Koniec turystycznej dominacji. Do 2040 roku Francja przestanie być najczęściej odwiedzanym krajem na świecie
Przez całe dekady żółta koszulka lidera światowej turystyki należała tylko do jednego kraju – Francji. Cały świat zjeżdżał się do Paryża, jednak wkrótce ma się to zmienić. Modele analityczne wskazują, że nowa potęga rośnie w niespotykanym dotąd tempie. Kto przegoni Francję?
Mimo bajkowych zamków nad Loarą, winnic i magnetyzmu samego Paryża, Francja wkrótce będzie musiała oddać tytuł najczęściej odwiedzanego kraju na ziemi. Wspólne badania analityczne przeprowadzone przez firmy Deloitte i Google wskazują bezlitosny dla Francuzów trend. Do 2040 roku na turystycznym tronie zasiądzie Hiszpania. Czemu więc Iberyjczycy się nie cieszą? Choć z perspektywy gospodarczej brzmi to jak potężny sukces, z punktu widzenia nauk o turyzmie i geografii to zapowiedź… gigantycznego kryzysu infrastrukturalnego. W Europie zmienia się układ sił Jeszcze w 2023 roku Hiszpania notowała solidne, ale zachowujące dystans do lidera 84 mln wizyt. Jednak z danych hiszpańskiego Narodowego Instytutu Statystycznego wynika, że w ubiegłym, 2025 roku, przyjęła już rekordowe 97 mln zagranicznych gości, którzy zostawili w tamtejszej gospodarce szacunkowo 135 mld euro. To gigantyczny skok, który znacznie przybliżył ten kraj do realizacji dawnych prognoz z 15-letnim wyprzedzeniem. Dla porównania, w tym samym czasie Polskę odwiedziło niespełna 20 milionów turystów z zagranicy. A Hiszpanów jest tylko 10 mln więcej niż Polaków. Francja z kolei, mimo potężnego zastrzyku promocyjnego w postaci letnich Igrzysk Olimpijskich i Paraolimpijskich w 2024 roku (100 mln odwiedzających), zamknęła 2025 rok z wynikiem 102 milionów turystów. Chociaż infrastruktura tego państwa stale się rozwija – na 2029 rok włoski operator Trenitalia planuje uruchomienie bezpośredniego połączenia kolejowego na trasie Londyn-Paryż – matematyczne modele przewidują, że do 2040 roku Hiszpania przekroczy barierę 110 milionów turystów rocznie, spychając Francję na drugie miejsce (105 mln). Dlaczego Półwysep Iberyjski? Jako Polacy dobrze to rozumiemy Skąd taki gwałtowny zwrot akcji? Odpowiedzi dostarcza klimatologia i dywersyfikacja sezonowości. Hiszpania oferuje blisko 300 słonecznych dni w roku i znacznie łagodniejsze zimy niż reszta północnej Europy. Globalne ocieplenie paradoksalnie sprzyja tu zjawisku „turystyki poza sezonem”, rozciągając najwyższe obłożenie na miesiące jesienne i wczesnowiosenne. Ten trend doskonale widać również z perspektywy polskiego rynku. Dzięki ogromnej siatce tanich połączeń lotniczych, Hiszpania stała się dla Polaków jednym z absolutnych faworytów, bez trudu rywalizując z tradycyjnie uwielbianą Chorwacją, Włochami czy Grecją. Rodzimi turyści nie tylko spędzają tam urlopy, ale od kilku lat napędzają też tamtejszy rynek nieruchomości, masowo wykupując apartamenty na wybrzeżach i wyspach. Hiszpanie podchodzą do tego jednak z rezerwą. Mroczne widmo overtourismu Jeszcze większy napływ turystów rodzi jednak poważne zagrożenia socjologiczne i środowiskowe. Naukowcy od lat biją na alarm, wskazując na drastyczne przekroczenie pojemności turystycznej (ang. carrying capacity). Fenomen masowego „overtourismu” już teraz wywołuje ostre napięcia społeczne na Półwyspie Iberyjskim. Mieszkańcy Barcelony, Balearów czy Wysp Kanaryjskich wychodzą na ulice, protestując przeciwko paraliżowi usług publicznych, zadeptywaniu obszarów naturalnych i drastycznie rosnącym kosztom wynajmu mieszkań, które wypychają lokalną społeczność z centrów miast. Wiele hiszpańskich regionów wprowadziło już surowsze regulacje prawne wymierzone w masową turystykę. Hiszpanie zadają więc sobie pytanie – czy dążenie do pułapu 110 milionów odwiedzających nie doprowadzi nowej turystycznej potęgi na skraj całkowitej infrastrukturalnej zapaści? Źródło: TimeOut Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nie Malediwy, ale jest równie pięknie. Tyle, że taniej. Poznajcie wyspę Palawan
Nie musisz wydawać fortuny, aby zobaczyć iście rajskie krajobrazy. W Azji znajduje się wyspa z krystalicznie czystą, turkusową wodą i piaszczystymi, białymi plażami – widoki do złudzenia przypominają Malediwy, za to ceny są wyjątkowo przyjazne dla portfela.
Krystalicznie czysta woda, drobny biały piasek i widoki, które zapierają dech w piersiach – dla wielu to obraz wymarzonych wakacji. Takie scenerie od razu przywodzą na myśl Malediwy, uznawane za synonim egzotycznego luksusu. Niewielu jednak wie, że podobny krajobraz można znaleźć w innej części świata, gdzie koszt takiej podróży okazuje się znacznie niższy. Egzotyka za przystępną cenę Choć dla wielu podróżnych symbolem tropikalnego raju pozostają Malediwy, coraz częściej ich uwagę przyciąga filipińska wyspa, której krajobrazy budzą podobne skojarzenia. Turkusowe wody i dziewicze plaże sprawiły, że zyskała miano „Malediwów Filipin”. Palawan – bo o nim mowa – przyciąga tych, którzy marzą o egzotycznym raju, ale szukają go w bardziej przystępnej cenie. Wyspą nteresuje się oraz więcej podróżnych, odkrywając jednocześnie bogactwo natury, które znacznie wykracza poza klasyczne obrazy rajskich plaż. Palawan może poszczycić się jednymi z najpiękniejszych raf koralowych w regionie, a różnorodność podwodnego życia sprawia, że nurkowanie i snorkeling stają się tu niepowtarzalnym doświadczeniem. Przyciąga również fakt, że tutejsze cuda natury zostały docenione przez UNESCO. Podziemna rzeka Puerto Princesa – najdłuższa w Azji i druga pod względem długości na świecie – wpisana została na listę światowego dziedzictwa, oferując unikatowe połączenie podziemnych formacji krasowych, gór i morza. Kilkaset kilometrów dalej, w sercu Morza Sulu, znajduje się z kolei Tubbataha Reefs Natural Park, uznawany za jedno z najczystszych i najlepiej chronionych miejsc nurkowych na świecie. Jak podkreślają eksperci, to właśnie ta synergia – dziewicza przyroda, bogactwo atrakcji i rozsądne ceny – powoduje, że Palawan przyciąga coraz większą liczbę podróżnych. „To wyjątkowe połączenie naturalnego piękna, przygód i przystępnej ceny. Staje się coraz bardziej popularny wśród turystów, którzy pragną tropikalnego raju bez przesadnych wydatków” – stwierdził przedstawiciel Experience Travel Group w rozmowie z „The Mirror”. Groźny rywal Malediwów. Poznajcie Palawan Na Palawanie luksus wcale nie musi oznaczać nadwyrężonego portfela. Komfortowy hotel można zarezerwować już za około 250 zł za noc. Dla porównania, nocleg na Malediwach w podobnym standardzie to wydatek od około 1 500 zł wzwyż, a więc różnica jest odczuwalna od pierwszego dnia pobytu. To właśnie ta przewaga cenowa, połączona z wyjątkowym krajobrazem, sprawia, że Palawan coraz częściej wybierany jest jako alternatywa dla droższego Oceanu Indyjskiego. A jak wygląda podróż z Polski na Palawan? Wymaga kilku etapów, ale nie należy do trudnych. Z Warszawy najczęściej leci się do Manili z przesiadką w Dubaju, Dosze lub Stambule, a całość zajmuje około doby. Następnie podróżni wybierają lot krajowy do Puerto Princesa lub El Nido, który trwa niespełna dwie godziny i otwiera drzwi do egzotycznego krajobrazu. Istnieje również możliwość rejsu promem z Manili do Puerto Princesa, trwającego kilkanaście godzin i chętnie wybieranego przez osoby pragnące wolniejszego tempa, dzięki któremu mogą podziwiać filipińskie wybrzeże z perspektywy morza. To właśnie połączenie stosunkowo łatwego dostępu, atrakcyjnych cen i niezwykłych walorów przyrodniczych sprawia, że – jak podkreślają eksperci z Experience Travel Group – Palawan uchodzi za „doskonały wybór” dla podróżnych poszukujących autentycznego doświadczenia tropików. Wyspa w sercu Azji Południowo-Wschodniej staje się idealna zarówno dla miłośników aktywności na świeżym powietrzu, jak i osób pragnących zanurzyć się w lokalnej kulturze czy delektować spokojem z dala od masowej turystyki. Źródła: Daily Mail, The Mirror Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Fala turystów zalała schronisko w Dolomitach. Wszystko za sprawą pączków
W połowie sierpnia media obiegł niecodzienny widok. Do jednego z alpejskich schronisk we włoskich Dolomitach ustawiła się bardzo długa kolejka. Internetowy trend szybko wymknął się spod kontroli i na nowo postawił pytanie o to, gdzie leży granica wpływu mediów społecznościowych na turystykę.
W ostatnich latach światowa turystyka coraz mocniej zaczęła być napędzana przez media społecznościowe. Rosnącą popularność zyskują profile o tematyce podróżniczej, które wyznaczają trendy: gdzie warto pojechać, co zobaczyć i czego spróbować. Tak było również w przypadku Dolomitów, które od dawna cieszą się dużym zainteresowaniem. W ostatnich dniach w jednym z ich najbardziej malowniczych rejonów można było jednak zobaczyć wyjątkowo długie kolejki i wzmożony ruch turystyczny. Wszystko za sprawą pączków. Skąd wzięły się kolejki na wysokości 2300 m n.p.m.? W połowie sierpnia 2026 r. do mediów społecznościowych zaczęły trafiać nagrania, na których setki turystów stoją w kolejce do schroniska Friedrich August, położonego na wysokości około 2300 m n.p.m. w północno-wschodniej części włoskich Alp. Mimo że co roku w sezonie letnim ruch turystyczny w tym regionie znacząco się nasila, tym razem uwagę przyciągnęła skala zainteresowania jednym konkretnym miejscem. Okazało się, że sprawcą całego zamieszania nie są wyłącznie spektakularne widoki, lecz także pączki. Schronisko Friedrich August, położone w malowniczym miejscu między Col Rodella a Passo Sella, poza ofertą noclegową może pochwalić się również kuchnią. Między innymi w ofercie śniadaniowej od lat pojawia się tutaj tradycyjny wypiek krapfen, czyli pączek podobny do włoskich bombolone, często nadziewany kremem. I chociaż nie jest to żadna sezonowa nowość, w ostatnich dniach zrobiło się o nim naprawdę głośno. Wszystko za sprawą twórców internetowych, którzy przy okazji wizyt w Dolomitach zatrzymywali się właśnie w tym miejscu na śniadanie, a następnie polecali je w swoich filmach. Turyści zachęceni słodkimi wypiekami jedzonymi na tle Dolomitów szybko podchwycili temat, a sam pączek został okrzyknięty „viralem”. Chaos w Dolomitach spowodowany falą turystów Sytuacja napędzona internetowym trendem szybko wymknęła się spod kontroli. Media obiegają kolejne zdjęcia oraz nagrania kolejki ciągnącej się wzdłuż wąskiej ścieżki i turystów czekających na słynny wypiek. Chociaż według RAI News w jednym z pierwszych dni problem wynikał częściowo z kłopotów z internetem oraz płatnościami elektronicznymi, nie ulega wątpliwości, że w Dolomitach nagle pojawiły się setki osób zainteresowanych tym samym miejscem. Niektórzy turyści wstają nad ranem albo planują pobyt w okolicy tak, aby zdążyć na świeże krapfeny, zanim się skończą. I chociaż mogłoby się wydawać, że ogromne kolejki odstraszą mniej zdeterminowanych, nagrania pokazują, że często dzieje się odwrotnie. Pączek ze schroniska Friedrich August stał się tak popularny w internecie, że niektórzy przyjeżdżali głównie po to, żeby go spróbować i sfotografować. W relacjach medialnych pojawiały się wypowiedzi turystów, którzy przyznawali, że przyciągnęły ich posty z Instagrama pokazujące wypieki za przezroczystą szybą na tle Dolomitów. Turystyka napędzana przez media społecznościowe Warto jednak podkreślić, że „słynne” pączki schronisko wypieka od wielu lat, a w innych alpejskich chatach również można znaleźć bardzo dobre i świeże wypieki. Niestety, to nie pierwsza tego typu sytuacja. Od kilku lat internet stał się jednym z głównych wyznaczników tego, co w danym miejscu warto zobaczyć, zjeść i sfotografować, a turystyka coraz częściej zaczęła być napędzana przez media społecznościowe. Bardzo często wiąże się to z faktem, że dany punkt nie jest przygotowany na masowy napływ turystów, co prowadzi do chaosu. Nie można zapominać, że obecna sytuacja rozgrywa się w górach i że wciąż jest to bogaty przyrodniczo region, w którym obowiązują określone zasady. Przy zbyt dużym napływie odwiedzających trudniej jest kontrolować ruch, chronić ścieżki, ograniczać zaśmiecanie i dbać o spokój mieszkańców oraz innych turystów. Dodatkowo sytuacja wywołała duże poruszenie wśród mieszkańców i miłośników gór, którzy zwracają uwagę, że część osób podążających za internetowymi trendami przyjeżdża przede wszystkim po zdjęcie, a nie po to, by naprawdę docenić piękno Alp. Dlatego na nowo rozpoczęła dyskusję o negatywnym wpływie mediów społecznościowych i idących za nimi trendów na środowisko. Dolomity nie są scenografią do nagrań, lecz żywym, cennym i wrażliwym krajobrazem, który wymaga od turystów uważności, szacunku i odpowiedzialności. Źródła: The Guardian, Daily Mail, Rai News, Montagna TV Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Starożytne atrakcje pozostaną otwarte pod osłoną nocy. To wyjątkowa okazja dla turystów
Grecja szykuje się na tamtejszy odpowiednik „Nocy Muzeów”. Już 28 sierpnia ponad 126 obiektów pozostanie otwartych w blasku pełni Księżyca. To świetna okazja na zobaczenie najsłynniejszych zabytków w kraju za darmo.
„Noc Muzeów”, czyli wydarzenie, podczas którego placówki muzealne pozostają otwarte dla zwiedzających po zmroku, jest organizowana przez setki miast w kilkudziesięciu krajach Europy. To świetna okazja, by podziwiać znane atrakcje w zupełnie nowej, nocnej scenerii. Kolejna okazja do takich przeżyć pojawia się już niedługo w Grecji, gdzie pod osłoną nocy za darmo będzie można odkrywać świat starożytności. Greckie atrakcje w mroku nocy W piątek, 28 sierpnia 2026 roku, greckie Ministerstwo Kultury już po raz 27. organizuje ogólnokrajowe obchody sierpniowej pełni Księżyca. Z tej okazji aż 126 stanowisk archeologicznych, zabytków i muzeów w całej Grecji zostanie otwartych po zmroku, oferując darmowy wstęp od około godziny 19:30 do północy. W 61 z tych miejsc zaplanowano wyjątkowe wydarzenia towarzyszące, takie jak koncerty, spektakle teatralne, pokazy tańca, wystawy oraz nocne oprowadzania z przewodnikiem. Co ciekawe, tegoroczne święto kultury wykracza poza samą noc pełni, a towarzyszące mu imprezy będą odbywać się także w dniach 26, 27, 29 i 30 sierpnia. Znane atrakcje Grecji po zmroku Wybór miejsc, które można podziwiać w nocy z 28 na 29 sierpnia w Grecji, jest ogromny. Wśród 126 obiektów, jakie tej nocy czekać będą na odwiedzających, znaleźć można zarówno światowej sławy atrakcje, jak i mniej znane pozycje o równie imponującym wdzięku. Warto również zwrócić uwagę na specjalne wydarzenia, jakie tej nocy odbywać się będą w poszczególnych przestrzeniach. Pod osłoną nocy zwiedzać będzie można m.in. zjawiskowe wzgórze Akropol, na którym znajduje się jeden z najważniejszych kompleksów antycznych świątyń starożytnej Grecji, wpisany na listę UNESCO. Tamtejsze muzeum pozostanie otwarte od 9:00 rano aż do północy, oferując bezpłatny wstęp na wystawę czasową poświęconą starożytnej sztuce greckiej odnalezionej we Włoszech. Od Akropolu swoją sławą nie odbiegają Delfy — stanowisko archeologiczne, w którego miejscu znajdowała się kiedyś najważniejsza wyrocznia. To tam przepowiedziana miała zostać m.in. wojna trojańska, wyprawa Argonautów po złote runo i wiele innych, zdecydowanie bardziej prozaicznych wróżb. W blasku Księżyca odwiedzający będą mogli zwiedzić kompleks aż do tarasu Świątyni Apollina. Nieodkryte perełki W poszukiwaniu mniejszych tłumów warto udać się do miejsc takich jak: Nekromantejon nad rzeką Acheront w Epirze, który w czasach starożytności uznawany był za bramę do podziemnego świata boga Hadesa; Dodona — najstarsza wyrocznia w Grecji, zbudowana wokół świętego dębu, który według wierzeń przemawiał w imieniu boga Zeusa; twierdza w Nafpaktos — zlokalizowany nad Zatoką Koryncką zamek, będący idealnym miejscem do podziwiania Księżyca odbijającego się w mrocznej tafli wody; kompleks pałacowy w Malii na Krecie, gdzie goście zostaną przywitani występem greckiego piosenkarza i pełnego chóru. Każdy z tych kierunków pozwala odwiedzającym na eksplorację kolejnych losów starożytnej Grecji. Z dala od tłumów, które w tym czasie zajmą się największymi atrakcjami kraju, będzie można w spokoju zanurzyć się w antycznych klimatach. Źródła: TimeOut, EuroNews, Hellenic Republic Ministry of Culture Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Na niemieckiej twierdzy dostrzegłem polską flagę. Dlaczego biało-czerwona powiewa na Zamku Hambach?
W zachodniej części Niemiec znajduje się Zamek Hambach. Jest to kolebka niemieckiej demokracji. I jednocześnie najbardziej polski zamek w tym kraju. Ta niemiecka twierdza stała się symbolem polsko-niemieckiej solidarności. Dlaczego dumnie powiewa tu biało-czerwona?
Historia tego zamku w Nadrenii-Westfalii sięga około 1000 roku, kiedy to pod panowaniem salickim wzniesiono „Kästenburg” (z niem. Zamek Kasztanowy), nazwany tak od licznych drzew kasztanowych rosnących na wzgórzu. Z Zamkiem Hambach związana jest bardzo burzliwa historia. Przez wieki obiekt służył jako twierdza biskupstwa Speyer oraz archiwum biskupie. Był plądrowany podczas wojny chłopskiej w 1525 roku, zniszczony przez margrabiego Albrechta Alcybiadesa w 1552 roku oraz przez wojska francuskie w 1688 roku. Król Maksymilian II planował przekształcenie ruin w letnią rezydencję w stylu, ale budowy nigdy nie ukończono. Rok 1832. Wielkie święto narodów 27 maja 1832 roku Zamek Hambach, a raczej jego malownicze ruiny, stały się sceną bezprecedensowego wydarzenia – Hambacher Fest. Około 30 tysięcy osób z różnych warstw społecznych przemaszerowało na zamek, domagając się wolności prasy, zjednoczenia Niemiec i narodowej godności. W tłumie byli mieszczanie, rzemieślnicy, kupcy, studenci, wytwórcy wina. Było też sporo kobiet. Wolny teren wokół zamku jest niewielki. Jak ci ludzie się tutaj pomieścili? – Byli wszędzie wokół tego wzgórza. To był prawdziwy logistyczny bałagan – odpowiada z uśmiechem moja przewodniczka Brigitte. Była to pierwsza tak masowa demonstracja polityczna w historii Niemiec, skierowana przeciwko cenzurze i rządom absolutnym królestwa Bawarii. Podczas tego festiwalu po raz pierwszy na dużą skalę użyto barw czarno-czerwono-złotych, które dziś tworzą flagę Niemiec. Polacy w kolebce niemieckiej demokracji Po stłumieniu przez Rosjan powstania listopadowego w 1830 roku tysiące polskich uchodźców zmierzało przez Niemcy do Francji. Byli oni witani z ogromnym entuzjazmem, a społeczeństwo niemieckie tworzyło „stowarzyszenia polskie”, by im pomagać i ich wspierać. Wśród Niemców rozkwitało zjawisko Polenbegeisterung, czyli „entuzjazm dla Polski”. To zjawisko masowej solidarności i fascynacji społeczeństwa niemieckiego Polakami, które rozkwitło w latach 30. XIX wieku. W kulturze popularność wówczas zdobyły tzw. pieśni polskie (Polenlieder), których powstało około tysiąca! Polscy emigranci na wieść o prodemokratycznym wydarzeniu na Zamku Hambach zapragnęli wziąć w nim udział. – Wielu polskich mówców przybyło tutaj – mówi Brigitte. A lokalna społeczność przyjęła ich w swoich domach. W czasie Hambacher Fest polska flaga była niesiona w czole kolumny marszowej, obok niemieckich barw narodowych. Kulminacją było zawieszenie trójkolorowej flagi niemieckiej na szczycie wieży, a nieco niżej – polskiej biało-czerwonej. Inicjator festiwalu, Philipp Jakob Siebenpfeiffer, zakończył swoje przemówienie w 1832 roku w ten sposób: „Niech żyją Polacy, sojusznicy Niemców! Niech żyją Francuzi, niemieccy bracia, którzy szanują naszą narodowość i niezależność! Niech żyje każdy naród, który przerywa łańcuchy i który z nami przysięga wolność! Niech żyją ojczyzna, władza ludu i jedność narodów!”. Ta jedna z pierwszych niemieckich flag, którą zawieszono na Zamku Hambach, przepadła na wiele dekad. Dopiero w czasie remontu domu w pobliskim Neustadt udało się ją zlokalizować w dawnym kominie. – To była sensacja – mówi Brigitte. Tę relikwię niemieckiej demokracji można dziś zobaczyć na zamku Hambach, ale nie można jej fotografować, jest zbyt krucha. Z kolei na stoku zamku powiewają dziś flagi niemiecka, polska, francuska i Unii Europejskiej. Rzymski bóg na zamku Gdy wspinam się po stromej ścieżce na ten niemiecki zamek, w jego murze widzę płaskorzeźbę ukazującą bezgłową postać. Wygląda na rycerza, ale nim nie jest. – Gdy architekci zaczęli prace [związane z rekonstrukcją zamku – przyp. red.] prowadzono wykopaliska. Znaleźliśmy wówczas wiele pozostałości z czasów rzymskich. Wiemy, że to jest jeden ze starożytnych bogów, ale nie mamy pewności który – mówi Brigitte. Być może jest to rzymski bóg wojny, Mars. Wygląda więc na to, że góra przyciągała uwagę ludzi już od conajmniej dwóch tysiącleci. Solidarność na zamkowym wzgórzu Tradycja polskich marszów na zamek odżyła w latach 80. XX wieku dzięki działalności polskich uchodźców w RFN. Organizatorem marszów była m.in. Chrześcijańska Służba Wyzwolenia Narodów, założona przez ks. Franciszka Blachnickiego. W 1988 roku w pochodzie uczestniczył prof. Edward Szczepanik, premier Rządu RP na Uchodźstwie. Polacy prowadzili tu ożywione dyskusje o wolności jednostki i wyzwoleniu ojczyzny spod władzy ZSRR. Polska na Zamku Hambach stale obecna Odwiedzający zamek mogą skorzystać z audioprzewodników w języku polskim. W restauracji zamkowej „1832” szefem kuchni jest Polak, Łukasz Partyka. A w sklepiku muzealnym wypatrzyłem nawet niewielką biało-czerwoną flagę. Zamek gościł przywódców Trójkąta Weimarskiego, w tym Aleksandra Kwaśniewskiego. W maju 2026 roku na zamku pojawił się Adam Bodnar, który odebrał z rąk prezydenta Niemiec Franka-Waltera Steinmeiera Nagrodę Wolności za obronę praworządności, co wskazuje na rangę tego miejsca dla polsko-niemieckiego dialogu. Zwiedzanie Zamku Hambach. Porady W skrócie: to kawał drogi z Polski, ale jest to miejsce wyjątkowe (wizytę w nim warto połączyć z innymi atrakcjami regionu). Być może najwygodniejszym wariantem jest przelot z Polski samolotem do Frankfurtu, skąd dojazd do zamku z pomocą komunikacji zbiorowej nie powinien zająć więcej niż dwie godziny. Można skorzystać z pociągu i komunikacji lokalnej. Dojazd z Warszawy jest jednak dość złożony i trzeba przesiadać się kilkukrotnie. Należy dojechać pociągiem do stacji głównej (Hauptbahnhof) w miejscowości Neustadt an der Weinstraße. Bezpośrednio ze stacji do parkingu pod zamkiem kursuje autobus linii 502. Należy wysiąść na przystanku „Schloss” (Zamek), skąd pozostaje do przejścia około 400 metrów pod górę do wejścia. Można też wybrać podróż samochodem, ale to dystans ok. 1200 km, więc warto zrobić sobie przerwę w trasie. Jadąc z Polski, należy kierować się na autostradę A 65. Należy wybrać zjazd nr 13 (Neustadt an der Weinstraße-Süd) na drogę B 39. Następnie trzeba podążać za znakami w stronę dzielnicy (Ortsteil) Hambach. Dostępność zamku Zamek Hambach jest przystosowany dla osób na wózkach, zadbano o kilka miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami. Osoby na wózkach mogą przemieszczać się swobodnie między piętrami, na których znajdują się ekspozycje poświęcone historii tego miejsca i naprawdę warto ją obejrzeć. Część eksponatów umieszczono jednak ponad ich linią wzroku. Pewnym wyzwaniem jest ostatni odcinek wejścia na zamek, który położony jest na szczycie wzgórza – co prawda przygotowano ścieżkę, ale jej kąt wznoszenia jest dość duży i wymaga siły w rękach osoby na wózku lub pomocy osoby towarzyszącej. Źródła: National Geographic Polska, UchodźcyWniemczech.pl, Zamek Hambach Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Gdzie można odpocząć od zgiełku? Oto najcichsze kraje świata, w których łatwo odnaleźć spokój
Hałas uliczny, ruch samochodowy, tłumy i gwar dużych miast to dla wielu osób nieodłączna część codzienności. Nic dziwnego, że podczas urlopu coraz częściej szukamy miejsc, w których można od tego wszystkiego odpocząć i po prostu pobyć w ciszy. Gdzie na świecie najłatwiej o prawdziwy spokój? Odpowiedzi dostarcza najnowszy ranking.
Prawdziwa cisza staje się dziś czymś, czego coraz trudniej doświadczyć. Na co dzień otacza nas szum samochodów, komunikacji miejskiej, rozmów czy dźwięków dobiegających z sąsiednich mieszkań, dlatego wiele osób szuka wytchnienia poza dużymi miastami, wybierając spokojniejsze i mniej zaludnione miejsca. Okazuje się jednak, że w niektórych krajach o ucieczkę od codziennego zgiełku jest znacznie łatwiej niż w innych. Autorzy nowego rankingu porównali państwa pod względem m.in. gęstości zaludnienia i ruchu turystycznego, udziału terenów wiejskich i chronionych, natężenia ruchu samochodowego, a także zagęszczenia lotnisk oraz linii kolejowych. Na tej podstawie wskazali obszary, które oferują najlepsze warunki do spokojnego wypoczynku z dala od tłumów i hałasu. Które kraje zatem znalazły się najwyżej w zestawieniu? Bhutan najcichszym krajem świata. Afryka zdominowała ranking Na pierwszym miejscu zestawienia znalazł się Bhutan. Niewielkie himalajskie państwo zawdzięcza swoją pozycję przede wszystkim rozległym, słabo zaludnionym obszarom, wśród których dominują zalesione góry i głębokie doliny. Lasy pokrywają około 70% powierzchni kraju, a konstytucja Bhutanu wymaga, aby co najmniej 60% jego terytorium pozostawało zalesione. Jednocześnie państwo od lat świadomie ogranicza rozwój masowej turystyki. Zagraniczni podróżni uiszczają specjalną opłatę na rzecz zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development Fee), a przyjęty model ma pozwalać czerpać korzyści z turystyki bez nadmiernego obciążania środowiska i lokalnych społeczności. W efekcie presja turystyczna pozostaje tam znacznie mniejsza niż w wielu najpopularniejszych kierunkach Azji. Drugą pozycję zajęła Namibia, czyli jeden z najrzadziej zaludnionych krajów świata. Jego krajobraz tworzą m.in. pustynia Namib, rozległe płaskowyże i tereny chronione, a ogromne przestrzenie z dala od większych ośrodków sprzyjają znalezieniu miejsc niemal całkowicie odizolowanych od miejskiego zgiełku. Równie wysoko znalazła się sąsiednia Botswana, od lat rozwijająca model turystyki określany jako „low volume, high value”, czyli nastawiony na mniejszą liczbę odwiedzających zamiast masowego ruchu. W pierwszej piątce uplasowały się również Zambia, wyróżniająca się dużym udziałem terenów objętych ochroną, oraz Gabon, którego znaczną część powierzchni porastają lasy równikowe. Afryka zdecydowanie zdominowała zresztą czołówkę zestawienia – państwa tego kontynentu zajęły cztery miejsca tuż za zwycięskim Bhutanem, a ponad połowa krajów w pierwszej 25. również znajduje się właśnie tam. Dalsza część pierwszej dziesiątki pokazuje jednak, że warunki sprzyjające ucieczce od zgiełku można znaleźć na kilku kontynentach. Na szóstym miejscu uplasowała się Wenezuela, za nią Czad i Republika Środkowoafrykańska, natomiast dziewiąte miejsce przypadło Mongolii – państwu słynącemu z ogromnych stepów i jednej z najniższych gęstości zaludnienia na świecie. Pierwszą dziesiątkę zamknęła Boliwia, gdzie poza największymi miastami rozciągają się słabo zaludnione obszary Altiplano, wysokich Andów i solnisk. Najcichsze kraje w Europie. Estonia wyprzedziła Finlandię i Szwecję Choć w pierwszej 25. zestawienia nie znalazło się żadne państwo europejskie, kilka krajów kontynentu zajęło miejsca w pierwszej 50. Najlepiej wypadła Estonia, która uplasowała się na 34. pozycji na świecie. Nieco za nią znalazły się Finlandia (sklasyfikowana na 39. miejscu) oraz Szwecja (która zajęła 40. pozycję). Wysoko na tle pozostałych państw Europy znalazły się także Grecja, Łotwa i Litwa, a nieco dalej m.in. Chorwacja, Słowenia oraz Polska (82. miejsce). Nasz kraj wyprzedził w zestawieniu m.in. Norwegię, Francję, Irlandię, Niemcy, Wielką Brytanię, Włochy, Hiszpanię, Portugalię czy Szwajcarię. Wyżej od Polski, poza państwami tworzącymi europejską czołówkę, uplasowały się natomiast m.in. Bułgaria, Białoruś i Austria. Różnice pomiędzy poszczególnymi państwami kontynentu są więc spore. Relatywnie dobrze wypadła część krajów północnej i wschodniej Europy, podczas gdy bardziej odległe pozycje przypadły niektórym niewielkim, gęsto zaludnionym państwom oraz popularnym kierunkom turystycznym (np. Malcie, Szwajcarii czy Holandii). Taki rozkład wynika bezpośrednio z kryteriów uwzględnionych przez autorów zestawienia. W przypadku wielu europejskich krajów na końcowy rezultat wpłynęły m.in. duża liczba mieszkańców na stosunkowo niewielkiej powierzchni i intensywny ruch turystyczny. Podobną zależność można zauważyć również poza Europą. Stany Zjednoczone, mimo ogromnych przestrzeni, licznych parków narodowych i obszarów objętych ochroną, zajęły dopiero 92. miejsce. W ich przypadku atutem są rozległe, słabo zaludnione tereny, jednak pozycję w rankingu obniża m.in. rozbudowana infrastruktura transportowa. Źródła: Go2Africa, Euronews Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurg76" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurg78" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bardziej nordyckie niż szkockie. Na Szetlandach wikingowie wciąż są obecni
Szetlandy formalnie należą do Szkocji, ale ich krajobraz, język i tradycje wciąż przypominają o sześciu stuleciach panowania wikingów. Na odległym archipelagu znajdziemy ślady prehistorycznych osad, wikińskie domostwa, ukryte skarby i porty dawnych przemytników. To podróż na sam kraniec Wielkiej Brytanii – i jednocześnie w głąb nordyckiego świata.
Spis treści: Dlaczego wikingowie tak zaciekle walczyli o Szetlandy? Szkocka Troja tuż przy lotnisku. Jarlshof skrywa 4 tys. lat historii 15-latek przypadkiem znalazł skarb sprzed 1200 lat Tutaj przybijały pierwsze drakkary. Wyspa na krańcu Wielkiej Brytanii Co stało się z wikingami? Ich potęga nie upadła jednego dnia Przemytnicy, piraci i beczki płonącego alkoholu. Druga historia Szetlandów Ropa odmieniła los wysp. Potomkowie wikingów znów się bogacą Szetlandy na własną rękę. Jak dotrzeć tam z Polski i zaplanować pobyt Gdy samolot schodzi do lądowania, trudno zachować spokój. Podczas godzinnego lotu ze szkockiego Aberdeen przez okna widać tylko szare wody Morza Północnego. Aeroplan traci wysokość, niemal muska brzuchem grzywy fal, a wciąż nie ma lądu na horyzoncie. Lotnisko w Sumburgh, na południowym krańcu głównej wyspy (Mainland), pojawia się nagle, bez uprzedzenia. Z rykiem przecinamy szosę, z tej okazji na chwilę zablokowaną szlabanem, i dotykamy nieprzyjemnie krótkiego pasa startowego. Słyszę pisk hamulców, czuję mocne szarpnięcie i instynktownie wbijam palce w oparcie fotela przede mną. Gwałtownie zatrzymujemy się przy terminalu przypominającym niewielką szopę. Widzę owce nieśpiesznie skubiące trawę tuż przy skrzydle naszej awionetki. Jestem na Szetlandach. Dlaczego wikingowie tak zaciekle walczyli o Szetlandy? To najdalej na północ wysunięta część Zjednoczonego Królestwa, ale Anglicy, Walijczycy, a nawet Szkoci niewiele o tych wyspach wiedzą i bardzo rzadko się tu zapuszczają. Rzut okiem na mapę da nam odpowiedź, czemu przez wieki był to teren superważny dla wikingów i kompletnie nieistotny dla poddanych JKM. Gdy nordyccy wojownicy na swoich długich łodziach: knarrach i drakkarach, zasiedlali wybrzeża Szkocji, Anglii, Wyspy Owcze, Islandię i Grenlandię, to właśnie Szetlandy były miejscem, gdzie rozdzielały się szlaki żeglugowe. Wyruszając z odległego o 366 km norweskiego Bergen, po blisko dwóch dniach na otwartym morzu można było dotrzeć na Szetlandy i stąd płynąć dalej na północ – ku Islandii, lub na południowy zachód, do królestwa wikingów na wyspie Man na Morzu Irlandzkim. Oczywiście wikingowie nie byli tu pierwszymi osadnikami. W surowym klimacie Północy zachowało się zaskakująco wiele pozostałości po neolitycznych osadach sprzed pięciu tysięcy lat, kuźnie i okrągłe chaty z epoki brązu, kamienne wieże z epoki żelaza, wioski Piktów – celtyckich wojowników malujących ciała na niebiesko, no i wreszcie długie 20-, 30-metrowe skandynawskie chaty, których mieszkańców my zwykliśmy nazywać „wikingami”, choć oni woleli mówić o sobie Norsmani – „ludzie Północy”. Szkocka Troja tuż przy lotnisku. Jarlshof skrywa 4 tys. lat historii Najlepsze stanowisko archeologiczne, na którym można znaleźć ślady wszystkich zamieszkujących Szetlandy cywilizacji, znajduje się trzy minuty drogi od… lotniska. – Jarlshof to taka nasza Troja – tłumaczy mi lokalny przewodnik Magnus, trzydziestoletni chłopak o posturze hollywoodzkiego wikinga i w okrągłych okularkach Johna Lennona nadających jego niedźwiedzim kształtom rys intelektualnej łagodności. – Na obszarze mniejszym niż pole karne boiska piłkarskiego archeolodzy znaleźli pozostałości wioski zamieszkanej w różnych okresach historii na przestrzeni czterech tysięcy lat. Największym problemem było takie zaplanowanie wykopalisk, żeby dokopując się do warstw z prehistorii, nie niszczyć obiektów z czasów wikingów czy epoki żelaza. – A skąd się wzięła nazwa „Jarlshof”? – Przewodnik wybucha śmiechem. – To czysta propaganda. To niby skandynawsko-niemieckie słowo, które miało oznaczać „dwór wikińskiego księcia”, wymyślił największy szkocki pisarz, sir Walter Scott, który w 1814 r. towarzyszył przyjacielowi, inżynierowi Robertowi Stevensonowi, w wyprawie na Szetlandy. Stevenson chciał obejrzeć skałę w Sumburgh, gdzie miał postawić pierwszą na wyspach latarnię morską. A przy okazji natrafili na ruiny, które w wyobraźni Scotta były pałacem wikińskiego Jarla. – Pisarz miał dobrą intuicję? – Nie. To, co wziął za pałac wikingów, było pozostałością domu szlachcica z XVII w. Ale najlepsze jest to, że pół wieku po śmierci sir Waltera Scotta potężny sztorm odsłonił fragmenty prawdziwych nordyckich chałup. A gdy zaczęto prowadzić prace archeologiczne, Jarlshof okazał się prawdziwą wyspą skarbów. 15-latek przypadkiem znalazł skarb sprzed 1200 lat Nie wiem, czy nawiązanie przez Magnusa do tytułu powieści Roberta Louisa Stevensona (wnuka inżyniera, twórcy latarni morskiej w Sumburgh) było zamierzonym mrugnięciem okiem. Bo naprawdę największy skarb z czasów wikingów znaleziono, również dość przypadkowo, zaledwie kilkanaście kilometrów dalej, na Wyspie św. Niniana. Mam szczęście, bo kapryśna pogoda na Szetlandach potrafi zepsuć humor. Ale dziś jest piękne słońce i przyjemne 12°C. Droga wiodąca szczytem klifu pozwala sycić wzrok krajobrazami niemal karaibskiego wybrzeża. A wyścielone białym piaskiem plaże nadają przybrzeżnej płyciźnie kolor turkusu przechodzącego w malachit. Do Wyspy św. Niniana wiedzie 400-metrowe tombolo – grobla o charakterystycznym kształcie dwóch odwróconych półksiężyców. To tutaj w 1958 r. 15-letni wolontariusz Douglas Coutts znalazł skarb sprzed 1,2 tys. lat. Chłopak przyszedł pomóc archeologom z uniwersytetu w Aberdeen w wykopaliskach. Miał delikatnie oczyścić z chwastów teren niedaleko ruin średniowiecznego kościoła. Godzinę później przybiegł podekscytowany z informacją, że pod jedną z desek znalazł drewniany kuferek. Srebrną biżuterię prawdopodobnie ukryto w obawie przed zbliżającym się najazdem wikingów. Fakt, że nikt po ten skarb nie wrócił, pozwala sądzić, że los lokalnej ludności w IX w., na początku inwazji ludzi Północy na Szetlandy, był przesądzony. Przez kolejne sześć stuleci norwescy osadnicy rządzili tu niepodzielnie. O skali i sile inwazji świadczyć może fakt, że z czasów poprzedzających osiedlenie się wikingów nie ostały się w zasadzie żadne nazwy geograficzne. Toponimia archipelagu to często te same nazwy gór, miast czy osad jak w Norwegii, na Wyspach Owczych czy na Islandii. Tutaj przybijały pierwsze drakkary. Wyspa na krańcu Wielkiej Brytanii Żeby zobaczyć, jak wyglądało życie szetlandzkich wikingów, warto się wybrać do Haroldswick na wyspie Unst, najbardziej na północ położonym skrawku Zjednoczonego Królestwa. Dziś mieszka tu zaledwie ok. 650 osób, ale w średniowieczu to miejsce tętniło życiem. To wyspa położona najbliżej brzegów Norwegii i tutaj przybijały pierwsze drakkary z wojowniczymi Skandynawami. Wioska nosi nazwę na pamiątkę pierwszego norweskiego króla – Haralda Pięknowłosego, który pod swym berłem zjednoczył wikińskie klany. Na Szetlandy wybrał się, by ogniem i żelazem wymusić posłuszeństwo na ludziach, których uważał za swoich poddanych. Tych ambicji omal nie przypłacił życiem. Wikingowie z Szetlandów twardo walczyli. Udało im się nawet zabić królewskiego syna, następcę tronu. W końcu jednak musieli ulec. Odkopano tu i odrestaurowano typową farmę z tamtych czasów. Można wejść do środka długiej skandynawskiej chaty, która dawała schronienie zarówno ludziom, jak i domowemu inwentarzowi. Obok ustawiono replikę bojowego drakkara, którym król Harald przemierzył morze. Koniecznie trzeba wejść na pokład i przymierzyć się do wioseł. Tego rodzaju „archeologia wcieleniowa” naprawdę działa na wyobraźnię. Co stało się z wikingami? Ich potęga nie upadła jednego dnia Naukowcy wciąż się spierają, co sprawiło, że budzący powszechny strach wikingowie, po paśmie militarnych sukcesów – nagle się uspokoili i właściwie rozpłynęli na kartach historii. Po podbiciu niemal wszystkich wysp północnego Atlantyku, zasiedleniu północnej Francji (to od nich wzięła nazwę Normandia), pobiciu w 1066 r. anglosaskich królów pod Hastings i opanowaniu Anglii, a nawet po zdobyciu Sycylii na Morzu Śródziemnym. Pewne znaczenie miało to, że w ich ojczyźnie, na półwyspie skandynawskim, wygasły wszystkie królewskie dynastie z wyjątkiem duńskiej. A Duńczycy, którzy przejęli zamorskie terytoria wikingów, stracili zapał do ekspansji. Odziedziczone po Norwegach wyspy albo bezlitośnie eksploatowali – jak Islandię, albo w ogóle o nich zapominali – jak na kilkaset lat zapomnieli o Grenlandii. Albo chętnie sprzedawali, razem z żyjącymi tam potomkami norweskich wikingów. Taki los spotkał szkockie Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Najpierw zastawiono je jako zabezpieczenie posagu duńskiej księżniczki Małgorzaty przed jej ślubem ze szkockim królem Jakubem III w 1472 r. A potem, wraz z całą Szkocją, włączono do imperium brytyjskiego. Przemytnicy, piraci i beczki płonącego alkoholu. Druga historia Szetlandów Tyle że dla mieszkańców Szetlandów niewiele się zmieniło. Władza w Londynie najpierw zajęta była swoimi wojnami z Hiszpanią i Francją, a potem rozbudową przynoszących ogromne zyski zamorskich kolonii. Mówiący po norwesku mieszkańcy Szetlandów korzystali z tego, jak umieli. Archipelag stał się bazą wszelkich awanturników, szmuglerów, unikających podatków kupców i czasem zwykłych piratów. Dzisiejsza stolica – Lerwick (z norweskiego „błotnista zatoka”), była miastem założonym przez holenderskich i niemieckich kupców, którzy żyli z hurtowego handlu nieoclonymi beczułkami dżinu. Gdy idziemy reprezentacyjnym nabrzeżem stolicy, może dziwić, jak wiele starych kamiennych domów ma od strony morza charakterystyczne kamienne podesty, tzw. lodberrie. Służyły one do dyskretnego rozładowywania łodzi przemytników. Dopiero w drugiej połowie XIX w. wiktoriańska administracja postanowiła ukrócić ten proceder. Wydano też wojnę staremu językowi – norn, próbując go zastąpić angielskim. Częściowo skutecznie – ostatni Szetlandczyk mówiący po staronorwesku zmarł w 1985 r. Ale dialekt szetlandzki, którego zaczęto używać w zamian, w dalszym ciągu ma zarówno melodię, jak i szeleszczący akcent kojarzący się ze Skandynawią. Pozostało też wiele słów i zwyczajów nieznanych w innych miejscach Zjednoczonego Królestwa. Najsłynniejsza szetlandzka tradycja to styczniowy festiwal ognia Up Helly Aa, gdy przebrani w średniowieczne stroje wikingów mieszkańcy Lerwick obrzucają pochodniami replikę skandynawskiej łodzi. Mało kto wie, że jego początek sięga zaledwie 1880 r. To wtedy brytyjski magistrat wymyślił „wikińską tradycję”, którą zastąpiono sięgający średniowiecza zwyczaj hucznego świętowania Nowego Roku za pomocą toczenia po stromych uliczkach beczek z płonącym samogonem. Z pewnością jest to bezpieczniejsze dla 7-tysięcznego stołecznego miasta z licznymi małymi, kamiennymi domkami. Ropa odmieniła los wysp. Potomkowie wikingów znów się bogacą Grudzień i styczeń na Szetlandach to czas wściekłych sztormów, a dzień trwa zaledwie 5–6 godz. Nic dziwnego, że gdy w XX w. transport morski znacznie się poprawił, wyspiarzy zaczęło gwałtownie ubywać. Emigrowali przede wszystkim za chlebem do Szkocji i Anglii. Ostatnio trend się odwrócił, bo po raz drugi w historii Szetlandy znalazły się w centrum uwagi. To tutaj, w szelfie morskim, znaleziono najbogatsze brytyjskie złoża ropy i gazu. Każda zawierucha na Bliskim Wschodzie powoduje, że do Lerwick udają się kolejni biznesmeni z branży naftowej z walizkami pieniędzy i kontraktami wartymi miliony. Pogoda nie pomaga uwierzyć, że Szetlandy staną się nowym Dubajem, ale potomkowie wikingów powoli się bogacą. Powstają nowe, dobrze wyposażone muzea, stadiony sportowe, a po wąskich asfaltowych drogach jeżdżą zaskakująco luksusowe samochody. Archipelag na granicy geologicznej Atlantyku i Morza Północnego dostaje od losu drugą szansę. Szetlandy na własną rękę. Jak dotrzeć tam z Polski i zaplanować pobyt Kiedy Sezon na Szetlandach trwa od maja do sierpnia. Temperatura jest wówczas najwyższa (kilkanaście stopni), a opady stosunkowo niewielkie. Wiza i waluta Do Wielkiej Brytanii wjeżdżamy z ważnym powyżej sześciu miesięcy paszportem. Konieczna jest także ETA (electronic travel authorisation), koszt 20 funtów. Obowiązującą walutą jest funt brytyjski (GBP); 1 GBP = ok. 4,8 PLN. Dojazd Rejsy na Szetlandy obsługuje kompania NorthLink. Do Lerwick dopłyniesz promem z Aberdeen. Można wynająć kabinę. Bezpośrednie połączenia Loganair łączą Szetlandy m.in. z Kirkwall, Aberdeen, Dundee, Inverness, Glasgow i Edynburgiem. Bezpośrednio do Aberdeen dolecimy z Krakowa linią Ryanair lub Wizz Air z Gdańska od 500 zł w obie strony. Z Warszawy można lecieć z przesiadką np. przez Amsterdam lub Londyn od 1200 zł. Transport Najlepiej jest podróżować autem wynajętym po przylocie do Szkocji lub na miejscu. W lipcu to koszt ok. 500 funtów na tydzień z ubezpieczeniem. Pomiędzy wyspami kursują tanie promy pasażerskie. Za bilety płacimy dopiero na promie, ale warto je wcześniej rezerwować, zwłaszcza w sezonie. Przy wyprawie na wyspę Unst trzeba zorganizować promem dwa rejsy łączone, a między nimi doliczyć ok. 30 min przejazdu przez transferową wyspę Yell. Noclegi Na Szetlandach ceny noclegów są wysokie, a hotelowa infrastruktura uboga. Można wynająć apartamenty gościnne lub pokoje B&B albo nocować w hotelu. Shetland Hotel w Lerwick: 260 funtów za pokój 2-osobowy ze śniadaniem. Na północy dobrą bazą wypadową są Brae Hotel (290–330 funtów) oraz Busta House Hotel (190). Jedzenie Klasyczne fish&chips, świeże owoce morza i soczysta jagnięcina to smaki, których trzeba skosztować na Szetlandach. Najsłynniejszy, „najbardziej na północ wysunięty bar Fish&Chips” to Frankie’s w miejscowości Brae na Mainland na Szetlandach. Miejscowi ostrzegali, że jest drogo i tak sobie, ale musieliśmy sprawdzić to osobiście. No i fakt: jest drogo i tak sobie. Ale za to najdalej na północ. Polecam za to kawiarnię z widokiem przy latarni morskiej Sumburgh Head Lighthouse. Źródło: Visit Shetland
Gdańsk słynie z bursztynu nie bez powodu. Jeden z okazów poleciał nawet w kosmos
Gdańsk od lat przyciąga nie tylko turystów spragnionych bliskości morza, ale również miłośników bursztynu. Związek miasta i jego okolic z „bałtyckim złotem” sięga tysięcy lat – najstarsze znaleziska świadczące o znajomości tego surowca i jego obróbce w regionie datowane są na okres między VIII a IV tysiącleciem p.n.e. Bursztynowi przypisywano wówczas szczególne, niekiedy wręcz magiczne właściwości. Dziś nadal pozostaje jednym z symboli Gdańska, a jego niezwykłą historię można poznać w miejscu, które skrywa znacznie więcej niż tylko biżuterię.
Bursztynnictwo rozwijało się w Gdańsku na długo przed tym, zanim miasto stało się jednym z najważniejszych portów nad Bałtykiem. Ślady działających tu pracowni pochodzą już z końca X wieku, a pozyskiwanie cennego surowca podlegało wówczas kontroli władzy książęcej. Z czasem miejscowi rzemieślnicy wyspecjalizowali się w tworzeniu coraz bardziej różnorodnych przedmiotów, które trafiały nie tylko do mieszkańców grodu, lecz także poza jego granice. Wielowiekową historię tej tradycji można dziś prześledzić w gdańskim Muzeum Bursztynu, którego kolekcja pokazuje, jak zmieniało się znaczenie tego niezwykłego surowca – od dawnych amuletów i przedmiotów użytkowych po współczesne dzieła bursztynników. Jak Gdańsk stał się światową stolicą bursztynu? Położenie nad Bałtykiem i dostęp do cennego surowca sprawiły, że bursztyn przez stulecia odgrywał coraz większą rolę w gospodarce i kulturze Gdańska. Szczególnego znaczenia nabrał w XIV wieku, gdy Pomorze Gdańskie znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego. Krzyżacy szybko dostrzegli wartość „bałtyckiego złota” i objęli jego pozyskiwanie oraz handel ścisłą kontrolą, czerpiąc z niego znaczne dochody. Taka polityka nie sprzyjała jednak rozwojowi miejscowego rzemiosła. Sytuacja zmieniła się po zakończeniu krzyżackiego panowania, gdy Kazimierz Jagiellończyk nadał Gdańskowi tereny bogate w bursztynowe złoża. W 1477 roku w mieście powstał pierwszy cech bursztynników. Największy rozkwit gdańskiego bursztynnictwa przypadł na przełom XVI i XVII wieku, kiedy miasto przeżywało swój „złoty wiek”. Miejscowi mistrzowie nie ograniczali się już do wykonywania niewielkich ozdób. Z bursztynu wykonywali kunsztowne szkatuły, naczynia, lichtarze, zegary, ramy do obrazów czy rzeźby sakralne, zamawiane przez zamożnych mieszczan, szlachtę, magnatów, duchownych i polskich monarchów. Renoma ich prac szybko wykroczyła poza granice Rzeczypospolitej – najbardziej okazałe dzieła trafiały na europejskie dwory i służyły jako cenne podarunki dyplomatyczne dla papieży, carów, sułtanów i monarchów, wśród których znalazł się również Ludwik XIV. Bursztynowe precjoza stały się w ten sposób jedną z wizytówek bogatego Gdańska. Wielowiekowy rozwój rzemiosła przerwały wojny XX wieku, po których w mieście nie pozostał ani jeden dawny warsztat. Tradycję udało się jednak odbudować. Początkowo artyści wrócili przede wszystkim do tworzenia biżuterii, z czasem zaczęli ponownie sięgać zarówno po historyczne techniki, jak i współczesne wzornictwo. Dzięki temu bursztynnictwo nie stało się jedynie pamiątką po dawnej świetności miasta, lecz pozostało żywym rzemiosłem, które cały czas jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tożsamości Gdańska. Co można zobaczyć w Muzeum Bursztynu w Gdańsku? Od unikatowej armatki po bursztyn z kosmosu Najcenniejsze ślady tej historii zgromadzono dziś w Muzeum Bursztynu, które od 2021 roku mieści się w zabytkowym Wielkim Młynie. Stała wystawa liczy ponad tysiąc obiektów i obejmuje zarówno naturalne okazy bursztynu, jak i dzieła rzemiosła artystycznego. Jednym z najnowszych eksponatów jest niewielka armatka wykonana około 1660 roku w Gdańsku z bursztynu i złota, dodatkowo zdobiona kamieniami szlachetnymi. Na świecie zachowały się tylko dwa tego rodzaju obiekty, dlatego po powrocie do miasta w 2026 roku trafiła ona na stałą ekspozycję jako jeden z najbardziej wyjątkowych przykładów kunsztu dawnych gdańskich mistrzów. Zupełnie inny charakter ma zdumiewająca kolekcja inkluzji, czyli organizmów i fragmentów roślin zachowanych w skamieniałej żywicy sprzed milionów lat. W muzealnych gablotach można zobaczyć m.in. świetnie zachowanego gekona reprezentującego nieznany wcześniej nauce gatunek, największą na świecie (mierzącą około 4 cm) inkluzję pająka ptasznika oraz jedyny znany okaz chwytówki modliszkowatej zatopionej w bursztynie. Kolekcję uzupełniają m.in. jaszczurki, owady, fragmenty roślin, muszle ślimaków czy pióra, które pozwalają zajrzeć w świat sprzed dziesiątek milionów lat. Do najbardziej niezwykłych obiektów należy jednak bursztyn, który dosłownie opuścił Ziemię. Bryłkę znalezioną na Wyspie Sobieszewskiej podzielono na dwie części. Jedna została w Gdańsku, a drugą Sławosz Uznański-Wiśniewski zabrał w 2025 roku na Międzynarodową Stację Kosmiczną podczas misji IGNIS. Po powrocie obie części otrzymały imiona Kos i Mos i zostały poddane badaniom porównawczym, które miały pokazać, czy pobyt w przestrzeni kosmicznej wpłynął na właściwości bursztynu. To jednak nie wszystko, bowiem na samym oglądaniu eksponatów nie trzeba kończyć. W Gdańsku organizowane są również warsztaty bursztyniarskie, podczas których można poznać podstawowe techniki obróbki, nauczyć się rozpoznawać prawdziwy bursztyn, a przede wszystkim samodzielnie oszlifować wybraną bryłkę i stworzyć z niej własną pamiątkę, przekonując się, jak wiele cierpliwości wymaga nadanie niepozornemu surowcowi odpowiedniego kształtu. Gdzie nocować w Gdańsku? Hotele blisko Muzeum Bursztynu i nowy ibis Styles AMBEREXPO Zwiedzanie bursztynowego Gdańska można połączyć z noclegiem w samym centrum miasta. Kilka minut spacerem od Muzeum Bursztynu znajdują się dwa hotele sieci Accor – ibis Gdańsk Stare Miasto oraz czterogwiazdkowy Mercure Gdańsk Stare Miasto. Pierwszy sprawdzi się przede wszystkim jako wygodna baza do zwiedzania: leży blisko historycznego centrum i dworca Gdańsk Główny, oferuje nowoczesne pokoje, restaurację, całodobową recepcję oraz bezpłatne Wi-Fi. Mercure stawia z kolei na nieco wyższy standard i panoramiczne widoki – z części pokoi można podziwiać historyczną zabudowę miasta oraz tereny dawnej Stoczni Gdańskiej, a na miejscu działają restauracja i bar, dostępny jest także taras. Oba obiekty pozwalają więc na poznawanie pieszo większości najważniejszych atrakcji centrum, w tym znajdującego się w Wielkim Młynie Muzeum Bursztynu. Jeszcze w 2026 roku gdańska baza hotelowa ma wzbogacić się o kolejny obiekt, którego nazwa wyjątkowo dobrze wpisuje się w bursztynową tożsamość miasta. ibis Styles Gdańsk AMBEREXPO powstaje przy ul. Żaglowej, bezpośrednio przy centrum wystawienniczo-kongresowym AMBEREXPO, a przyjęcie pierwszych gości zaplanowano na jesień 2026 roku. Trzygwiazdkowy hotel będzie dysponował 160 pokojami, w tym większymi pokojami dla rodzin i osób planujących dłuższy pobyt. Powstaną w nim również przestrzenie konferencyjne, zaplecze gastronomiczne i parking. Sama nazwa kompleksu nie jest przypadkowa. AMBEREXPO jest jednym z najważniejszych centrów targowo-kongresowych północnej Polski, a Gdańsk od lat pozostaje gospodarzem wydarzeń związanych z bursztynem i jubilerstwem. Kompleks jest obecnie rozbudowywany o kolejną halę i właśnie część hotelową, dzięki czemu będzie mógł gościć jeszcze większe imprezy targowe i kongresowe. „Amber”, czyli po angielsku „bursztyn”, nawiązuje przy tym do jednej z najmocniej zakorzenionych gdańskich tradycji, która do dziś pozostaje ważnym elementem wizerunku miasta. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Szwedzi nazywają ją sercem kraju. W Dalarnie lato niemal nie ma końca
Latem noc właściwie tu nie zapada, jezioro wypełnia największy krater uderzeniowy w Europie, a Midsommar wciąż pozostaje żywym rytuałem, nie pokazem dla turystów. W Dalarnie, pośród czerwonych domów, dzikich lasów i śladów wikingów, bije serce prawdziwej Szwecji.
Spis treści: Midsommar w Szwecji. Tutaj nie jest atrakcją dla turystów, lecz świętem światła Jezioro Siljan wypełnia „kosmiczną ranę”. Krater ma aż 75 km średnicy Przyszły król Szwecji uciekł tędy przed siepaczami. Dwór Ornässtugan skrywa niezwykłą historię Falun kojarzymy ze skokami narciarskimi. Jego prawdziwa potęga kryje się pod ziemią Jak zaplanować podróż z Polski do Dalarny Kiedy wjeżdżam do Dalarny, rozległej krainy w środkowej Szwecji obejmującej górnicze miasto Falun, rejon jeziora Siljan i narciarskie ośrodki Indre i Sälen na granicy z Norwegią, czuję, że przekraczam niewidzialną granicę. Powietrze pachnie tu żywicą i chłodną wodą. Są tu czyste jeziora, dzikie góry i lasy, w których żyją łosie i niedźwiedzie. Tu odbywa się największy na świecie masowy bieg narciarski – Vasaloppet, czyli słynny Bieg Wazów, a także zachowało się najwięcej autentycznych ludowych tradycji, zwłaszcza obchody Midsommar. Szwedzi nazywają ten region „sercem kraju”. Chcę jego bicie usłyszeć z bliska. Midsommar w Szwecji. Tutaj nie jest atrakcją dla turystów, lecz świętem światła Nad jeziorem Siljan zmierzch właściwie nie istnieje. Czerwcowe światło trwa tu niemal bez końca – unosi się nad wodą czerwonymi drewnianymi domami i zielonymi łąkami Dalarny. Właśnie wtedy najlepiej zrozumieć, czym dla Szwedów jest Midsommar. Nie turystyczną atrakcją ani festynem dla przyjezdnych, lecz czymś znacznie ważniejszym – rytuałem światła, lata i wspólnoty. – Midsommar trzeba poczuć, nie oglądać – mówi Göran, którego spotykam na rynku w miasteczku Mora. Ma ok. 60 lat, jasne włosy związane w krótki kucyk i dłonie człowieka, który całe życie pracował w drewnie. Urodził się nad Siljanem i – jak sam mówi – zna każdy kamień między Morą a Rättvik. Właśnie on zabiera mnie do Våmhus, niewielkiej miejscowości nad pobliskim jeziorem Orsasjön, gdzie mieszkańcy już od rana przygotowują się do święta. Chce mi pokazać prawdziwe Midsommar. – Ludzie myślą, że chodzi o zabawę i alkohol – śmieje się. – A to święto światła. Najważniejszy moment roku. Dawniej ludzie bali się ciemności i zimy. Dlatego lato trzeba było celebrować najmocniej, jak się dało. Jedziemy lokalną drogą w stronę wioski, gdzie mieszkańcy przygotowują midsommarstång – wysoki słup opleciony brzozowymi liśćmi i kwiatami. Po obu stronach stoją czerwone gospodarstwa z białymi framugami. Nad wszystkim unosi się zapach lasu, jeziora i nagrzanej trawy. Na łące trwa właśnie dekorowanie słupa. Kobiety plotą wianki z chabrów i margerytek, dzieci biegają boso po trawie, a starsi mężczyźni wspólnymi siłami ustawiają drewnianą konstrukcję. Nikt się nie śpieszy, nikt nie wydaje poleceń. Wszyscy wiedzą, co mają robić. – Widzisz? – pyta Göran. – Tu każdy ma swoje miejsce. Jedni śpiewają, inni gotują, ktoś przynosi ciasto. To bardziej wspólnota niż festyn. Kiedy słup zostaje postawiony, powietrze przecina dźwięk skrzypiec i zaczynają się tańce. Najpierw spokojne i trochę nieśmiałe, później coraz żywsze. Całe rodziny – dzieci, dziadkowie, nastolatki – w barwnych ludowych strojach, często noszonych tu na co dzień, chwytają się za ręce i tworzą wokół midsommarstång wirujące kręgi. Tłum wyśpiewuje kolejne zwrotki tradycyjnych piosenek, jak Små grodorna, o skaczących radośnie żabkach. Po tańcach wszyscy siadają przy długich stołach. Jemy młode ziemniaki z koperkiem, śledzie, chrupkie pieczywo, łososia i obowiązkowe truskawki ze śmietaną. Nad Siljanem światło robi się złote, niemal nierzeczywiste. Wieczorem siadamy z Göranem na drewnianym pomoście. Jezioro jest gładkie jak lustro. – Zimą bywa tu minus trzydzieści – mówi cicho Göran. – Dlatego ten jeden wieczór znaczy dla nas tak wiele. To dowód, że światło zawsze wraca. W oddali nadal słychać muzykę i śmiech. Dziewczyny w wiankach wracają przez łąki, ktoś niesie flagę Szwecji, dzieci jeszcze nie chcą spać. Noc właściwie nie nadchodzi. W Våmhus Midsommar nie jest folklorem dla turystów. To żywe święto zakorzenione w krajobrazie, jeziorach i pamięci ludzi takich jak Göran. Bo w przeciwieństwie do wielu regionów Europy, gdzie tradycje ludowe stopniowo zanikają, w Dalarnie pozostaje wydarzeniem głęboko wspólnotowym. Tutaj obchody przesilenia letniego nie są turystycznym spektaklem, lecz żywą tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Jezioro Siljan wypełnia „kosmiczną ranę”. Krater ma aż 75 km średnicy Następnego ranka, gdy żegnam się z Göranem, ten spogląda na gładką taflę jeziora Siljan. – Wiesz, że to woda, która wypełnia kosmiczną ranę? – rzuca zagadkowo. Zaintrygowany jego słowami ruszam wzdłuż brzegu, kierując się na wyspę Sollerön. Gdy tam docieram, pojmuję, co miał na myśli. W nowoczesnym muzeum na wprost wejścia wisi duże satelitarne zdjęcie środkowej Szwecji. Na nim widnieje zarys gigantycznego krateru, którego częścią jest jezioro Siljan. 360 mln lat temu uderzył tu meteoryt o średnicy ok. 2,5 km. Pozostawił po sobie największy w Europie krater o średnicy aż 75 km. Ludzka historia jest tu jednak równie fascynująca. W muzealnych gablotach eksponowana jest kunsztowna broń, w tym wspaniały miecz z przełomu X i XI w., wart w owym czasie fortunę, oraz artefakty wydobyte z miejscowego cmentarzyska wikingów. Z muzeum wychodzę do niewielkiego skansenu. Wikińskie tradycje szkutnicze podtrzymywane są w miasteczkach leżących na brzegach jeziora: w Morze, Rättviku czy Leksandzie, gdzie przyglądam się smukłym drewnianym jednostkom. To tzw. łodzie kościelne. Wzorowane są na historycznych drakkarach, którymi mieszkańcy okolicznych osad udawali się niegdyś na targ i do świątyni. Dawniej kościół był agendą państwa, a po mszy czytano ogłoszenia i zarządzenia władz. Dziś takie łodzie biorą udział w regatach, które każdej wiosny i lata odbywają się na jeziorze Siljan, przyciągając do Leksandu tłumy turystów. Gdy odprowadzam wzrokiem trenujących na wodzie wioślarzy, moją uwagę przykuwa majestatyczny parowiec m/s Gustaf Wasa z 1876 r., który kursuje między wspomnianymi miasteczkami. Jego nazwa jest tu nieprzypadkowa. Przyszły król Szwecji uciekł tędy przed siepaczami. Dwór Ornässtugan skrywa niezwykłą historię Podwaliny potęgi królestwa Szwecji zbudował właśnie Gustaw I Waza. Aby poznać jego historię, jadę kilkadziesiąt kilometrów do niewielkiej miejscowości Ornäs nad jeziorem Runn. To tu, w zbudowanym z bali XVI-wiecznym dworze Ornässtugan, ukrywał się młody szlachcic Gustaw Eriksson, późniejszy władca. Od roku 1397 Dania, Szwecja i Norwegia były połączone unią. Faktyczną hegemonię sprawowała w niej Dania. W 1520 r. król duński Christian II zaprosił do Sztokholmu zbuntowanych szwedzkich wielmożów i kazał zdradziecko ściąć 82 z nich. Młody Gustaw cudem uniknął rzezi i przytomnie uciekł do Dalarny. W budynku była toaleta, niesłychany w tym czasie luksus. Gdy duńscy siepacze otoczyli dwór, wydostał się właśnie przez nią. W pobliskiej miejscowości Mora próbował porwać ludzi do powstania przeciwko Duńczykom, opowiadając o sztokholmskiej „krwawej łaźni”. Miejscowi chłopi nie uwierzyli mu, więc musiał uciekać w kierunku Norwegii. Kiedy wiadomość się potwierdziła, za Gustawem Erikssonem wysłano najlepszych narciarzy, żeby go zawrócili i poprosili, by stanął na czele powstania przeciwko Danii. Właśnie ten pościg jest powodem, dla którego na 90-kilometrowej trasie ucieczki, z Sälen do Mory, co roku w pierwszą niedzielę marca organizowany jest Vasaloppet – słynny Bieg Wazów. Rozgrywany od 1922 r. jest najstarszym, największym i najdłuższym biegiem narciarskim świata. Przyciąga na swoje trasy ponad 30 tys. uczestników. Narciarzowi, który pierwszy dobiega do mety, na ostatnich metrach towarzyszy kranskulla, piękna dziewczyna, która nakłada mu na szyję wieniec zwycięstwa. Trasa biegu kończy się pod pomnikiem króla Gustawa Wazy, który w tym miejscu nawoływał do powstania przeciw Danii. Falun kojarzymy ze skokami narciarskimi. Jego prawdziwa potęga kryje się pod ziemią Opuszczam Morę i kierując się na północ, do miejscowości Orsa, wjeżdżam w gęste bory – królestwo drapieżników. W największym w Europie parku niedźwiedzi, Orsa Rovdjurspark, spaceruję specjalną ścieżką zawieszoną w koronach drzew. W całej Szwecji żyje dziś ok. 1,2 tys. tych zwierząt, a blisko 500 właśnie w Dalarnie. Starają się unikać spotkań z ludźmi, dlatego trudno je zauważyć. Tymczasem z mojej ścieżki kątem oka dostrzegam przemykające bezszelestnie między pniami wilki. Park to też dom dla łosi, rysi i rosomaków. Z dzikiej północy ruszam na południe, by dotrzeć do miejsca, z którego przez wieki płynęły pieniądze finansujące potęgę całej Szwecji. Dojeżdżam do Falun. Dotąd kojarzyłem to miasto ze skokami Adama Małysza, ale jego prawdziwe oblicze kryje się pod ziemią. Przez stulecia był to największy w Europie ośrodek górnictwa miedzi. Rudę wydobywano tu już w czasach wikingów. Zwiedzanie kopalni odbywa się z przewodnikiem. Po krótkim instruktażu zjeżdżam windą 70 m w głąb ziemi. Trasa wiedzie przez labirynt wąskich chodników i ogromnych komór wydrążonych podczas setek lat wydobycia. Powietrze staje się lodowate, spada do 6 stopni. Karol Linneusz był w Falun 200 lat temu i opisał to miejsce jako piekło na ziemi. Oglądam ślady dawnej metody „ognia i wody” – polewania rozgrzanej skały w celu jej skruszenia. Górnicy pracowali tu w ciemności, pyle i oparach siarki. Jej związki mają własności konserwujące. Przewodnik opowiada historię młodego Matsa Israelssona, który zginął zasypany w zawalisku. Gdy pół wieku później znaleziono ciało górnika, jego narzeczona, starsza już kobieta, rozpoznała go bez trudu. Na koniec przewodnik wskazuje na czerwonawą hałdę. To z niej powstaje Falu Rödfärg, słynna farba z Falun w kolorze ciemnej ochry, produkowana na bazie tutejszych minerałów miedzi. To ona – żartobliwie nazywana szwedzką barwą narodową – zdobi elewacje większości drewnianych domków w Skandynawii. Kiedy wyjeżdżam z Falun i mijam kolejne pomalowane w odcieniu „faluńskiej czerwieni” domostwa, rozumiem już, czym jest ten region. Choć przeszedł transformację od górnictwa do turystyki i kultury, jego charakter pozostał niezmienny. Przeszłość nie została wyparta przez nowoczesność, lecz stała się jej częścią. Aby zrozumieć fenomen Dalarny, trzeba stanąć nad spokojną taflą jeziora Siljan i posłuchać, jak w białą noc skrzypce wygrywają melodię piosenki o skaczących żabach. To jest serce Szwecji. I bije tu mocnym rytmem. Jak zaplanować podróż z Polski do Dalarny Dojazd Prom plus samochód (najpopularniejsze): prom z Gdańska do Nynäshamn koło Sztokholmu lub z Gdyni do Karlskrony i dalej do Dalarny. Koszt: 800–1500 zł auto plus pasażerowie. Zalety: wygoda. Wady: dłuższy czas podróży (noc na promie). Samolot plus pociąg (najszybciej). Lot z Polski (Warszawa, Kraków, Gdańsk itd.) do: Stockholm Arlanda Airport. Lot: 150–600 zł. Pociąg: Sztokholm–Falun–Mora (3–4 godz.). Pociąg: 150–300 zł. Własne auto. Trasa: Polska–Niemcy–Dania–most Øresund–Szwecja–Dalarna. Długość: 1300–1600 km. Czas: 14–18 godz. Koszt: paliwo plus opłaty 255 zł. Zalety: pełna niezależność. Wady: bardzo długa jazda. Pociąg. Trasa: Polska–Berlin–Kopenhaga–Malmö i dalej do Dalarny. Brak bezpośrednich połączeń. Zalety: wygoda. Wady: kilka przesiadek. Nocleg Vandrarhemmet Stranden, Eldsläckarevägen 4, 792 32 Mora. Cena: 180–320 zł/noc, pokoje wieloosobowe lub proste 2-osobowe; Hotel Fridhemsgatan Fridhemsgatan 15, 792 30 Mora. Cena: 350–520 zł/noc. Pokoje z łazienkami, śniadanie w cenie, dobra lokalizacja w centrum miasta; Mora Hotell & Spa, 4 Strandgatan 12, 792 30 Mora. Ceny: 520–750 zł/noc. Spa, restauracja, widok na jezioro Siljan, wysoki standard pokoi; Hotel Falun*** Trotzgatan 16, 791 30 Falun. Ceny: 520–760 zł/noc. Przy zabytkowej kopalni; Jedzenie W Szwecji opłaca się jeść między godzinami 11 a 14, wtedy ceny są dużo niższe niż wieczorem. Najlepszy wybór to lancz dnia (dagens lunch): 35–50 zł. Pizza/kebab: 35–47 zł. Kolacja to wydatek nawet 60–100 zł. Woda i kawa często są w cenie lanczu. Źródło: Visit Dalarna
Ciechocinek może zyskać sporą konkurencję. To miasto ma ambitny plan
Choć z uzdrowiskami zwykle kojarzą się Małopolska czy Dolny Śląsk, podobne plany ma również Złotów. Miasto w północnej Wielkopolsce od kilku lat pracuje nad spełnieniem wymogów, które pozwoliłyby mu ubiegać się o taki status.
Złotów, położony około 130 km od Poznania, od kilku lat konsekwentnie dąży do uzyskania statusu uzdrowiska. Miasto ma ku temu mocne argumenty – badania przeprowadzone przez Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk potwierdziły korzystne właściwości lokalnego mikroklimatu, a znajdujące się w okolicy złoża borowiny wykazały walory lecznicze. Przełomowym momentem były odwierty geologiczne sfinansowane z Funduszy Norweskich. Potwierdziły one obecność zarówno borowiny, jak i wód solankowych, które należą do najcenniejszych naturalnych surowców wykorzystywanych w lecznictwie uzdrowiskowym. To właśnie ich odkrycie otworzyło przed Złotowem możliwość ubiegania się w przyszłości o status uzdrowiska. Złotów stanie się uzdrowiskiem? Jednym z symboli zachodzących w Złotowie zmian są tężnie solankowe nad jeziorem Baba. Jak informowały władze miasta, ich budowa kosztowała około 3,6 mln zł. Dziś obiekt jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji Złotowa i służy zarówno mieszkańcom, jak i turystom, którzy mogą korzystać z niego bezpłatnie. Choć droga do uzyskania statusu uzdrowiska jest jeszcze długa i wymaga spełnienia szeregu formalnych warunków, samorząd konsekwentnie rozwija infrastrukturę sprzyjającą rekreacji i wypoczynkowi. Władze podkreślają, że priorytetem pozostaje zrównoważony rozwój miasta, dbałość o środowisko oraz poprawa jakości życia mieszkańców. Wielu mieszkańców nie ukrywa, że uzyskanie statusu uzdrowiska byłoby dla Złotowa ogromną szansą na rozwój. Liczą, że miasto zaczęłoby przyciągać więcej turystów i kuracjuszy, co przełożyłoby się na nowe miejsca pracy oraz większe zyski dla lokalnych przedsiębiorców. Co istotne, Złotów mógłby stać się pierwszym uzdrowiskiem w woj. wielkopolskim. Z czego słynie Złotów? Nie brakuje jednak argumentów, by odwiedzić Złotów już dziś. Miasto od lat przyciąga miłośników wypoczynku na łonie natury. Otaczają je jeziora i lasy, a przez jego środek przepływa Głomia, dzięki czemu okolica cieszy się popularnością wśród kajakarzy, rowerzystów i osób szukających spokojnego miejsca na weekendowy wyjazd. Spacerując po Złotowie, warto zajrzeć do Muzeum Ziemi Złotowskiej, odwiedzić zabytkowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny czy przespacerować się promenadą nad Jeziorem Miejskim. Chętnie odwiedzanym miejscem jest także Półwysep Rybacki, gdzie regularnie odbywają się koncerty i imprezy plenerowe. Miłośnicy aktywnego wypoczynku mogą z kolei wybrać się nad Jezioro Zaleskie, przy którym znajdują się plaże, marina, pomosty oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego. Okoliczne trasy sprzyjają również spływom kajakowym Głomią. Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji miasta jest figura jelenia stojąca przed Urzędem Miejskim. Codziennie punktualnie w południe rzeźba obraca się wokół własnej osi i wydaje odgłosy przypominające rykowisko. Pokaz można uruchomić także o innej porze – wystarczy wysłać SMS na numer umieszczony obok pomnika. To jedna z tych atrakcji, przy której chętnie zatrzymują się zarówno mieszkańcy, jak i turyści. Do Złotowa można wygodnie dojechać także transportem publicznym. Z Poznania kursują bezpośrednie pociągi, a podróż zajmuje niespełna dwie godziny, dzięki czemu miasto może być dobrym pomysłem na weekendowy wyjazd. Źródło: zlotow.pl, National Geographic Polska Nasz ekspert Filip Nowek Od lat związany z mediami i komunikacją, z wykształcenia dziennikarz, który zawodowo rozwija się w obszarze marketingu. Pasjonuje się podróżami, które stanowią dla niego niewyczerpane źródło inspiracji – zarówno w pracy, jak i poza nią. Jest autorem przewodników po krajach europejskich oraz licznych zestawień i ciekawostek dotyczących największych miast świata. Uważnie obserwuje zmieniające się trendy w turystyce i sposoby odkrywania nowych miejsc. Po godzinach oddaje się swojej drugiej pasji – tenisowi, a także chętnie spędza czas w kinie, szukając historii, które poruszają i inspirują.
Pojechałam poza Rzym. Znalazłam włoskie miasteczka, o których milczą przewodniki
Warto się wybrać poza Wieczne Miasto, aby odkryć niezwykłe miejsca otaczającego go regionu Lacjum. Przepiękne zabytki, święto truskawek i znakomita kuchnia czekają na turystów.
Spis treści: Święto Truskawek w Nemi. Owocowa tradycja w cieniu wygasłego wulkanu Villa d’Este w Tivoli. Za niepozorną bramą kryją się ogrody pełne wodnych cudów Klasztor św. Benedykta w Subiaco. „Próg raju” zawieszony nad przepaścią Od antycznego street foodu po apericenę nad jeziorem. Dolce vita pod Rzymem Jak zaplanować podróż do Lacjum z Polski Czapeczka z zielonych listków kielicha na główce, czerwone kaftanik i rajstopki – pierwszy raz widzę niemowlę przebrane za truskawkę! Uszy niosącej go mamy zdobią kolczyki z tym owocem, a szyję czerwone korale. Za nią i przed nią sunie korowód kobiet ubranych identycznie jak ona w czerwone spódnice, czarne gorseciki podkreślające piersi pod białymi bluzkami. We włosach upięte koronkowe stroiki – mandrucelle. To fragolare symbolizujące pradawną tradycję zbioru leśnych poziomek i uprawy truskawek w Nemi. Święto Truskawek w Nemi. Owocowa tradycja w cieniu wygasłego wulkanu Uczestniczę w Sagra delle Fragole – czerwcowym Święcie Truskawek. Tłum złożony głównie z lokalsów zdaje się rozsadzać wąskie uliczki Nemi pełne butików z tekstyliami i rzemiosłem spod znaku truskawki. Na czele pochodu burmistrz z biskupem, bo jak w przypadku każdego święta w Italii sacrum miesza się bezkolizyjnie z profanum, za nimi orkiestra dęta. Malownicze miasteczko z domami o pastelowych fasadach zdaje się zawieszone na zboczu ostro schodzącym do jeziora Nemi położonego w dawnym kraterze należącym do Gór Albańskich, grupy wygasłych wulkanów okalających Rzym od południowego wschodu. To na nich urodził się Romulus, legendarny założyciel Rzymu. Według niektórych właśnie w Nemi, jednym z 17 Castelli Romani, miasteczek malowniczo otulających te wzgórza. – Poziomki powstały z łez Wenery wylanych nad zmarłym Adonisem – opowiada mi jedna z fragolar i częstuje obezwładniającym aromatem, słodkim owocem miłości. – Zbierano je już w antyku, uprawę truskawek rozpoczęto później – dodaje. Próbuję tiramisu i drinka z poziomkami – fragolino spritz. Sącząc go, spoglądam w toń jeziora Nemi. Ma kolor szafiru niczym drogocenne kamienie zdobiące rufy dwóch gigantycznych statków-pałaców Kaliguli z ogrodami i świątyniami na pokładach. Ich wraki wiek temu wydobyto z dna Nemi. Castelli Romani mają mnóstwo takich historii. Villa d’Este w Tivoli. Za niepozorną bramą kryją się ogrody pełne wodnych cudów To jest wejście do słynnej Villa d’Este? Jestem rozczarowana skromną furteczką w murze umieszczoną z prawej strony kościoła, gdyż początkowo wcale jej nie dostrzegłam. Kardynał Hipolit d’Este (1509–1572) od samego papieża Juliusza II za pomoc w objęciu Tronu Piotrowego otrzymał w zarząd Tivoli. Postanowił wznieść w nim rezydencję „rywalizującą” rozmachem z pobliską antyczną Willą Hadriana. Sceny mitologiczne, bukoliczne i groteski zdobią pałacowe ściany. Sufity – bogato zdobione kasetony, a podłogi – marmur lub cotto, terakota z czerwonej gliny. Istny triumf manieryzmu, przy którym brak mebli nie przeszkadza. Do tego 4,5 ha tarasowych ogrodów, w których na każdym zakręcie zaskakują mnie cuda: groty, arkady, nimfea, rzeźby, fontanny, baseny, wodospady. Woda przepływa przez nie na zasadzie grawitacji zgodnie z wdrożonym tu nowatorskim systemem hydraulicznym. Tandem wybitnych architektów dworu – Pirro Ligorio i Alberto Galvani – ale też sam Hipolit, który wcześniej czuwał nad rozbudową rezydencji rodu d’Este m.in. w Pizie, Rzymie, Ferrarze i Fontainebleau, pokazali, co potrafią! Bujna zieleń wypielęgnowanych drzew i krzewów, woń kwiatów, szum wody wprawiają mnie w błogi nastrój. Długie chwile spędzam przy monumentalnej Fontannie Organów Wodnych z popiersiami umięśnionych atlasów. Ona rzeczywiście gra: cudownie dostojną renesansową muzykę dworską. Bardzo słusznie figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO! Ostatnim właścicielem rezydencji był bodaj najsłynniejszy z rodu arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg-Lotaryński d’Este, który zginął w zamachu w Sarajewie 28 czerwca 1914 r. Jego śmierć spowodowała wybuch I wojny światowej. Klasztor św. Benedykta w Subiaco. „Próg raju” zawieszony nad przepaścią Progiem do raju nazwał klasztor św. Benedykta w Subiaco wybitny poeta renesansu (i notabene tercjarz franciszkański) Francesco Petrarca. Nie dziwi mnie to porównanie. Musiałam 45 minut wspinać się mozolnie w górę, jak do nieba, bo konwent od miasteczka dzielą 2–3 km. Tak pokonałam porośnięty gęsto lasami, przecinający Apeniny fragment słynnego Cammino di S. Benedetto. Szlak religijno-turystyczny łączy Nursję w Umbrii, gdzie święty się urodził, z klasztorem na Monte Cassino. Ten ostatni znają wszyscy, choćby z historii, ale Subiaco raczej nie. Wychodząca ze skały zbocza góry Taleo monumentalna, grubością murów przypominająca twierdzę romańska budowla robi ogromne wrażenie. W to miejsce ok. 500 r. n.e. dotarł nieznany nikomu 17-letni Benedykt, znalazł sobie grotę i zamierzał spędzić w niej anonimowe życie pustelnika. Zamiast tego w ciągu trzech kolejnych lat młody człowiek zgromadził wokół siebie wspólnotę mnichów zafascynowanych prostotą reguły sprowadzającej się do słów „módl się i pracuj”. W kolejnych wiekach benedyktyni dadzą impuls do rozwoju ruchu monastycznego w zachodniej Europie. Nad grotą chyba nadludzkim wysiłkiem mnisi wznieśli jeden nad drugim dwa kościoły widowiskowo zawieszone nad próżnią doliny płynącej kilkaset metrów niżej rzeki Aniene. To nad nią ogarnięty gigantomanią Neron zbudował swoją letnią rezydencję, dziś w ruinie, oraz system już nieistniejących sztucznych jezior. Szum wody do świątyni nie dociera, panuje cisza, którą rozbija tylko zwielokrotnione echo moich kroków na kamiennej posadzce. Wąskim ciemnym korytarzem docieram do górnego kościoła i nagle otacza mnie feeria barw fresków. Namalowaną na ścianach historię świętego odnajduję w kościele dolnym, którego część stanowi lita skała. To tu kryje się Sacro Speco, święta grota Benedykta. Figura z białego marmuru przedstawiająca młodzieńca o niemal anielskiej urodzie kontrastuje z moim przekornym wyobrażeniem zarośniętego mnicha w znoszonym habicie. Bardziej więc przekonuje mnie wizerunek Franciszka z Asyżu namalowany przez anonimowego autora na jednej ze ścian. Z odstającymi uszami, w szarej mnisiej szacie, jeszcze bez stygmatów – chyba najwierniejszy portret świętego, który spędził tu na modlitwie połowę 1223 r. Zaopatrzona w benedyktyński likier „Tysiąc ziół” z przyklasztornego sklepiku zjeżdżam w dół przygodnym autostopem. W Subiaco mijamy klasztor św. Scholastyki, siostry bliźniaczki św. Benedykta. W nim uczniowie Gutenberga Konrad Sweynheym i Arnold Pannartz wydrukowali w 1465 r. pierwszą książkę w języku włoskim. Od antycznego street foodu po apericenę nad jeziorem. Dolce vita pod Rzymem OMG, co za szalony dzień! Najpierw krótka wizyta w parku archeologicznym Ostii Antycznej, starożytnym porcie Rzymu. Ocienione rozłożystymi pióropuszami pinii ruiny – z nadal goszczącym przedstawienia teatrem na 4 tys. miejsc, pozostałościami insulae, pierwowzorów dzisiejszych wieżowców, i najstarszą synagogą w Europie – szepcą mi historię miasta ongiś większego niż Pompeje. Nie widzę stąd morza, jego brzeg przez 2 tys. lat oddalił się o 3 km. Są pięknie zachowane mozaiki, thermopolium, czyli stara wersja street foodu, gdzie na barze wykładanym płytkami z kolorowego marmuru (!) serwowano „prababkę” hamburgera, kotlecik z mielonego mięsa wołowego doprawiony owocami jałowca, orzeszkami pinii, winem i garum, popularnym wówczas sosem rybnym. Jednak na koniec podróży wybieram apericenę w Movida Beach w Bracciano, 40 km na północ od Wiecznego Miasta. O zachodzie słońca kieliszek zimnych białych bąbelków cudownie się komponuje z talerzem ryb z grilla zdobionym artystycznie kawałkami warzyw, kwiatami i sosami palce lizać. Jakbym była w restauracji z gwiazdką Michelina, a nie w skromnym lokaliku nad plaży nad jeziorem, ubrana w jeszcze mokry strój po eksperymentach na supie. Prawdziwe dolce vita z widokiem na jedną z najpiękniejszych warowni w Europie, zamek Orsini-Odescalchi, po którego renesansowych komnatach krąży duch rudej damy. Jak zaplanować podróż do Lacjum z Polski Dojazd Samolotem do Rzymu. Bezpośrednie loty z Warszawy i Krakowa tanimi liniami Wizz Air i Ryanair od ok. 100–200 zł w jedną stronę. Potem wynajętym samochodem. Nocleg Villa delle Rose/Villa Maria w Bracciano: od 190 euro/dwójka/3 noce (pyszne, domowe jedzenie!); Villa Artemis w Nemi od 70 euro; Hotel Ha w Bracciano od 68 euro/dwójka; LH Hotel Lloyd w Rzymie od 65 euro/dwójka; Jedzenie Locanda Lo Specchio di Diana w Nemi – własnej roboty gnocchi serwowane z mięsem z dzika albo królika (13 euro) lub tradycyjna rzymska saltimbocca alla romana („cielęcina wskocz do buzi”) z prosciutto crudo i świeżą szałwią (14 euro); Ristorante Osteria Da Andrea a Villa d’Este – naprzeciwko wejścia do Villa d’Este – domowa kuchnia rzymska, w tym trippa alla romana, flaki w sosie pomidorowym ze słynną słoniną Lardo di Colonnata (10 euro); Warto wiedzieć Pupazza frascatana – kruche ciasteczko z mąki, miodu, oliwy i aromatu pomarańczowego w kształcie kobiety o trzech piersiach symbolizujących obfitość, płodność i wino frascati (do kupienia w cukierniach Frascati, jednym z miasteczek Castelli Romani – Góry Albańskie). Źródło: Visit Lazio Nasza ekspertka Anna Kłossowska Od blisko dwóch dekad (z przerwą) współpracuję z National Geographic Traveler, byłam nawet częścią redakcji magazynu. Na jego łamach piszę najczęściej o Bel Paese, Pięknym Kraju, czyli o Włoszech. Italii poświęciłam kilka moich przewodników. Są wśród nich bestsellerowe „Włochy, jakich nie znacie” opatrzone żółtą ramką i wyróżnione w konkursie Granice.pl Choć z wykształcenia jestem muzykiem i polonistką, dziennikarskie (studia podyplomowe polskie i francuskie) i włoskie pasje zaszczepił we mnie Dziadek, w międzywojniu korespondent IKC z Rzymu i Adwokat Świętej Roty Rzymskiej. Wcześniej pracowałam m.in. w Prawie i Gospodarce oraz Życiu Warszawy. Pilotuję wycieczki do Italii i oprowadzam Włochów po Warszawie. Prowadzę bloga https://italiannawdrodze.blogspot.com/ Uwielbiam antyk, podróże ad hoc, gotowanie i naturalnie espresso.
Na tym duńskim cyplu zderzają się dwa morza. Widok przeczy internetowym zdjęciom
Na północy Danii zderzają się fale dwóch mórz, w torfowisku odnaleziono niemal doskonale zachowane ciało sprzed 2,4 tys. lat, a noc można spędzić w hamaku pośród lasów, które inspirowały Andersena. Jutlandia to zupełnie inne oblicze Danii – dzikie, tajemnicze i zaskakująco dalekie od pocztówkowego hygge.
Spis treści: W tych lasach Andersen szukał inspiracji. Dziś można tu nocować pod gwiazdami Wygląda, jakby spał. Tajemnica Człowieka z Tollund pozostaje nierozwiązana Bałtyk spotyka się tu z Morzem Północnym. Granica wygląda inaczej niż na zdjęciach Morze pochłonęło całe wioski. Jutlandczycy nigdy się jednak od niego nie odwrócili Przyciągnęło ich niezwykłe światło. Tak Skagen stało się kolonią artystów Jak zaplanować podróż do Jutlandii z Polski W gasnącym świetle dnia zapuszczam się pomiędzy wysokie jodły graniczące od południa z miastem Silkerborg, będącym stolicą duńskiego outdooru. Ścieżka prowadzi mnie w gęstniejącą plamę ciemności. Włączam czołówkę. Rześkie letnie powietrze wypełnia mi płuca, a ja odruchowo nasłuchuję głosów wieczornego lasu. Postanowiłem spędzić noc w lesie na Jutlandii – najdalej wysuniętym na północ półwyspie Danii – ze względu na Hansa Christiana Andersena. W tych lasach Andersen szukał inspiracji. Dziś można tu nocować pod gwiazdami Wiele z jego baśni, które towarzyszyły mi w dzieciństwie, powstało właśnie tu, a autor czerpał inspirację między innymi z ciemnych lasów pojezierza Søhøjlandet, znanego też jako Lake District. Na pofalowanym (to najwyżej położony obszar Danii) terenie pełnym drzew znajduje się ok. 50 jezior, które Duńczycy przemierzają kajakami lub, nie bacząc na lodowatą wodę, wpław. Więcej niż 30% pojezierza porastają gęste lasy poprzetykane wrzosowiskami, łąkami i pastwiskami. A że duńskie przepisy zezwalają na rozbijanie biwaków w ponad 275 wyznaczonych lasach, skorzystałem z okazji i wybrałem się w gęstwinę z turystycznym hamakiem. W strefach oznaczonych jako fri teltning dozwolone jest spędzanie dwóch nocy w namiocie lub w śpiworze. Docieram na skraj polany i wieszam hamak na pniach dwóch jodeł. Mam widok na sunące chmury odsłaniające co jakiś czas punkciki gwiazd i zapewniony koncert nocnych towarzyszy szeleszczących gdzieś w poszyciu lub pohukujących w gałęziach. Gdy udaje mi się przyzwyczaić do tego akompaniamentu, noc w duńskim lesie staje się otulająca – zapadam w sen uspokojony i odprężony, odkrywając inną wersję duńskiego hygge, o której dużo mniej pisze się w poradnikach samorozwoju. Mieszkańcy tego kraju osiągnęli bowiem mistrzostwo w docenianiu pojedynczych chwil w życiu, ale wbrew stereotypowi nie sprowadza się ono do zapalania świeczek i przykrywania się miękkim kocem. Dla tutejszych prawdziwym źródłem zadowolenia jest przebywanie w pobliżu przyrody – chociażby tak jak ja dziś, w hamaku rozpiętym w lesie. Wygląda, jakby spał. Tajemnica Człowieka z Tollund pozostaje nierozwiązana Na śniadanie wracam jednak do Silkeborga wiedziony potrzebą wlania w siebie porcji kawy. Przysiadam w Brandt Brød, przyjemnej nowoczesnej kawiarni z widokiem na rzekę Gudena. Lokal na tyle skutecznie kusi klientów, że około dziesiątej rano trudno już tu znaleźć wolny stolik. Być może ma w tym udział olśniewający uśmiech, którym obdarza gości właścicielka tego miejsca, Cathrine Brandt. Gdy stoję bezradny wobec mnogości wypiekanych na miejscu ciastek, bułeczek i chlebów, Cathrine ratuje mnie, podsuwając mi obok kawy najbardziej klasyczne snurre, upieczone ze zwiniętego paska ciasta oblepionego cynamonem lub kardamonem. Pogryzając to cudo, czekam na otwarcie Muzeum Silkeborg. W niezbyt okazałym pałacu z XIX w. zgromadzono kolekcję dotyczącą historii Danii i Jutlandii. Najsłynniejszym eksponatem, dla którego ściągają tu ludzie z całego świata, jest jednak Człowiek z Tollund. Staję przed nim godzinę później, patrząc w twarz człowieka, który zginął 2,4 tys. lat temu. Czy był złożony w ofierze? A może ukarany za zbrodnie? Naukowcy nie potrafią znaleźć odpowiedzi. Zmumifikowany mężczyzna, znaleziony w 1950 r. na bagnach Bjældskovdal, nieopodal Silkeborg, wciąż kryje mnóstwo tajemnic. Wygląda, jakby spał ułożony na półboku, z przymkniętymi oczami. O jego tragicznym losie przypomina doskonale zachowany skórzany rzemień wokół szyi. Człowiek z Tollund został powieszony – zabito go celowo, choć nie wiemy, z jakich przyczyn. Pochowany w torfie uległ naturalnej mumifikacji – zachowała się skóra, paznokcie, a nawet mózg i żołądek. Na głowie nieszczęśnika wciąż tkwi spiczasta czapka, którą miał na sobie w chwili śmierci lub którą ktoś mu nałożył tuż przed pochówkiem (oprócz nakrycia głowy jest zupełnie nagi). Po śmierci został starannie złożony do grobu. Ktoś zadbał o to, by przymknąć jego oczy i usta i ułożyć w pozycji spoczynku, z podciągniętymi kolanami ku brodzie. Ten fakt zdaniem naukowców sugeruje, że zabity nie mógł być zwykłym przestępcą – w czasach epoki żelaza zmarłych palono. Jeżeli ciało trafiło na torfowisko, traktowane było w szczególny sposób. Z innych znalezisk wiemy, że w bagnach często składano wówczas ofiary: gliniane naczynia z jedzeniem, cenne przedmioty, zwierzęta, czasem nawet ludzi. Być może więc Człowiek z Tollund został zabity i poświęcony bogu lub bogom. Mógł być też jednak przestępcą, którego skazano na śmierć, by przypodobać się siłom wyższym. Tej kwestii pewnie nigdy nie da się rozstrzygnąć. Bałtyk spotyka się tu z Morzem Północnym. Granica wygląda inaczej niż na zdjęciach Jutlandia jest jednak nie tyle krainą bagien i torfowisk – choć tych tu nie brakuje – co przede wszystkim morza. W całej Danii, gdziekolwiek byś pojechał, nie będziesz dalej niż 80 km od linii brzegowej. Kraj oblewany jest z trzech stron przez morze, zachowując kontakt z lądem jedynie na odcinku granicy z Niemcami. Zwrócenie się ku wodzie jest szczególnie odczuwalne w Jutlandii Północnej – oddzielonej cieśniną – będącej krainą usypaną z pofalowanych wydm, oplecioną szerokimi piaszczystymi plażami, usianą rybackimi wioskami. Właśnie na czubku tego świata, przy cyplu Grenen, przebiega granica styku Morza Bałtyckiego i Północnego, a więc morza i oceanu. Ten punkt styku akwenów zawojował internet – obrazy granicy dwóch mórz, każdego o innym kolorze (szare i turkusowe), pojawiają się regularnie na profilach podróżniczych. Wizyta na Grenen stanowi jednak dobrą odtrutkę na wyidealizowane fotografie – w rzeczywistości takie spektakularne kolorystycznie przedstawienie odbywa się tu niezwykle rzadko. Potrzeba do tego bezwietrznej pogody i nieco szczęścia. Owszem, Morze Północne i Bałtyk mają wody o innej gęstości i zasoleniu (Bałtyk jest znacznie słodszy), co utrudnia ich mieszanie się. Jednak haloklina, czyli stała granica między wodami o innym ciężarze, w przypadku tych akwenów znajduje się nie na powierzchni, lecz na głębokości ok. 40–60 m. Trudno ją więc dostrzec, a tym bardziej sfotografować, chyba że trafi się na wyjątkowe warunki powodujące przemieszczane się halokiny ku powierzchni. Podróżnicy nie muszą jednak wyjeżdżać stąd zawiedzeni. Punkt styku dwóch mórz – choć może mniej fotogeniczny – przejawia się tu bowiem w jeszcze inny sposób. Pchane przeciwległymi prądami fale płyną nie równolegle, lecz prostopadle do brzegu, nacierając na siebie z dwóch stron. Zderzają się niemal w jednej linii. To właśnie ta granica. Morze pochłonęło całe wioski. Jutlandczycy nigdy się jednak od niego nie odwrócili Morze przyciągało tu ludzi, na długo zanim pojawili się influenserzy i twórcy internetowego kontentu. Po trudnych do żeglowania wodach Morza Północnego przemieszczali się wikingowie, traktujący akwen niemal jak autostradę umożliwiającą im podbój odległych terenów. W średniowieczu, w 1362 r., morze pokazało swoją niszczycielską siłę, zalewając zachodnie wybrzeże Jutlandii i powodując tzw. Wielkie Zatopienie. Powódź pochłonęła tysiące ofiar i ogromne połacie przybrzeżnych terenów, w tym całe wioski, które na zawsze zostały już pod wodą. Tamte wydarzenia, wciąż gdzieś tlące się w pamięci tutejszych, zrodziły do morskiego żywiołu respekt, ale też szacunek. Nigdy jednak nikt tu morza się nie wyparł. Rybołówstwo wciąż jest ważną częścią duńskiej kultury – na zachodzie Jutlandii działają liczne hodowle ostryg, a na wschodzie z kolei rozwija się zainteresowanie wodorostami. By je pozyskać, wystarczy włożyć wysokie kalosze i pójść na płyciznę – w tych wodach żyje ponad czterysta gatunków wodorostów. Rośliny te zawierają 3,5 tys. bioaktywnych składników, są ekstremalnie wytrzymałe, nadają się na naturalny nawóz i środek ochronny, ale świetnie sprawdzają się też w kosmetykach i jako jedzenie. Można z nich nawet zrobić piwo. Przyciągnęło ich niezwykłe światło. Tak Skagen stało się kolonią artystów Jutlandzki morski krajobraz stał się w końcu tematem dla duńskich artystów. Pod koniec XIX w. do Skagen, do którego teraz wracam, zaczęli ściągać w poszukiwaniu wyjątkowego światła malarze, a później też inni twórcy, którzy w nadmorskim otoczeniu znajdowali idealne warunki do pracy. Przyjeżdżający tu od 1870 do 1900 r. artyści tworzyli nieformalną kolonię poetów i malarzy. Większość z nich należała do skandynawskiej grupy Det Moderne Gennembrud (Przełom Modernistyczny). – Tworzyli głównie w plenerze – mówi mi Mikkel Heuck, szef hotelu Brøndums, w którym artyści się zatrzymywali. – Często portretowali rybaków, ale chyba jeszcze częściej malowali sceny z własnych spotkań towarzyskich. Patrząc na te płótna, zobaczysz niekończące się posiłki, zabawy i popijanie drinków. W hotelu Brøndums zgromadzono przede wszystkim portrety – zgodnie z niepisanym zwyczajem artyści przesiadujący w pełnej drewna XIX-wiecznej jadalni obiektu zostawiali tu przynajmniej jeden namalowany przez siebie obraz. Przechadzając się po sali rozświetlonej wpadającym przez szerokie okna z białymi ramkami słońcem, wpatruję się w twarze wąsatych mężczyzn, wysmaganych wiatrem ludzi morza i nielicznych kobiet, które pozowały twórcom. Więcej dzieł zgromadzono w Muzeum Skagen – po drugiej stronie ulicy. Obrazy skrzą się rozedrganymi plamami farby, widać na nich wpływ impresjonizmu. Zaludniające je postacie wyglądają na zadowolone i radosne, choć te letnie pejzaże mają też w sobie nieco północnej melancholii. Patrząc na nie, myślę o tym, że w Jutlandii, mimo upływu dekad nie zmieniło się tak wiele – wciąż można spędzić tu cudowne wakacje, odpocząć i spojrzeć z zadumą na ciągnące się po horyzont morze. Jak zaplanować podróż do Jutlandii z Polski Dojazd i transport Jeżeli nie zdecydujesz się na dojazd na miejsce autem, możesz polecieć do Kopenhagi i stamtąd podróżować transportem publicznym. Z Warszawy bezpośrednie połączenia do stolicy Danii oferuje m.in. LOT i Wizz Air – podróż w obie strony to wydatek od ok. 500 zł. Do Skagen dojedziesz np. pociągiem. Podróż wymaga przesiadki w Aalborg. Nocleg Ceny noclegów w Danii potrafią zaboleć: 500–600 złotych za noc w przeciętnym hotelu to raczej standard niż wyjątek. Najtańsze zakwaterowanie oferują małe rodzinne pensjonaty. W Ferie På Toppen w Skagen latem zapłacisz 450 zł za pokój z dzieloną łazienką. Lepszą ofertą może być Skagen Annex Apartment, w którym za 400 zł więcej dostaniesz lokum z prywatną łazienką. Za noc w zabytkowym Brøndums Hotel będziesz musiał zapłacić ok. 900 zł za pokój z dzieloną toaletą, a z prywatną 1100 zł. Warto wiedzieć Dania jest królestwem rowerzystów. Wypożyczalnie znajdziesz w niemal każdym nadmorskim miasteczku i na większości kempingów. W miastach świetnie działają aplikacje do współdzielenia rowerów (np. Donkey Republic). W Skagen, w wypożyczalni Skagen Bike Rental, ceny wynajmu klasycznego miejskiego roweru zaczynają się od 50–70 złotych (90–120 koron) za dzień, natomiast rower elektryczny (e-bike), bardzo przydatny przy silnych jutlandzkich wiatrach, to koszt od 110 do 150 zł za dzień (200–250 kor.). Chcąc przewieźć rower duńskimi pociągami DSB, musisz pamiętać o wcześniejszym wykupieniu specjalnego biletu rowerowego (Cykelbillet), który kosztuje w przeliczeniu 12–20 zł w zależności od strefy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski Zaczynałem w dziale motoryzacyjnym jednego z trójmiejskich dzienników, ale szybko odkryłem, że bardziej niż samochody interesuje mnie sama droga. Naturalnym krokiem była zmiana zainteresowań – po doświadczeniach m.in. w „Gazecie Wyborczej” i „Rzeczpospolitej” związałem się z polską edycją „National Geographic Traveler”, z którą współpracuję od kilkunastu lat. Dla magazynu przygotowałem kilkaset artykułów i napisałem trzy książki podróżnicze (jedna z nich została nagrodzona Magellanem). Najbardziej cenię długie, niespieszne wyprawy, wierząc, że w dziennikarstwie podróżniczym najważniejsza jest dobrze opowiedziana historia.
Włoskie miasto na wulkanicznej skale. Pod ulicami kryje się drugi, podziemny świat
Orvieto, wznoszące się na płaskim szczycie wulkanicznej skały, jest bez wątpienia jednym z najbardziej fascynujących miejskich krajobrazów w Europie. To niezwykłe miasto jawi się niczym zawieszona w chmurach wyspa, wyrastająca z umbryjskich dolin. Należy jednak podkreślić, że malownicza lokalizacja nie jest jedynym atutem tego miejsca.
Spis treści: Miasto na szczycie płaskowyżu Od potęgi Etrusków do zjednoczonych Włoch Ważny punkt na turystycznej mapie Włoch Wulkaniczny płaskowyż, na którym wzniesiono miasto, na przestrzeni wieków był świadkiem narodzin etruskiej metropolii i krwawych starć. Dziś jest jednym z najcharakterystyczniejszych punktów na mapie regionu Umbria i miejscem, które przyciąga turystów uciekających przed zgiełkiem największych włoskich metropolii. Miasto na szczycie płaskowyżu Orvieto znajduje się w prowincji Terni, w południowo-zachodniej części regionu Umbria, tuż przy granicy z Lacjum i południową Toskanią. Strategiczna lokalizacja tego niewielkiego miasta – ok. 100 kilometrów na północ od Rzymu i 130 kilometrów na południe od Florencji – przez wieki czyniła je ważnym punktem na historycznych szlakach handlowych, militarnych i pielgrzymkowych. Miasto zostało zbudowane na szczycie potężnego płaskowyżu z wulkanicznego tufu (nazywanego przez miejscowych La Rupe, czyli klif), który wznosi się stromo na wysokość 325 m n.p.m. Formacja ta powstała z osadów piroklastycznych i przepływów lawy z prastarych erupcji kompleksu wulkanicznego Vulsini, powiązanego z polem wulkanicznym Bolsena. Obecnie jego kalderę wypełnia jezioro Bolsena – największe w Europie jezioro wulkaniczne. Od potęgi Etrusków do zjednoczonych Włoch Unikatowa topografia miasta już wieki temu zapewniała mu wybitne walory obronne. Należy jednak podkreślić, że niedostępność płaskowyżu stwarzała też ogromne problemy. Izolacja i chroniczny brak naturalnych źródeł wody na szczycie wymuszały na kolejnych cywilizacjach niezwykłą inwencję społeczną i inżynieryjną. Rozkwit i upadek starożytnej Velzny Początki trwałego osadnictwa na wulkanicznej skale datuje się na IX wiek p.n.e., jednak to cywilizacja etruska uczyniła z tego miejsca prawdziwą potęgę. Miasto znane jako Velzna wyrosło na jedną z dwunastu głównych metropolii, tworzących tzw. Dodekapolis, czyli zrzeszenie najważniejszych etruskich państw-miast. Okres między VIII a III wiekiem p.n.e. to czas dynamicznego rozkwitu Velzny. Zaawansowane rzemiosło ceramiczne, jak i kowalstwo i handel zapewniały dobrobyt. Złoty wiek dobiegł końca w pierwszej połowie III wieku p.n.e. Zgubę miastu przyniosły głębokie podziały społeczne. Zapiski historyczne wskazują, że uciskani słudzy i niższe warstwy Velzny wzniecili potężną rewoltę, przejmując władzę. Zdesperowana arystokracja, nie mogąc odzyskać kontroli, wezwała na pomoc rosnący w siłę Rzym. Reakcja była natychmiastowa. Rzymianie wysłali potężną armię pod wodzą konsula Kwintusa Fabiusza Maksimusa. Następstwem tego było zrównanie miasta z ziemią. Odrodzenie jako Urbs Vetus W czasach Cesarstwa Rzymskiego, rola Orvieto została ograniczona do rolniczego zaplecza, z którego dostarczano do Rzymu uprawy i wino. Dopiero inwazje barbarzyńców tchnęły nowe życie w niegdyś wspaniałe miasto. Niemal pionowe ściany klifu stały się cennym atutem obronnym. W epoce wojen gockich twierdza, znana wówczas pod nazwą Ourbibentos, stawiła opór, gdy rzymski wódz Belizariusz walczył z ostrogockim generałem Witigesem. Później miasto znalazło się pod panowaniem Longobardów, a następnie zyskało na znaczeniu religijnym, gdy po upadku znaczenia Bolseny (ok. 700 r. n.e.) przeniesiono stamtąd siedzibę biskupstwa. Na przełomie pierwszego tysiąclecia zyskało nazwę Urbs Vetus. Rodowe konflikty Renesans gospodarczy i polityczny rozpoczął się w średniowieczu, a jego apogeum przypadło na XIII i XIV wiek. Miasto wzbogaciło się na kontroli strategicznej drogi handlowej między Florencją a Rzymem. Średniowieczne Orvieto tętniło życiem intelektualnym. W 1236 r. papież Grzegorz IX przyznał mu status studium generale, a wybitny teolog Tomasz z Akwinu nauczał tam w latach 60. XIII wieku. Dobrobytowi zagrażały jednak wewnętrzne spory. W Orvieto ścierali się ze sobą zwolennicy wspieranej przez cesarza niezależności państwowej i poplecznicy silnej władzy papieskiej. Głównymi aktorami tego krwawego spektaklu były dwa potężne rody szlacheckie: proniepodległościowi Filippeschi i Monaldeschi. Ci drudzy odnieśli ostateczne zwycięstwo w 1313 roku. To jednak nie zakończyło walk. Ród podzielił się na cztery zwaśnione odłamy. Bratobójcze starcia, w połączeniu z epidemią dżumy z 1348 roku, ostatecznie zrujnowały wolną republikę miejską. Papieska dominacja W 1354 roku hiszpański kardynał Egidio Albornoz, działając z ramienia pontyfikatu, zbrojnie przywrócił ostateczną kontrolę Państwa Kościelnego nad Orvieto. Miasto stało się w pełni zależne od Rzymu i trwało pod papieskim panowaniem aż do XIX wieku. Dopiero w 1860 roku, w wyniku procesu zjednoczenia Italii, zostało włączone do Królestwa Włoch. Ważny punkt na turystycznej mapie Włoch Obecnie to średniowieczne miasto jest często wybieranym kierunkiem turystycznym. W odróżnieniu od Rzymu i innych najpopularniejszych destynacji, tłumy i niekończące się kolejki są tam zjawiskiem niemal zupełnie obcym. Co warto zobaczyć w Orvieto? Duomo di Orvieto Najwspanialszym i najcharakterystyczniejszym symbolem miasta bez wątpienia jest wspaniała katedra, poświęcona Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. Łącząc styl romański z włoskim gotykiem, stanowi jedno z najważniejszych dzieł architektury sakralnej. Impulsem do wzniesienia monumentalnej budowli był cud eucharystyczny z Bolseny. W 1263 roku w tamtejszym kościele św. Krystyny nabożeństwo odprawiał czeski kapłan, Piotr z Pragi. W momencie konsekracji, hostia zaczęła intensywnie krwawić, plamiąc leżący na ołtarzu korporał. Wiadomość o cudzie dotarła szybko do Orvieto, gdzie rezydował Urban IV. Papież natychmiast kazał sprowadzić cudowne płótno do miasta. W następstwie tego wydarzenia, w 1264 roku, bullą Transiturus de hoc mundo, Urban IV oficjalnie ustanowił obowiązujące do dziś w całym Kościele katolickim święto Bożego Ciała. Aby zapewnić godne miejsce przechowywania skrwawionego reliktu, w 1290 roku z woli kolejnego papieża, Mikołaja IV, uroczyście wmurowano kamień węgielny pod nową świątynię. Studnia św. Patryka Studnia Świętego Patryka w Orvieto to architektoniczny majstersztyk. Powstała z inicjatywy papieża Klemensa VII, który osiadł w mieście w 1527 roku, po ucieczce przed najemnikami Karola V. Naturalna forteca zapewniała bezpieczeństwo, ale miała słaby punkt – brak naturalnego źródła wody pitnej. Rozwiązaniem tego problemu zajął się Antonio da Sangallo młodszy. Cylindryczny, rzeźbiony ręcznie w tufie szyb schodzi na głębokość ok. 54 m, osiągając średnicę aż 13 m. Aby zapewnić płynny i szybki transport wody, Sangallo zaprojektował podwójną klatkę schodową w kształcie podwójnej helisy. Dwie niezależne, nie krzyżujące się ze sobą spirale – każda po 248 stopni – umożliwiały stworzenie ruchu jednokierunkowego. Ciemności studni rozpraszały promienie słoneczne wpadające przez 72 łukowe okna wycięte w wewnętrznym cylindrze. Podziemia Orvieto Już Etruskowie starali się rozwiązać problem braku naturalnych źródeł. Powstał wówczas system tuneli ze studniami i cysternami, mającymi zapewnić miastu dostęp do wody. W średniowieczu w podziemiach składowano odpady, a obecnie „podziemne miasto” jest jedną z największych tamtejszych atrakcji. Do zwiedzania udostępniono dwie trasy: Orvieto Underground i Labirynt Hadriana. Torre del Moro W centrum miasta wznosi się 47-metrowa wieża z XIII wieku. Początkowo nosiła nazwę „Torre del Papa”, którą zmieniono, gdy Raffaele di Sante wzniósł w pobliżu swój pałac. W XIX stuleciu stała się częścią miejskiego systemu wodociągowego. Obecnie jest punktem widokowym, z którego rozpościera się wspaniała panorama miasta i okolicy. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Ta wioska raz w roku staje się królestwem. Mieszka w niej niezwykła społeczność Setów
W świecie, w którym granice coraz częściej się zacierają, a lokalne tradycje ustępują przed globalizacją, wciąż istnieją społeczności pielęgnujące własną tożsamość od setek lat. Jedną z nich są Setowie – niewielka grupa etniczna zamieszkująca pogranicze Estonii i Rosji. Raz w roku ich ziemia zamienia się w niezwykłe królestwo, rządzone przez wybranego władcę.
Setowie zamieszkują historyczny region Setomaa, rozciągający się na południowo-wschodnich krańcach Estonii i częściowo po rosyjskiej stronie granicy. Wielowiekowa izolacja sprawiła, że ich język zachował wiele archaicznych cech, a zwyczaje przetrwały w formie niespotykanej w innych częściach Europy. Społeczność kultywuje tradycyjne wielogłosowe pieśni wpisane na listę UNESCO i co roku organizuje wydarzenie, podczas którego wybiera swojego symbolicznego władcę. Skąd wzięła się ta niezwykła tradycja i jak wygląda życie Setów na co dzień? Kim są Setowie? Między Estonią a Rosją Choć dziś Setowie należą do najmniej licznych grup etnicznych Europy, ich historia sięga wielu stuleci. Zamieszkują historyczny region Setomaa na pograniczu Estonii i Rosji, gdzie przez wieki rozwijali własną kulturę, język i zwyczaje. Jak wyjaśnia Aare Hõrn, członek zarządu Unii Setomaa, ich odrębność ukształtowała się przede wszystkim dzięki położeniu geograficznemu. – Seto zachowali własną tożsamość, czerpiąc zarówno z tradycji bałtycko-fińskiej, jak i wpływów ruskich – podkreśla. Sami Setowie zaliczają się do ludów ugrofińskich, a większość z nich wyznaje prawosławie, które z czasem przeniknęło się z dużo starszymi wierzeniami ludowymi. Los społeczności wielokrotnie komplikowały zmiany granic. Po II wojnie światowej część historycznej Setomaa wraz z ważnym dla Setów miastem Pieczory została włączona do ZSRR, a po odzyskaniu przez Estonię niepodległości nowa granica państwowa przecięła ich ojczyznę na dwie części. Jeszcze przez pewien czas mieszkańcy mogli stosunkowo swobodnie odwiedzać krewnych i rodzinne cmentarze, jednak wraz z zaostrzeniem przepisów wizowych kontakty stały się znacznie trudniejsze. – Przed rokiem 1994 przekraczanie granicy było proste. (…) Teraz granicę można przekraczać płacąc za wizę i spełniając szereg formalności – wspomina Hõrn. Dziś zdecydowana większość Setów mieszka po stronie estońskiej, choć diaspora rozsiana jest również po Rosji i Syberii. W spisach powszechnych język seto deklaruje kilkanaście tysięcy osób, jednak na co dzień posługuje się nim zaledwie kilka tysięcy. Mimo burzliwej historii społeczność zachowała silne poczucie odrębności, a Setomaa pozostaje jednym z najbardziej wyjątkowych kulturowo regionów Europy Północnej. Tradycje, stroje i język Setów To właśnie kultura sprawia, że Setowie wyróżniają się na tle innych społeczności regionu. Charakterystyczne stroje ludowe należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów ich dziedzictwa. Kobiety zakładają bogato haftowane spódnice, białe koszule oraz imponujące srebrne ozdoby złożone z łańcuchów i monet, które podczas chodzenia wydają charakterystyczny dźwięk. Nie bez powodu miejscowe powiedzenie głosi, że „kobietę Seto słychać, zanim się ją zobaczy”. Jak tłumaczy działaczka kulturalna Piret Torm-Kriis, strój pełnił niegdyś także funkcję swoistego komunikatu społecznego. – Patrząc na kobietę Seto, można zrozumieć, czy jest mężatką, czy singielką, czy idzie do kościoła, na targ, na imprezę, czy do pracy – wyjaśnia. Ważnym elementem tożsamości pozostaje również wielogłosowy śpiew leelo, wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Pieśni są formą dialogu między solistką a chórem, a ich teksty od stuleci przekazywane są ustnie z pokolenia na pokolenie. Dawniej towarzyszyły niemal wszystkim codziennym czynnościom – od pracy w polu po święta i rodzinne uroczystości. Współcześnie największym wyzwaniem pozostaje zachowanie języka. Choć funkcjonują przedszkola prowadzące zajęcia po setusku, ukazuje się lokalna gazeta, a na ten język przetłumaczono nawet „Małego Księcia”, przedstawiciele społeczności podkreślają, że przyszłość zależy przede wszystkim od rodzin. – Jeśli w domu nie mówi się po seto, to to, czego dzieci uczą się w szkole, niewiele im pomoże – zauważa nowo wybrana przedstawicielka króla, Ingrit Kala. Młodsze pokolenie stara się jednak udowodnić, że tradycja nie jest wyłącznie domeną seniorów. – Chcemy pokazać, że pieśni i język Seto nie są tylko dla starszych ludzi. To kultura dla każdego – mówi Maria Grünberg, która prowadzi młodzieżowy chór leelo. Jak działa jednodniowe Królestwo Setów? Najbardziej niezwykłą tradycją Setów pozostaje coroczny Dzień Królestwa Seto (Seto Kuningriigi päev), organizowany na początku sierpnia. Choć społeczność nigdy nie posiadała własnego państwa, od 1994 roku symbolicznie tworzy je na jeden dzień, podkreślając swoją odrębność kulturową. Wioska, w której odbywa się święto, zamienia się w fikcyjne królestwo z własną walutą, „wizami” dla gości, paradą i pokazami tradycyjnego rzemiosła. Kulminacyjnym momentem są wybory Ülemsootski – ziemskiego przedstawiciela legendarnego króla Peko, dawnego boga urodzaju i opiekuna Setów. Według wierzeń Peko śpi w jaskiniach Monasteru Pskowsko-Pieczerskiego i dlatego nie może osobiście sprawować rządów. Jego obowiązki przejmuje wybrany na roczną kadencję namiestnik, którego zadaniem jest reprezentowanie społeczności, promowanie języka i kultury oraz symboliczne przekazywanie ludziom „woli Peko”, objawiającej się – zgodnie z tradycją – we śnie. Sam sposób głosowania nie przypomina współczesnych wyborów. Kandydaci stają na podwyższeniach, a mieszkańcy ustawiają się przed nimi w długich kolejkach. Komisja wyborcza po prostu liczy osoby stojące za każdym kandydatem, a zwycięża ten, przed którym ustawi się najwięcej zwolenników. W 2026 roku podczas 33. Dnia Królestwa w Mikitamäe funkcję Ülemsootski objęła Ingrit Kala, która zapowiedziała, że będzie koncentrować się przede wszystkim na ochronie języka i promocji lokalnego rzemiosła. – Mamy wielu wykwalifikowanych rzemieślników, a to najlepiej pokazuje, jak bogata jest nasza kultura – podkreśliła po wyborze. Dzięki temu świętu Setowie nie tylko przypominają o swojej historii, lecz także co roku udowadniają, że nawet niewielka społeczność może skutecznie pielęgnować własną tożsamość mimo zmieniającego się świata. Źródła: AP News, strefa.se Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Europejskie wyspy bez tłumów. Te pięć miejsc wciąż pozostaje poza głównym szlakiem
Marzenia o rajskich plażach bez głośnych tłumów wcale nie muszą oznaczać dalekiej podróży na drugi koniec świata. Wystarczy zboczyć z utartych szlaków, by trafić na wyspy, które zachowały swój dziki, autentyczny charakter.
Europejskie wyspy od dawna przyciągają podróżników – od śródziemnomorskich wysp z „Odysei” Homera po odległy szkocki skrawek lądu, który miał zainspirować Roberta Louisa Stevensona do napisania XIX-wiecznego klasyka „Wyspa Skarbów”. Oderwanie się od stałego lądu zawsze niesie ze sobą obietnicę przygody i ucieczki od codzienności. Choć współczesna turystyka przyniosła tłumy niewyobrażalne w czasach Stevensona, wciąż można znaleźć miejsca nieznane szerokiej publiczności. Od włoskiej oazy winiarskiej po spokojny skandynawski archipelag – oto pięć najlepszych sekretnych wysp Europy. Pantelleria, Włochy Położona między Sycylią a wybrzeżem Tunezji Pantelleria ze swoim surowym, wulkanicznym krajobrazem zapracowała na miano „Czarnej Perły Morza Śródziemnego”. Ze względu na strategiczne położenie o wyspę walczyli kolejno Fenicjanie, Bizantyjczycy, Arabowie i Hiszpanie. Dziś panuje tu jednak absolutna oaza spokoju: ukryte zatoczki i porty rybackie ustępują miejsca wnętrzu wyspy, które usiane jest winnicami oraz tradycyjnymi domami dammuso wzniesionymi z ciemnej lawy wulkanicznej. Te charakterystyczne, zwieńczone kopułami budowle o arabskim rodowodzie zostały w wielu przypadkach przekształcone w klimatyczne hotele butikowe. Tradycja uprawy winorośli narodziła się tutaj, gdy Fenicjanie sprowadzili aromatyczny szczep zibibbo na bogate w minerały gleby wyspy. Produkując wytrawne białe wina oraz bogate, słodkie wino deserowe passito, lokalni winiarze stosują chronioną przez UNESCO metodę vite ad alberello – polega ona na prowadzeniu krzewów w małych, wykopanych w ziemi misach, co chroni je przed silnymi wiatrami. Wiele winnic oferuje możliwość wzięcia udziału w sierpniowych i wrześniowych zbiorach (warto zarezerwować miejsca z dużym wyprzedzeniem), a degustacje i zwiedzanie piwnic są dostępne przez całe lato. Szczególnie malownicza jest winnica Donnafugata w północno-wschodniej wiosce Khamma, gdzie rzędy winorośli porastają wulkaniczne tarasy opadające kaskadami wprost ku błękitnemu morzu. Jak tam dotrzeć: Latem na Pantellerię latają samoloty z Rzymu i Mediolanu, a przez cały rok także z sycylijskich lotnisk w Palermo i Trapani. Promy odpływają z Trapani, a najszybszy bezpośredni rejs trwa dwie i pół godziny. Barra, Szkocja Już samo dotarcie na wyspę Barra to prawdziwa przygoda – pas startowy tamtejszego lotniska to po prostu odcinek pokrytej białym, muszlowym piaskiem plaży Traigh Mhòr. Jej turkusowe wybrzeża często bywają porównywane do tropikalnych klimatów, jednak rześka bryza znad Atlantyku szybko przypomni ci o tym, że znajdujesz się na Hebrydach Zewnętrznych. Surowa pogoda w niczym nie przeszkadza jednak dzikiej przyrodzie, a ta gaelickojęzyczna wyspa należy do najlepszych miejsc w Wielkiej Brytanii do obserwacji ssaków morskich oraz morskiego ptactwa. Odcinek Szlaku Ptaków Drapieżnych Hebrydów Zewnętrznych (ang. Outer Hebrides Birds of Prey Trail), przebiegający przez wyspę Barra, przecina tradycyjne wioski rolnicze i wrzosowiska, podczas gdy niebo nad nimi stanowi niepodzielne królestwo orłów przednich i bielików. Szlak biegnie dalej i wymaga 40-minutowej przeprawy promowej na sąsiednią wyspę Eriskay. Po drodze warto wypatrywać sokołów wędrownych oraz lokalnego stada delfinów butlonosych, znanych miejscowym jako „Chłopcy z Barry”. W innych częściach wyspy można dostrzec wylegujące się foki szare i pospolite w adekwatnie nazwanej Zatoce Fok albo wybrać się na morskie safari z operatorem (np. Hebridean Sea Tours), by opłynąć południowe brzegi. Stanowią one dom dla maskonurów, a między czerwcem a wrześniem także dla migrujących płetwali karłowatych. Jak tam dotrzeć: Promy wypływają z Oban na Barrę każdego dnia, a najszybszy rejs trwa niespełna pięć godzin. Alternatywą są loty między Glasgow a Barrą, które w sierpniu i wrześniu odbywają się codziennie, a w pozostałych miesiącach roku z mniejszą częstotliwością. Serifos, Grecja Gdy prom powoli wtacza się do portu w wiosce Livadi, trudno nie westchnąć z ulgą na pierwszy widok piaszczysto-żwirowych plaż i pobielanych tawern Serifos. Ze względu na brak wielkich sieci hotelowych oraz lotniska, ta położona w zachodniej części Cyklad wyspa pozostaje stosunkowo nietknięta przez masową turystykę. To miejsce, do którego Ateńczycy uciekają przed wielkomiejskim zgiełkiem, a artyści szukają tu ukojenia – nigdzie indziej nie znajdą go tyle, co na jednej z 40 plaż (choć lokalni mieszkańcy chętnie zdradzą, że w rzeczywistości jest ich znacznie więcej). Do poruszania się po kamienistych bezdrożach wyspy najlepiej nadaje się samochód. Według mitologii greckiej ten surowy krajobraz powstał, gdy Perseusz powrócił na Serifos z głową Meduzy i swoim spojrzeniem obrócił całą krainę w kamień. Poza Livadi turyści najchętniej zatrzymują się w okolicach położonego na wzgórzu miasteczka Chora. Jego śnieżnobiałe uliczki, zwieńczone niebieskimi kopułami kościoły oraz tradycyjne wiatraki są uosobieniem cykladzkiego uroku. Złotą godzinę najlepiej spędzić w jednym z tutejszych barów na dachach, takich jak Gaidaros, obserwując, jak pomarańczowa mgła zachodzącego słońca powoli zanurza się w wodach Morza Egejskiego. Jak tam dotrzeć: Promy z Aten na Serifos odpływają kilka razy dziennie, a najszybsza przeprawa trwa zaledwie dwie godziny. El Hierro, Hiszpania Z jednej strony dziki Atlantyk, z drugiej afrykańskie wybrzeże, El Hierro jawi się jako jeden z ostatnich przyczółków Europy. Ta druga najmniejsza z Wysp Kanaryjskich kryje w sobie jedne z najpiękniej dzikich, smaganych wiatrem brzegów na naszym kontynencie. Wyspa, będąca Światowym Rezerwatem Biosfery UNESCO, powstała w wyniku erupcji wulkanu ponad milion lat temu. Na zachodzie wyspy licząca 7,5 kilometra ścieżka La Llanía meandruje przez lasy laurowe spowite atlantycką mgłą, by ostatecznie doprowadzić do El Golfo – gigantycznego naturalnego amfiteatru o szerokości 15 kilometrów, który powstał w wyniku potężnego, prehistorycznego osunięcia się ziemi. Dalej na zachód warto udać się do El Sabinar, aby zobaczyć poskręcane, sędziwe jałowce. Z kolei na południu rozciąga się iście księżycowy krajobraz pola lawowego El Lajial. Na samym południowym krańcu wyspy czekają krystalicznie czyste wody rezerwatu morskiego Mar de las Calmas. Ten podwodny świat jest niemal tak samo spektakularny jak ten na powierzchni. Warto skorzystać z usług certyfikowanego centrum nurkowego (np. Buceo el Bajón), aby popływać pośród podwodnych gór, wulkanicznych iglic, a także w towarzystwie żółwi i płaszczek. Jak tam dotrzeć: Samoloty z Teneryfy na lotnisko El Hierro latają kilka razy dziennie przez cały rok. Fasta Åland, Finlandia Położony na Morzu Bałtyckim, w południowej części Zatoki Botnickiej – nieco bliżej Szwecji niż Finlandii – szwedzkojęzyczny archipelag Wysp Alandzkich obejmuje 6700 granitowych wysp usianych lasami iglastymi, wioskami o drewnianej zabudowie i skalistymi zatokami. Główna wyspa, Fasta Åland, stanowi idealną bazę wypadową do odkrywania okolicy. Kultura skandynawskiej sauny jest tu niezwykle żywa, dlatego wiele domków letniskowych wyposażono we własne kabiny. Jeśli jednak wybrany domek ich nie posiada, innych opcji nie brakuje: można zrelaksować się w tradycyjnej fińskiej saunie dymnej w ośrodku Ekströms Stugor albo wyruszyć w rejs po wewnętrznej części archipelagu tratwą z sauną, wynajętą od firmy Saunax w Mariehamn. Spokojnym sposobem na odkrywanie ukrytych zakątków jest również wypożyczenie kajaka (dostępne w mieście u takich organizatorów jak Paddelboden). Po saunowaniu warto ochłodzić się na plaży Degersand – pasie miękkiego piasku na sąsiedniej wyspie Eckerö. Aby całkowicie odciąć się od świata, zarezerwuj noc w „chacie pustelnika” na pobliskiej wyspie Sviskär. Ta pozbawiona prądu drewniana chatka z bali ma własną saunę opalaną drewnem, a bezludna linia brzegowa jest idealnym miejscem do podziwiania zachodu słońca. Jak tam dotrzeć: Na Fasta Åland można dolecieć samolotem ze Sztokholmu oraz Helsinek. Alternatywnie, najszybsza przeprawa promowa trwa dwie godziny z Grisslehamn w Szwecji. Źródło: National Geographic
Amerykański turysta zachwycony polskimi miastami. „Czuję się jak w filmie”
Polska z roku na rok przyciąga coraz więcej zagranicznych turystów, a w mediach społecznościowych przybywa relacji osób zaskoczonych tym, co zobaczyły podczas podróży po naszym kraju. Tym razem głośno zrobiło się o Amerykaninie Luke’u Semonasie, który odwiedził dwa polskie miasta i nie krył zachwytu. Jedno z nich nazwał nawet „swoim ulubionym w Europie Środkowej”.
W samym 2025 roku Polskę odwiedziło 21,4 mln turystów zagranicznych, czyli o 8,5% więcej niż rok wcześniej. Do naszego kraju przyjeżdżają przede wszystkim mieszkańcy innych państw europejskich, ale coraz częściej również podróżni z bardziej odległych części świata, w tym ze Stanów Zjednoczonych. Jednym z nich jest Luke Semonas, który podczas swojej europejskiej podróży postanowił zatrzymać się także w Polsce. Amerykanin odwiedził dwa miasta, dzieląc się później wrażeniami z pobytu w mediach społecznościowych. Jego uwagę przyciągnęły przede wszystkim architektura i wyśmienita kuchnia. Amerykański turysta zachwycony Warszawą. „To jest spektakularne” Pierwszym z polskich miast, które odwiedził Luke Semones, była Warszawa. Stolica zrobiła na nim wrażenie właściwie od pierwszych chwil, jednak największy entuzjazm wzbudziła historyczna część miasta. – Warszawa jest absolutnie przepiękna. To jest spektakularne – mówił na jednym z nagrań, a podczas dalszego spaceru szczególną uwagę zwracał na architekturę i kolejne zabytki pojawiające się na jego trasie. Amerykanin przeszedł m.in. w okolice Zamku Królewskiego i Barbakanu, a warszawskie Stare Miasto określił jako miejsce, które „po prostu zapiera dech w piersiach”. Jego relacja miała przy tym bardzo spontaniczny charakter – zamiast ograniczać się do pokazywania najbardziej znanych zabytków, dokumentował kolejne ulice, zaułki i place, na które trafiał podczas spaceru. Im dalej się zapuszczał, tym więcej powodów do zachwytu znajdował. Szczególne wrażenie zrobił na nim Rynek Starego Miasta wraz z otaczającymi go kamienicami. – Z każdym rogiem, za który skręcam, robi się coraz ciekawiej. To jest niesamowite – komentował po dotarciu na miejsce, pokazując obserwatorom zabudowę historycznego centrum. To właśnie możliwość swobodnego przemieszczania się między kolejnymi zabytkowymi ulicami i odkrywania nowych widoków okazała się dla niego jednym z największych zaskoczeń. Semones zwrócił również uwagę na rozległość tej części Warszawy. Jak stwierdził, było to prawdopodobnie największe Stare Miasto, jakie dotychczas odwiedził. – Nigdy wcześniej nie udało mi się przejść tak daleko i wciąż pozostawać na terenie starego miasta – przyznał. Spacerując w okolicach Zamku Królewskiego, Barbakanu i Rynku, kilkukrotnie podkreślał też, że niemal za każdym zakrętem trafiał na kolejne miejsce warte zatrzymania się i pokazania swoim odbiorcom. W pewnym momencie przyznał nawet, że „czuje się jak w filmie”, dodając, że widok warszawskiej zabudowy wprawił go w prawdziwe osłupienie. Kraków oczami Amerykanina. Urzekły go pierogi Kolejnym przystankiem w podróży Luke’a Semonesa był Kraków, który szybko zyskał w jego sercu szczególne miejsce. Amerykanin określił go nawet swoim „nowym ulubionym miastem w Europie Środkowej”. Jedno z najciekawszych doświadczeń podczas pobytu przydarzyło mu się przy tym zupełnie przypadkiem. Podróżnik zdradził, że ma własną zasadę – jeśli tylko może, nie wybiera dwa razy tej samej drogi. Woli nadłożyć kilka kilometrów i skręcić w nieznaną ulicę, aby zobaczyć fragment miasta, do którego w innych okolicznościach prawdopodobnie by nie dotarł. W Krakowie ta strategia zaprowadziła go prosto na targ sztuki ludowej i trwający właśnie Festiwal Pierogów. – Nie miałem żadnego powodu, żeby pójść w tamtym kierunku. Po prostu chciałem zobaczyć więcej miasta – przyznał później w mediach społecznościowych. Przypadkowe odkrycie krakowskiego wydarzenia szybko zamieniło się w degustację jednego z najbardziej charakterystycznych dań polskiej kuchni. Semones próbował pierogów w mniej oczywistych odsłonach, m.in. z jagodami czy tiramisu, a swoim obserwatorom pokazywał także stoiska oferujące warianty z kaczką i morelą, śliwką z białą czekoladą oraz oscypkiem, żurawiną i wieprzowiną. Finalnie pierogi zdecydowanie przypadły mu do gustu, ale nie były jedynym polskim przysmakiem, który zrobił na nim wrażenie. W trakcie pobytu spróbował również pączka z lukrem i marmoladą, którego smak także bardzo chwalił. Po kilku dniach Semones podsumował również swoje dotychczasowe wrażenia z Polski. Zwrócił uwagę nie tylko na odwiedzane miejsca, lecz także na różnice kulturowe, które dostrzegł w kontaktach z mieszkańcami. Przyznał, że Polacy wydają mu się bardziej powściągliwi i bezpośredni niż mieszkańcy Skandynawii czy południa Stanów Zjednoczonych, gdzie dorastał. Szczególnie zaskoczyło go podejście do popularnego w USA pytania: „How are you?”. Jak zauważył, w jego kraju często pełni ono jedynie funkcję grzecznościowego powitania, podczas gdy w Polsce spotkał osoby, które odpowiedziały mu na nie zupełnie serio i opowiedziały, jak się czują. Początkowo był tym zaskoczony, ale ostatecznie uznał tę różnicę za coś, co w Polakach docenia. „To sprawiło, że zacząłem się zastanawiać, dlaczego właściwie zadaję ludziom to pytanie” – napisał. Poza tym stwierdził, że Polska „błyskawicznie pnie się w górę” na liście jego ulubionych odwiedzonych krajów i dodał: „Jest po prostu piękna”. Źródła: Instagram Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurg76" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurg78" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Anglia staje się pustynią Europy. Sto procent powierzchni kraju dotknięte brakiem opadów
Anglia, kojarzona do tej pory z nieustannym deszczem i soczystą zielenią, w 2026 roku stała się krajobrazem nie do poznania. Ekstremalna susza objęła już ponad 70 procent kraju, a rekordowo suchy lipiec zmusił miliony osób do oszczędzania wody. Dotkliwe straty dotknęły także rolnictwo.
Tegoroczne lato w Europie przyniosło nie tylko rekordy temperatur, lecz także bezprecedensowy deficyt wody, który najbardziej uderzył w południowo-wschodnią część Anglii. Dawniej soczyście zielone wzgórza Dover i okolice Stonehenge przypominają dziś spaloną słońcem sawannę. Problem dotknął już 45 milionów osób, z których ponad połowa została zmuszona do oszczędzania wody. Sytuacja jest określana przez ekspertów jako wyjątkowo poważna, niosąca długofalowe skutki dla ekosystemu i gospodarki całego kraju. Obraz klęski: od Królewskich Ogrodów po wyschnięte koryta rzek Statystyki za rok 2026 są alarmujące: aż 71,3 procent powierzchni Anglii znajduje się oficjalnie w stanie suszy. Lipiec zapisał się na kartach historii jako najsuchszy od blisko dwóch stuleci – dokładnie od 1836 roku, dostarczając zaledwie kilka procent spodziewanych opadów. Reszta kraju wcale nie jest w normalnej sytuacji – na północy ogłoszono stan przedłużającego się braku opadów (prolonged dry weather). A zatem nawet najmniejszy skrawek Anglii nie jest w tej chwili w normalnej pod względem opadów sytuacji. W hrabstwach Kent i Sussex w lipcu spadł zaledwie 1 procent normy opadów deszczu, a krajobraz uległ dramatycznej zmianie. Nawet w słynnych Królewskich Ogrodach Botanicznych Kew w Londynie, które zazwyczaj tętnią życiem, drzewa wyraźnie opadły z sił, a trawniki zamieniły się w pył. Co więcej, w tym samym miejscu odnotowano najwyższą temperaturę w roku, sięgającą 38,1 stopnia Celsjusza. Problem nie ogranicza się jednak tylko do roślinności: stan 22 procent rzek w Anglii określa się jako wyjątkowo niski. Wysychające koryta rzek, np. Avon czy Tamizy, nie tylko utrudniają żeglugę, ale zagrażają populacjom ryb, które cierpią z powodu niedoboru tlenu w coraz cieplejszej wodzie. Rolnictwo w krytycznej sytuacji Skutki braku wody uderzają z całą mocą w brytyjskie rolnictwo, które już teraz notuje najwcześniejsze i najsłabsze zbiory od dwóch dekad. Plony pszenicy i owsa są określane jako dramatycznie niskie, a hodowcy zwierząt zostali zmuszeni do naruszenia zimowych zapasów paszy, ponieważ trawa na pastwiskach przestała rosnąć. Rolnicy apelują o ułatwienia w budowie własnych zbiorników retencyjnych, by móc gromadzić wodę podczas opadów. Jednak problemy leżą też głębiej – w infrastrukturze, która od lat nie była modernizowana. W Anglii i Walii każdego dnia przez nieszczelne rury wycieka około 2,87 miliarda litrów wody, co stanowi jedną piątą całego zasobu przesyłanego siecią. Ta ilość wystarczyłaby do napełnienia 1150 basenów olimpijskich dziennie. Dodatkowo, od 1992 roku w Wielkiej Brytanii nie wybudowano ani jednego nowego zbiornika retencyjnego, mimo rosnącej populacji i coraz większego zapotrzebowania ze strony centrów danych i infrastruktury energetycznej. Czy susza stanie się brytyjską codziennością? To co obecnie obserwujemy, jest częścią niepokojącego trendu: w ciągu ostatnich pięciu lat Anglia doświadczyła aż trzech okresów suszy. Naukowcy wskazują, że zmiany klimatu spowodowane działalnością człowieka nie tylko podnoszą średnie temperatury, ale sprawiają, że ekstremalne zjawiska nakładają się na siebie. Prognozy Environment Agency są alarmujące: bez radykalnych inwestycji w retencję i naprawę wycieków, do 2055 roku deficyt wody w Anglii może wynieść nawet 5 miliardów litrów dziennie. Jeśli tempo zmian klimatycznych nie spadnie, a inwestycje w infrastrukturę nie przyspieszą, obrazy Anglii przypominającej pustynię mogą stać się nową normą. Źródła: The Independent, BBC, The Guardian, TVN24 Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kraj alpejskich szczytów, mlecznej czekolady i wielu tajemnic. Najbardziej zaskakujące ciekawostki o Szwajcarii
Zegarki, scyzoryki, czekolada, sery i słynne banki. A wszystko to w niewielkim kraju w sercu Europy, w którym rozpościera się korona Alp, prowadzi najdłuższy tunel kolejowy świata i znajduje się około 1500 krystalicznie czystych jezior. Szwajcaria to kraj, który od lat intryguje pasjonatów przyrody, historii, kultury, a także polityki. I nawet tych, którym wydaje się, że nie ma przed nimi żadnych tajemnic – wciąż potrafi zaskoczyć.
Zimą słynie z jednych z najlepszych stoków narciarskich, za to latem zachwyca jaskrawą zielenią i krystalicznym błękitem. Szwajcaria znacząco wyróżnia się na tle pozostałych europejskich państw – nie tylko pod względem geograficznym czy politycznym, lecz także kulturowym. Mimo że jest niewielka – jej powierzchnia wynosi 41 285 km kw. – bez wątpienia należy do najbardziej fascynujących krajów i warto się jej przyjrzeć bliżej. Punktualnie i pracowicie jak Szwajcarzy Szwajcaria jest krajem bogatym kulturowo, w którym stare tradycje wciąż są kultywowane. Jednocześnie pozostaje niezwykle różnorodna. Nie jest to szczególnie zaskakujące. W końcu używa się tu czterech języków narodowych – niemieckiego, francuskiego, włoskiego i retoromańskiego – a w codziennym życiu ogromną rolę odgrywają także lokalne dialekty. Obyczaje mieszkańców alpejskich dolin bywają zupełnie inne niż zwyczaje osób żyjących w dużych miastach. Otrzymałeś zaproszenie na apero? Nie zdziw się, gdy gospodarz nie poprosi cię, byś usiadł. I odwrotnie – gdy ty organizujesz apero, nie musisz od razu podsuwć wszystkim krzeseł. Pod tą nazwą kryje się coś w rodzaju krótkiego spotkania przy napojach i przekąskach. To raczej spokojna, stojąca forma towarzyskiego rytuału niż klasyczna impreza. Szwajcarzy często uchodzą za osoby powściągliwe w okazywaniu emocji. To oczywiście pewne kulturowe uogólnienie, ale faktem jest, że w wielu miejscach publicznych ceni się spokój, dyskrecję i poszanowanie przestrzeni innych osób. Szwajcarzy cenią punktualność ponad wszystko. Na umówione spotkanie nie wypada przyjść ani po czasie, ani zbyt wcześnie. Trudno powiedzieć, czy jedno ma związek z drugim, ale to właśnie Szwajcaria od dawna kojarzona jest z jednymi z najbardziej precyzyjnych zegarków na świecie. Wielu mieszkańców regionów górskich ma dostęp do tradycyjnych strojów, ale nikt nie chodzi w nich na co dzień. Takie ubiory są zarezerwowane przede wszystkim na specjalne okazje. Jak pracują Szwajcarzy? Przede wszystkim ciężko i sumiennie. W wielu szwajcarskich firmach przyjmuje się, że czas poświęcony na przerwę obiadową jest doliczany do czasu pracy. Warto jednak pamiętać, że zasady organizacji dnia pracy zależą od firmy, branży i kantonu. Innowacja to jej drugie imię. Ciekawostki o edukacji w Szwajcarii Szwajcaria wykształciła wielu noblistów i pozostaje w ścisłej czołówce krajów o dużej innowacyjności. Nie jest to przypadek. Kraj słynie z wysokiego poziomu edukacji, silnego szkolnictwa zawodowego i bliskich związków między nauką, przemysłem oraz badaniami. System edukacji w Szwajcarii nie jest scentralizowany. Poszczególne kantony mają bardzo duży wpływ na organizację nauczania, program, język wykładowy, kalendarz szkolny i szczegóły funkcjonowania szkół. To jeden z najlepszych przykładów szwajcarskiego federalizmu w praktyce. Obowiązkowa edukacja trwa w Szwajcarii zwykle 11 lat i zaczyna się najczęściej od edukacji przedszkolnej około 4. roku życia. Obejmuje poziom podstawowy oraz szkołę średnią I stopnia. Edukacja domowa w Szwajcarii jest możliwa, ale jej zasady zależą od kantonu. W niektórych miejscach wymogi są bardziej liberalne, w innych zdecydowanie bardziej restrykcyjne. Nie jest to jednak najpopularniejsza forma nauczania. Zawód nauczyciela uchodzi w Szwajcarii za prestiżowy, a system edukacyjny opiera się nie tylko na ścieżce akademickiej. Bardzo ważną rolę odgrywa także kształcenie zawodowe, które dla wielu młodych osób stanowi naturalną drogę do kariery. Ser, czekolada i… cholera, czyli Szwajcaria od kuchni Jaki smak ma Szwajcaria? Chociaż przede wszystkim kojarzona jest z jednych z najlepszych serów to nie jedyny specjał, którym może się pochwalić. Trudno mówić o jednej kuchni szwajcarskiej, bo poszczególne kantony mają własne tradycje kulinarne. Inaczej je się w Ticino, inaczej w kantonach francuskojęzycznych, a jeszcze inaczej w regionach alpejskich. Niektóre szwajcarskie potrawy mają wyjątkowo oryginalne nazwy. Przykład? Cholera. To placek z farszem z gotowanych ziemniaków, pora, jabłek i sera, związany z kantonem Valais. Nazwa może zaskakiwać, ale sama potrawa jest jednym z ciekawszych przykładów szwajcarskiej kuchni. Szwajcaria słynie z wyśmienitych słodyczy, a szczególne miejsce zajmuje tu czekolada. To właśnie w Szwajcarii Daniel Peter opatentował przepis na idealną mleczną czekoladę – produkt, który stał się jednym z symboli szwajcarskiego cukiernictwa. Szwajcaria nie zawsze kojarzy się z winem, a szkoda. Niemal każdy z kantonów ma swoje regionalne wino. A najlepszym dowodem na to, że Szwajcarzy znają się tym naprawdę dobrze jest Paolo Basso – sławny szwajcarski sommelier, który otrzymał w tej dziedzinie dwie prestiżowe nagrody, jedną w randze europejskiej, drugą o randze światowej. Samochód, pociąg i narty. Ciekawostki dla podróżujących do Szwajcarii Szwajcaria to wymarzony kierunek dla osób zakochanych w narciarstwie, ale kraj jest równie piękny latem. Gdy znika śnieg, alpejskie stoki pokrywają się zielenią, jeziora nabierają intensywnego koloru, a szlaki piesze stają się jedną z największych podróżniczych atrakcji. Czego nie powinno się robić w Szwajcarii? Jeżeli przemieszczasz się samochodem, pilnuj ograniczeń prędkości. Szwajcarzy równie mocno co punktualności, pilnują także przestrzegania przepisów drogowych. Przekroczenie prędkości nawet o 1km/godz, może wiązać się z mandatem. A te są jednymi z najwyższych w Europie. Skoro o podróżowaniu autem mowa, warto wspomnieć, że do kilku miejscowości turystycznych nie można wjechać samochodem wyposażonym w silnik spalinowy. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić, gdzie trzeba zostawić auto i jak dojechać dalej pociągiem, kolejką lub busem. Szwajcaria to także sławne na całym świecie pociągi. Osoby chcące podróżować po kraju właśnie tym środkiem transportu powinny sprawdzić bilety z wyprzedzeniem. System kolejowy jest bardzo rozbudowany i punktualny, ale nie należy do najtańszych. Wcześniejszy zakup biletów pozwala niekiedy zaoszczędzić sporą kwotę. Szwajcarskie kurorty narciarskie należą do najlepszych na świecie. Standard infrastruktury jest wysoki, a warunki na stokach potrafią zachwycać. Trzeba jednak pamiętać, że wiele z nich należy również do najdroższych w Europie. Przed wyjazdem do Szwajcarii warto wykupić ubezpieczenie turystyczne z wysoką sumą gwarantowaną. Karta EKUZ działa w Szwajcarii, ale nie oznacza pełnego pokrycia wszystkich kosztów. System ochrony zdrowia jest drogi, a część świadczeń wymaga dopłat. Kraina jezior wśród alpejskich szczytów Szwajcaria należy do najbardziej górzystych krajów Europy. Jej średnie wzniesienie wynosi około 1307 m n.p.m., a krajobraz w ogromnym stopniu definiują Alpy, lodowce, przełęcze i jeziora. W Szwajcarii znajduje się około 1500 jezior. Woda jest jednym z najważniejszych elementów szwajcarskiego krajobrazu – od wysokogórskich stawów po wielkie jeziora położone u stóp Alp. Szwajcaria ma 48 szczytów powyżej 4000 m. Najwyższym z nich jest Dufourspitze w masywie Monte Rosa, wznoszący się na 4634 m n.p.m. W Szwajcarii znajduje się najdłuższy tunel kolejowy świata. Tunel bazowy Świętego Gotarda ma około 57 km długości, a jego budowa trwała 17 lat. To jeden z najbardziej imponujących projektów inżynieryjnych w Europie. Przez lata na opakowaniu słynnej czekolady firmy Toblerone można było zobaczyć Matterhorn, jeden z najbardziej rozpoznawalnych szczytów Alp. Jednak po przeniesieniu części produkcji poza Szwajcarię producent musiał usunąć symbol z opakowań ze względu na przepisy dotyczące szwajcarskiego pochodzenia produktów. W Szwajcarii jest tylko jedno miasto, którego liczba mieszkańców przekracza 400 tys. To Zurych, największe miasto kraju i jedno z najważniejszych europejskich centrów finansowych. Neutralna od ponad 200 lat. Ciekawostki o historii Szwajcarii Szwajcaria mocno wyróżnia się na mapie Europy. Kraj leżący w samym sercu kontynentu sprawia wrażenie odrębnego i konsekwentnie podąża własną drogą. Szwajcarska neutralność została formalnie uznana w 1815 roku, podczas Kongresu Wiedeńskiego. To jeden z najważniejszych elementów politycznej tożsamości kraju. Szwajcarskie scyzoryki nie powstały przypadkiem, lecz z konkretnej potrzeby. Pod koniec XIX wieku armia potrzebowała wielofunkcyjnego narzędzia przydatnego żołnierzom między innymi do obsługi sprzętu. Z czasem szwajcarski scyzoryk stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli kraju. Nowoczesna Szwajcaria jako państwo federalne narodziła się wraz z konstytucją z 1848 roku. W 1863 roku w Genewie powstał Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, a rok później podpisano pierwszą konwencję genewską. Od tego czasu Szwajcaria stała się siedzibą wielu organizacji międzynarodowych. Inne ciekawostki o Szwajcarii Powyższe zestawienie pokazuje, że Szwajcaria jest krajem, który zaskakuje na wiele sposobów. To jednak nie koniec ciekawostek. Prezydent Szwajcarii pełni funkcję tylko przez rok. Jest wybierany spośród siedmiu członków Rady Federalnej i pełni przede wszystkim rolę reprezentacyjną. Szwajcaria jest jednym z dwóch państw na świecie, których flaga ma kształt kwadratu. Drugim jest Watykan. Szwajcarska demokracja bezpośrednia należy do najbardziej rozwiniętych na świecie. Obywatele regularnie głosują w referendach, a popularne inicjatywy są ważną częścią systemu politycznego. Szwajcaria słynie także z rozbudowanej infrastruktury ochrony cywilnej. W kraju znajduje się około 370 tys. prywatnych i publicznych schronów, w których przygotowano około 9 mln miejsc. Szwajcaria formalnie nie ma stolicy w klasycznym sensie. Berno pełni funkcję miasta federalnego i jest siedzibą rządu oraz parlamentu, dlatego często bywa potocznie nazywane stolicą kraju. Źródła: Oficjalna Strona Rządu Szwajcarii, Switzerland Tourism Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Ręczniki urlopowiczów są konfiskowane. Chorwacja zaostrza zasady „rezerwacji” na plażach
W wielu popularnych kurortach walka o najlepsze miejsce na plaży zaczyna się jeszcze przed śniadaniem. Turyści zostawiają ręczniki, torby albo inne rzeczy, by „zarezerwować” sobie fragment wybrzeża, po czym wracają do hotelu i pojawiają się dopiero kilka godzin później. Dla innych oznacza to brak dostępu do miejsca, które teoretycznie pozostaje puste. Jedno z chorwackich miast postanowiło teraz ukrócić ten zwyczaj.
Wakacyjna „wojna o leżaki” od lat budzi emocje w kurortach na południu Europy. Zajmowanie miejsc przy basenie lub na plaży na długo przed faktycznym rozpoczęciem wypoczynku dla wielu osób stało się symbolem turystycznego chaosu. Niedawno problem trafił nawet do sądu, gdy turysta otrzymał odszkodowanie po urlopie w Grecji, podczas którego regularnie nie mógł znaleźć wolnych leżaków dla swojej rodziny. Teraz podobnemu zjawisku przyjrzały się władze jednego z chorwackich kurortów, które postanowiły stanowczo rozprawić się z popularnym sposobem „rezerwowania” miejsca na plaży. Makarska walczy z „rezerwowaniem” plaż. Ręczniki i materace są usuwane W Makarskiej, jednym z najpopularniejszych kurortów na dalmatyńskim wybrzeżu, problem zajmowania najlepszych fragmentów plaży stał się na tyle uciążliwy, że do działania przystąpiły miejskie służby. Kontrole prowadzone są wcześnie rano, zanim nad Adriatykiem pojawi się większość plażowiczów. Pracownicy miejskiej spółki komunalnej Makarski Komunalac, wspólnie m.in. z przedstawicielami miasta, zbierają rzeczy pozostawione bez opieki. Chodzi przede wszystkim o ręczniki, maty, dmuchane materace i inne akcesoria, które turyści zostawiają nawet poprzedniego wieczoru, aby w ten sposób zapewnić sobie wybrane miejsce na kolejny dzień. Podczas jednej z ostatnich akcji zebrano ich tak dużo, że do wywiezienia wszystkich przedmiotów potrzebna była ciężarówka. Problem szczególnie daje się we znaki w najbardziej pożądanych częściach plaż, m.in. tam, gdzie drzewa zapewniają naturalny cień. W efekcie osoby przychodzące rano nad morze zastają najlepsze miejsca zajęte przez ręczniki i plażowe akcesoria, choć ich właściciele pojawiają się dopiero kilka godzin później. Co istotne, na jednorazowej interwencji się nie skończy. Miejska spółka zapowiedziała kontynuowanie porannych kontroli, przypominając, że pozostawienie rzeczy nie daje prawa do zajęcia fragmentu publicznej plaży na wiele godzin. w komunikacie podkreślono: „Akcję będziemy powtarzać tak długo, jak długo znajdą się osoby, które nie będą przestrzegać jasno określonych zasad korzystania z miejskich plaż”. Działania dotyczą przy tym nie tylko samych urlopowiczów. Władze kontrolują również firmy wynajmujące leżaki i inne wyposażenie plażowe, ponieważ także one nie mogą dowolnie zajmować dużych fragmentów wybrzeża. Lokalne przepisy ograniczają powierzchnię przeznaczoną na taką działalność i wymagają pozostawienia przejść umożliwiających swobodny dostęp do morza. Prowadzona akcja ma więc szerszy cel niż samo usuwanie pozostawionych ręczników – chodzi o to, aby publiczna przestrzeń nie była przez wiele godzin blokowana ani przez nieobecnych turystów, ani przez komercyjnych operatorów. Urlopowicze otrzymali przy tym jasne ostrzeżenie, że po zakończeniu dnia powinni zabrać ze sobą swoje rzeczy, ponieważ pozostawione na noc mogą zostać zabrane podczas kolejnej porannej kontroli. „Wojna o leżaki” nie tylko w Chorwacji. Kurorty wprowadzają nowe zasady Makarska nie jest jedynym wakacyjnym kierunkiem, który próbuje poradzić sobie z tym zjawiskiem. Podobne konflikty od lat rozgrywają się przy hotelowych basenach w Hiszpanii, Grecji i innych popularnych kierunkach wakacyjnych, gdzie najlepiej położone leżaki bywają zajmowane ręcznikami jeszcze przed śniadaniem. Konkretne ograniczenia obowiązują chociażby w czterogwiazdkowym Sunset Beach Club w Benalmádenie na hiszpańskim wybrzeżu Costa del Sol. Hotelowy regulamin wprost zabrania wcześniejszego rezerwowania leżaków poprzez pozostawienie na nich ręczników, ubrań lub innych przedmiotów osobistych. Jeżeli miejsce przez dłuższy czas nie jest wykorzystywane, obsługa może usunąć rzeczy, aby umożliwić skorzystanie z niego innym gościom. W części kurortów stosuje się podobny mechanizm, wyznaczając konkretny czas, przez jaki leżak może pozostawać bez opieki. Po przekroczeniu ustalonego limitu pozostawione przedmioty trafiają do wyznaczonego punktu lub biura rzeczy znalezionych, a miejsce ponownie staje się dostępne. Rezerwacja leżaka za pomocą aplikacji Pojawiają się również rozwiązania technologiczne, które mają zastąpić poranne wyścigi przejrzystym systemem rezerwacji. Jednym z nich jest aplikacja Reservato, stworzona z myślą o hotelach i resortach. Gość podaje w niej swoje dane i numer pokoju, a następnie za pomocą telefonu sprawdza dostępność wybranego leżaka i dokonuje rezerwacji. Nie oznacza to jednak, że może pozostawić swoje rzeczy i zniknąć na kilka godzin. Hotel sam ustala dopuszczalny czas nieobecności, np. 30, 45 lub 60 minut, a po jego upływie miejsce może zostać udostępnione kolejnej osobie. System umożliwia również wprowadzenie płatnych rezerwacji leżaków premium. Jeżeli natomiast ktoś pozostawi swoje rzeczy mimo wygaśnięcia rezerwacji, pracownik może je zabezpieczyć i odnotować ich przeniesienie w aplikacji. Nie wszędzie potrzebne są jednak specjalne urządzenia czy cyfrowe systemy. Część hoteli pozostaje przy prostych regulaminach i konsekwentnym usuwaniu przedmiotów z nieużywanych miejsc. Niezależnie od wybranego rozwiązania zasada pozostaje podobna: leżak pozostawiony bez opieki przez określony czas wraca do puli dostępnych miejsc, zamiast pozostawać zablokowany przez ręcznik przez kilka godzin. Źródło: Daily Mail Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menur6r5" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menur6r7" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Koniec z transportem konnym w Tatrach? Zmiany na trasie do Morskiego Oka
Wraz z początkiem września rusza pilotażowy projekt zmieniający transport nad Morskie Oko. Trasę wykonywaną dotychczas przez końskie zaprzęgi zastąpią elektryczne busy. Zmiany dotyczą fragmentu od Wodogrzmotów Mickiewicza do Włosienicy.
Od wielu lat na południu Polski toczył się spór o Morskie Oko. I choć nie jest mowa tu o konflikcie pomiędzy Węgrami a Galicją z początków XX wieku, dyskusje pomiędzy środowiskami przyrodniczymi a właścicielami biznesów turystycznych były równie ogniste. Wszystko zmieniło się w 2025 roku, kiedy to na mocy listu intencyjnego zaczęto wprowadzać nowy model transportu do największej atrakcji polskich Tatr. Wprowadzane od września działania są jednym z jego etapów. Krótsza trasa, koniom lżej – co się zmieni pod Morskim Okiem? Wrześniowy pilotaż to kolejny krok w realizacji nowego modelu transportu na drodze do Morskiego Oka. W ramach tego programu konie, do tej pory intensywnie wykorzystywane pod górskim jeziorem, mają zostać mniej obciążone, przy „zachowaniu kulturowego elementu góralskiego transportu”. Od 1 września przewozy mają funkcjonować na krótszym i łagodniejszym odcinku: od Palenicy Białczańskiej do Wodogrzmotów Mickiewicza, spod których odjeżdżać będą elektryczne busy do Włosienicy. Takie działanie skróci dotychczasowy konny przejazd o ponad połowę. Testowe działania na skróconej trasie pozwolą w praktyce przetestować nowe rozwiązania i zebrać doświadczenia niezbędne do wypracowania, wspólnie z przewoźnikami, ostatecznych zasad funkcjonowania transportu. Zmiany, z racji na skalę przedsięwzięcia i liczebność interesariuszy, są wprowadzane stopniowo, w oparciu o obserwacje efektów. Busowa flota Na ten moment Tatrzański Park Narodowy (TPN) dysponuje czterema busami elektrycznymi, które dojeżdżają na polanę Włosienica z Zakopanego oraz Palenicy Białczańskiej. Do obecnej floty w przyszłości ma dołączyć kolejnych 16 pojazdów, dzięki którym ta forma ruchu w Tatrach zostanie usprawniona. Funkcjonuje również specjalny przejazd łączący Zakopane bezpośrednio z Morskim Okiem, który przeznaczony jest jednak jedynie dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów. Ceny biletów za przejazd e-busem wahają się od 58 zł do 89 zł w zależności od relacji, przy czym przewidziano liczne ulgi, w tym darmowe przejazdy dla dzieci do 4. roku życia. Dla porównania: orientacyjny koszt kursu tradycyjnym zaprzęgiem konnym wynosi 100 zł w górę i 70 zł w dół, przy czym stawki te woźnicy ustalają indywidualnie. TPN szczyci się ogromnym sukcesem i popularnością elektrycznych pojazdów. Świadczą o tym napawające nadzieją liczby – wynika z nich, że w 2025 roku przewieziono ponad 26 tysięcy pasażerów, a do końca lipca kolejnego roku ponad 15 tysięcy. Najwyższą frekwencję odnotowuje się na kursach do Włosienicy, gdzie w lipcu obłożenie na większości z nich przekraczało 95 procent. W konsekwencji tak dużej popularności bilety na przejazd e-busem trzeba rezerwować z tygodniowym, a na najpopularniejszych trasach nawet z dwutygodniowym wyprzedzeniem. Echa konfliktu Mimo zachodzących zmian nie można mówić o zakończeniu konfliktu pomiędzy woźnicami a członkami ruchów ochrony zwierząt. Do kolejnej pikiety doszło choćby 8 sierpnia, kiedy to grupa demonstrujących blokowała przejazd koni na Palenicy Białczańskiej. Aktywiści zarzucali właścicielom koni znęcanie się nad zwierzętami, domagając się całkowitego zakończenia transportu konnego do Morskiego Oka. Przedstawiciele fiakrów oraz medycyny weterynaryjnej odrzucają zarzuty o przeciążanie koni na trasie do Morskiego Oka, wskazując na ich rygorystyczne, coroczne badania oraz restrykcyjne regulaminy TPN dotyczące dbania o dobrostan tych zwierząt. Wystąpienie aktywistów nie zmniejszyło również zainteresowania turystów, którzy wciąż masowo ustawiali się w kolejkach do końskich zaprzęgów. Za utrzymaniem zaprzęgów opowiadają się również środowiska hodowlane, podkreślając kluczowe znaczenie pracy koni z Morskiego Oka dla zachowania hodowli tych zwierząt w Polsce. Źródła: TPN, PAP Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Przegapiłeś ostatnie zaćmienie Słońca? Nic straconego. Nadchodzi widowisko, jakiego nie było od dekad
Jeśli nie udało wam się zobaczyć tegorocznego zaćmienia Słońca, nic straconego. Już za rok czeka nas kolejne, jeszcze bardziej spektakularne widowisko. Tym razem niezwykłych wrażeń dostarczy kraj faraonów.
Emocje po ostatnim zaćmieniu słońca, które w Hiszpanii obserwowały miliony entuzjastów, jeszcze nie opadły, a już możemy zapowiedzieć kolejne. Na całe szczęście, na następne takie wydarzenie nie będzie trzeba czekać kolejnych dekad. Zjawisko astronomiczne, zapowiadane na w 2027 roku, nazywane jest „zaćmieniem stulecia”. Trasa kolejnego zaćmienia Europejskim krajem, w którym będą panować najlepsze warunki do obserwacji Słońca chowającego się za Księżycem, ponownie stanie się Hiszpania. Tym razem entuzjaści zjawiska będą musieli udać się na południe kraju, w okolice Cieśniny Gibraltarskiej. To tam całkowita ciemność potrwa około 3 minut – co stanowi zaledwie połowę czasu, na jaki w mroku zatopi się Egipt. Cień Księżyca będzie się bowiem przesuwał wzdłuż północnej Afryki, przez kraj ze stolicą w Kairze i Morze Czerwone, aż po sam Róg Afryki. Częściowe zaćmienie będzie widoczne również w większości Afryki Subsaharyjskiej, Europie, Indiach oraz Azji Południowo-Wschodniej. Rekordowe zaćmienie w krainie faraonów Mimo, że w Hiszpanii ponownie dostrzeżemy całkowicie zasłonięte przez księżyc słońce, to najlepszym miejscem do obserwacji tego zjawiska będzie Egipt, a dokładnie jego środkowa część. Astronomowie już teraz reklamują wyjazd w 2027 roku do słynnego Luksoru, gdzie 2 sierpnia ciemności mają potrwać nawet do 6,5 minuty. To najdłuższe tego typu zjawisko od 2009 roku, gdy zaćmienie trwało aż 6 minut i 39 sekund na lądzie oraz 6 minut 43 sekundy nad oceanem. W środkowym Egipcie zapanują również inne, sprzyjające słonecznym obserwacjom, warunki. Maksimum zjawiska w tym regionie przypadnie około godziny 13:05 czasu lokalnego, gdy Słońce znajdzie się aż 82 stopnie nad horyzontem, czyli niemal w samym zenicie, co ułatwi podziwianie z tak naprawdę każdego miejsca. Ogromną zaletą Luksoru jest również niezwykle pewna pogoda, gdyż prawdopodobieństwo zachmurzenia w sierpniu wynosi tam zaledwie od jednego do dwudziestu procent. Warunki te sprawiają, że trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce do obserwacji zaćmienia. Entuzjastom mogą doskwierać jedynie osiągające 40 stopni Celsjusza temperatury, choć i one w letniej Europie stają się normalnością. Przyszłość zaćmień Ci, którzy przegapili zaćmienie z 2026 i planują ominąć obserwacje w 2027 roku, nie muszą się martwić, gdyż w tym stuleciu odbędzie się jeszcze 68 takich zjawisk. Kolejna okazja nadejdzie już w 2028 roku, ale wymagać będzie sporego budżetu i dalekiej podróży. Faza całkowita tego nadchodzącego widowiska będzie bowiem widoczna wyłącznie z terenu Antarktydy, Australii oraz Nowej Zelandii. Alternatywą dla europejskich łowców zaćmień pozostanie więc czekanie aż do 2053 roku, kiedy to cień Księżyca ponownie muśnie południowy skraj Hiszpanii. To zjawisko będzie jednak zdecydowanie krótsze niż to przyszłoroczne, które będzie spowijać mrokiem Dolinę Królów. Źródła: NASA, ESA.INT, Atlas Obscura, Discover Magazine Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dziennikarka BBC zachwyciła się polskimi górami. Szczególnie jedno miejsce zrobiło na niej wrażenie
Polska od dawna zachwyca rodzimych podróżników, ale w ostatnich latach jej uroki odkrywa również coraz więcej turystów z zagranicy. W mediach społecznościowych przybywa relacji osób zaskoczonych polskimi miastami, krajobrazami czy kuchnią, a podobne głosy coraz częściej pojawiają się także w zagranicznych mediach. Tym razem uwagę zwróciły nasze góry. Jedna z dziennikarek BBC sprawdziła, czy Tatry mogą konkurować z bardziej znanymi alpejskimi kierunkami.
Na stronie BBC ukazała się relacja Rebekki Crowe, która spędziła tydzień na południu Polski. Wraz z grupą znajomych wynajęła willę w Zakopanem, skąd ruszała na wycieczki po Tatrach. Zachwyciły ją nie tylko górskie krajobrazy, ale również lokalna kuchnia i koszty pobytu, które porównała z cenami w popularnych kurortach. Co sprawiło, że stwierdziła, iż polskie góry mogą być ciekawą i tańszą alternatywą dla Alp? Zakopane jako tańsza alternatywa dla Alp. BBC chwali polskie Tatry Rebecca Crowe wybrała się w Tatry ze znajomymi, którzy szukali miejsca efektownego krajobrazowo, ale jednocześnie na tyle przystępnego cenowo, by dziesięcioosobowa grupa mogła spędzić kilka dni w górach bez nadwyrężania budżetu. Wybór padł na Zakopane – nie tylko ze względu na bliskość Tatrzańskiego Parku Narodowego, ale również możliwość poruszania się bez samochodu. Lokalne busy, komunikacja publiczna i stosunkowo niedrogie przejazdy pozwalały łatwo docierać do popularnych punktów wyjścia na szlaki, co Crowe wymieniła jako jeden z praktycznych atutów regionu. Szczególnie spodobało jej się połączenie wysokogórskich krajobrazów, łatwego dostępu do atrakcji i kosztów znacznie niższych niż w wielu kurortach Europy Zachodniej. Dziennikarka pisała, że w Polsce można „cieszyć się alpejskimi krajobrazami bez wysokich cen”, wskazując Tatry jako atrakcyjną alternatywę dla bardziej rozpoznawalnych górskich kierunków. Samo Zakopane potraktowała jako wygodną bazę wypadową, z której grupa mogła ruszać na szlaki, a po powrocie poznawać lokalną kuchnię. Crowe smakowały m.in. pierogi z oscypkiem oraz placki ziemniaczane z sosem grzybowym. Sporym zaskoczeniem były dla niej także wyjątkowo obfite porcje serwowane w jednej z tradycyjnych restauracji. Co więcej, po kilku dniach grupa wybrała się również do Chochołowskich Term. Jak stwierdziła dziennikarka, „kąpiele w saunach, grotach solnych i rwących rzekach okazały się idealnym antidotum na pięć długich dni w górach” i sposobem na regenerację po kolejnych kilometrach wędrówek. Morskie Oko zachwyciło dziennikarkę BBC Największe wrażenie zrobiły na Crowe jednak same Tatry i różnorodność krajobrazów, które można zobaczyć w stosunkowo niewielkiej odległości od Zakopanego. Choć jej tekst ukazał się na stronie BBC kilka dni temu, autorka odwiedziła region w połowie kwietnia, dlatego opisywana przez nią sceneria miała jeszcze wyraźnie zimowy charakter. Morskie Oko pozostawało skute lodem, wyższe partie gór pokrywał śnieg, a otaczające jezioro szczyty tworzyły surową, wysokogórską panoramę, która zrobiła na dziennikarce szczególne wrażenie. To właśnie ten widok najmocniej skojarzył jej się z alpejskimi krajobrazami. Crowe zwróciła jednak uwagę również na bardziej kameralne oblicze gór. W Dolinie Strążyskiej zachwyciły ją spowity mgłą las, szum Strążyskiego Potoku i topniejący śnieg, a całą scenerię określiła jako „nieziemską”. Niedaleko znajduje się także wodospad Siklawica, do którego grupa dotarła jednym z łatwiej dostępnych szlaków, dzięki czemu w ciągu kilku dni wspólnie zobaczyli zarówno monumentalne otoczenie Morskiego Oka, jak i spokojniejsze doliny, leśne ścieżki, potoki oraz wodospady. Ta zmienność krajobrazu była jednym z elementów, które Crowe szczególnie doceniła podczas pobytu. Kwietniowa aura przypomniała jednak, że Tatry potrafią być wymagające nawet na popularnych trasach. W rejonie Morskiego Oka grupa była świadkiem akcji ratunkowej z udziałem śmigłowca, a kolejne opady śniegu i komunikaty o zagrożeniu lawinowym sprawiły, że zrezygnowała z wejścia na Rysy. Trudne warunki pokrzyżowały również plany części osób wybierających się na Giewont – głęboki śnieg i słaba widoczność skłoniły je do odwrotu. Zmiana planów pozwoliła jednak zejść niżej i zobaczyć inne fragmenty parku, gdzie Crowe zwróciła uwagę także na dziką przyrodę. W tekście wspomniała o jeleniach, rysiach i niedźwiedziach żyjących w Tatrach, dodając, że kilkukrotnie zauważyła na śniegu duże ślady zwierząt. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W Hiszpanii tłumy wychodzą z domów. Pierwsze takie zjawisko od ponad wieku
Hiszpanie pieczołowicie przygotowują się na środowe całkowite zaćmienie słońca. To pierwsza od ponad stu lat sytuacja, kiedy księżyc w całości zakryje słońce krótko przed jego zachodem. Do kraju ze stolicą w Madrycie napływają miliony turystów, krajowa linia lotnicza uruchamia specjalne loty a rząd zwołuje jednostki dbające o porządek.
W Hiszpanii trwa prawdziwa gorączka spowodowana całkowitym zaćmieniem Słońca. Już w środę, 12 sierpnia, na chwilę przed zachodem gwiazda schowa się za Księżycem, który przykryje ją na ok. 2 minuty. Wydarzenie, które w tym kraju z Półwyspu Iberyjskiego nie było widzialne od ponad wieku, przyciąga miliony turystów chcących dostrzec wyjątkowe zjawisko astronomiczne. Hiszpanie reagują na takie zainteresowanie wprowadzając zarówno szereg udogodnień, jak i ograniczeń, których odwiedzający powinni przestrzegać. Łowcy zaćmienia Trasa, z której dostrzec będzie można to wyjątkowe zjawisko astronomiczne, rozciąga się od zachodniego wybrzeża Galicji aż po śródziemnomorski archipelag Balearów. Hiszpańscy urzędnicy szacują, że w pasie o szerokości 200 km w środę znajdzie się ok. 6 milionów ludzi, z czego pół miliona mają stanowić turyści z tak odległych zakątków świata jak Japonia czy Stany Zjednoczone. Wraz z przyjezdnymi do kraju wjedzie ok. 1,5 miliona samochodów, których kierowcy, jeżdżąc po hiszpańskich miastach, wsiach i polach, będą szukać idealnego miejsca do obserwacji. W rozmowie z brytyjskim serwisem „The Guardian” mieszkańcy Hiszpanii nie kryją entuzjazmu wywołanego zbliżającym się wydarzeniem. Podekscytowanie wybija się ze słów wszystkich przebywających tam obecnie osób, którym pierwszy raz od ponad wieku dane będzie dostrzec Słońce całkowicie skryte za Księżycem. Bezpieczna obserwacja Na tak wzmożony ruch turystyczny musiał odpowiedzieć hiszpański rząd, który zapowiedział zaostrzone działania o charakterze prewencyjnym. Kraj ze stolicą w Madrycie boryka się bowiem od tygodni z dużym zagrożeniem pożarowym, które podczas tak znacznego napływu turystów jeszcze wzrasta. Miliony odwiedzających rozleją się po terenie całego kraju, a duża część z nich będzie musiała spać „na dziko”, ponieważ miejsca noclegowe w mniejszych miejscowościach zostały już dawno wyprzedane. To zwiększa ryzyko nieintencjonalnych podpaleń, które przy panującej obecnie suszy mogą przekształcić się w niebezpieczne pożary. Hiszpański rząd zdecydował się zabezpieczyć to wydarzenie dodatkowymi siłami służb porządkowych. W teren wyruszy ponad 24 tys. dodatkowych policjantów, których zadaniem będzie przeciwdziałanie sytuacjom sprzyjającym powstawaniu ognia. Służby apelują również o spokój na drogach, po których poruszać się będą miliony entuzjastów zjawiska. Niektóre regiony autonomiczne zdecydowały się na wdrożenie dodatkowych restrykcji w ruchu drogowym – m.in. w Kraju Basków od godziny 17:00 do północy w środę obowiązywać będzie zakaz przejazdu dla pojazdów ciężarowych na większości tras. Lot w stronę zaćmienia i okulary z apteki Na pojawienie się zaćmienia szykuje się również hiszpańska branża turystyczna. Po apelu władz, które zaalarmowały, by podczas obserwacji korzystać wyłącznie z okularów wyposażonych w specjalne, certyfikowane filtry, apteki wypełniły się tego typu asortymentem. Kraj z Półwyspu Iberyjskiego chce uniknąć sytuacji, do której doszło w Szkocji, gdzie okulary całkowicie zniknęły ze sklepowych półek. Specjalną ofertę dla swoich klientów przygotowała również hiszpańska linia lotnicza Iberia. Przewoźnik organizuje wyjątkowy lot widokowy, umożliwiający obserwację całkowitego zaćmienia Słońca z powietrza. Samolot wystartuje z lotniska Madryt-Barajas o godzinie 18:45 i wykona przelot nad prowincją Palencia wzdłuż pasa całkowitego zaćmienia, po czym powróci do stolicy. Numer lotu – IB1473 – nawiązuje do roku urodzenia Mikołaja Kopernika. Światowa stolica zaćmień Na kolejne zjawiska tego typu nie trzeba będzie czekać całego stulecia. Między sierpniem 2026 a styczniem 2028 roku przez ten region przejdą aż trzy zaćmienia Słońca, w tym dwa całkowite. Na nową, spowitą cieniem rzeczywistość przygotowało się słynne madryckie Muzeum Prado. Jednominutowy film zrealizowany na zlecenie placówki ukazuje niemal tuzin obrazów, których charakter zmienia się diametralnie pod wpływem gry światła i cienia. Projekt ożywia arcydzieła, takie jak Panny dworskie Velázqueza czy Parasolka i Łąka San Isidro Goi, prezentując je w stopniowo gasnącym blasku Słońca. Animacja stworzona przez studio AMB Piensa łączy potencjał sztucznej inteligencji z tradycyjną grafiką. Na szczęście takie artystyczne eksperymentowanie z barwami światowej sławy malowideł to jedynie ekscytujący przywilej, a nie konieczność. Źródła: The Guardian, BBC, Smithsonian, Polsat News Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ważne europejskie lotnisko zamknęło pas startowy. Ponad 3 tys. lotów zostało odwołanych lub przekierowanych
Remonty lotniskowej infrastruktury potrafią poważnie skomplikować podróż, zwłaszcza gdy prace obejmują jedną z głównych dróg startowych. Z taką sytuacją mierzą się obecnie pasażerowie korzystający z jednego z najważniejszych lotnisk we Francji. Utrudnienia potrwają kilka miesięcy i wpłyną na tysiące połączeń. Jak duże będą zmiany i do kiedy trzeba się z nimi liczyć?
Na paryskim lotnisku Orly rozpoczęła się jedna z największych od lat modernizacji infrastruktury lotniczej. Na czas prowadzonych prac jedna z dróg startowych została całkowicie wyłączona z użytkowania, a przewoźnicy musieli odpowiednio dostosować swoje rozkłady. Skala zmian jest znaczna – część rejsów została odwołana, a część przeniesiono na inne lotnisko. Co dokładnie jest remontowane i do kiedy potrwają prace? Pas startowy na Paris-Orly zamknięty do grudnia. Zmiany dotyczą ponad 3 tys. lotów Największe utrudnienia wynikają z wyłączenia pasa startowego nr 4 położonego w północnej części lotniska. Pozostanie on zamknięty od 10 sierpnia do 17 grudnia 2026 roku, czyli przez 18 tygodni, a cały ruch w tym czasie musi być obsługiwany przez dwie pozostałe drogi startowe. Skala przedsięwzięcia jest duża, bowiem ponad 3 tys. rejsów usunięto z rozkładu lub przeniesiono na lotnisko Paris-Charles de Gaulle. Oznacza to, że każdego miesiąca zmiany dotyczą setek połączeń, dlatego pasażerowie podróżujący jesienią powinni przed wyjazdem sprawdzać nie tylko godzinę rejsu, ale również port, z którego ostatecznie wystartuje samolot. Sam remont jest znacznie bardziej rozbudowany niż zwykła wymiana nawierzchni. Prace obejmują liczącą 3350 metrów drogę startową i prowadzące do niej trasy kołowania, a także siedem dróg przeznaczonych do przemieszczania się samolotów. Przebudowany zostanie również jeden z ważnych węzłów tej infrastruktury, a modernizacja obejmie ponad 40 kilometrów instalacji związanych m.in. z oświetleniem nawigacyjnym i odwodnieniem. Przy przedsięwzięciu pracuje ponad 350 osób. Francuskie władze podkreślają, że inwestycja jest konieczna zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i dostosowania infrastruktury do nowych europejskich norm. Prace zaplanowano tak, by zakończyć je jeszcze przed okresem świątecznym, kiedy liczba podróżnych ponownie rośnie. Do tego czasu przewoźnicy mogą jednak wprowadzać dalsze korekty w rozkładach, dlatego zarządca lotniska zaleca pasażerom regularne sprawdzanie informacji przekazywanych przez linie lotnicze. Paris-Orly obsługuje blisko 35 mln pasażerów. Latają tu także samoloty z Polski Skala obecnych utrudnień staje się bardziej zrozumiała, gdy spojrzy się na znaczenie samego portu. Paris-Orly leży około 10 kilometrów na południe od stolicy Francji i jest jednym z dwóch głównych lotnisk obsługujących Paryż. W 2025 roku przewinęło się przez nie 34,9 mln pasażerów, o 2,6% więcej niż rok wcześniej. Port ma cztery terminale pasażerskie, trzy drogi startowe i oferuje połączenia do blisko 200 miast na świecie, obejmując zarówno europejskie trasy krótko- i średniodystansowe, jak i kierunki w Afryce, obu Amerykach czy na Bliskim Wschodzie. Ze względu na położenie bliżej centrum Paryża niż Charles de Gaulle Paris-Orly jest również chętnie wybierane przez osoby podróżujące turystycznie, dla których liczy się szybki dojazd do miasta. Orly ma przy tym coraz większe znaczenie także dla podróżnych z Polski. LOT od marca 2025 roku lata bezpośrednio między Krakowem a tym portem, a połączenie jest realizowane przez cały rok. W rozkładzie na 2026 rok bezpośrednie rejsy Warszawa-Orly oferuje również Wizz Air, natomiast w kwietniu Transavia France uruchomiła sezonową trasę z Wrocławia, obsługiwaną dwa razy w tygodniu. Jak dotąd połączenia te pozostają w rozkładach mimo trwającego remontu. Polscy pasażerowie wybierający się do Paryża w najbliższych miesiącach powinni jednak przed podróżą sprawdzać aktualny status swojego rejsu, ponieważ przewoźnicy mogą jeszcze wprowadzać korekty związane z ograniczoną przepustowością lotniska. Źródła: AOL, Deep Arrival, Le Parisien Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niewielki „grób” Zgredka zmienił plany ogromnej inwestycji. Interweniowali fani Harry'ego Pottera
Świat Harry’ego Pottera od ponad dwóch dekad pozostaje jednym z najpopularniejszych uniwersów popkultury, skupiając miliony fanów. Nic dziwnego, że miejsca, w których powstawały ekranizacje przygód młodego czarodzieja, do dziś przyciągają tłumy turystów. Jak się właśnie okazało, jedno z nich ma dla fanów tak duże znaczenie, że ich protesty doprowadziły do zmiany przebiegu ogromnej inwestycji energetycznej. Wszystko po to, by nie naruszyć miejsca upamiętniającego jednego z najbardziej lubianych bohaterów serii.
Nie jest tajemnicą, że popularne filmy i seriale potrafią na lata zmienić turystyczną mapę świata. „Władca Pierścieni” rozsławił krajobrazy Nowej Zelandii, „Outlander” przyciągnął fanów do Szkocji, a tegoroczna „Odyseja” Christophera Nolana zwróciła uwagę na kolejne miejsca w Europie. Podobny fenomen od lat można obserwować w Walii, gdzie jedna z plaż związanych z filmami o Harrym Potterze wciąż przyciąga tłumy miłośników serii. Choć od zakończenia zdjęć minęło kilkanaście lat, miejsce to nadal budzi tak duże emocje, że niedawno wpłynęło nawet na przebieg wielomilionowej inwestycji. Setki telefonów od fanów Harry’ego Pottera Sprawa dotyczy Greenlink, podmorskiego połączenia energetycznego między Wielką Brytanią a Irlandią, którego budowa kosztowała około 430 mln funtów. Liczący około 200 kilometrów kabel biegnie między hrabstwem Wexford w Irlandii a walijskim Pembrokeshire – częściowo pod dnem Morza Irlandzkiego, a następnie pod ziemią. Po stronie Walii dociera na ląd właśnie w rejonie Freshwater West, skąd prowadzi dalej do infrastruktury elektroenergetycznej. Dziś połączenie już działa, jednak dopiero niedawno Simon Ludlam, jedna z osób odpowiedzialnych za realizację projektu, opowiedział o nietypowym problemie, który pojawił się podczas planowania jego przebiegu. Otóż kilka lat temu, podczas wywiadu dla BBC, wskazał na plaży miejsce, pod którym zgodnie z ówczesnymi założeniami miał zostać poprowadzony kabel. Kilka tygodni później materiał został wyemitowany, a do firmy zaczęli masowo zgłaszać się zaniepokojeni fani Harry’ego Pottera. – Otrzymaliśmy setki telefonów, naprawdę setki telefonów – wspominał Ludlam. Dopiero jeden ze współpracowników wyjaśnił mu, że planowana trasa miała przebiegać przez miejsce uznawane przez miłośników serii za symboliczny „grób” Zgredka. Sam Ludlam początkowo nie rozumiał skali problemu. – Zgredek? Kim jest Zgredek? – miał pytać, nie kryjąc zdziwienia, że chodzi przecież o fikcyjną postać. W odpowiedzi usłyszał, że dla fanów jest to „bardzo, bardzo poważna sprawa”. Zmiana miejsca wielkiej inwestycji Ostatecznie projektanci znaleźli inne rozwiązanie i zmienili przebieg kabla tak, aby ominął stworzony przez fanów pomnik. Historia ma przy tym dość przewrotny finał. Nowa trasa znalazła się w pobliżu autentycznych pozostałości archeologicznych z epoki brązu. Podczas badań prowadzonych w sąsiedztwie planowanej instalacji odnaleziono m.in. fragment naczynia datowanego na około 1700-1500 rok p.n.e., który uznano za część urny związanej najprawdopodobniej z pochówkiem człowieka. – Znaleźliśmy się całkiem blisko prawdziwych pozostałości z epoki brązu, ale ominęliśmy grób Zgredka – podsumował Ludlam. Sam kabel na terenie Freshwater West poprowadzono ostatecznie pod plażą i wydmami, dzięki czemu po zakończeniu prac na powierzchni nie pozostała widoczna infrastruktura. Gdzie znajduje się „grób” Zgredka? Freshwater West przyciąga fanów od lat Znaczenie niewielkiego fragmentu walijskiego wybrzeża trudno zrozumieć bez jego filmowej historii. Freshwater West w hrabstwie Pembrokeshire w Wielkiej Brytanii było jednym z plenerów wykorzystanych podczas realizacji ostatnich części sagi o Harrym Potterze. To właśnie tutaj na potrzeby zdjęć zbudowano Muszelkę, czyli dom Billa Weasleya i Fleur Delacour, a na pobliskiej plaży nakręcono jedną z najbardziej pamiętnych scen filmu „Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I” – śmierć Zgredka i jego pochówek nad morzem. Po zakończeniu produkcji filmowa dekoracja została usunięta, ale fani zaczęli traktować fragment wydm jako symboliczne miejsce spoczynku skrzata. Z czasem pojawiało się tam coraz więcej kamieni z napisami poświęconymi bohaterowi, drobnych pamiątek, a przede wszystkim skarpetek (nawiązujących do wcześniejszej części historii, w której Zgredek odzyskuje wolność właśnie dzięki otrzymaniu tego elementu garderoby). Z biegiem lat niewielki, spontanicznie utworzony pomnik zaczął funkcjonować niemal jak miejsce pielgrzymkowe dla wielbicieli serii, mimo że od zakończenia zdjęć na walijskiej plaży minęło już kilkanaście lat. Przyroda Freshwater West pod presją turystyki Rosnąca popularność miejsca przyniosła jednak problemy, które nie mają już nic wspólnego z filmową fikcją. Freshwater West jest obszarem cennym przyrodniczo, a duża liczba odwiedzających oznacza coraz większą presję na wydmy, lokalną infrastrukturę i przybrzeżny ekosystem. Szczególnie kłopotliwe okazały się przedmioty pozostawiane przy „grobie”. Skarpetki i inne drobiazgi mogą bowiem zostać porwane przez wiatr i trafić do morza, a odpryski farby z pomalowanych kamieni również mogą przedostawać się do środowiska. W związku z tym w 2022 roku National Trust, który opiekuje się tym terenem, przeprowadził konsultacje dotyczące przyszłości symbolicznego pomnika. Ostatecznie zdecydowano, że może on pozostać na swoim miejscu, ale odwiedzających poproszono, by nie dokładali kolejnych przedmiotów i zamiast tego ograniczyli się do robienia zdjęć. Źródła: BBC, The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.