczące przestępstw na morzu. Większość dużych jednostek posiada własne służby ochrony, które pełnią funkcję policji pokładowej. – Gdy istnieje podejrzenie przestępstwa, to właśnie one przejmują kontrolę nad sytuacją – wyjaśnił Winkleman. Standardowy protokół zakłada natychmiastowe odizolowanie miejsca zdarzenia, zabezpieczenie dowodów i uniemożliwienie dostępu osobom postronnym. – Jeśli mają podejrzanego, personel ochrony może go zatrzymać i umieścić w areszcie pokładowym. W praktyce jest to więzienie na statku – dodał prawnik. Równocześnie załoga ma obowiązek powiadomić odpowiednie władze w najbliższym porcie, do którego zmierza. W przypadku rejsów na Karaiby może to być Bahamas Maritime Authority, natomiast w Europie – służby morskie kraju, w którego wodach znajduje się statek. Ostatecznie decyzję o dalszym postępowaniu podejmują organy ścigania państwa, które ma prawo prowadzić śledztwo w tej sprawie. Jednak jeszcze przed zawinięciem do portu załoga sporządza szczegółowe raporty i dokumentację fotograficzną, by zachować pełny ciąg dowodowy. Kto odpowiada za dochodzenie na wodach międzynarodowych? To, kto zajmuje się śledztwem w przypadku przestępstwa na statku, zależy przede wszystkim od miejsca zdarzenia i państwa, pod którego banderą pływa jednostka. W praktyce oznacza to, że jurysdykcja na morzu często ma charakter międzynarodowy. W Stanach Zjednoczonych śledztwo prowadzi FBI, jeśli przestępstwo wydarzyło się na wodach amerykańskich, na statku należącym do firmy z USA lub dotyczyło obywateli tego kraju. Podobne zasady obowiązują w Europie – odpowiedzialność zazwyczaj spoczywa na państwie bandery lub kraju, w którego wodach doszło do zdarzenia. Sytuację komplikuje jednak fakt, że wiele statków pływa pod tzw. tanimi banderami, zarejestrowanymi w państwach o łagodniejszych przepisach, takich jak Bahamy, Panama czy Malta. W takich przypadkach dochodzenia często wymagają współpracy międzynarodowych służb i organów morskich. Źródła: USA Today, BBC, Guardian, Międzynarodowa Organizacja Morska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Po decyzji UOKIK możesz dostać 40 zł od Booking.com. Pokazujemy, jak to zrobić krok po kroku
Korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r.? Możesz dostać 40 zł lub stały awans w programie Genius. To efekt decyzji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W artykule wyjaśniamy, kto może skorzystać, jak i gdzie złożyć reklamację.
Dlaczego Booking.com musi wypłacić rekompensaty klientom? 1 sierpnia 2025 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wydał decyzję zobowiązującą Booking.com do zmiany sposobu informowania klientów. Dotyczy to nieprawidłowego przekazywania informacji o tym: czy gospodarz to przedsiębiorca, czy osoba prywatna, że rezerwacje u osób prywatnych nie podlegają ochronie konsumenckiej, jak wygląda podział obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Decyzja została opublikowana pod numerem RKR-3/2025 i jest dostępna na stronie www.uokik.gov.pl. Jakie przysporzenia przysługują użytkownikom serwisu? Zgodnie z decyzją UOKiK, Booking.com musi przyznać użytkownikom jedno z dwóch przysporzeń konsumenckich: Trwałe podniesienie poziomu w programie Genius o jeden poziom, jeśli użytkownik ma poziom 1 lub 2 w chwili otrzymania informacji, 40 zł w Portfelu Booking.com, jeśli użytkownik ma już najwyższy poziom Genius. Środki te można wykorzystać w ciągu roku na dowolną usługę na Booking.com, o ile możliwa jest płatność z Portfela. Przysporzenie przysługuje każdemu uprawnionemu konsumentowi tylko raz, niezależnie od liczby dokonanych rezerwacji. Ważne jest również, że przysporzenie mogą otrzymać osoby, które obecnie nie mają konta na Booking.com, pod warunkiem że założą je w ciągu 7 dni od otrzymania informacji o przyznaniu rekompensaty. Kto i jak może złożyć reklamację do Booking.com? Reklamacje mogą składać konsumenci, którzy: dokonali rezerwacji od 1 stycznia 2023 r., nie byli jasno informowani, czy gospodarz to osoba prywatna czy przedsiębiorca, nie wiedzieli, że ochrona konsumencka nie dotyczy rezerwacji u osób prywatnych, nie byli poinformowani o podziale obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Reklamację należy złożyć przez Centrum pomocy Booking.com – najlepiej przez stronę lub aplikację po zalogowaniu numerem rezerwacji i kodem PIN. Dla przyspieszenia rozpatrzenia warto dodać w treści słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Reklamację trzeba złożyć do trzech miesięcy od dnia otrzymania informacji o przyznaniu prawa do przysporzenia. Kiedy obowiązuje decyzja UOKiK? Decyzja została wydana 1 sierpnia 2025 r. i ma zastosowanie do wszystkich konsumentów w Polsce. Dotyczy rezerwacji dokonanych od 1 stycznia 2023 r. do trzech miesięcy po otrzymaniu informacji o przysporzeniu. Pełna treść decyzji RKR-3/2025 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl. Jak wygląda procedura krok po kroku? Sprawdź, czy korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r. Zaloguj się na stronie Booking.com lub w aplikacji. Przejdź do Centrum pomocy i wybierz odpowiednią rezerwację. Złóż reklamację, wpisując numer rezerwacji i PIN. W treści dodaj słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Jeśli nie masz konta – załóż je w ciągu tygodnia od otrzymania informacji o przysporzeniu. Poczekaj na rozpatrzenie – otrzymasz 40 zł w Portfelu lub awans w programie Genius. Co jeszcze warto wiedzieć? Reklamacja musi być złożona przez osobę fizyczną – konsumenta. Nawet jeśli wcześniej usunąłeś konto, możesz skorzystać z rekompensaty po jego ponownym założeniu. Środki z Portfela Booking.com są ważne przez 12 miesięcy. Źródła: Decyzja UOKiK RKR-3/2025
Wycieczki z przewodnikiem to przyszłość podróżowania? Pokolenie X chce inaczej poznawać świat
Coraz więcej podróżnych rezygnuje z samodzielnego planowania wyjazdów, gdyż mają dość stresu, nadmiaru informacji i niepewności. Zamiast tego wybierają wycieczki z przewodnikiem, które łączą wygodę, autentyczność oraz poczucie bezpieczeństwa.
Choć wiele osób samodzielnie planuje wakacje, rezygnując z usług biur podróży, trend ten zaczyna się zmieniać. Z najnowszego badania wynika, że to właśnie wycieczki z przewodnikiem stają się przyszłością podróżowania. Coraz więcej turystów (zwłaszcza z pokolenia X) szuka dziś nie tanich, lecz dobrze zorganizowanych i świadomych podróży. Nowy trend w turystyce. Pokolenie X wybiera podróże z przewodnikiem Z najnowszego badania przeprowadzonego przez MMGY Travel Intelligence na zlecenie firmy Globus wynika, że wycieczki z przewodnikiem zyskują na popularności wśród dojrzałych podróżnych. Aż 74% przedstawicieli pokolenia X i 71% młodszej części pokolenia wyżu demograficznego zadeklarowało zainteresowanie tą formą podróżowania. W ankiecie wzięło udział 5000 respondentów w wieku od 50 do 65 lat ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii i Nowej Zelandii. Uczestnicy badania odpowiadali na pytania dotyczące motywacji, barier i świadomości związanej z turystyką zorganizowaną. Wyniki pokazały wyraźną zmianę w sposobie, w jaki to pokolenie chce odkrywać świat – coraz częściej wybiera ono podróże, które łączą wygodę z bezpieczeństwem i dobrze zaplanowanym doświadczeniem. Jak podkreślił Steve Born, dyrektor marketingu grupy Globus, „podróżni oczekują dziś elastyczności i prostoty w organizacji wyjazdów”. Co sprawia, że zorganizowane podróże znów stają się popularne? Badanie MMGY Travel Intelligence pokazało, że współcześni podróżni coraz częściej szukają w wyjazdach czegoś więcej niż tylko odpoczynku. Wśród najczęściej wymienianych motywacji znalazły się: chęć głębszego kontaktu z kulturą (54%), potrzeba zobaczenia zabytków i miejsc o symbolicznym znaczeniu (52%), pragnienie oderwania się od codziennego stresu (50%). To właśnie połączenie autentyczności, historii i relaksu sprawia, że wycieczki z przewodnikiem zyskują przewagę nad samodzielnym podróżowaniem. Dla wielu osób równie ważna jak sama treść podróży pozostaje jednak jej organizacja. 60% respondentów wskazało, że kluczowym czynnikiem zachęcającym do wyboru wycieczki z przewodnikiem jest dobrze zaplanowana równowaga między zajęciami a czasem wolnym. Połowa badanych docenia też wygodę wynikającą z braku konieczności zajmowania się logistyką – od rezerwacji po transport. Jak dodał Steve Born, współczesny podróżny chce „odprężyć się i nie martwić szczegółami”, a jednocześnie mieć poczucie swobody i autentyczności. Dlatego zorganizowane wyjazdy coraz częściej postrzegane są nie jako ograniczenie, lecz jako sposób na pełniejsze i spokojniejsze przeżycie podróży. Co więcej, ponad połowa ankietowanych (55%) wskazała również, że najbardziej atrakcyjną formą poznawania świata są dziś wycieczki w małych grupach. Turyści cenią kameralną atmosferę, większą elastyczność i możliwość odkrywania miejsc, do których nie docierają duże grupy zorganizowane. Takie wyjazdy oferują bliskość, autentyczność i komfort – wartości, które coraz bardziej definiują współczesne podejście do turystyki. Źródła: Travel Weekly, Travel Pulse, Travel Market Report, MMGY Travel Intelligence Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Cyfrowa rewolucja w Ryanairze. To koniec papierowych kart pokładowych
Nadchodzą zmiany, które mogą zakończyć pewien etap w historii taniego latania. Ryanair modernizuje proces odprawy, odchodząc od tradycyjnych rozwiązań, z których od lat korzystali podróżni.
Na początku roku Michael O’Leary, prezes Grupy Ryanair, ogłosił, że w ciągu najbliższych miesięcy linia całkowicie zlikwiduje stanowiska odprawy na lotniskach. – Jeśli pasażerowie chcą nadal korzystać z niskich cen biletów w Ryanairze, muszą zaakceptować odprawę wyłącznie za pośrednictwem aplikacji – tłumaczył O’Leary, podkreślając, że decyzja pozwoli ograniczyć koszty operacyjne i zredukować potrzebę zatrudniania pracowników naziemnych. Teraz przewoźnik potwierdził, że plan wchodzi w życie. Nowe zasady odprawy w Ryanairze Ryanair ogłosił wprowadzenie nowej polityki odprawy, która zacznie obowiązywać już 12 listopada i obejmie wszystkich pasażerów. Od tego momentu proces odprawy będzie możliwy wyłącznie za pośrednictwem aplikacji mobilnej przewoźnika, a cyfrowa karta pokładowa całkowicie zastąpi papierowe wydruki. Linia argumentuje, że decyzja ma na celu uproszczenie procedur, poprawę kontaktu z podróżnymi oraz ograniczenie zużycia papieru – według szacunków Ryanaira pozwoli to zaoszczędzić nawet 300 ton papieru rocznie. Michael O’Leary, prezes grupy, podkreślił, że zmiana wpisuje się w strategię zrównoważonego rozwoju. – Chcemy, by wszyscy nasi podróżni przeszli na cyfrowe karty pokładowe – wyznał w rozmowie z „Independent”. Jak dodał przewoźnik, już dziś około 80% klientów korzysta z mobilnych form odprawy, dlatego dla większości pasażerów zmiana nie powinna stanowić problemu. Nowa polityka oznacza również koniec jednej z najbardziej krytykowanych opłat w historii Ryanaira. Do tej pory pasażerowie, którzy prosili o wydruk karty pokładowej na lotnisku, musieli zapłacić 20 euro. Od listopada usługa ta będzie bezpłatna – jednak wyłącznie dla osób, które odprawią się wcześniej online. W przeciwnym razie podróżni będą musieli liczyć się z dodatkowymi kosztami: 55 euro na większości lotnisk, 40 euro w Austrii i 30 euro w Hiszpanii. Ryanair wprowadza pełną digitalizację odprawy Nowe zasady Ryanaira formalnie nie nakładają obowiązku posiadania smartfona, jednak linia wyraźnie promuje korzystanie z aplikacji mobilnej jako najwygodniejszej i najbezpieczniejszej formy odprawy. Cyfrową kartę pokładową będzie można co prawda okazać także w formie pliku PDF lub zdjęcia w telefonie, a w niektórych przypadkach nawet w wersji papierowej — jeśli dane lotnisko ją zaakceptuje — jednak przewoźnik dąży do całkowitego odejścia od drukowanych dokumentów. W razie problemów z dostępem do telefonu, pasażerowie będą mogli zostać zidentyfikowani na podstawie dokumentu tożsamości, pod warunkiem że odprawa została wcześniej dokonana online. Brak wcześniejszej odprawy oznacza natomiast konieczność uiszczenia dodatkowej opłaty na lotnisku. Cyfryzacja procesu odprawy ma przynieść korzyści operacyjne i środowiskowe, ale niesie też wyzwania dla części podróżnych. Wprowadzenie obowiązku korzystania z kart mobilnych rodzi obawy o dostępność dla osób technologicznie wykluczonych – zwłaszcza seniorów, osób mniej biegłych w obsłudze smartfonów czy podróżujących z rozładowanym telefonem. Ryanair nie przewiduje jednak wyjątków od nowej zasady. Jak wyjaśnia rzecznik linii, w takich przypadkach pasażerowie powinni poprosić bliskich o pomoc w odprawie i zapisaniu karty na telefonie. Osoby mające trudności z obsługą aplikacji będą mogły liczyć na wsparcie personelu lotniskowego, a w ramach dalszej automatyzacji przewoźnik planuje rozwój samoobsługowych punktów nadawania bagażu – pierwsze z nich pojawią się wkrótce m.in. na lotnisku w Modlinie. Warto jednak dodać, że nie wszystkie kierunki obsługiwane przez Ryanaira są gotowe na pełne przejście w tryb cyfrowy. Papierowe karty pokładowe pozostaną obowiązkowe w Maroku, Albanii oraz tureckim Bodrum. Od marca 2026 roku również lotnisko w Tiranie zacznie akceptować karty mobilne, z kolei władze Maroka na razie nie zamierzają zrezygnować z wymogu posiadania papierowych dokumentów, dlatego podróżni udający się do tego kraju nadal będą musieli wydrukować karty przed podróżą. Źródła: Euronews, Ryanair, Independent Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak Polska stanie się silną marką turystyczną – w Kołobrzegu zakończył się Kongres Turystki Przyszłości
Kongres Turystyki Przyszłości w Kołobrzegu zgromadził ponad stu prelegentów i blisko pięciuset uczestników, stając się kluczowym wydarzeniem dla branży turystycznej. Debaty o innowacjach, zrównoważonym rozwoju i promocji Polski wyznaczyły nowe kierunki na kolejne lata.
Spis treści: Kongres Turystyki Przyszłości – główne założenia i uczestnicy Nowe kierunki rozwoju polskiej turystyki Obchody 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej i wyróżnienia branżowe Kongres Turystyki Przyszłości 2025, który odbył się w Kołobrzegu, stał się jednym z najważniejszych miejsc wymiany myśli w branży. Przez cztery dni liderzy, innowatorzy i przedstawiciele różnych sektorów debatowali o tym, jak skutecznie wykorzystać nowe technologie, zbudować silną markę promocyjną Polski i wzmocnić zrównoważony rozwój turystyki. Spotkanie to zainspirowało do współpracy, integrując środowiska samorządowe, naukowe i biznesowe wokół wspólnej wizji przyszłości podróżowania. Kongres Turystyki Przyszłości – główne założenia i uczestnicy Kongres Turystyki Przyszłości 2025 w Kołobrzegu zgromadził ponad 100 prelegentów i niemal 500 uczestników. Był to kongres branży turystycznej, który stał się przestrzenią do refleksji nad przyszłością turystyki w Polsce. Kluczowe znaczenie miały otwarte debaty, integrujące przedstawicieli administracji publicznej, sektora prywatnego, środowiska naukowego oraz organizacji pozarządowych. Wspólnie podejmowano tematy dotyczące innowacji w turystyce, strategii rozwoju oraz wyzwań stojących przed całą branżą w kontekście zmian społecznych, środowiskowych i technologicznych. Kim byli prelegenci i goście kongresu? Do grona prelegentów należeli czołowi eksperci rynku turystycznego, przedstawiciele samorządów, naukowcy oraz liderzy innowacji technologicznych. W wydarzeniu uczestniczyli również ministrowie, prezesi kluczowych instytucji, przedsiębiorcy oraz przedstawiciele organizacji branżowych. Kluczowe liczby i statystyki wydarzenia 4 dni debat i paneli dyskusyjnych ponad 100 prelegentów z kraju i zagranicy niemal 500 uczestników 25-lecie Polskiej Organizacji Turystycznej jako wyjątkowy punkt programu Wyróżnienia dla osób i instytucji szczególnie zasłużonych dla rozwoju turystyki w Polsce Nowe kierunki rozwoju polskiej turystyki Jednym z głównych tematów kongresu były strategie rozwoju turystyki w Polsce, zarówno w kontekście wyzwań globalnych, jak i lokalnych potrzeb regionów turystycznych. Rozmowy oscylowały wokół przyszłości turystyki w Polsce, a w szczególności wokół rozwoju zrównoważonej turystyki, czyli takiej, która nie tylko zaspokaja potrzeby turystów i branży, ale także respektuje dobrostan społeczności lokalnych oraz środowiska naturalnego. Innowacje technologiczne i sztuczna inteligencja w zarządzaniu ruchem turystycznym Innowacje technologiczne, takie jak wdrożenie sztucznej inteligencji, są kluczowe dla efektywnego zarządzania ruchem turystycznym. Prelegenci wskazywali, że digitalizacja usług turystycznych oraz personalizacja doświadczeń podróżnych mogą znacząco zwiększyć konkurencyjność polskiej oferty. W praktyce oznacza to rozwój inteligentnych systemów rezerwacyjnych, zaawansowanych narzędzi analitycznych do prognozowania trendów oraz automatyzacji procesów obsługi turystów. Z badań „Sztuczna inteligencja w zarządzaniu destynacjami turystycznymi” (Uniwersytet Warszawski) wynika, że wdrożenie SI może przyczynić się do zoptymalizowania kosztów i poprawy jakości usług w branży. Budowa silnej marki Polska i wsparcie samorządów Jednym z priorytetów wskazanych podczas kongresu była konieczność budowy silnej, rozpoznawalnej marki Polska na świecie. Oznacza to potrzebę skoordynowanych działań promocyjnych, angażujących zarówno centralne, jak i lokalne struktury. Kluczowe znaczenie ma tu wsparcie dla samorządów – to one często odpowiadają za rozwój infrastruktury i tworzenie atrakcyjnych ofert turystycznych dostosowanych do potrzeb odwiedzających. Obchody 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej i wyróżnienia branżowe Jednym z najważniejszych punktów wydarzenia były obchody jubileuszu 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej (POT), które zbiegły się ze Światowym Dniem Turystyki. Uroczystości miały szczególny charakter, podkreślając rolę POT w budowie nowoczesnej, zintegrowanej i rozpoznawalnej na świecie polskiej turystyki. Uhonorowani liderzy i partnerzy polskiej turystyki W trakcie gali wręczono honorowe odznaki „Za zasługi dla turystyki”, które trafiły do wybitnych przedstawicieli branży, prezesów instytucji oraz osób mających bezpośredni wpływ na rozwój polskiej turystyki. Uhonorowani zostali między innymi Rafał Szmytke (Prezes POT), Małgorzata Ślepowrońska (Prezes Zarządu UFG), dr hab. Marek Cierpiał-Wolan (Prezes GUS) i inni. Specjalne wyróżnienia otrzymały także organizacje wspierające rozwój przemysłu spotkań i konferencji, regionalne oraz lokalne organizacje turystyczne, a także firmy, które wdrażają innowacje technologiczne w podróżowaniu. Źródło: Polska Organizacja Turystyczna Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Biorą pożyczki, by podróżować. Generacja Z woli długi niż rezygnację z urlopu
Coraz więcej młodych osób traktuje wakacje nie jako przywilej, lecz konieczność – nawet jeśli oznacza to wejście w spiralę zadłużenia. Zaciągane pożyczki stają się sposobem na utrzymanie stylu życia, w którym letni wyjazd jest nieodłącznym elementem budowania tożsamości i społecznego statusu.
Wakacyjny wyjazd jeszcze niedawno uchodził za naturalny element letniego odpoczynku, jednak dla wielu stał się luksusem wymagającym finansowych wyrzeczeń. W obliczu rosnących kosztów życia i niepewności gospodarczej coraz więcej osób decyduje się na kredyt lub pożyczkę, aby sfinansować urlop. Trend ten pokazuje, że potrzeba oderwania się od codzienności bywa silniejsza niż obawy związane z zadłużeniem. Coraz więcej osób finansuje urlop kredytem We Włoszech, jak donosi „La Repubblica”, w 2025 roku aż 9 milionów osób zrezygnuje z urlopu z powodów finansowych. Zjawisko to nie jest odosobnione – Eurostat podaje, że już w 2024 roku 27% mieszkańców Unii Europejskiej nie mogło pozwolić sobie nawet na tygodniowy wypoczynek poza domem. W tle tych ograniczeń rozwija się jednak proces odwrotny, coraz częściej zauważalny, choć rzadziej omawiany publicznie: część osób decyduje się na wyjazd mimo braku środków, finansując go kredytem lub mikropożyczką. W samej tylko Italii w pierwszych pięciu miesiącach 2025 roku udzielono ponad 220 milionów euro pożyczek konsumenckich na cele wakacyjne i turystyczne. Średnia kwota wynosiła około 5500 euro, a spłata rozkładana była zwykle na trzy lub cztery lata. Szczególnie niepokojąca jest struktura wiekowa wnioskodawców – niemal jedna trzecia z nich to osoby poniżej 30. roku życia, czyli pokolenie wychowane na tanich lotach i budżetowych noclegach, które dziś mierzy się z niestabilnymi zarobkami i rosnącymi kosztami utrzymania, traktując nawet weekendowy wyjazd jak inwestycję spłacaną w ratach. Tendencja ta nie ogranicza się wyłącznie do Włoch ani do Europy. W Stanach Zjednoczonych badania wskazują, że około 36% podróżnych jest gotowych zadłużyć się, aby sfinansować wakacje, a wśród młodszych grup – millenialsów i przedstawicieli generacji Z – odsetek ten sięga 42%. Podobne zjawisko obserwuje się w Australii, gdzie aż 40% dorosłych przyznało, że opłaca swoje wyjazdy kredytem konsumenckim lub w formule „kup teraz, zapłać później”. W praktyce oznacza to, że choć część społeczeństwa całkowicie rezygnuje z wakacji, coraz większa grupa uznaje wypoczynek za dobro na tyle istotne, że skłonna jest ponosić ryzyko finansowe, by go sobie zapewnić. Wakacje jako pokaz statusu. Jak media społecznościowe wpływają na decyzje finansowe? Coraz częściej powodem zadłużania się na wakacje nie jest potrzeba odpoczynku, lecz narastająca presja społeczna i kulturowa. Wypoczynek przestaje być prywatnym doświadczeniem, a staje się częścią publicznej narracji, w której urlop musi zostać pokazany, udokumentowany i opatrzony odpowiednim komentarzem w mediach społecznościowych. W efekcie relaks zaczyna być traktowany jak projekt do zrealizowania – wymagający zarówno nakładów finansowych, jak i estetycznej oprawy. Z tego względu wakacje tracą swój pierwotny sens regeneracji ciała i umysłu, a coraz częściej funkcjonują jako symbol statusu, który trzeba zaprezentować. Brak uczestnictwa w tym procesie rodzi poczucie wykluczenia – wielu młodych ludzi przyznaje, że sięga po kredyt nie z powodu braku alternatywy, ale ze strachu przed wypadnięciem z kręgu wspólnych doświadczeń. Mechanizm FOMO, czyli lęku przed utratą tego, co przeżywają inni, sprawia, że wizja urlopu spędzonego w domu czy krótkiego wyjazdu w pobliżu miejsca zamieszkania wydaje się niewystarczająca. Paradoks polega na tym, że właśnie te „nieefektowne” formy spędzania wolnego czasu (jak np. spacer czy lektura książki) potrafią dać równowagę psychiczną i więcej prawdziwego odpoczynku niż egzotyczna podróż na kredyt. Urlop coraz częściej nie jest przeżyciem dla samego siebie, lecz dowodem na bycie „gdzieś” i przeżywanie „czegoś”. Jeśli trzeba wziąć mikropożyczkę, by zdobyć zdjęcie idealnego zachodu słońca nad morzem, dla wielu osób to koszt, który wydaje się uzasadniony. Problem pojawia się wtedy, gdy zamiast wspomnień zostaje zobowiązanie finansowe, a czas wolny – zamiast przynosić ulgę – staje się źródłem dodatkowego obciążenia. Źródła: NSS Magazine, The Latch, Business Insider Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak znaleźć tanie bilety lotnicze? Poznaj sprawdzone triki, które pomagają oszczędzić setki złotych
Tanie latanie nie jest dziełem przypadku – za najkorzystniejszymi ofertami stoją konkretne strategie i nawyki podróżnych, którzy wiedzą, jak działa rynek lotniczy. Sprawdź, co może zadecydować o tym, że za bilet zapłacisz kilkaset złotych mniej.
Poszukiwanie taniego biletu lotniczego to proces, który dla wielu osób bywa frustrujący. Dynamicznie zmieniające się ceny i złożone algorytmy linii lotniczych sprawiają, że znalezienie korzystnej oferty wymaga nie tylko cierpliwości, ale i odpowiedniej strategii. Istnieją jednak metody, które pozwalają znacząco obniżyć koszty podróży i zwiększyć szansę na zakup biletu w atrakcyjnej cenie. Kiedy najlepiej latać? Najtańsze dni tygodnia Jednym z najważniejszych czynników pozwalających obniżyć koszt podróży jest elastyczność. Eksperci podkreślają, że nie warto kurczowo trzymać się jednej daty – czasem już przesunięcie lotu o dzień lub dwa może znacząco zmienić cenę biletu. „To zawsze nasza rada numer jeden dla podróżnych” – zaznaczył James Byers, szef zespołu ds. produktów w Google Flights, dodając, że nawet niewielka zmiana planu może przynieść wymierne oszczędności. Najnowsze analizy Google Flights, obejmujące ponad 4000 tras z lat 2021–2025, pokazują, że loty w poniedziałek, wtorek i środę są średnio o 13% tańsze niż te odbywające się w weekend. Podobne wnioski płyną z raportu Hoppera z 2025 roku – wyloty w środku tygodnia pozwalają zaoszczędzić przeciętnie 14% na krajowych połączeniach, a niedziela pozostaje najdroższym dniem podróży ze względu na wzmożony ruch powrotny po weekendowych wyjazdach. Co ciekawe, elastyczność obniża koszty nie tylko biletów lotniczych, ale również noclegów – dane Hoppera pokazują, że ceny hoteli w piątek i sobotę bywają nawet o 20% wyższe niż w dni powszednie. Dlatego planując wyjazd, warto rozważyć start w środku tygodnia i powrót w sobotę lub poniedziałek – taka strategia łączy korzyści zarówno w transporcie, jak i zakwaterowaniu. Mit dnia rezerwacji. Co naprawdę wpływa na cenę biletu lotniczego? Wielu podróżnych wciąż wierzy w mit, że to dzień rezerwacji biletu decyduje o jego cenie. Eksperci podkreślają jednak, że w praktyce różnice są minimalne – analiza Google Flights wykazała, iż wtorek, uznawany za „najlepszy dzień na rezerwację”, jest średnio jedynie o 1,3% tańszy od niedzieli, uchodzącej za najdroższą. Tak niewielka skala oszczędności sprawia, że znacznie ważniejsze okazuje się nie to, kiedy kupujemy bilet, ale kiedy planujemy podróż. Loty w szczycie sezonu letniego, gdy popyt jest najwyższy, należą do najdroższych. Tymczasem przesunięcie wyjazdu na wrzesień lub październik pozwalało w 2024 roku zaoszczędzić średnio 40% wartości biletu. Wynika to z prostego mechanizmu – mniejsze zainteresowanie lotami po wakacjach skłania linie lotnicze do obniżania cen, co przekłada się na realne korzyści finansowe dla elastycznych pasażerów. Choć dla części osób (m.in. rodziców ograniczonych kalendarzem szkolnym czy pracowników branż sezonowych) znaczna zmiana terminów nie wchodzi w grę, eksperci podkreślają, że istnieją inne sposoby na obniżenie kosztów. Dobrym pomysłem jest wtedy wybór tras z przesiadką. Choć wiąże się to z dłuższym czasem podróży i większym wysiłkiem organizacyjnym, potrafi istotnie obniżyć koszty. Dane Google Flights pokazują, że bilety z przesiadkami są średnio o 22% tańsze niż połączenia bezpośrednie, co przy lotach międzynarodowych może oznaczać oszczędności liczone w setkach złotych. Warto jednak odpowiednio się przygotować – najważniejsze rzeczy, takie jak dokumenty, lekarstwa czy ubrania na zmianę, powinny znaleźć się w bagażu podręcznym, aby uniknąć problemów w razie zagubienia walizki lub jej niedostarczenia na czas kolejnego lotu. W ten sposób nawet mniej elastyczni podróżni mogą skutecznie obniżyć koszty podróży. Źródła: CNBC, Google Flights, Hopper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pozornie niewinna atrakcja kusi turystów. Bezbronne zwierzęta giną w męczarniach
W pogoni za idealnym zdjęciem z wakacji turyści często sięgają po niezwykłe rekwizyty – a jednym z nich bywają żywe morskie stworzenia. Niestety, nie wszyscy zdają sobie sprawę, że takie zachowania mogą być dla zwierząt skrajnie niebezpieczne, a w skrajnych przypadkach prowadzić nawet do ich śmierci.
Spis treści: Jak wyglądają i gdzie żyją rozgwiazdy? Charakterystyka gatunków Co zagraża rozgwiazdom? Największe niebezpieczeństwa Dlaczego wyciąganie rozgwiazd z wody kończy się ich śmiercią? Rozgwiazdy w niebezpieczeństwie. Jak każdy turysta może je chronić? Oceany i morza kryją w sobie niezliczone tajemnice, a jednymi z najbardziej fascynujących mieszkańców głębin są rozgwiazdy. Od wieków budzą zainteresowanie badaczy i podróżników, zachwycając niezwykłymi kształtami oraz zdolnościami regeneracyjnymi. Choć dla wielu pozostają symbolem egzotycznych wakacji i morskiej fauny, wciąż skrywają przed człowiekiem wiele sekretów. Niestety, niewiedza i nieodpowiedzialne zachowania turystów sprawiają, że te delikatne stworzenia mogą łatwo ucierpieć. Jak więc podziwiać je podczas urlopu, nie wyrządzając im krzywdy? Jak wyglądają i gdzie żyją rozgwiazdy? Charakterystyka gatunków Rozgwiazdy to bezkręgowce należące do szkarłupni, które występują we wszystkich oceanach świata – od tropikalnych raf koralowych po zimne wody polarne. Charakteryzują się promienistą budową ciała: centralny dysk łączy się z ramionami, których najczęściej jest pięć, choć u niektórych gatunków liczba ta może być znacznie większa – nawet do 40–45, jak w przypadku antarktycznego Labidiaster annulatus. Powierzchnia ciała rozgwiazd bywa gładka, ziarnista lub kolczasta, a ich niezwykła kolorystyka obejmuje odcienie pomarańczowe, czerwone, różowe, fioletowe, a nawet granatowe. Na spodniej stronie znajduje się otwór gębowy oraz setki drobnych nóżek zakończonych przyssawkami, które umożliwiają im poruszanie się. Rozgwiazdy potrafią także regenerować utracone ramiona, co zwiększa ich zdolność przetrwania. Obecnie znanych jest ponad 2000 gatunków tych zwierząt, zasiedlających różnorodne siedliska – od płytkich stref przybrzeżnych po głębiny sięgające 6000 metrów. W ekosystemie odgrywają istotną rolę, gdyż regulują liczebność innych gatunków, np. małży czy gąbek, wprowadzając równowagę wśród organizmów zasiedlających dno morskie. Niektóre jednak, jak korona cierniowa (Acanthaster planci), mogą poważnie uszkadzać rafy koralowe. Co zagraża rozgwiazdom? Największe niebezpieczeństwa Rozgwiazdy, choć od wieków fascynują człowieka, należą do organizmów wyjątkowo wrażliwych na zmiany środowiskowe. Ponieważ do życia wykorzystują wodę morską, którą przepompowują przez swoje ciało, są szczególnie narażone na skutki zanieczyszczeń. Wycieki ropy, ścieki przemysłowe czy chemikalia w wodzie potrafią w krótkim czasie zdziesiątkować całe populacje. Naturalnymi zagrożeniami dla rozgwiazd są również drapieżniki – m.in. kraby, ryby, ptaki morskie czy wydry. Niektóre gatunki potrafią bronić się toksynami lub kolcami, które czynią je mniej atrakcyjnym celem, jednak nie zawsze zapewnia to skuteczną ochronę. Dodatkowym wyzwaniem jest wzrost temperatur wód – badania pokazują, że np. rozgwiazda ochrowa, aby się schłodzić, absorbuje wodę, co niestety nie zawsze chroni ją przed przegrzaniem. Największe zagrożenie dla rozgwiazd stwarza jednak człowiek. Rozgwiazdy masowo giną, gdy turyści wyciągają je z wody w pogoni za efektownymi zdjęciami lub gdy są łapane przez sprzedawców pamiątek. Tego typu praktyki prowadzą do drastycznego spadku populacji i zakłóceń w funkcjonowaniu ekosystemów morskich. Dlaczego wyciąganie rozgwiazd z wody kończy się ich śmiercią? Choć dla wielu turystów wyciągnięcie rozgwiazdy z morza wydaje się niewinną atrakcją, w rzeczywistości jest to dla niej wyrok śmierci. Te zwierzęta oddychają wyłącznie dzięki wymianie gazowej zachodzącej w wodzie – gdy zostają wyniesione na powierzchnię, tracą dostęp do tlenu i w krótkim czasie zaczynają się dusić. Wystarczy kilka minut poza naturalnym środowiskiem, by doszło do zatrucia dwutlenkiem węgla, a następnie do nieodwracalnych uszkodzeń tkanek. Dodatkowym zagrożeniem jest stres spowodowany kontaktem z człowiekiem: usuwanie warstwy śluzowej chroniącej ich układ oddechowy czy odrywanie od podłoża, do którego przytwierdzają się za pomocą delikatnych szypułek. Nawet jeśli wydaje się, że rozgwiazda po ponownym wrzuceniu do wody „przeżyła”, w rzeczywistości często umiera po kilku dniach wskutek wewnętrznych uszkodzeń lub powikłań przypominających zatorowość. Szczególnie niebezpieczne jest też pozostawienie rozgwiazdy na brzegu – w warunkach, w których woda nagrzewa się do ponad 22 stopni, organizm zwierzęcia „gotuje się” w ciągu kilku minut. Dlatego eksperci podkreślają, że najlepszą formą kontaktu z tymi zwierzętami jest… jego całkowity brak. Rozgwiazdy w niebezpieczeństwie. Jak każdy turysta może je chronić? Kilka gatunków rozgwiazd wyginęło, a wiele z nich jest obecnie zagrożonych zanieczyszczeniem środowiska i manipulacją ze strony człowieka. To pokazuje, jak bardzo potrzebne są działania ochronne, które mogą powstrzymać dalszy spadek ich populacji. Podstawą jest edukacja – turyści i mieszkańcy powinni wiedzieć, że każde wyjęcie rozgwiazdy z wody zagraża jej życiu. Dlatego tak ważne jest reagowanie, gdy ktoś traktuje te zwierzęta jako atrakcję fotograficzną, i tłumaczenie, że ich miejsce jest wyłącznie w naturalnym środowisku. Ochronę mogą wspierać również zgłoszenia nielegalnego handlu suszonymi lub malowanymi rozgwiazdami do odpowiednich instytucji, a także informowanie władz o źródłach zanieczyszczeń, które niszczą ekosystemy morskie. Nawet proste działania w mediach społecznościowych – takie jak nagłaśnianie niewłaściwych zachowań – przyczyniają się do zwiększenia świadomości i wywierają presję na zmianę postaw. To właśnie od codziennych, drobnych reakcji zależy przyszłość tych niezwykle wrażliwych mieszkańców oceanów. Źródła: Akwarium Gdyńskie, La Chimera, Isla Contoy Experience, Nautica Poznańskie Centrum Naukowe Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zmiany w przepisach lotniczych. Twój powerbank może być problemem na pokładzie
Powerbank jeszcze do niedawna był niezbędnym gadżetem w podróży, dziś coraz częściej staje się przedmiotem restrykcji. Linie lotnicze na całym świecie zaostrzają przepisy, tłumacząc to kwestiami bezpieczeństwa. Zmiany odczują szczególnie pasażerowie wielogodzinnych lotów, którzy dotąd traktowali przenośne ładowarki jako gwarancję komfortu.
Zmieniają się zasady dotyczące korzystania z powerbanków na pokładach samolotów. Dotychczas były one nieodłącznym elementem podróży – pozwalały w każdej chwili podładować telefon czy komputer. Teraz jednak coraz więcej linii lotniczych, zarówno międzynarodowych, jak i krajowych, zaczyna wprowadzać ograniczenia. Nowe przepisy mają szczególne znaczenie podczas lotów średnio- i długodystansowych, gdzie dostęp do gniazdek bywa ograniczony, a brak możliwości ładowania urządzeń może być dla pasażerów uciążliwy. Bezpieczeństwo na pokładzie. Które linie zakazały używania powerbanków? Zmiana przepisów dotyczących korzystania z powerbanków podczas lotów wynika przede wszystkim z kwestii bezpieczeństwa. Urządzenia te, wyposażone w baterie litowo-jonowe, mogą w sytuacji przegrzania lub uszkodzenia doprowadzić do samozapłonu, a pożar w zamkniętej przestrzeni kabiny stanowi jedno z największych zagrożeń w lotnictwie cywilnym. Aby zminimalizować ryzyko, kolejne linie wprowadzają ograniczenia – i to nie tylko w zakresie przewożenia, lecz także samego korzystania z przenośnych ładowarek w trakcie lotu. Na początku roku Lufthansa jako pierwsza duża europejska linia lotnicza ogłosiła zakaz używania powerbanków na pokładzie, dając przykład innym przewoźnikom. Wkrótce dołączyły do niej Singapore Airlines, Scoot, Thai Airways oraz China Airlines, które wprowadziły niemal identyczne obostrzenia. Jeszcze bardziej rygorystyczne podejście przyjęła Korea Południowa, decydując się na ogólnokrajowy zakaz zarówno ładowania urządzeń mobilnych podczas lotu, jak i przewożenia powerbanków w schowkach bagażowych nad głowami pasażerów. Od października własne zasady wprowadzą także linie Emirates – pasażerowie będą zobowiązani przechowywać wyłączone powerbanki wyłącznie w kieszeni fotela lub pod siedzeniem, bez możliwości ich używania. W Stanach Zjednoczonych z kolei zmiany rozpoczęły się w maju, gdy Southwest Airlines jako pierwszy przewoźnik w tym kraju nałożył na pasażerów obowiązek trzymania urządzeń ładujących w widocznym miejscu podczas korzystania. Wszystkie te regulacje pokazują, że kwestia powerbanków stała się globalnym problemem bezpieczeństwa, do którego linie lotnicze podchodzą coraz poważniej. Nowe przepisy ws. powerbanków w samolocie. Praktyczne porady dla pasażerów Na szczęście nowe przepisy nie oznaczają całkowitego pozbawienia pasażerów dostępu do energii podczas podróży. Kluczowe staje się jednak odpowiednie przygotowanie do lotu oraz znajomość zasad obowiązujących u wybranego przewoźnika. Warto zatem jeszcze przed wylotem sprawdzić aktualne regulaminy linii, ponieważ w zależności od kierunku podróży i operatora zasady mogą się różnić. Najprostszym sposobem na uniknięcie problemów jest wejście na pokład z w pełni naładowanymi urządzeniami. Wielu podróżnych korzysta w tym celu z portów dostępnych w salonikach lotniskowych lub punktach gastronomicznych tuż przed odprawą. Dobrym rozwiązaniem jest także zabranie kabla kompatybilnego z portami USB, ponieważ coraz więcej samolotów obsługujących długie trasy ma wbudowane gniazda do ładowania. Osoby wybierające tablet zamiast laptopa zyskują dodatkową wygodę, gdyż mniejsze urządzenia szybciej się ładują i pobierają mniej energii. Pasażerowie odbywający wielogodzinne loty powinni również pamiętać o korzystaniu z rozrywki pokładowej, co pozwala oszczędzać baterię własnych sprzętów. Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa natomiast zalecają unikanie publicznych portów USB na lotniskach i używanie gniazdek ściennych lub własnych ładowarek. Istotne jest również inwestowanie w certyfikowane powerbanki renomowanych producentów, ponieważ tańsze i niesprawdzone modele mogą stanowić realne zagrożenie. Należy też pamiętać, że przenośne ładowarki zawsze powinny być przewożone w bagażu podręcznym, nigdy w rejestrowanym. Dzięki takiemu przygotowaniu nawet w obliczu nowych ograniczeń podróż może pozostać komfortowa, a praca czy rozrywka w trakcie lotu – bezproblemowa. Źródła: Business Travel News, Flight Centre Travel Group Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Chwila zabawy dla ludzi, lata bólu dla zwierząt. Prawda o popularnych turystycznych atrakcjach szokuje
Za kolorowymi zdjęciami z wakacji często kryje się mroczna rzeczywistość. To, co turystom wydaje się niewinną rozrywką, dla zwierząt oznacza ból, stres i lata cierpienia. Coraz więcej organizacji apeluje, by spojrzeć na popularne atrakcje z innej perspektywy – nie przez pryzmat własnej przyjemności, lecz ich dramatycznych konsekwencji.
Wakacje kojarzą się z beztroską i odkrywaniem nowych miejsc, ale nie wszystkie atrakcje turystyczne mają w sobie coś z niewinnej rozrywki. Egzotyczne kierunki kuszą przeżyciami, które dla Europejczyków mogą wydawać się wyjątkowe, lecz za kulisami często kryje się... cierpienie zwierząt. Słonie uczone wykonywania sztuczek, małpy pozbawiane wolności czy dzikie koty wykorzystywane do robienia pamiątkowych zdjęć – to tylko część praktyk, które stoją w sprzeczności z zasadami etyki. Warto zadać sobie pytanie: czy nasza chwilowa przyjemność powinna odbywać się kosztem życia i dobrostanu zwierząt? Dlaczego delfinaria są nieetyczne i szkodliwe dla zwierząt? Choć pokazy delfinów wciąż przyciągają turystów, ich kulisy są dalekie od beztroskiej zabawy. Żadne delfinarium nie jest w stanie zapewnić tym inteligentnym zwierzętom warunków sprzyjających zdrowemu i zrównoważonemu życiu. W niewoli cierpią one zarówno fizycznie, jak i psychicznie, gdyż przebywają w zbyt małych zbiornikach, są narażone na hałas i szkodliwe substancje chemiczne, a brak stymulacji prowadzi do stereotypowych zachowań i apatii. Aby zmusić je do wykonywania sztuczek, ogranicza się im pożywienie, a w przypadku chorób czy problemów ze stresem – podaje środki farmakologiczne, także psychotropowe. Na szczęście coraz więcej osób zdaje sobie sprawę ze szkodliwości delfinariów, przez co coraz głośniej zaczęły wybrzmiewać protesty przeciwko ich funkcjonowaniu. Dzięki temu m.in. w Meksyku zapadła przełomowa decyzja. Tamtejsza Izba Deputowanych jednogłośnie zatwierdziła poprawkę do Ustawy o Ochronie Przyrody, zakazującą wykorzystywania delfinów, lwów morskich i orek w widowiskach organizowanych w niewoli – zarówno w formie pokazów stałych, jak i objazdowych. W wyniku tego zarządzenia 350 delfinów ma zostać przeniesionych z betonowych zbiorników do nadmorskich rezerwatów. Selfie z dzikimi zwierzętami i ukryta cena pamiątkowych zdjęć Selfie z tygrysem czy zdjęcie z małpą na ramieniu to atrakcja, która na pozór wydaje się nieszkodliwa. W rzeczywistości kryje jednak dramat zwierząt, które od najmłodszych lat poddawane są brutalnej tresurze i faszerowane środkami uspokajającymi lub nasennymi, by były potulne i bezpieczne dla turystów. Raporty, takie jak „Tiger Temple Report” dotyczący Świątyni Tygrysów w Tajlandii, ujawniają, że tygrysy bywają bite, ciągnięte za ogony, a nawet poniżane w najbardziej brutalny sposób, tylko po to, by bez oporu pozowały do zdjęć. Tego typu praktyki nie mają nic wspólnego z troską o zwierzęta, a jedynie z bezwzględnym zyskiem. Cierpienie ukryte za atrakcją, czyli przejażdżki na słoniach i wielbłądach Jazda na słoniach, wielbłądach, osiołkach czy nawet strusiach to kolejna popularna wakacyjna atrakcja, która wiąże się z cierpieniem zwierząt. Często są one wykorzystywane ponad swoje siły, pozbawiane właściwej opieki weterynaryjnej i poddawane przemocy. Eksperci podkreślają, że szczególnie słonie nie mają predyspozycji do dźwigania ciężarów na grzbiecie. Noszenie turystów i długie wędrówki powodują u nich poważne problemy zdrowotne, w tym deformacje kręgosłupa, zwyrodnienia stawów i liczne komplikacje, które na zawsze obniżają jakość ich życia. Konne dorożki w miastach – romantyczna tradycja czy wyzysk zwierząt? Transport konny w miastach, popularny w wielu turystycznych destynacjach, coraz częściej spotyka się z krytyką. Choć tradycyjne dorożki mogą wydawać się romantyczne, dla zwierząt oznaczają ciężką pracę w trudnych warunkach. Konie zmuszane są do ciągnięcia wozów po zatłoczonych i zanieczyszczonych ulicach, często w upale lub mrozie, bez odpowiednich przerw i opieki. Narażone są na hałas, ruch samochodowy, a także urazy kopyt od twardych nawierzchni. Dodatkowym problemem jest los koni po zakończeniu „kariery” w turystyce, gdy przestają być „opłacalne”. Wszystko to sprawia, że dorożki w centrach miast są jedną z najbardziej nieetycznych form rozrywki. Źródło: Fundacja Viva Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Drzemka po kawie – to najdziwniejszy i najlepszy sposób na doładowanie energii
Choć brzmi to absurdalnie, badania sugerują, że filiżanka kawy wypita tuż przed krótką drzemką może nie tylko zwiększyć koncentrację, ale też skutecznie rozprawić się z uczuciem zmęczenia.
Spis treści: Dlaczego w ciągu dnia stajemy się coraz bardziej senni? Jak kofeina sprawia, że czujemy przypływ energii? Drzemka po kawie: co mówi nauka? Mimo rosnącego zainteresowania, temat drzemki po kawie nadal jest słabo zbadany Trudno ukrywać, że życie wielu z nas jest dzisiaj napędzane kofeiną i napojami energetycznymi, które mają na krótko poprawić naszą koncentrację i poprawić aktywność psychofizyczną w ciągu dnia. Coraz popularniejsze stają się również tzw. „power naps”, czyli krótkie (maksymalnie 20-minutowe drzemki). Badani z tego roku potwierdzają choćby, że warto zdrzemnąć się przed podjęciem ważnej decyzji. A co gdyby połączyć drzemkę z kawą? Pomysł nie jest nowy. W Hiszpanii popołudniowa sjesta zazwyczaj odbywa się po poobiedniej filiżance kawy. Dopiero niedawno eksperci zaczęli jednak badać, czy za tym nawykiem kryją się jakiekolwiek naukowe podstawy. Czy zatem kawa przed drzemką może zapewnić mózgowi większy zastrzyk energii niż każda z tych rzeczy osobno? Endokrynolodzy i specjaliści od snu analizują molekularne mechanizmy tej praktyki oraz jej możliwe ograniczenia. Dlaczego w ciągu dnia stajemy się coraz bardziej senni? Senność to nie tylko subiektywne wrażenie — to efekt działania procesów chemicznych i biologicznych. Jednym z kluczowych związków w organizmie człowieka jest adenozyna – neuromodulator, który stopniowo gromadzi się w mózgu w miarę spalania energii przez komórki w ciągu dnia. Wraz ze wzrostem jej stężenia, adenozyna wiąże się ze specjalnymi receptorami – A1, A2A, A2B i A3 – które regulują wiele ważnych funkcji komórkowych, w tym sen. – Po aktywacji receptory te spowalniają przewodzenie impulsów nerwowych i wydzielanie neuroprzekaźników – wyjaśnia dr Scott Rivkees, endokrynolog dziecięcy i profesor w Brown’s School of Public Health. Efekt działania adenozyny można porównać do „ściemniacza” w mózgu człowieka – obecność tego związku hamuje aktywność neuronów, przez co zaczynamy odczuwać senność. Podczas snu adenozyna jest metabolizowana i usuwana, aż mózg może znów wrócić do normalnego funkcjonowania. Jak kofeina sprawia, że czujemy przypływ energii? – Kofeina to mocny przeciwnik adenozyny, który blokuje ją na wszystkich typach receptorów – mówi dr Rivkees. Gdy wspomniane receptory są zajęte przez kofeinę, adenozyna nie może się do nich przyłączyć i spowolnić aktywności mózgu. Zamiast tego neurony nadal intensywnie pracują, neuroprzekaźniki krążą bez przeszkód, a my czujemy się pełni energii i skupienia. Im więcej kofeiny przyjmujemy, tym więcej receptorów zostaje zablokowanych – choć istnieje fizjologiczna granica. Na szczęście śmiertelna dawka kofeiny jest dość duża. W miarę jednak jak kofeina blokuje receptory, organizm zaczyna wytwarzać ich coraz więcej. Z czasem, by uzyskać ten sam efekt pobudzenia, potrzeba większych dawek kofeiny, co prowadzi do tolerancji i uzależnienia na poziomie molekularnym. Drzemka po kawie: co mówi nauka? Zarówno drzemka, jak i kofeina mogą „zresetować” mózg – drzemka poprzez usuwanie adenozyny, a kofeina przez jej blokowanie. Ale od dawna pojawia się pytanie: czy krótka drzemka po filiżance kawy może wzmocnić pobudzające działanie kofeiny? – Drzemka sama w sobie zwalcza senność. Kofeina również zwalcza senność. Jeśli połączymy jedno i drugie, możemy osiągnąć silniejszy efekt” – mówi prof. Seiji Nishino, psychiatra i ekspert od medycyny snu na Uniwersytecie Stanforda. Co ciekawe, kofeina zaczyna działać po około 20–30 minutach, czyli mniej więcej tyle, ile trwa idealna drzemka. – Jeśli śpimy dłużej niż 30 minut lub godzinę, wchodzimy w fazę głębokiego snu – tłumaczy Nishino. Krótsza drzemka daje zastrzyk energii bez towarzyszącego uczucia otępienia. Połączenie tych dwóch elementów może ograniczyć tzw. bezwładność snu, czyli zjawisko senności i dezorientacji po przebudzeniu. – Część idei łączenia kawy i drzemki wynika właśnie z potrzeby ograniczenia tego efektu – zauważa prof. Siobhan Banks, neurolożka na Uniwersytecie Australii Południowej. – Jeśli połączysz kawę z drzemką, być może poprawisz swoją wydajność – dodaje badaczka. Mimo rosnącego zainteresowania, temat drzemki po kawie nadal jest słabo zbadany W 1997 roku przeprowadzono badanie wykazujące poprawę zdolności prowadzenia pojazdów u osób, które łączyły kofeinę z krótką drzemką. Z kolei praca z 2001 roku potwierdziła, że kofeina zmniejsza senność po drzemce. Jednak dane są wciąż skąpe, a eksperci – ostrożni. – W teorii to ma sens. Ale czy to naprawdę działa? Tego nie wiemy na pewno – przyznaje prof. Nishino. Obecnie naukowcy, tacy jak prof. Siobhan Banks, zaczynają podchodzić do tematu ostrożniej. Badania naukowczyni koncentrują się na strategicznym wykorzystaniu kofeiny, zwłaszcza w miejscu pracy. Wstępne wyniki są obiecujące. W pilotażowym badaniu opublikowanym w 2020 roku zespół prof. Banks odkrył, że drzemka po spożyciu 200 mg kofeiny – czyli odpowiednika mocnej filiżanki kawy – zmniejszyła zmęczenie i poprawiła funkcje poznawcze. – Pierwsze wyniki potwierdzają, że w koncepcji drzemki po kawie jest coś na rzeczy – przyznaje prof. Banks. Jednocześnie zaznacza, że badania miały ograniczoną skalę i były prowadzone w warunkach laboratoryjnych. Inni badacze także wskazują na podobne ograniczenia, domagając się szerszych testów w rzeczywistych warunkach życia codziennego. – Te badania mają swoje ograniczenia” – mówi dr Nora D. Volkow, meksykańska badaczka uzależnień. – Większość uczestników stanowili zdrowi dorośli w wieku 20–30 lat. Osoby w średnim i starszym wieku, a także te cierpiące na zaburzenia snu, mogą nie odczuwać takich samych korzyści – wyjaśnia naukowczyni. Źródło: National Geographic