Wakacje w kraju, którego... nie ma. Turyści i tak go uwielbiają
Mają własne granice, rządy, a czasem nawet prężnie działającą turystykę, choć... oficjalnie nie znajdziesz ich na większości współczesnych map. Podczas gdy turyści masowo rezerwują tam tanie noclegi, prawo międzynarodowe udaje, że te miejsca nie istnieją. Jak wygląda codzienność w cieniu wielkiej polityki i dlaczego niektóre z tych „państw-widm” radzą sobie lepiej niż ich w pełni uznani sąsiedzi? Oto fascynująca podróż poza oficjalne granice świata.
Spis treści: Wakacje w kraju, którego nie ma Rosja i zamieszanie na Kaukazie Palestyna a opinia światowa Somaliland. Państwo, które działa, choć wcale go nie ma Historia zna przypadki, gdy uśmiech losu decyduje o tym, że jeden naród zdobywa niepodległość, podczas gdy inne krainy skazywane są na łaskę większych graczy. Decyzje o uznaniu państwowości poszczególnych terytoriów rzadko kiedy bywają jednak ostateczne, a debata o statusie prawnym niektórych miejsc potrafi rozgrzewać opinię publiczną przez dekady. Oto jak wygląda rzeczywistość w krajach, których... oficjalnie nie ma. Wakacje w kraju, którego nie ma W 1974 roku na spokojnej wyspie położonej na Morzu Śródziemnym doszło do poważnego w skutkach podziału. To wtedy Turcja dokonała inwazji na Cypr (będącej odpowiedzią na pucz cypryjskich nacjonalistów dążących do połączenia wyspy z Grecją), co w efekcie doprowadziło do powstania Tureckiej Republiki Cypru Północnego. Nieco ponad pięć dekad później to niewielkie państwo uznawane jest wyłącznie przez rząd w Ankarze, podczas gdy większość świata traktuje jego teren jako integralną część Republiki Cypru ze stolicą w Nikozji. Większość mieszkańców północy stanowią Turcy cypryjscy, dla których polityczne waśnie nie wpływają już w większym stopniu na codzienne życie. W ich nieuznawanej republice normalnie funkcjonują szkoły czy przedszkola, a z każdym rokiem coraz większe zyski generuje ruch turystyczny. Przyjezdni (głównie z Turcji i Niemiec) zwracają uwagę na to, że przy zachowaniu podobnych walorów krajobrazowych i infrastrukturalnych, ceny na północy wyspy są znacząco niższe niż za południową granicą. Tym samym tysiące ludzi wybiera rokrocznie wakacje w miejscu, które na większości map oficjalnie nie istnieje. Rosja i zamieszanie na Kaukazie Decyzja o ogłoszeniu niepodległości przez Abchazję w 1999 roku wywołała falę oburzenia instytucji międzynarodowych. Oficjalnie istnienie tej republiki zaaprobowało zaledwie pięć krajów – w tym Syria czy Wenezuela – na czele z jej głównym protektorem, Rosją (gdzie zresztą toczy się dyskusja nad bezpośrednim wcieleniem Abchazji do Federacji Rosyjskiej). Podobny los spotkał Południową Osetię, która w tym samym czasie wypowiedziała posłuszeństwo rządowi w Tbilisi, stając się de facto osobnym organizmem państwowym z własnymi służbami, granicą, parlamentem oraz symbolami narodowymi. Mieszkańcy obu republik z czasem oswoili się z tymi podziałami i choć reszta świata uznaje te regiony za terytoria okupowane przez Rosję, oni sami żyją własnym rytmem. Co ciekawe, dawne sowieckie kurorty nad Morzem Czarnym, niegdyś stanowiące dumę Abchazji, stały się w ostatnich latach popularnym kierunkiem dla turystów z Rosji. Do głównych atrakcji regionu należą krystalicznie czyste wody jeziora Rica, podziemne groty jaskini Nowy Afon oraz zabytkowe nadmorskie promenady w Gagrze i Suchumi. Palestyna a opinia światowa W dobie konfliktów pomiędzy krajami Bliskiego Wschodu toczy się nieustająca debata nad losem Palestyny. Choć Izrael nigdy nie zdecydował się na formalną aneksję całości tych terytoriów, opinia międzynarodowa w większości uznaje je za obszary okupowane. Owe „tereny sporne” od 1988 roku funkcjonują oficjalnie pod nazwą Państwa Palestyna, a decyzję o jego uznaniu zaaprobowała zdecydowana większość państw członkowskich ONZ. Mimo to Palestyna pozostaje jednym z najbardziej skomplikowanych i kontrowersyjnych przykładów państwowości we współczesnym świecie. W praktyce oznacza to, że miliony ludzi żyją w rzeczywistości zawieszonej pomiędzy dwoma sprzecznymi porządkami prawnymi i politycznymi. Somaliland. Państwo, które działa, choć wcale go nie ma Mniej kontrowersyjnym przykładem geopolitycznego galimatiasu jest państewko powstałe w latach 90. w Rogu Afryki. Somaliland wywalczył niepodległość od Somalii w 1991 roku. I choć data 18 maja celebrowana jest tam do dzisiaj, żadne inne państwo na świecie nie uznało dotąd oficjalnie jego suwerenności. To nie przeszkadza jednak mieszkańcom w budowaniu stabilizacji niespotykanej nigdzie indziej w tym regionie. Od ponad 30 lat Somaliland rozwija własne instytucje demokratyczne, przeprowadza regularne wybory, posiada sprawną armię oraz stabilną walutę. Pomimo międzynarodowej próżni, mieszkańcy Hargejsy (stolicy Somalilandu) nadal wierzą, że doczekają czasów, kiedy świat spojrzy na ich kraj bardziej przychylnym okiem. Wielu ekspertów od Afryki wskazuje wręcz, że Somaliland jest dziś znacznie bezpieczniejszy i lepiej zarządzany niż niejedno państwo posiadające pełne uznanie na arenie międzynarodowej. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Kuba Stasiak Korespondent wojenny i wolontariusz. Od lat relacjonuje konflikty zbrojne, łącząc pracę reporterską z bezpośrednim wsparciem ludności cywilnej. W ostatnich latach przebywał na ukraińskim froncie, gdzie dokumentował rzeczywistość wojny i uczestniczył w ewakuacjach mieszkańców ze stref zagrożenia. Publikował m.in. podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Z wykształcenia dziennikarz, posiada przygotowanie z zakresu medycyny pola walki. W swojej pracy skupia się na doświadczeniu ludzi uwikłanych w konflikty oraz na granicy między pomocą humanitarną a reportażem. Obecnie mieszka w Ameryce Południowej, skąd publikuje i pracuje nad kolejnymi projektami reporterskimi.
Jednoosobowa wioska w Polsce. Odwiedziłam wielkopolski Koniec Świata
W Końcu Świata stoją tylko trzy domy, choć mieszka tam tylko jeden człowiek. Atrakcje turystyczne również są trzy: zielona tablica z nazwą miejsca, kamień oraz drewniana wiata, pod którą można odpocząć. Mimo to wielkopolski Koniec Świata jest jedną z ulubionych destynacji rowerzystów i motocyklistów. Bo kto nie chciałby powiedzieć, że był na samym Końcu Świata i w dodatku go przeżył.
Spis treści: Nazwa ze starych wojskowych map Netflix w jednoosobowej wsi Świat pełen Końców Świata Koniec Świata to przysiółek wsi Głuszyna leżącej w gminie Kraszewice, w powiecie ostrzeszowskim, w południowej Wielkopolsce. Przysiółek ma jednego mieszkańca. Poza jego domem są tam tylko dwa domki letniskowe. Koniec Świata otoczony jest polami i lasami. Prowadzi do niego gruntowa droga, która po silnym deszczu staje się mało przejezdna. Do Końca Świata można dotrzeć samochodem – z Kalisza prowadzi trasa licząca ok. 40 km. Z Wrocławia można dostać się w niecałe dwie godziny. Nieopodal Końca Świata przebiega też ścieżka rowerowa. Jednak najczęstszymi gośćmi osady są motocykliści. Nazwa ze starych wojskowych map Skąd wzięła się apokaliptyczna nazwa przysiółka? Kilkadziesiąt lat temu tę część Głuszyny zwano „rogiem świata”. Podczas przeglądania starych map wojskowych odkryto, że przysiółek figuruje w nich właśnie jako „Koniec Świata". Nazwa przypadła do gustu wszystkim i tak już zostało. Wielkopolski przysiółek był nawet sceną zjazdu związanego z kalendarzem Majów. Kalendarz kończy się na 21 grudnia 2012 roku. Według wielu 21 grudnia miał być ostatnim dniem ludzkości i całej Ziemi. Wierzący w przepowiednie oraz ci, którzy po prostu uznali temat za dobry powód do świętowania, przyjechali do osady. Do wioski zjechało kilkadziesiąt osób z całej Polski. Mieszkańcy Głuszyny do dziś wspominają to jako „prawdziwe oblężenie". Nazajutrz kogut zapiał, świat trwał i tylko drogowskaz po raz kolejny zniknął. Teraz tablica z nazwą Koniec Świata osadzona jest w betonowym fundamencie. Ma to ukrócić zapędy apokaliptycznych kolekcjonerów. Netflix w jednoosobowej wsi W grudniu 2021 r. w przysiółku Koniec Świata pojawił się sporych rozmiarów głaz. Nie byle jaki, bo niby kosmiczny głaz. Mierzy 4 metry i waży 1200 kilogramów. Obiekt składa się z dwóch elementów: pomalowanego srebrzystą farbą posągu i niewielkiej czarnej podstawy, na której zamieszczono napis: „Pamięci ludzkości, która nie patrzyła w górę", „Pomnik ufundował sponsor końca świata, firma BASH" oraz „Więcej o końcu świata dowiesz się na Netflix / Nie patrz w górę". Pomnik był częścią akcji promocyjnej filmu „Nie patrz w górę” z Leonardo DiCaprio i Jennifer Lawrence. Do dziś stoi w osadzie. Ostatnią „atrakcją turystyczną” Końca Świata jest drewniana Chata na Końcu Świata – wiata z paleniskiem, miejsce spotkań motocyklistów i rowerzystów. Można tu odpocząć, rozpalić ognisko, rozbić namiot lub zaparkować kampera. Samorząd postawił też punkt z wodą pitną. Świat pełen Końców Świata Wielkopolski „Koniec Świata” nie jest jedyną miejscowością o takiej nazwie. Motyw „końca świata” w nazwach miejscowości i przylądków jest zaskakująco popularny na całym globie. Pisaliśmy już o najbardziej odległych miejscach na świecie. A oto popularne końce świata z różnych kontynentów: Verdens Ende (Koniec Świata) leży na południowym cyplu wyspy Tjøme w Norwegii. Słynie z latarni morskiej zbudowanej z lokalnych kamieni plażowych w 1932 roku. Jest centrum Parku Narodowego Færder nad Oslofjordem, oferującego żeglarstwo, kajakarstwo, wędrówki i pływanie. Ushuaia w Argentynie nosi przydomek „Fin del Mundo" – Koniec Świata– i jest to w pełni uzasadnione. Miasto leży na samym południowym krańcu Ameryki Południowej. Jest popularną destynacją turystyczną, słynącą z parku narodowego i kolejki „Tren del Fin del Mundo". Natomiast przylądek Finisterre to jeden z najbardziej wysuniętych na zachód punktów Półwyspu Iberyjskiego (najdalszy to Cabo da Roca w Portugalii). Jego nazwa pochodzi z łaciny – finis terrae – „koniec ziemi". Rzymianie wierzyli, że to krawędź poznanego świata i składali tu nocne ofiary, by zapewnić powrót Słońca. To również cel pielgrzymów idących Camino de Santiago. Land's End leży na najbardziej wysuniętym na zachód cyplu Kornwalii w Anglii. To główna atrakcja turystyczna z hotelami, galeriami, sklepami i słynnym drogowskazem wzniesionym w latach 50. XX wieku. Nazwa znajdującego się na Syberii półwyspu Jamal również oznacza „koniec świata”. Właśnie to w języku rdzennych mieszkańców oznacza słowo „Jamal”. Półwysep zamieszkują Nieńcy – koczowniczy lud hodowców reniferów. World's End Close w Edynburgu służyło niegdyś jako granica miasta. Bramę trzeba było opłacić, by wejść lub wyjść – ci, których nie było na to stać, byli skazani na pozostanie w mieście na całe życie. Dla nich to miejsce było dosłownie końcem ich świata. Kolejne miejsca o nazwie World's End, leżące na Horton Plains w pobliżu Ambeweli na Sri Lance to klif z widokiem na przepaść głęboką na ok. 880 metrów – jedna z największych atrakcji przyrodniczych wyspy. Jak widać, niezależnie od języka i kultury, ludzie chętnie nadawali tę samą nazwę miejscom odległym, trudno dostępnym lub znajdującym się na skraju lądu. Polska wersja jest jednak wyjątkowa – bo to nie przylądek, nie klif, nie kraniec kontynentu, a po prostu jednoosobowa wioska w środku Wielkopolski. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Wchodzisz do kuchni i... jesteś w innym kraju. Oto najbardziej absurdalne granice na świecie
Wyobraź sobie, że jesz kolację w jednym kraju, ale po pójściu do sypialni śpisz już w drugim. Choć granice państw kojarzą nam się z drutem kolczastym i przejściami granicznymi, na świecie istnieją miejsca, gdzie linia demarkacyjna dosłownie przecina salony, sklepy i miejskie ulice. Od europejskich miasteczek żyjących w permanentnym chaosie prawnym, aż po amerykańskie enklawy odcięte od reszty kontynentu – oto najdziwniejsze granice świata, które wyglądają jak mało śmieszny żart historii.
Spis treści: Granica biegnąca środkiem salonu Miasteczko oderwane od Stanów Zjednoczonych Niepasujące puzzle z Azji Notatka z historii – skąd się wzięły współczesne granice Świat, jaki znamy, opiera się na ładzie, który wyznaczają akty prawne i normy społeczne. Podobnie działają granice państw, które – choć kojarzą się z porządkiem – często są efektem chaosu spowodowanego dawnymi wojnami czy kompromisami politycznymi. W rzeczywistości część granic nie ma nic wspólnego z naturą. Granica biegnąca środkiem salonu Baarle-Hertog jest miasteczkiem leżącym na pograniczu Belgii i Holandii, którego obszar obejmuje tereny obu państw. Sama linia demarkacyjna biegnie środkiem ulic czy sklepów, tworząc pejzaż miasta „na pograniczu”. Poszczególne rodziny jadają więc kolacje w jednym kraju, by następnie przenieść się do sypialni po drugiej stronie granicy. Niekiedy o tym, po której ze stron znajduje się dany lokal, decyduje to, w jakim miejscu właściciele postanowili postawić drzwi wejściowe. Do prawdziwie absurdalnych sytuacji dochodziło w dobie pandemii. Właściciele lokali obserwowali, jak ich sąsiedzi z naprzeciwka zamykają hotele czy restauracje w związku z obostrzeniami, podczas gdy ich samych obowiązywały luźniejsze restrykcje, właściwe dla drugiego kraju. Miasteczko oderwane od Stanów Zjednoczonych Podobnie wygląda sytuacja austriackiej miejscowości Jungholz, która z powodu niefortunnego położenia wymusza na mieszkańcach podróż przez Niemcy. Tym samym większość z nich żyje pomiędzy dwoma systemami gospodarczymi, korzystając z przywilejów obu państw. Równie osobliwym przykładem granicznego zawirowania jest Point Roberts w Stanach Zjednoczonych – amerykańskie miasteczko położone na półwyspie, do którego można dojechać samochodem wyłącznie przez Kanadę. Tym samym dzieci jadące do szkoły, mieszkańcy robiący zakupy czy ratownicy medyczni wielokrotnie przekraczają granicę podczas zwykłych codziennych czynności. Niepasujące puzzle z Azji Pogranicze Indii i Bangladeszu przez lata stanowiło międzynarodową układankę wpływów i podziałów, które dyktowały warunki życia w setkach enklaw rozsianych na tych terenach. Osadnicy niektórych wiosek żyli na co dzień w kraju, który znajdował się w obrębie granic innego państwa, będąc częścią tej niekończącej się mozaiki. Polityczny chaos przekładał się na problem z dostępem do szkół czy służby zdrowia, wrzucając mieszkańców na życiową karuzelę. To, co dla oficjeli stanowiło abstrakcyjne podziały na mapach, w praktyce utrudniało załatwienie najprostszych sprawunków. Sytuację tę uregulowano dopiero w 2015 roku poprzez historyczną wymianę terytoriów. Notatka z historii – skąd się wzięły współczesne granice Istotną rolę w kształtowaniu współczesnej koncepcji granic poprzez swoje rozległe podboje i tworzenie regionów przygranicznych odegrało Imperium Rzymskie. Jednak tym, co stanowiło faktyczne podwaliny pod współczesny system państw narodowych, było podpisanie pokoju westfalskiego w 1648 roku. Traktat ten zakończył wojnę trzydziestoletnią i ustanowił zasadę suwerenności terytorialnej. Równie istotny był okres kolonialny, gdy mocarstwa europejskie dzieliły między siebie Afrykę, Azję i Amerykę. Hegemoni ówczesnego świata rzadko kiedy uwzględniali podziały etniczne czy kulturowe rdzennej ludności podbijanych krain. Pomimo upływu setek lat dziedzictwo granic kolonialnych do dzisiaj wpływa na geopolitykę i konflikty w wielu częściach świata. Co ciekawe, im wnikliwiej przyglądamy się współczesnym granicom, tym mniej wydają się one trwałe. W ostatnich stu latach ciężko było uświadczyć dekady, w której dziesiątki państw nie znikałyby z map, tworząc miejsce dla nowych krajów, a całe regiony wielokrotnie zmieniały przynależność. Dla mieszkańców pogranicza oznaczało to często sytuację, w której nie opuszczając własnego domu, budzili się w innym państwie. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Kuba Stasiak Korespondent wojenny i wolontariusz. Od lat relacjonuje konflikty zbrojne, łącząc pracę reporterską z bezpośrednim wsparciem ludności cywilnej. W ostatnich latach przebywał na ukraińskim froncie, gdzie dokumentował rzeczywistość wojny i uczestniczył w ewakuacjach mieszkańców ze stref zagrożenia. Publikował m.in. podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Z wykształcenia dziennikarz, posiada przygotowanie z zakresu medycyny pola walki. W swojej pracy skupia się na doświadczeniu ludzi uwikłanych w konflikty oraz na granicy między pomocą humanitarną a reportażem. Obecnie mieszka w Ameryce Południowej, skąd publikuje i pracuje nad kolejnymi projektami reporterskimi.
Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
Paryski cmentarz Père-Lachaise jest najczęściej odwiedzaną nekropolią świata. Znajduje się na pagórkowatym wschodnim krańcu miasta i stanowi schronienie nie tylko dla zmarłych, ale też dla dzikich zwierząt. Słynie z historii o duchach, wampirach i miłości silniejszej niż śmierć. Co ciekawe, miejsce to zyskało zainteresowanie dzięki wielkiej akcji PR.
Spis treści: Jak zachęcić paryżan do wyboru nowego cmentarza? Miliony odwiedzających rocznie Opowieści z krypty Polski Père-Lachaise Père-Lachaise jest obecnie największym cmentarzem znajdującym się w obrębie Paryża oraz jedną z najbardziej znanych nekropolii świata. Jednak jego początki były skromne. Powstał, ponieważ na początku XIX wieku paryskie cmentarze przykościelne były tak przepełnione, że miastu groził poważny kryzys sanitarny. W 1804 roku prefekt Sekwany, Nicolas Frochot, ogłosił projekt nowej, świeckiej nekropolii, której wyznaczono miejsce poza granicami ówczesnego Paryża, na wzgórzu Ménilmontant we wschodniej części miasta. Teren ten należał wcześniej do jezuickiego domu rekolekcyjnego, któremu przewodził w XVII wieku ojciec François de la Chaise – spowiednik króla Ludwika XIV. To właśnie od niego pochodzi nazwa miejsca. Jak zachęcić Paryżan do wyboru nowego cmentarza? Projekt architektoniczny powierzono Alexandre’owi-Théodore’owi Brongniartowi. To on nadał cmentarzowi charakter romantycznego ogrodu angielskiego – z krętymi alejkami, wzgórzami, drzewami i malowniczymi widokami. Otwarcie nastąpiło 21 maja 1804 roku. Paryżanie byli jednak sceptyczni: nekropolia wydawała im się zbyt odległa od centrum, a pierwsze pochówki szły opornie. W pierwszym roku odbyło się zaledwie trzynaście pogrzebów. I wówczas władze miejskie wymyśliły pewien wybieg. W 1817 roku przeniesiono na Père-Lachaise szczątki kilku znanych i cenionych postaci – poety i dramatopisarza Molière’a, bajkopisarza Jeana de La Fontaine’a, a przede wszystkim słynnej pary kochanków z XII wieku – Heloizy i Abelarda. Ten zabieg marketingowy zdziałał cuda. Paryżanie ruszyli tłumnie na wzgórze, by oddać hołd swoim bohaterom, a pochówki zaczęły mnożyć się w zawrotnym tempie. Cmentarz rozrastał się kilkakrotnie. Dziś zajmuje powierzchnię blisko 44 hektarów, skupiając ponad 70 tysięcy grobowców. Miliony odwiedzających rocznie Père-Lachaise to miejsce o wyjątkowym charakterze – jest jednocześnie nekropolią, parkiem, muzeum rzeźby i architektonicznym skarbcem. Spacer po jego alejkach przypomina wędrówkę przez XIX-wieczny Paryż. Nagrobki i kapliczki grobowe wzniesione są w stylach neoklasycznym, neogotyckim, art déco, a nawet modernistycznym. Wiele z nich to prawdziwe dzieła sztuki dłuta znanych rzeźbiarzy epoki. Cmentarz jest regularnie odwiedzany przez setki tysięcy turystów – szacuje się, że przybywa tu około 3,5 miliona osób każdego roku, co czyni go jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji Francji. Odwiedzający przychodzą tu jednak nie tylko jako zwykli turyści, ale też jako pielgrzymi – do grobów swoich idoli, poetów, muzyków, aktorów. To miejsce żywej pamięci, gdzie kwiaty, listy, zdjęcia i drobne pamiątki składane są na grobach z autentyczną czułością. To część szerszego trendu zwanego nekroturystyką. Być może dwa najczęściej odwiedzane groby na cmentarzu należą do osób ze świata anglosaskiego. Grób Oscara Wilde’a jest okaleczony. Rzeźbiarz Jacob Epstein ozdobił go posągiem skrzydlatego młodzieńca, jednak w pewnym momencie nieznany odwiedzający odłamał wyeksponowany penis wyrzeźbionej postaci. Później tak wielu turystów zostawiało na grobowcu ślady pocałunków, że obecnie jest on osłonięty płytami z pleksi. Jest też grób amerykańskiej gwiazdy rocka Jima Morrisona, należący do wielu miejsc na cmentarzu, o których mówi się, że są nawiedzone. Jedną z głównych atrakcji tego cmentarza są bowiem duchy. Opowieści z krypty Po cmentarzu krążą ponoć wszelkiej maści spirytyści, którzy zakradają się nocą na teren nekropolii, by rozmawiać z zamieszkującymi ją widmami. „Jeśli wierzyć niektórym ludziom, Père-Lachaise jest najbardziej nawiedzonym miejscem w stolicy” – napisał w swojej książce „Sekretne życie cmentarza: dzika przyroda i urzekające legendy Père-Lachaise” dyrektor cmentarza, Benoît Gallot. Jedną z powtarzanych historii jest ta o Płaczącej Kobiecie w Czerni – zrozpaczonej wdowie, która przychodziła na grób męża każdego dnia, aż pewnego razu zniknęła bez śladu. Odtąd jej zjawa podobno pojawia się przy tym samym grobie, szlochając cicho, a gdy ktoś się zbliży, odwraca twarz wykrzywioną w agonii i rozpływa się w powietrzu. Niedaleko straszy duch XIX-wiecznego premiera Adolphe’a Thiersa, który podobno szarpie za ubrania przechodniów mijających jego mauzoleum. Każdej nocy z grobu ma wstawać Marcel Proust, błąkając się po cmentarzu w poszukiwaniu swojego ukochanego – pochowanego wbrew ich woli zupełnie gdzie indziej. Przy grobie Jima Morrisona odwiedzający słyszą niewyjaśnione szepty i czują dotyk niewidzialnych dłoni, a niektórzy twierdzą, że uchwycili jego zjawę na fotografiach. Wampirzyca z Paryża Jednak najbardziej mrożącą krew w żyłach historią jest ta związana z ogromnym mauzoleum w 19. kwaterze cmentarza – grobowcem rosyjskiej arystokratki, baronowej Elizavety Demidoff, zmarłej w 1818 roku. Według legendy hrabina zapisała w testamencie fortunę równą dwóm milionom rubli każdemu, kto odważy się spędzić 365 dni i 366 nocy w jej grobowcu, przy trumnie, bez prawa opuszczania go i bez jakiegokolwiek kontaktu z ludźmi. Ściany i sufit komnaty miały być wyłożone lustrami. Gdy w 1893 roku historia ta trafiła na łamy paryskiej prasy, listy z podaniami zaczęły napływać z całego świata – ze Stanów Zjednoczonych, Norwegii, Chorwacji, Kanady i Niemiec. Jeden z kandydatów, który wytrzymał najdłużej, po zaledwie trzech tygodniach wyszedł z grobowca jako psychiczny wrak. Grobowiec został ostatecznie zapieczętowany, ale ostatni wniosek o wejście do środka wpłynął jeszcze w 1984 roku. Dziś hrabina bywa nazywana „Wampirzycą z Paryża”. Symbole wilków zdobiące jej mauzoleum i plotki o szklanej trumnie, w której spoczywa jej ciało, tylko podsycają tę mroczną legendę. Polski Père-Lachaise Lista osobistości spoczywających na Père-Lachaise jest imponująca i obejmuje przedstawicieli niemal każdej dziedziny kultury, nauki i polityki. Spośród twórców literatury pochowani tu są m.in. Honoré de Balzac, Oscar Wilde, Marcel Proust, Molière i Guillaume Apollinaire. Wśród malarzy i artystów wizualnych pochowani są tu Camille Pissarro, Amedeo Modigliani oraz fotograf Nadar. W świecie teatru i kina swoje miejsce na Père-Lachaise mają Sarah Bernhardt i Yves Montand. Z filozofii i nauki – Auguste Comte, ojciec pozytywizmu. Na Père-Lachaise pogrzebana została Édith Piaf. Co ciekawe, jej grób otaczają groby przynajmniej trzech z jej kochanków. Spoczywają tam również Maria Callas i Georges Bizet. Znajduje się tam również ponad 600 polskich grobów, choć wiele z nich nie ma charakteru zabytkowego. Posiadanie grobu rodzinnego na Père-Lachaise stało się w XIX wieku kwestią prestiżu. Dlatego można tam odnaleźć wiele polskich rodzin arystokratycznych – Lubomirskich, Czartoryskich, Zaleskich czy Rzewuskich. Jednak najbardziej znanym „polskim” grobem jest ten należący do Fryderyka Chopina. Kompozytora nie było stać na pochówek na Père-Lachaise, jednak miejsce dla niego wykupił producent fortepianów Pleyel, na których grywał muzyk. Ciało Chopina spoczywa w Paryżu, ale jego serce znajduje się w Warszawie, w filarze kościoła Świętego Krzyża. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Limassol przez wieki walczył o znaczenie. Dziś należy do najbogatszych miast Cypru
Limassol to miasto, które obecnie jest ekonomicznym i kulturowym fundamentem Republiki Cypryjskiej. To niezwykłe miejsce ewoluowało z drugorzędnego ośrodka bizantyjskiego w dynamiczną metropolię, która z powodzeniem łączy w sobie cechy globalnego centrum biznesowego z bogatym dziedzictwem antycznym i średniowiecznym.
Spis treści: Miasto na południu Cypru Od antycznych królestw do nowoczesnej metropolii Atrakcje Limassolu Od skromnych początków jako bizantyjska Neapolis, przez burzliwe czasy krucjat i osmańskiej stagnacji, po dzisiejszy status „cypryjskiego Dubaju”. Limassol zawsze potrafił wykorzystać swoją strategiczną lokalizację. Współczesne miasto jest symbolem sukcesu gospodarczego Cypru – miejscem, gdzie luksusowe jachty cumują w cieniu średniowiecznych murów, a międzynarodowe korporacje budują swoje „imperia” w sąsiedztwie antycznych świątyń. Miasto na południu Cypru Granice Limassolu obejmują centralną część południowego wybrzeża Cypru. To właśnie dzięki swojej lokalizacji miejsce to stało się kluczowym węzłem komunikacyjnym i gospodarczym – miasto znajduje się w niemal równej odległości od najważniejszych ośrodków, takich jak Nikozja, Larnaka czy Pafos. Krajobraz regionu Limassol charakteryzuje się niezwykłą różnorodnością. Obejmuje zarówno piaszczyste i kamieniste plaże, jak i strome zbocza gór Troodos. Pas wybrzeża o długości około 60 kilometrów oferuje zróżnicowane formacje geologiczne. Na zachodzie dominuje półwysep Akrotiri (brytyjskie terytorium zamorskie), na którym znajduje się największe na wyspie słone jezioro. Od antycznych królestw do nowoczesnej metropolii Historia Limassolu sięga antyku. Należy jednak podkreślić, że w tym przypadku nie można mówić o ciągłości jednego ośrodka miejskiego. Przez długi czas miasto funkcjonowało jako przestrzeń pomiędzy dwoma potężnymi królestwami antycznymi: Amathusem na wschodzie i Kourionem na zachodzie. Same fundamenty dzisiejszego Limassolu zostały położone znacznie później, prawdopodobnie po upadku Amathusu w okresie bizantyjskim. Antyczne i bizantyjskie fundamenty Pierwsze ślady ludzkiej aktywności w regionie datowane są na okres neolitu, jednak to epoka brązu przyniosła rozwój złożonych społeczeństw handlowych. Dowody archeologiczne sugerują, że już w VIII wieku p.n.e. istniała tam niewielka osada. Według zapisów z Soboru Chalcedońskiego (451 rok n.e.), miasto było znane jako Theodosiana lub Neapolis. W VII wieku n.e., biskup Leontios z Neapolis był znaczącym pisarzem kościelnym, co świadczy o rosnącej randze religijnej ośrodka. Era Ryszarda Lwie Serce i rządy krzyżowców Najbardziej brzemienne w skutkach wydarzenie w historii miasta jest datowane na rok 1191. Podczas III wyprawy krzyżowej, zmierzający do Ziemi Świętej angielski król Ryszard Lwie Serce został zmuszony do lądowania w Limassolu po tym, jak statek, na pokładzie którego znajdowały się jego siostra Joanna i narzeczona Berengaria z Nawarry, natrafił na sztorm i został zagrożony przez bizantyjskiego gubernatora Izaaka Komnena. Ryszard nie tylko pokonał Komnena, kładąc kres panowaniu uzurpatora na wyspie, ale także w kaplicy zamku w Limassolu poślubił Berengarię, koronując ją na królową Anglii. W 1192 roku wyspa została sprzedana templariuszom, którzy narzucili wysokie podatki, co doprowadziło do buntu ludności. Ostatecznie Cypr przeszedł pod rządy rodu Lusignan, co zainicjowało okres trzech wieków prosperity dla Limassolu. Tamtejszy port stał się wówczas kluczowym centrum transportu i handlu, obsługującym kupców z całego basenu Morza Śródziemnego. Okresy stagnacji i odrodzenia Przejście wyspy pod panowanie Wenecjan w 1489 roku nie przyniosło Limassolowi dalszego rozwoju. Nowi władcy skupili się przede wszystkim na fortyfikacji Famagusty i Nikozji. Prawdziwy regres nastąpił jednak w 1570 roku, po inwazji osmańskiej. Miasto zostało spalone i zdewastowane, a z opisów podróżników z tego okresu wynika, że przypominało małą wioskę, której mieszkańcy budowali niskie domy, aby zapobiec wjeżdżaniu do nich Turków na koniach. Odrodzenie przyniosła administracja brytyjska, która przejęła kontrolę nad wyspą w 1878 roku. Pierwszy brytyjski komisarz Limassolu, pułkownik Falkland Warren, zainicjował ambitne projekty infrastrukturalne, osuszając bagna, budując nowe drogi i modernizując port, co położyło fundamenty pod dzisiejszą nowoczesną metropolię. Współczesne Limassol to przede wszystkim gospodarcze centrum wyspy. Po tragicznych wydarzeniach z 1974 roku i utracie Famagusty, miasto przejęło rolę głównego portu handlowego kraju. Ta zmiana wymusiła gwałtowną modernizację i przyciągnęła ogromny kapitał zagraniczny, szczególnie z sektora żeglugowego i finansowego. Atrakcje Limassolu W ostatniej dekadzie drugie największe miasto Cypru przeszło ogromną metamorfozę, stając się miejscem realizacji najambitniejszych projektów architektonicznych w regionie śródziemnomorskim. Krajobraz wybrzeża zdominowały wieżowce, jednak należy podkreślić, że turystów przyciągają tam nie tylko luksusowe nieruchomości. Miasto charakteryzuje się kosmopolityczną atmosferą, która łączy w sobie dyskretny spokój śródziemnomorskiej prowincji z gwarem globalnego kurortu. Jako destynacja turystyczna Limassol wydaje się być miejscem kompletnym. Można tam znaleźć wysokiej klasy hotele, z którymi kontrastują obiekty o ogromnej wartości historycznej. Stare miasto Historyczne stare miasto to jedna z najbardziej nastrojowych i autentycznych części miasta. W tamtejszej zabudowie do dziś widoczne są tureckie wpływy. Najciekawiej prezentują się dwie ulice: Loutron i Zik Zak. Pierwsza z wymienionych jest jedną z najstarszych uliczek w mieście. Przetrwała tam wyjątkowa kamienna zabudowa z charakterystycznymi drewnianymi drzwiami. Z kolei Zik Zak (nazwa wskazuje na ukształtowanie arterii) to gwarna ulica, wzdłuż której wznosi się kilka ciekawych obiektów. Najcharakterystyczniejszym jest XVI-wieczny Wielki Meczet, powstały na fundamentach bizantyjskiego kościoła. Zamek w Limassolu i Muzeum Średniowiecza Jedną z najbardziej znanych i najczęściej odwiedzanych atrakcji miasta jest tamtejszy zamek. Historycznie, obiekt ten służył obronie starego miasta i portu. Twierdza została wzniesiona w czasach bizantyjskich, jednak należy podkreślić, że jej współczesny wygląd jest rezultatem przebudowy wykonanej w czasach osmańskich. Pierwszą budowlę, datowaną prawdopodobnie na X lub XI stulecie, wzniesiono na miejscu wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To właśnie tam król Ryszard Lwie Serce miał poślubić Berengarię. Tam też jego wybranka została koronowana na królową Anglii. Obecnie mieści się tam Cypryjskie Muzeum Średniowiecza. W zamkowych murach eksponowane są artefakty z różnych okresów w dziejach wyspy, od czasów wczesnochrześcijańskich, aż po okres osmańskiego panowania. Stary Port i przystań jachtowa Bizantyjski port nie pełni już funkcji komercyjnej. Obszar ten został przekształcony w turystyczne centrum miasta, z licznymi restauracjami, kawiarniami i innymi miejscami, które przyciągają przyjezdnych. Nieopodal wybudowano nowoczesną marinę, gdzie wznoszą się luksusowe wille, wykwintne restauracje, luksusowe butiki i gdzie cumują najdroższe jachty. Promenada Molos Za starym portem rozciąga się długi na kilka kilometrów nadmorski park z licznymi pomostami wchodzącymi w głąb morza i ścieżkami pieszymi i rowerowymi. Ciekawostką jest ekspozycja sztuki nowoczesnej, obejmująca kilkanaście rzeźb. Archeologiczne skarby regionu Okolice Limassolu to prawdziwa skarbnica artefaktów. Region posiada jedne z najlepiej zachowanych i najbardziej malowniczo położonych stanowisk archeologicznych na świecie: Kourion – to pozostałości położonego na klifie miasta. Najważniejszym punktem jest odrestaurowany teatr rzymski z II wieku p.n.e., który do dziś służy jako scena dla prestiżowych wydarzeń kulturalnych. Odwiedzający mogą również podziwiać mozaiki w Domu Eustoliosa czy pozostałości wczesnochrześcijańskiej bazyliki; sanktuarium Apollina Hylatesa – zlokalizowane niedaleko Kourionu, było jednym z najważniejszych centrów religijnych antycznego Cypru, poświęconym bogu lasów; zamek Kolossi – potężna trójkondygnacyjna wieża obronna, wzniesiona w XIII wieku. Zamek otoczony był niegdyś plantacjami trzciny cukrowej i winnicami, co przyczyniło się do jego bogactwa; starożytne Amathus – legendarne miejsce narodzin Adonisa i centrum kultu Afrodyty. Choć w dużej mierze zrujnowane przez Ryszarda Lwie Serce, wciąż oferuje wgląd w monumentalne schody świątyni i pozostałości agory. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Życie w temperaturach poniżej -60 stopni. Jak wygląda codzienność w „najzimniejszej wiosce świata”?
W leżącym na dalekiej, rosyjskiej Syberii Ojmiakonie życie toczy się w niezwykłych warunkach. Mieszkańcy tej „najzimniejszej wsi na świecie” nauczyli się, jak dopasować swoją codzienność do ekstremalnych warunków. A wyzwań na ekstremalnym mrozie jest naprawdę sporo. Tutaj nie rządzi człowiek, tylko surowa natura.
Spis treści: Ojmiakon, czyli „niezamarzająca woda” Biegun zimna Stalinowskie represje Zwyczaje w Ojmiakonie Wschodniosyberyjska kuchnia Animistyczne wierzenia Ciągłe utrzymywanie pracy silników, wytapianie wody z bloków lodu czy zakładanie specjalnych biustonoszy krowom to tylko niektóre ze zwyczajów panujących w Ojmiakonie. Tradycje te nie wynikają jednak z kultury mieszkającej tam ludności, a z adaptacji do ekstremalnych warunków. W Ojmiakonie rządzi mróz. Ojmiakon, czyli „niezamarzająca woda” Tłumaczenie nazwy w tym wypadku nie powie nam wiele, a nawet wprowadzi w błąd. Ojmiakon w języku jakuckim oznacza „niezamarzającą wodę”, co odnosi się do pobliskich gorących źródeł termalnych. Dzięki nim pobliska rzeka Indigirka, stanowiąca ważny element lokalnych zwyczajów, w trakcie mroźnych zim nie pokrywa się lodem w całości. Z tych naturalnych dobrodziejstw korzystali już na początku XX wieku okoliczni hodowcy reniferów, którzy w trakcie chłodów poili swoją zwierzynę ciepłą wodą. Biegun zimna O Ojmiakonie zrobiło się głośno w 1926 roku, gdy radziecki geolog Siergiej Obruczew oszacował, że temperatura mogła tam spaść do -71,2°C. Choć ze względu na prowizoryczny sprzęt pomiar nie został należycie potwierdzony, Ojmiakon zaczął wtedy być uważany za najzimniejszą wioskę na Ziemi. Oficjalny rekord padł w lutym 1933 roku – stacja meteorologiczna zarejestrowała temperaturę -67,7°C. Od tamtego roku Ojmiakon nadal uznawany jest za najzimniejsze stale zamieszkane miejsce na naszej planecie. Pod koniec grudnia 2025 roku Jakuckie Centrum Hydrometeorologiczne poinformowało, że temperatura powietrza w wigilię wynosiła -59°C. Należy podkreślić, że nazywanie Ojmiakonu najzimniejszą wioską na świecie nie jest w pełni zgodne z prawdą. W 2004 roku w pobliskim Tomtorze termometry wskazały -72,2 stopnia, detronizując tym samym dotychczasowy rekord. Tryby medialnej maszyny ruszyły jednak już dawno, a wynik nowego rekordzisty nie zyskał tak dużej popularności. Stalinowskie represje Formalnie Ojmiakon powstał na dwa lata przed pobiciem lodowatego rekordu. Wraz z oficjalnym założeniem osady w 1931 roku powstała pierwsza ojmiakońska szkoła. Wytyczenie granic oraz strukturyzacja wioski były elementami radzieckiej polityki, dążącej do podporządkowania pasterskich ludów zamieszkujących Syberię. Władze zmusiły koczowniczych, rdzennych Ewenków do porzucenia wędrownego trybu życia, zamieszkania w stałych osadach oraz pracy w gospodarstwach zbiorowych (kołchozach). Czarnymi zgłoskami na kartach historii tamtejszych terenów zapisała się budowa tzw. Drogi Kości. Budowali ją bowiem więźniowie polityczni z okolicznych gułagów od lat 30. XX wieku aż do śmierci Józefa Stalina w 1953 roku. Szacuje się, że przy budowie trasy zginęło od 250 tysięcy do miliona osób, które grzebano bezpośrednio pod drogą lub obok niej. Zwyczaje w Ojmiakonie Życie w miejscu, gdzie termometry regularnie wskazują poniżej -50°C, rządzi się specyficznymi prawami, a codzienna rutyna Europejczykom może przypominać szkołę przetrwania. Aby uchronić samochody przed zamarznięciem paliwa i mechanizmów, mieszkańcy nigdy nie gaszą silników na mrozie – auta pracują bez przerwy podczas zakupów, tankowania, a nawet wielogodzinnych postojów. Z powodu wiecznej zmarzliny, w której rury natychmiast by popękały, w wielu domach brakuje bieżącej wody i kanalizacji. Wodę pozyskuje się tu z natury, wycinając z rzeki wielkie bloki lodu, które po przetransportowaniu do mieszkań roztapia się w beczkach. Z tego samego powodu toalety mają formę dobrze nam znanych drewnianych sławojek, stojących na zewnątrz budynków. Ekstremalny mróz wymaga też wyjątkowej opieki nad zwierzętami. Hodowcy wypuszczają krowy na dwór tylko przy „lekkim” mrozie (do -30°C), zakładając im na wymiona specjalne, ocieplane biustonosze, chroniące przed odmrożeniami. Co ciekawe, syberyjską aurę wykorzystuje się tu jako naturalną suszarkę. Pranie wywieszone na kilkudziesięciostopniowy mróz natychmiast sztywnieje, ale dzięki procesowi sublimacji lód zamienia się bezpośrednio w parę, pozostawiając ubrania idealnie suche i pachnące świeżością. Wschodniosyberyjska kuchnia Kuchnia mieszkańców Ojmiakonu opiera się niemal wyłącznie na mięsie i rybach, które dostarczają organizmowi energii niezbędnej do walki z przenikliwym zimnem. Kulinarnym symbolem tego regionu jest stroganina, czyli surowa, głęboko zamrożona ryba krojona w cienkie wióry, obok której na stołach ląduje również zamrożona końska wątroba. Mieszkańcy nie potrzebują nowoczesnego sprzętu AGD, ponieważ nieogrzewane przedsionki domów służą im za naturalne zamrażarki do przechowywania mięsa czy jagód. Wspólnym posiłkom wciąż towarzyszą dawne wierzenia – podczas jedzenia mięsa niedźwiedzia biesiadnicy naśladują głos wrony, aby zgodnie z tradycją zmylić ducha zwierzęcia. Surowy jadłospis dopełniają napoje: pita codziennie gorąca czarna herbata oraz serwowany od święta kumys, czyli tradycyjny mleczny napój fermentowany. Animistyczne wierzenia Kultura rdzennych mieszkańców Ojmiakonu – Jakutów – jest głęboko zakorzeniona w szacunku do przyrody, co wyraźnie widać w ich codziennym życiu i tradycjach. Najważniejszym wydarzeniem w roku jest letnie święto Yhyakh, podczas którego szamani karmią ogień plackami oraz kumysem, a mieszkańcy tańczą zbiorowy taniec, by naładować się energią przed mroźną zimą. Kulminacyjnym momentem tych uroczystości jest rytuał kunu korsuu, polegający na symbolicznym wznoszeniu rąk w stronę wschodzącego Słońca około godziny drugiej nad ranem. Źródła: The Guardian, IEA, Folkways, Polskie Radio 24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Gamla stan zachowało ducha średniowiecza. To jedna z najbardziej niezwykłych dzielnic Europy
Gamla stan to coś więcej niż tylko historyczna dzielnica Sztokholmu. To miejsce, gdzie na przestrzeni czterech niewielkich wysp zapisała się historia siedmiu wieków społecznej i politycznej ewolucji. Dziś kojarzy się przede wszystkim z ochrowymi fasadami kamienic. Jednak nie można zapomnieć, że sztokholmskie Stare Miasto przeszło długą drogę, zanim stało się symbolem szwedzkiej demokracji i jedną z największych atrakcji stolicy kraju.
Spis treści: Dzielnica na czterech wyspach Od Birgera Jarla do monarchii konstytucyjnej Atrakcje Starego Miasta Sztokholm to specyficzne miasto, gdzie nowoczesne technologie i trendy w designie spotykają się ze średniowieczną historią. Gamla stan, czyli Stare Miasto, zajmuje pozycję w samym centrum tego mariażu, rozciągając się na czterech wyspach. Dzielnica na czterech wyspach Główna i największa część dzielnicy jest zlokalizowana na Stadsholmen i to właśnie z tym skrawkiem lądu Stare Miasto jest najczęściej kojarzone. Należy jednak podkreślić, że jego obszar obejmuje także trzy mniejsze wyspy: Riddarholmen, Strömsborg i Helgeandsholmen. Historycznie lokalizacja między Bałtykiem a jeziorem Mälaren pozwalała kontrolować handel i prowadzące w głąb Szwecji szlaki wodne, a zarazem wzmacniała obronność miasta. Od Birgera Jarla do monarchii konstytucyjnej Badania naukowe dowodzą, że ludzie żyli na tym obszarze już w latach 970–1020, jednak za oficjalną datę założenia Sztokholmu (w tym miejscu trzeba wspomnieć, że obszar dzisiejszego Starego Miasta odpowiadał całej szwedzkiej stolicy) przyjmuje się rok 1252. To właśnie wtedy Birger Jarl, szwedzki mąż stanu, dostrzegł militarną i ekonomiczną konieczność ufortyfikowania Stadsholmen. Wpływy Hanzy W tamtym czasie wyspa była poprzecinana gęstą drewnianą zabudową i w dużym stopniu pozostawała zależna od wpływów niemieckich kupców z Hanzy, głównie z Lubeki. To właśnie oni wprowadzili do miasta ceglaną architekturę gotycką i ukształtowali model miejskiego zarządzania. Ich pozycja była tak silna, że w pewnym momencie wprowadzono prawo ograniczające liczbę Niemców w radzie miejskiej, aby Szwedzi nie stracili kontroli nad własną stolicą. Przyszła dzielnica rozwijała się wokół najwyższego punktu wyspy, gdzie obecnie znajduje się plac Stortorget. Ulice Västerlånggatan i Österlånggatan, będące dziś głównymi arteriami turystycznymi, pierwotnie przebiegały wzdłuż murów miejskich, co wciąż jest widoczne w zauważalnych różnicach poziomów terenu. Krwawa łaźnia i jej skutki Najciemniejszą kartą w historii Stortorget jest listopad 1520 roku. Po długim oblężeniu, duński król Chrystian II koronował się na króla Szwecji w katedrze Storkyrkan. Mimo obietnicy amnestii, cztery dni po ceremonii brama zamkowa została zamknięta, a oponentów politycznych oskarżono o herezję. W ciągu trzech dni na rynku Stortorget stracono niemal 100 osób – biskupów, szlachtę i mieszczan. To wydarzenie, zamiast złamać szwedzki opór, stało się bezpośrednią przyczyną buntu pod wodzą Gustawa Wazy. Trzy lata później przywódca powstania, 6 czerwca 1523 roku wybrany królem, triumfalnie wjechał do Sztokholmu, kładąc fundamenty pod nowoczesną Szwecję i kończąc epokę unii kalmarskiej. Barokowa transformacja XVII wiek przyniósł temu miejscu ogromne bogactwo i prestiż. Po sukcesach w wojnie trzydziestoletniej Sztokholm musiał stać się stolicą godną mocarstwa. Stare drewniane domy ustępowały miejsca murowanym rezydencjom arystokracji i bogatych kupców. W 1697 roku doszło do kolejnego zwrotnego punktu – pożaru twierdzy Tre Kronor. Ta katastrofa umożliwiła budowę obecnego Pałacu Królewskiego, dzieła Nicodemusa Tessina młodszego. Szwedzki architekt zaprojektował gmach w stylu rzymskiego baroku, odchodząc od średniowiecznej asymetrii na rzecz imperialnego porządku. Upadek i modernizacja W XIX i na początku XX wieku Gamla stan straciło swoją pozycję. Elity przeniosły się do nowszych dzielnic, a Stare Miasto stało się przeludnioną siedzibą nędzy z fatalnymi warunkami sanitarnymi. W latach 30. i 40. XX wieku poważnie rozważano wyburzenie znacznej części dzielnicy, aby zrobić miejsce dla szerokich dróg i nowoczesnej zabudowy. Jednak dzięki determinacji historyków i konserwatorów udało się uratować to dziedzictwo. Atrakcje Starego Miasta Dziś Stare Miasto jest najczęściej odwiedzaną dzielnicą Sztokholmu. Trudno się temu dziwić. Panuje tam wyjątkowa atmosfera, która bardziej niż z mroźną Skandynawią kojarzy się z południową Europą. Jakie atrakcje skrywa? Pałac Królewski Pałac Królewski w Sztokholmie to jeden z największych tego typu obiektów w Europie, który wciąż pełni swoją pierwotną funkcję jako oficjalna rezydencja monarchy. Choć obecny król Karol XVI Gustaw mieszka w pałacu Drottningholm, to właśnie tam koncentrują się najważniejsze funkcje polityczne, reprezentacyjne i ceremonialne szwedzkiej monarchii. Dla zwiedzających udostępniono kilka kluczowych sekcji: apartamenty królewskie – używane do oficjalnych przyjęć na cześć laureatów Nagrody Nobla. W tej części szczególnie wyróżnia się Galeria Karola XI; skarbiec – przechowuje regalia koronne, w tym koronę Eryka XIV z 1561 roku, berła i królewskie ordery; muzeum Tre Kronor – zlokalizowane w fundamentach dawnego zamku, pozwala zobaczyć autentyczne średniowieczne mury obronne o grubości dochodzącej do kilku metrów, które przetrwały pożar z 1697 roku; zbrojownię – skrywa wspaniałą kolekcję kostiumów koronacyjnych, zbroi i broni. Niezwykłym „spektaklem”, który przyciąga tłumy na pałacowy dziedziniec, jest ceremonia zmiany warty. Trwa około 40 minut i jest odprawiana codziennie, przez cały rok. W sezonie letnim paradzie towarzyszy orkiestra wojskowa, a konie i błękitne mundury żołnierzy tworzą scenografię jak z dawnych rycin. Warto wspomnieć, że uroczystości towarzyszy komentarz wygłaszany w języku szwedzkim i angielskim, co ułatwia turystom zrozumienie symboliki poszczególnych ruchów. Trzy wieże nad miastem W krajobrazie Starego Miasta wyraźnie zarysowują się sylwetki trzech historycznych kościołów, z których każdy reprezentuje inny aspekt szwedzkiej tożsamości. Najstarszą świątynią w Sztokholmie, wzmiankowaną już w 1279 roku, jest kościół św. Mikołaja, znany jako Storkyrkan. To miejsce koronacji, królewskich ślubów i pogrzebów. Najważniejszym artefaktem wewnątrz jest pochodząca z 1489 roku rzeźba św. Jerzego ze smokiem, przypisywana Berntowi Notkemu. Monumentalny, wykonany z dębu posąg jest nie tylko dziełem sztuki, ale i symbolem politycznym: św. Jerzy uosabia szwedzkiego regenta Stena Sture starszego, smok to duński najeźdźca, a ocalona księżniczka to miasto Sztokholm. Kościół św. Gertrudy stanowi historyczny symbol potęgi niemieckich kupców. Jego wieża, sięgająca 96 metrów, jest najwyższym punktem na wyspie Stadsholmen. Wnętrze świątyni olśniewa barokowym przepychem, szczególnie zaprojektowaną przez Nicodemusa Tessina starszego pozłacaną Galerią Królewską. Kurant kościoła dzwoni cztery razy dziennie, wypełniając wąskie uliczki Gamla Stan dźwiękiem tradycyjnych hymnów. Z kolei świątynia zlokalizowana na Riddarholmen to dawny kościół klasztorny franciszkanów. Od XVII wieku służy jako nekropolia królewska. Spoczywają tam niemal wszyscy monarchowie Szwecji, od Gustawa II Adolfa do Gustawa V. Świątynia nie pełni już funkcji parafialnej i jest udostępniana wyłącznie jako muzeum. Unikatowym elementem są herby kawalerów Orderu Serafinów, zawieszone na ścianach naw bocznych. Gdy umiera kawaler tego odznaczenia, jego herb jest uroczyście przenoszony do kościoła przy biciu dzwonów. Stortorget i Muzeum Nagrody Nobla Stortorget to najstarszy plac w Sztokholmie – miejsce handlu i straceń, które dziś jest kulturalnym centrum dzielnicy. Północną pierzeję zajmuje budynek dawnej Giełdy Papierów Wartościowych, w którym od 2001 roku mieści się Muzeum Nagrody Nobla. To niezwykłe miejsce oferuje fascynującą podróż przez wieki kreatywności. Zamiast tablic z faktami, zwiedzający mogą odkryć osobiste przedmioty laureatów i obejrzeć filmy przybliżające procesy odkrywcze, które doprowadziły do przełomów w nauce, literaturze i walce o pokój. Järnpojken i najwęższy zaułek Na niewielkim dziedzińcu za Kościołem Fińskim można zobaczyć najmniejszą rzeźbę w mieście. Patrzący na księżyc Żelazny Chłopiec (Järnpojken) ma zaledwie 15 cm wysokości. Lokalni mieszkańcy opiekują się nim z niezwykłą czułością – zimą dostaje ręcznie robione czapeczki i szaliki. Mårten Trotzigs Gränd to oficjalnie najwęższa ulica w Sztokholmie, mierząca w najciaśniejszym miejscu tylko 90 centymetrów szerokości. Składa się z 36 lub 37 kamiennych schodów łączących Västerlånggatan z Prästgatan. Zaułek był zamknięty przez sto lat. Otwarty ponownie w 1945 roku, stał się jednym z najczęściej fotografowanych miejsc na wyspie. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Galeria Borghese zachwyca przepychem, ale za kolekcją stoją intrygi i grabieże
Galeria Borghese, wspaniała barokowa willa w Rzymie, to nie tylko jedno z najświetniejszych muzeów we Włoszech, ale także jedno z najbardziej kontrowersyjnych. Jako repozytorium dzieł sztuki stanowi „teatr geniuszu”, na scenie którego rzeźba i malarstwo przenikają się z architekturą i naturą, tworząc kompletne doświadczenie estetyczne. Nie można jednak nie wspomnieć, że wiele z tamtejszych zbiorów zostało zagarniętych drogą jawnego naginania lub wręcz łamania prawa.
Spis treści: Historia i ewolucja willi Borghese Pinciana Kardynał i kolekcjoner, ale także uzurpator sztuki Dziedzictwo Borghese w Luwrze Arcydzieła rzeźby Sześć twarzy geniuszu i realizmu Dzieła renesansu Dawna rezydencja rodu Borghese jest miejscem absolutnie unikatowym, gdzie dzieła sztuki nie są tylko wyizolowanymi z kontekstu eksponatami. Tamtejsza ekspozycja tworzy spójną i przejmującą narrację, idealnie komponując się przy tym z architekturą. Mimo upływu czterech stuleci, willa kardynała Scipione nadal realizuje jego pierwotny cel – zachowuje, prowokuje i ukazuje potęgę ludzkiego geniuszu. Historia i ewolucja willi Borghese Pinciana Na początku XVII wieku kardynał Scipione Borghese, siostrzeniec papieża Pawła V, postanowił przekształcić rodową winnicę na wzgórzu Pincio w luksusową willę podmiejską. Budowa rozpoczęła się w 1607 roku, a jej głównym celem od samego początku było stworzenie przestrzeni godnej eksponowania rosnącej w zawrotnym tempie kolekcji antyków i dzieł współczesnych. Za wizję budynku odpowiedzialny był Flaminio Ponzio, który opracował projekt oparty na szkicach samego kardynała. Jako główny architekt tej ambitnej inwestycji, dążył do stworzenia struktury, która harmonijnie łączyłaby funkcję mieszkalną z galeryjną, wykorzystując obszerne sale i obfitość naturalnego światła. To właśnie ten czynnik miał kluczowe znaczenie dla optymalnej prezentacji rzeźb. Po śmierci Ponziego w 1613 roku, prace kontynuował jego asystent, Giovanni Vasanzio, który nadał fasadzie jej ostateczny bogato zdobiony kształt, integrując w jej strukturze liczne nisze, popiersia i płaskorzeźby. Przestrzeń dla duchowego odpoczynku Willa nie była pomyślana jako pałac miejski do stałego zamieszkania, a jako miejsce intelektualnej rekreacji. Każda z sal ekspozycyjnych została zaprojektowana jako odrębna scena, gdzie dekoracje sufitowe, inkrustacje podłogowe i obramowania okienne korespondują tematycznie z umieszczonymi w nich dziełami. Pod koniec XVIII wieku książę Marcantonio IV Borghese zainicjował szeroko zakrojoną renowację pod kierunkiem Antonia Asprucciego, która nadała wnętrzom ich obecny neoklasycystyczny blask, nie naruszając jednak barokowego fundamentu ideowego. To właśnie wtedy w strukturę budynku włączono cenne antyczne mozaiki podłogowe, które do dziś stanowią jeden z najbardziej unikatowych elementów dekoracyjnych galerii. Upublicznienie kolekcji Borghese W 1902 roku państwo włoskie zakupiło willę wraz z parkiem i znaczną częścią kolekcji, kładąc kres prywatnemu władaniu rodu Borghese nad tym terenem i udostępniając te skarby szerokiej publiczności. Ostatnia wielka renowacja, zakończona w 1997 roku, przywróciła pierwotną kolorystykę tynków i zabezpieczyła bezcenne freski, pozwalając na odbiór architektury w formie niemal identycznej z tą, jaką podziwiali goście kardynała Scipione. Kardynał i kolekcjoner, ale także uzurpator sztuki Jako krewny papieża, Scipione Borghese dysponował niemal nieograniczoną władzą polityczną i finansową, którą z pasją i bezwzględnością wykorzystywał do gromadzenia piękna. Jego mecenat nie opierał się wyłącznie na wspieraniu artystów. Nierzadko był to proces balansujący na granicy prawa lub otwarcie je łamiący. Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów metod kardynała była konfiskata kolekcji Giuseppe Cesariego, znanego jako Cavalier d’Arpino. W 1607 roku, pod pretekstem niezapłaconych podatków i nielegalnego posiadania broni przez malarza, papież Paweł V nakazał przejęcie 107 obrazów z jego pracowni i natychmiastowe przekazanie ich swojemu siostrzeńcowi. W ten sposób do kolekcji Borghese trafiły wczesne arcydzieła Caravaggia, takie jak „Chory Bachus” czy „Chłopiec z koszem owoców”. Jeszcze bardziej kontrowersyjna była historia obrazu „Złożenie do grobu” pędzla Rafaela. Dzieło to, zamówione przez Atalantę Baglioni dla kościoła w Perugii, było dla mieszkańców miasta obiektem niemal świętym. W 1608 roku, na zlecenie Scipiona, obraz został nocą wykradziony z ołtarza i wywieziony do Rzymu. Kiedy oburzony lud Perugii zagroził buntem, papież wydał dekret sankcjonujący kradzież, uznając obraz za „dar” dla kardynała, a miastu, w ramach rekompensaty, wysłano jedynie kopię dzieła. Patron geniusza Nie można jednak nie wspomnieć, że Scipione był również wizjonerem, który jako jeden z pierwszych dostrzegł geniusz młodego Gian Lorenzo Berniniego. Kardynał zapewniał artyście środki i prestiżowe zamówienia, a ten dostarczał rzeźb, które definiowały nową epokę. To dzięki tej współpracy powstały słynne grupy rzeźbiarskie, które do dziś stanowią serce galerii i są eksponowane w miejscach, dla których zostały pierwotnie zaprojektowane. Dziedzictwo Borghese w Luwrze Kolekcja, która przez dwa stulecia uchodziła za nienaruszalną, w epoce napoleońskiej przeżyła prawdziwy wstrząs. Książę Camillo Borghese, poślubiwszy siostrę Napoleona, Paulinę, znalazł się w trudnej sytuacji politycznej i finansowej. W 1807 roku Napoleon Bonaparte, pragnąc wzbogacić zbiory Luwru, zmusił swojego szwagra do sprzedaży znacznej części antycznej kolekcji rzeźb po cenie znacznie niższej od rynkowej. W następstwie tej transakcji do Paryża wywieziono kilkaset obiektów – posągów, popiersi i płaskorzeźb. Wśród utraconych skarbów znalazł się słynny „Szermierz Borghese”, uznawany od XVII wieku za ideał męskiej anatomii w rzeźbie. Do Luwru trafiły także dzieła takie jak „Waza Borghese” i „Hermafrodyta Borghese”. Chociaż po kongresie wiedeńskim część dzieł zwrócono Włochom, większość rzymskich zabytków z tej sprzedaży do dziś stanowi trzon działu starożytności w paryskim muzeum. Camillo Borghese, pragnąc zrekompensować straty i wypełnić puste miejsca w willi, zainicjował nowe wykopaliska archeologiczne w rodzinnych posiadłościach, co doprowadziło m.in. do odkrycia słynnych mozaik gladiatorów. Dzięki tym działaniom, mimo ogromnej straty na rzecz Francji, galeria pod koniec XIX wieku wciąż uchodziła za jedną z najbogatszych i najlepiej zbalansowanych kolekcji prywatnych na świecie. Arcydzieła rzeźby Rzeźba w Galerii Borghese nadaje ton całej narracji muzeum. Dzieła zgromadzone w tym miejscu reprezentują ewolucję formy, od dynamicznego i emocjonalnego baroku, po chłodną i idealistyczną estetykę neoklasycyzmu. Gian Lorenzo Bernini W swoich wczesnych pracach dla kardynała Scipione, Bernini zdawał się zacierać granicę między kamieniem a żywą materią. Każda z jego wielkich grup rzeźbiarskich w galerii jest studium ruchu i psychologii. Największe dzieła włoskiego artysty, które są eksponowane w Galerii Borghese, to: „Apollo i Dafne”, „Pluton i Prozerpina”, „Dawid”, „Eneasz, Anchizes i Askaniusz”, „Prawda odsłonięta przez czas”. Antonio Canova W 1805 roku Antonio Canova, jeden z czołowych rzeźbiarzy neoklasycyzmu, otrzymał zamówienie na portret Pauliny Bonaparte Borghese. Rezultat, „Paulina Borghese jako Venus Victrix”, do dziś budzi emocje. Przedstawienie siostry cesarza jako nagiej bogini zwyciężczyni, spoczywającej na marmurowym szezlongu, było w ówczesnym Rzymie aktem odwagi obyczajowej. Canova wykazał się niezwykłym kunsztem w oddaniu miękkości materaca i poduszek, które wykonane z marmuru z Carrary, wydają się uginać pod ciężarem ciała modelki. Nic dziwnego, że ta wyjątkowa rzeźba stała się ikoną galerii. Sześć twarzy geniuszu i realizmu Galleria Borghese posiada unikatowy zbiór sześciu obrazów Caravaggia. Dzieła te pozwalają na prześledzenie dramatycznej ewolucji jego stylu – od świetlistych, manierystycznych początków, po mroczny, głęboko psychologiczny tenebryzm: „Chory Bachus” – blada skóra i sine usta boga wina są świadectwem realizmu Caravaggia; „Chłopiec z koszem owoców” – stanowi wczesną manifestację zainteresowania artysty ulotnością piękna i życia; „Święty Hieronim piszący” – jest klasycznym przykładem barokowego memento mori; „Madonna z Dzieciątkiem i św. Anną” – to monumentalne dzieło, pierwotnie przeznaczone dla bazyliki św. Piotra, zostało odrzucone przez zleceniodawców z powodu zbyt „ludzkiego” przedstawienia świętej rodziny. Realistyczne postaci Marii i małego Jezusa depczących węża i obecność św. Anny o twarzy prostej kobiety były dla ówczesnego Kościoła zbyt radykalne; „Jan Chrzciciel” – Caravaggio przedstawia Jana Chrzciciela nie jako ascetycznego świętego, a jako melancholijnego młodzieńca, co nadaje tradycyjnemu tematowi religijnemu niemal świecki wymiar; „Dawid z głową Goliata” – to jedno z najbardziej przejmujących dzieł w historii sztuki. Dawid nie patrzy na swoje zwycięstwo z triumfem, a ze smutkiem i litością. Najbardziej poruszający jest fakt, że odcięta głowa Goliata nosi rysy twarzy samego Caravaggia. Obraz ten, namalowany pod koniec życia artysty, gdy był ścigany za morderstwo, uznaje się za jego wizualną prośbę o łaskę i przejmujący wyraz wewnętrznej męki. Dzieła renesansu Mimo barokowej dominacji, Galleria Borghese przechowuje dzieła renesansu, które stanowią o jej światowej randze: Rafael Santi i „Dama z jednorożcem”, Tycjan i „Miłość niebiańska i miłość ziemska”, Correggio i „Danae”. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Tuwa pozostaje na uboczu świata. Duch koczowników wciąż jest tam żywy
Tuwa jest jednym z najmniej poznanych regionów Federacji Rosyjskiej. Zlokalizowana w geograficznym sercu Azji, jawi się jako kraina głębokich kontrastów przyrodniczych i kulturowych. Odizolowana od głównych centrów cywilizacyjnych przez potężne łańcuchy górskie, zachowała unikatowy charakter, w którym tradycje koczownicze, szamanizm i buddyzm tybetański splatają się z burzliwą historią polityczną.
Spis treści: Geograficzne ramy Tuwy Od dynastii Qing do aneksji radzieckiej Kultura Tuwy Atrakcje turystyczne i dziedzictwo archeologiczne Z perspektywy poszukiwaczy autentyczności i nienaruszonej przyrody, Republika Tuwy jest regionem o ogromnym potencjale. Nie można jednak zapomnieć, że to niezwykłe miejsce, od zawsze tkwiące w izolacji geograficznej, zmaga się z poważnymi problemami. Ubóstwo, izolacja transportowa czy odpływ ludności – to tylko niektóre z nich. Tuwa pozostaje jednak miejscem, gdzie w ciszy stepu wciąż można poczuć ducha dawnych koczowników, co czyni ją jednym z najbardziej fascynujących punktów na mapie współczesnego świata. Geograficzne ramy Tuwy Tuwa zajmuje obszar około 170 427 kilometrów kwadratowych. Jej terytorium jest więc porównywalne pod względem wielkości z Tunezją. Granice republiki mają w przeważającej mierze charakter naturalny, wyznaczony przez wysokie łańcuchy Sajanów i gór Tannu-Oła, które historycznie pełniły rolę barier chroniących lokalną ludność przed wpływami zewnętrznymi, ale jednocześnie utrudniały rozwój nowoczesnej infrastruktury. Region graniczy z mongolskimi prowincjami Bayan-Ölgii, Khövsgöl, Uvs i Zavkhan na południu, tworząc międzynarodową granicę o długości 1305 kilometrów. Wewnątrz Federacji Rosyjskiej Tuwa sąsiaduje z Republiką Ałtaju, Buriacją, Chakasją, Krajem Krasnojarskim i Republiką Buriacji. Krajobraz Tuwy jest w większości górzysty, co determinuje niemal każdy aspekt życia w republice: od klimatu, po sposoby gospodarowania ziemią. Najwyższym punktem regionu jest masyw Mongun-Tajga, osiągający wysokość 3970 metrów n.p.m. Systemy górskie Sajanów Zachodnich i Wschodnich dominują na północy, podczas gdy na południu rozciąga się pasmo Tannu-Oła. Pomiędzy tymi łańcuchami znajdują się rozległe kotliny, które są siedliskiem unikatowej flory i fauny. Węzeł hydrologiczny Tuwy jest jednym z najważniejszych w Azji. To właśnie tam, w Kyzyle, stolicy republiki, zbiegają się rzeki Bij-Chiem (Wielki Jenisej) i Kaa-Chiem (Mały Jenisej), dając początek Jenisejowi, jednej z najdłuższych rzek świata. Od dynastii Qing do aneksji radzieckiej Region ten od starożytności był kontrolowany przez koczownicze imperia, takie jak Xiongnu (209 p.n.e. – 93 n.e.), państwo Xianbei, a później kaganaty ludów tureckich i Kirgizów Jenisejskich. W XIII wieku Tuwa została włączona do Imperium Mongolskiego Czyngis-chana, co na trwałe odcisnęło piętno na strukturze społecznej i kulturze ludności urianchajskiej. Panowanie mandżurskie i rosyjski protektorat Od 1758 roku, po upadku Chanatu Dżungarskiego, Tuwa przeszła pod władzę mandżurskiej dynastii Qing jako region Tannu Urianchaj. W kontekście administracyjnym podlegała Mongolii Zewnętrznej, a jej mieszkańcy musieli płacić daninę cesarzowi w Pekinie. Jednak w XIX wieku, wraz z osłabieniem Chin i ekspansją Imperium Rosyjskiego na Syberię, rosyjscy kupcy i osadnicy zaczęli przenikać przez Sajany, budując pierwsze osady w dolinie Jeniseju. Rewolucja Xinhai w Chinach (1911) doprowadziła do upadku dynastii Qing i ogłoszenia niepodległości przez Mongolię. Także w Tuwie powstały ruchy separatystyczne. Jedne dążyły do zjednoczenia z Mongolią, inne do niepodległości, jeszcze inne szukały ochrony u cara. Ostatecznie w 1914 roku Mikołaj II ogłosił ustanowienie rosyjskiego protektoratu nad regionem, nadając mu nazwę Kraj Urianchajski. W tym czasie założono osadę Biełocarsk (dzisiejszy Kyzyl), która miała stać się centrum administracyjnym rosyjskiej władzy. Niepodległa Tannu-Tuwa Upadek caratu i rosyjska wojna domowa pogrążyły Tuwę w chaosie. Region był okupowany kolejno przez wojska „białych Rosjan”, oddziały chińskie i mongolskie, aż do ostatecznego zwycięstwa bolszewików. 14 sierpnia 1921 roku, przy wsparciu Rosji Radzieckiej, proklamowano niepodległość Tuwińskiej Republiki Ludowej (Tannu-Tuwa). Okres ten był czasem gwałtownych przemian. Pierwszy lider republiki, Donduk Kuular, próbował stworzyć państwo oparte na wartościach buddyjskich i tradycjach narodowych, co nie spotkało się z aprobatą ze strony Stalina. W 1929 roku Moskwa zainspirowała pucz, w wyniku którego władzę przejęła grupa młodych tuwińskich komunistów. Kluczową rolę odegrał Salczak Toka, który z pozycji sekretarza generalnego Tuwińskiej Ludowej Partii Rewolucyjnej zarządzał krajem twardą ręką aż do lat 70. XX wieku. Tuwa w tym okresie była formalnie suwerennym państwem – emitowała własną walutę, miała własną armię i wydawała unikatowe, trójkątne i rombowe, znaczki pocztowe. W praktyce pozostawała jednak satelitą ZSRR. Wejście w skład ZSRR i czasy współczesne W 1944 roku, w obliczu zbliżającego się końca II wojny światowej, w której Tuwa brała czynny udział po stronie aliantów, parlament republiki zwrócił się z prośbą o przyjęcie w skład Związku Radzieckiego. 11 października 1944 roku prośba została spełniona, a Tuwa stała się obwodem autonomicznym w ramach Rosyjskiej FSRR. Decyzja ta do dziś budzi kontrowersje, gdyż odbyła się bez przeprowadzenia referendum. Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku Tuwa stała się republiką wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. W latach 90. w regionie dochodziło do napięć na tle etnicznym i silnych ruchów niepodległościowych. Jednak ostatecznie zwyciężyła opcja pozostania w strukturach Rosji przy zachowaniu szerokiej autonomii kulturowej. Kultura Tuwy Najbardziej rozpoznawalnym elementem kultury tuwińskiej jest bez wątpienia chöömej (khoomei) – sztuka śpiewu gardłowego. Jest to technika, w której jeden wykonawca wydobywa jednocześnie dwa lub więcej tonów, tworząc nad niskim, burdonowym dźwiękiem podstawowym wysoką, fletową melodię alikwotową. Równie specyficzne są instrumenty towarzyszące śpiewowi. Najważniejszym jest igil – dwustrunowe gęśle zakończone wyrzeźbioną głową konia, na których gra się smyczkiem. Szamanizm i buddyzm tybetański Tuwa jest miejscem, gdzie dwie wielkie tradycje duchowe współistnieją w pełnej symbiozie. Szamanizm, będący pierwotnym systemem wierzeń ludów Syberii, opiera się na kulcie duchów natury i przodków. Szamani pełnią rolę pośredników między ludźmi a duchami, zajmując się leczeniem, wróżeniem i odprawianiem rytuałów ochronnych. Buddyzm tybetański (szkoła Gelug) dotarł do Tuwy z Mongolii w XVIII wieku i stał się dominującą religią zinstytucjonalizowaną. Choć w czasach radzieckich klasztory zostały zniszczone, a lamowie represjonowani, po 1990 roku nastąpiło gwałtowne odrodzenie wiary. Atrakcje turystyczne i dziedzictwo archeologiczne Tuwa nie należy do łatwo dostępnych miejsc. Warto jednak podjąć trud, bo republika ta oferuje doświadczenia, których nie sposób znaleźć w innych częściach Rosji. Kyzyl Choć stolica Tuwy cechuje się typowo radziecką zabudową, kryje w sobie kilka niezwykłych miejsc. Na nabrzeżu Jeniseju stoi majestatyczny obelisk „Centrum Azji”. Choć dokładny środek kontynentu jest kwestią sporów geograficznych, to właśnie tam postawiono w 2014 roku nowy, bogato zdobiony monument autorstwa Dasziego Namdakowa, przedstawiający trzy lwy trzymające kulę ziemską, zwieńczoną iglicą ze słonecznym jeleniem. Największą dumą miasta jest Muzeum Narodowe im. Ałdan-Maadyr. W jego pilnie strzeżonym skarbcu spoczywa słynne „złoto Scytów” z kurhanu Arżan-2. Kolekcja ta zawiera tysiące misternie wykonanych złotych przedmiotów, w tym nakrycia głowy, biżuterię i ozdoby ubrań, które dowodzą, że już 2700 lat temu na tych terenach istniało wysoko rozwinięte społeczeństwo koczownicze. Dolina Królów i jezioro Azas W dolinie rzeki Uyuk znajduje się tzw. tuwińska Dolina Królów, gdzie wzdłuż stepów ciągną się łańcuchy potężnych kurhanów. Wykopaliska w kurhanach Arżan-1 i Arżan-2 wniosły istotny wkład do światowej archeologii, przesuwając kolebkę kultury scytyjskiej daleko na wschód. Dla miłośników natury obowiązkowym punktem jest jezioro Azas w północno-wschodniej części republiki (rejon Todża). Jest to jedno z najczystszych jezior Syberii, otoczone dziewiczą tajgą, gdzie latem zakwitają białe lilie wodne. To również kraina tuwińskich hodowców reniferów – Todżynów. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Szukasz ochłody podczas upałów? Te jeziora należą do najbezpieczniejszych w Europie
Europa zmaga się z falą upałów, a dla wielu mieszkańców i turystów największym marzeniem staje się dziś chwila ochłody w wodzie. Nie każde jezioro czy rzeka nadają się jednak do kąpieli, a jakość wody i poziom bezpieczeństwa mogą znacząco różnić się w zależności od regionu. Najnowsze analizy wskazują jednak miejsca, w których letnia kąpiel może być nie tylko przyjemna, ale również bezpieczna dla zdrowia.
Choć krystalicznie czysta tafla jeziora potrafi skutecznie kusić podczas upalnych dni, eksperci przypominają, że spontaniczna kąpiel w przypadkowym zbiorniku wodnym może wiązać się z ryzykiem. Znaczenie mają nie tylko warunki hydrologiczne czy obecność ratowników, ale również jakość wody regularnie badanej pod kątem bakterii i zanieczyszczeń. Europejska Agencja Środowiska monitoruje tysiące kąpielisk w całej Europie, klasyfikując je według rygorystycznych norm bezpieczeństwa. Wśród najlepiej ocenianych znalazły się przede wszystkim jeziora w krajach alpejskich i północnej części kontynentu, gdzie zdecydowana większość śródlądowych kąpielisk otrzymała najwyższą kategorię „excellent”, oznaczającą doskonałą jakość wody do pływania. Polskie jeziora wciąż przyciągają tłumy. Gdzie szukać najbezpieczniejszych kąpielisk? Choć Polska znalazła się w dolnej części europejskiego zestawienia, nie oznacza to, że miłośnicy kąpieli w jeziorach nie mają powodów do optymizmu. W 2025 roku 56,7% monitorowanych śródlądowych kąpielisk otrzymało najwyższą ocenę jakości wody „doskonała”, przy czym zdecydowana większość pozostałych spełniała unijne normy bezpieczeństwa. W praktyce oznacza to, że kluczowe znaczenie ma wybór oficjalnie wyznaczonych i regularnie badanych miejsc do kąpieli. Jednym z symboli polskiego wypoczynku nad wodą pozostają Jezioro Śniardwy, nazywane często „mazurskim morzem”. To największe jezioro w kraju przyciąga żeglarzy, kajakarzy i osoby szukające rozległych, naturalnych plaż. Popularnością cieszą się także wody szlaku Krutynia, prowadzącego przez lasy i jeziora Mazurski Park Krajobrazowy. Ciekawostką pozostaje natomiast Jezioro Licheńskie, uznawane za najcieplejsze jezioro w kraju. Latem temperatura jego wody potrafi przekraczać 24 stopnie Celsjusza, co czyni je jednym z najbardziej komfortowych miejsc do kąpieli w Polsce. A jak sytuacja kąpielisk przedstawia się w pozostałych europejskich krajach? Austria pozostaje europejskim liderem. Alpejskie jeziora zachwycają czystością Najwyższe miejsce w zestawieniu zajęła Austria, gdzie aż 96,5% monitorowanych jezior kąpielowych otrzymało ocenę „doskonała”. Nie jest to przypadek – niemal dwie trzecie powierzchni kraju zajmują Alpy, których geologia sprzyja powstawaniu wyjątkowo czystych zbiorników wodnych zasilanych wodą z górskich źródeł i topniejącego śniegu. Jednym z najpopularniejszych miejsc do letnich kąpieli pozostaje Jezioro Klopeiner See, którego temperatura w szczycie sezonu osiąga nawet 26 stopni Celsjusza. Z kolei Jezioro Attersee, największe jezioro położone w całości na terytorium Austrii, słynie z wyjątkowej przejrzystości wody – pod wodą widoczność często przekracza siedem metrów. Wśród najbardziej malowniczych miejsc wymienia się również Jezioro Hallstätter See, nad którym znajduje się słynna wyspa kąpielowa Badeinsel Hallstatt z pomostami i strefami wypoczynku. Finlandia i tysiące jezior. W kraju saun kąpiel to element codzienności Nie bez powodu Finlandia nazywana jest „krajem tysiąca jezior”, choć w rzeczywistości znajduje się ich tam ponad 187 tysięcy. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska aż 94,7% fińskich kąpielisk śródlądowych może pochwalić się najwyższą oceną jakości wody. Szczególną popularnością cieszy się Jezioro Tuusulanjärvi, położone niedaleko Helsinek i należące do najcieplejszych jezior w kraju. Jeszcze większe wrażenie robi jednak Jezioro Saimaa – czwarty największy zbiornik słodkowodny Europy, którego linia brzegowa przypomina skomplikowany labirynt złożony z niemal 14 tys. wysp i wysepek. To właśnie tutaj żyje jedna z najrzadszych fok świata – foka obrączkowana saimaańska, występująca wyłącznie w tym regionie. Niemcy stawiają na komfort. Kąpieliska przypominają małe kurorty W Niemczech ponad 91% śródlądowych kąpielisk uzyskało najwyższą ocenę jakości wody. Dużą popularnością cieszą się tam tzw. „Strandbäder”, czyli rozbudowane plaże miejskie wyposażone w przebieralnie, restauracje, place zabaw czy wypożyczalnie sprzętu wodnego. Jednym z najbardziej znanych akwenów pozostaje Jezioro Bodeńskie, którego brzegi rozciągają się na terytorium trzech państw. Coraz większą popularność zdobywa również bawarskie Jezioro Walchensee, którego turkusowy kolor często porównywany jest do karaibskich lagun. Miłośnicy cieplejszej wody wybierają natomiast Jezioro Griessee, gdzie temperatura podczas upalnego lata potrafi przekraczać 25 stopni Celsjusza. Włoskie jeziora przyciągają nie tylko widokami. Woda bywa cieplejsza niż w morzu Południowy klimat sprawia, że włoskie jeziora należą do najcieplejszych w Europie. Aż 87,7% śródlądowych kąpielisk otrzymało tam ocenę „doskonała”, a sezon kąpielowy trwa często znacznie dłużej niż na północy kontynentu. Szczególnie wysokie temperatury osiąga Jezioro Kalterer See, gdzie latem woda potrafi mieć nawet 28 stopni Celsjusza. Największą rozpoznawalnością cieszą się jednak Jezioro Como, Jezioro Garda oraz Jezioro Maggiore. Oprócz kąpieli można tu uprawiać żeglarstwo, windsurfing czy kajakarstwo, a po zejściu z plaży niemal od razu znaleźć się na górskim szlaku lub w jednej z historycznych miejscowości nad brzegiem jeziora. Od Alp po Laponię. Europa Północna również ma się czym pochwalić Wysokie wyniki uzyskały również Szwajcaria, Szwecja, Francja, Holandia oraz Węgry. W Szwajcarii popularne są historyczne kąpieliska „Badi”, często funkcjonujące nieprzerwanie od ponad stu lat, a jednym z najcieplejszych jezior pozostaje Jezioro Lugano. Francuzi chętnie wypoczywają nad alpejskim Jezioro Annecy oraz Jeziorem Aiguebelette, którego temperatura latem potrafi osiągać 28 stopni. Na Węgrzech największą atrakcją pozostaje termalne Jezioro Hévíz – największe na świecie jezioro termalne nadające się do kąpieli przez cały rok. Z kolei w Szwecji i Finlandii ogromną rolę odgrywa bliski kontakt z naturą oraz możliwość korzystania z dzikich kąpielisk dzięki lokalnym przepisom gwarantującym szeroki dostęp do terenów przyrodniczych. Źródła: Euronews, European Enviroment Agency, Forbes Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gullfoss zachwyca potęgą natury. Woda i skały tworzą niezwykły spektakl
Nie ulega wątpliwości, że Gullfoss jest jednym z najwspanialszych wodospadów na mapie Islandii. Jego dwustopniowa kaskada, zasilana przez wody lodowca Langjökull, stanowi doskonały przykład procesów erozyjnych, które od najdawniejszych czasów kształtują oblicze wyspy. Nie można jednak nie wspomnieć, że ten zachwycający twór natury jest także symbolem triumfu idei ochrony przyrody. Dzięki determinacji Sigríður Tómasdóttir „Złoty Wodospad” nie stał się kolejną elektrownią, a pozostał dobrem dostępnym dla każdego, kto chce poczuć majestat islandzkiej natury.
Spis treści: Wodospad na trasie Złotego Kręgu Dwustopniowa kaskada Batalia o ocalenie Gullfoss jako atrakcja turystyczna Islandia to nie tylko „kraina ognia i lodu”, ale także wodospadów. Powierzchnia niewielkiej wyspy jest poprzecinana tysiącami wodnych progów. Najbardziej znanym i najczęściej odwiedzanym przez turystów jest Gullfoss. Trudno się temu dziwić. Natura stworzyła niezwykły spektakl na rzece Hvítá, który na długo zapada w pamięć. Wodospad na trasie Złotego Kręgu Wodospad Gullfoss znajduje się w regionie Suðurland, w obrębie gminy Bláskógabyggð, która jest jedną z najbogatszych w atrakcje przyrodnicze jednostek administracyjnych kraju. Obszar ten, charakteryzujący się niską gęstością zaludnienia, stanowi doskonały przykład islandzkiego krajobrazu wyżynnego, gdzie działalność człowieka ogranicza się do zrównoważonej turystyki i tradycyjnej hodowli owiec. Wodospad jest zlokalizowany w odległości ponad 100 km na północny wschód od Reykjavíku. Z geograficznego punktu widzenia, Gullfoss znajduje się na styku relatywnie łagodnych nizin południowych i surowych, bezludnych wyżyn Interioru. Z perspektywy turysty, kluczowe znaczenie ma przynależność wodospadu do trasy Golden Circle, gdzie występuje on w ścisłej korelacji z Parkiem Narodowym Þingvellir i obszarem geotermalnym Geysir. Odległości między tymi punktami są relatywnie niewielkie, dzięki czemu każdy z nich można zobaczyć podczas jednego dnia podróży. Hvítá i jej lodowcowe źródło Gullfoss znajduje się na rzece Hvítá („Biała Rzeka”). Jej nazwa odnosi się do mlecznego, niemal białego koloru wody, który jest typowy dla cieków zasilanych przez lodowce. Nurt niesie spore ilości drobno zmielonego materiału skalnego, zwanego „mąką lodowcową”, która powstaje w wyniku tarcia mas lodu o podłoże skalne. Głównym źródłem rzeki jest Langjökull, drugi co do wielkości lodowiec Islandii, zlokalizowany na północ od wodospadu. Langjökull, którego nazwa oznacza „Długi Lodowiec”, jest kluczowym elementem systemu hydrologicznego południowej części wyspy. Jego topnienie zasila nie tylko Białą Rzekę, ale również systemy wód gruntowych, które po setkach lat filtracji wypływają w szczelinie Silfra w Þingvellir lub są podgrzewane przez magmę, tworząc erupcje gejzera Strokkur. Dwustopniowa kaskada Gullfoss składa się z dwóch odrębnych stopni, które tworzą schodkowy układ. Górna kaskada ma wysokość 11 metrów i charakteryzuje się szerokim, niemal wachlarzowym rozpięciem. Drugi stopień jest umiejscowiony pod kątem względem pierwszego. Woda spada z wysokości 21 metrów prosto do wąskiej szczeliny. Łączna wysokość spadku wynosi 32 metry. Tym, co wyróżnia Gullfoss na tle innych wodospadów, jest kąt, pod jakim rzeka zmienia swój bieg. Pomiędzy pierwszym a drugim stopniem Hvítá skręca gwałtownie o niemal 90 stopni, co potęguje turbulencje i tworzy spektakularne pióropusze mgły wodnej. Złota poświata i tęczowe spektakle Nazwa „Gullfoss”, oznaczająca „Złoty Wodospad”, nie wzięła się znikąd. Zdarza się, że na tym odcinku rzeki woda przyjmuje złocisto-brązową barwę. Istnieje proste wyjaśnienie tego zjawiska. W pogodne popołudnia, gdy słońce znajduje się nisko nad horyzontem, jego promienie padają na wodę nasyconą lodowcowym osadem pod kątem, który nadaje kaskadzie charakterystyczny odcień. Warto wspomnieć o tęczach, które niemal permanentnie unoszą się nad kanionem w słoneczne dni. Gęsta mgła, generowana przez uderzenie średnio 140 metrów sześciennych wody na sekundę, działa jak gigantyczny pryzmat. Zjawisko to jest tak intensywne, że tęcze są widoczne nawet z dużej odległości, zanim jeszcze podróżny ujrzy samą rzekę. Batalia o ocalenie Status wodospadu jako pomnika przyrody nie zawsze był czymś oczywistym. Na początku XX wieku wodospad stał się centralnym punktem jednego z pierwszych i najważniejszych konfliktów ekologicznych w historii Islandii. W 1907 roku brytyjski inwestor Howell’s Syndicate Ltd. podjął próbę okiełznania potęgi rzeki Hvítá w celu budowy zapory i elektrowni wodnej, co doprowadziłoby do zalania kaskady. Ówczesny właściciel terenu, rolnik Tómas Tómasson, odrzucił wprawdzie lukratywną ofertę sprzedaży za astronomiczną wówczas kwotę 50 tysięcy koron, jednak ostatecznie uległ naciskom i wydzierżawił wodospad zagranicznemu kapitałowi. Wtedy do walki wkroczyła jego córka, Sigríður Tómasdóttir. Kobieta wykazała się niezwykłym uporem. Za własne oszczędności wynajęła prawnika (Sveinna Björnssona, późniejszego pierwszego prezydenta Islandii) i wielokrotnie przemierzała pieszo 120-kilometrową, usianą przeszkodami drogę do Reykjavíku, by osobiście interweniować u władz. Kiedy batalia prawna wydawała się przegrana, Sigríður zagroziła ostatecznym protestem – rzuceniem się w odmęty wodospadu, jeśli prace budowlane ruszą. Ten dramatyczny gest i bezkompromisowa postawa zyskały ogromny rozgłos. Choć procesy sądowe formalnie zakończyły się przegraną rodziny z Brattholt, wywołany opór i ciągłe opóźnienia doprowadziły inwestorów do finansowego impasu. W 1929 roku umowa dzierżawy została ostatecznie anulowana z powodu zaległości w opłatach. Gullfoss jako atrakcja turystyczna Gullfoss jest jednym z najlepiej przygotowanych do obsługi ruchu turystycznego miejsc na Islandii. Odwiedzający mogą podziwiać wodospad z kilku różnych perspektyw: poziom górny – ścieżki prowadzące bezpośrednio z górnego parkingu oferują panoramiczny widok na całą kaskadę i wijący się poniżej kanion; poziom dolny – schody prowadzą w dół do skalnej półki położonej tuż nad drugą kaskadą. Jest to najbardziej spektakularne miejsce, w którym można poczuć potęgę kaskady na własnej skórze; wschodni brzeg – dla osób poszukujących spokoju i perspektywy rzadziej spotykanej na zdjęciach, istnieje możliwość dotarcia na przeciwległy brzeg rzeki drogą nr 349. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Youtuber pokazał kulisy pobytu w hotelu Gołębiewski. Krytyczna recenzja miała nieoczekiwany ciąg dalszy
Nagranie popularnego youtubera Książula z pobytu w nowo otwartym hotelu Gołębiewski w Pobierowie wywołało w ostatnich dniach ogromne emocje w sieci. Influencer, który zdecydował się spędzić noc w jednym z najgłośniejszych obiektów turystycznych tego sezonu, zwrócił uwagę na szereg problemów, które jego zdaniem nie powinny występować w hotelu tej klasy i przy takiej cenie pobytu. Film błyskawicznie zdobył miliony wyświetleń i wywołał falę komentarzy zarówno wśród internautów, jak i samych gości obiektu.
Znany przede wszystkim z recenzowania restauracji i lokali gastronomicznych Książulo tym razem postanowił sprawdzić jeden z najbardziej wyczekiwanych hoteli ostatnich lat nad polskim morzem. Za pobyt w apartamencie w hotelu Gołębiewski w Pobierowie youtuber zapłacił ponad 4,8 tys. zł za trzy osoby za jedną dobę. Z opublikowanego materiału wynika jednak, że pobyt nie przebiegł zgodnie z oczekiwaniami. W nagraniu pojawiły się m.in. zarzuty dotyczące niesprawnej klimatyzacji podczas upałów, wysokiej temperatury w pokoju oraz zastrzeżeń dotyczących jakości wody w kranach. Awaria klimatyzacji i żółta woda. Hotel uznał reklamację Książula Najwięcej emocji w opublikowanym przez Książula materiale wzbudziły problemy techniczne, które pojawiły się podczas pobytu w nowo otwartym hotelu. Youtuber relacjonował, że mimo uruchomionej klimatyzacji temperatura w apartamencie przez wiele godzin utrzymywała się na poziomie przekraczającym 30 stopni Celsjusza, a według jego pomiarów momentami dochodziła nawet do 32 stopni. Szczególnie zaskakujące było to, że problemy wystąpiły w czasie jednej z największych fal upałów tego lata oraz w apartamencie kosztującym niemal 5 tys. zł za dobę. Książulo próbował rozwiązać sytuację wspólnie z obsługą hotelu, jednak interwencje techników nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Jak wynikało z rozmów z personelem, podobne problemy miały pojawiać się również w innych częściach obiektu, co uniemożliwiało przeniesienie gości do innego pokoju. Dodatkowe kontrowersje wzbudziła także żółtawa woda płynąca z kranu oraz osad widoczny w wannie. Ostatecznie twórca zdecydował się skrócić pobyt i wystąpić o zwrot pieniędzy. Hotel reklamację uznał. „Każda uzasadniona reklamacja jest przez nas rozpatrywana. W przypadku Książula zwróciliśmy koszt pobytu, uznając reklamację za zasadną, choć ostateczne wnioski po filmie zostawiamy widzom” – przekazali przedstawiciele obiektu w oświadczeniu dla mediów. Sam influencer podkreślał jednocześnie, że pozytywnie ocenia wykończenie apartamentu, widok z okna oraz część atrakcji dostępnych na terenie resortu. Hotel tłumaczy problemy „chorobami wieku dziecięcego” nowej inwestycji Do zarzutów odniósł się również sam hotel. Dyrekcja przyznała, że w pierwszych dniach funkcjonowania obiektu rzeczywiście pojawiły się problemy związane z działaniem części instalacji technicznych. Jak wyjaśniała dyrektor hotelu Barbara Gruszczyńska, nowoczesne systemy zastosowane w obiekcie są w dużej mierze sterowane elektronicznie, a niektóre usterki ujawniły się dopiero po przyjęciu pierwszych gości i pełnym obciążeniu infrastruktury. Przedstawiciele hotelu zapewniali jednocześnie, że przed otwarciem klimatyzacja przechodziła testy i nie wykazywała żadnych nieprawidłowości. – Doszło do zakłóceń w naszym systemie. On jest bardzo nowoczesny, co oznacza, że posiada wiele elementów sterowanych elektronicznie. Skontaktowaliśmy się z naszym dostawcą, który próbuje rozpoznać problem w taki sposób, aby nie dochodziło w przyszłości do podobnych sytuacji – tłumaczyła dyrektorka w rozmowie z mediami. Podobnego zdania była część gości odwiedzających hotel w pierwszych tygodniach po otwarciu. Niektórzy zwracali uwagę na długie kolejki do recepcji, niedziałające jeszcze elementy strefy spa czy wydłużony czas oczekiwania w restauracjach, inni natomiast podkreślali, że ich pobyt przebiegał bez większych problemów. Głos zabrał UOKiK. „Ty też masz prawo do reklamacji” Sprawa odbiła się tak szerokim echem, że postanowił odnieść się do niej również Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Instytucja wykorzystała głośny przykład Książula, aby przypomnieć klientom hoteli, jakie prawa przysługują im w przypadku niezgodności usługi z ofertą przedstawioną przez przedsiębiorcę. Urząd zwrócił uwagę, że podstawą do reklamacji może być nie tylko niedziałająca klimatyzacja, ale również awaria instalacji wodnej, prowadzone remonty, brudna łazienka czy inne istotne odstępstwa od warunków opisanych podczas rezerwacji. „Nie działa klimatyzacja w hotelu? Książulo zgłosił sytuację obsłudze, zażądał zmiany pokoju. Jak nie udało się tego osiągnąć, poprosił o zwrot pieniędzy. Ty też masz prawo! Gdy coś jest niezgodne z umową – masz prawo do reklamacji” – przypomniał UOKiK w opublikowanym komunikacie. Urząd zaleca, aby wszelkie nieprawidłowości zgłaszać niezwłocznie obsłudze, dokumentować je zdjęciami lub nagraniami oraz jasno określać swoje oczekiwania wobec hotelu. W zależności od sytuacji klient może domagać się zmiany pokoju, obniżenia ceny pobytu, dodatkowej rekompensaty lub zwrotu części albo całości poniesionych kosztów. Jeśli rozmowy z personelem nie przynoszą rezultatu, kolejnym krokiem powinna być reklamacja złożona w formie pisemnej lub kontakt z rzecznikiem konsumentów. „Czarna lista” i nagły zwrot akcji. Czy Książulo dostał zakaz wstępu do hoteli Gołębiewski? Na tym jednak historia się nie zakończyła. Kilka dni po publikacji głośnej recenzji Książulo opublikował kolejny materiał, w którym ujawnił dokument mający pochodzić z wewnętrznej komunikacji sieci Gołębiewski. Wynikało z niego, że youtuber oraz osoby towarzyszące mu podczas pobytu miały zostać wpisane na listę osób niepożądanych we wszystkich obiektach należących do sieci. Taki wpis miał oznaczać brak możliwości korzystania nie tylko z noclegów, ale również restauracji, punktów gastronomicznych czy kompleksów basenowych. Aby zweryfikować autentyczność dokumentu, influencer zadzwonił do jednego z hoteli i próbował dokonać rezerwacji. Jak relacjonował, usłyszał wówczas, że obiekt nie może przyjąć jego zgłoszenia z powodu wcześniejszego „naruszenia zasad obowiązujących na terenie hotelu”. Jeszcze tego samego dnia sytuacja uległa jednak zmianie. Podczas wizyty w hotelu Gołębiewski w Mikołajkach Książulo rozmawiał zarówno z przedstawicielami obiektu, jak i właścicielem sieci Jarosławem Gołębiewskim. Według relacji youtubera zapewniono go wtedy, że żaden zakaz wobec niego nie obowiązuje. Co więcej, gdy ponownie skontaktował się z recepcją w sprawie rezerwacji, usłyszał już, że może bez przeszkód korzystać z usług sieci. Sam twórca podkreślał później, że jego materiał nie miał być atakiem na hotel, lecz próbą pokazania zarówno mocnych stron obiektu, jak i problemów, które napotkał podczas pobytu. Źródła: Rzeczpospolita, TVN24, Onet Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To tu kręcili „Ojca chrzestnego”. Kultowy film na zawsze odmienił los sycylijskiej wioski
„Ojciec chrzestny” do dziś pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej dochodowych filmów w historii kina. Saga rodziny Corleone zdobyła trzy Oscary i na trwałe wpisała się do popkultury, inspirując kolejne pokolenia widzów i twórców. Niewiele osób wie jednak, że część sycylijskich scen z pierwszej części filmu powstała nie w samym Corleone, lecz w niewielkiej średniowiecznej miejscowości na wschodzie wyspy. Do dziś można tam odnaleźć miejsca, które niemal nie zmieniły się od czasu wizyty ekipy filmowej w 1971 roku.
Położona na wzgórzach z widokiem na wybrzeże Morza Jońskiego Savoca przez stulecia była jedną z wielu spokojnych sycylijskich miejscowości. Wszystko zmieniło się jednak, gdy Francis Ford Coppola wybrał ją jako plan zdjęciowy dla scen rozgrywających się w fikcyjnym Corleone. Reżyser zrezygnował z wykorzystania prawdziwego miasta o tej nazwie, uznając je za zbyt nowoczesne jak na realia powojennej Sycylii przedstawione w filmie. Dzięki temu wąskie kamienne uliczki, niewielkie place i lokalne bary Savoki stały się częścią jednej z najsłynniejszych historii w dziejach kina, przyciągając dziś fanów z całego świata. Savoca była niemal odcięta od świata Na długo przed tym, zanim do niewielkiej sycylijskiej miejscowości przyjechały kamery, reflektory i gwiazdy kina, życie w Savoce płynęło powoli i według rytmu wyznaczanego przez pory roku. Położona na wzgórzu nad wybrzeżem Jońskim osada przez stulecia utrzymywała się głównie z rolnictwa, upraw oliwek, cytrusów i winorośli. W latach 60. i na początku 70. XX wieku była miejscem niemal całkowicie pomijanym przez turystów, a codzienność mieszkańców niewiele różniła się od tej sprzed dziesięcioleci. Wiele domów nie miało jeszcze bieżącej wody, a mieszkańcy korzystali ze zbiorników na deszczówkę. Drogi pozostawały nieutwardzone, liczba samochodów była niewielka, a dla wielu rodzin największym wydarzeniem roku były lokalne święta religijne czy targi w pobliskich miejscowościach. Gdy w 1971 roku do Savoki przyjechała ekipa Francisa Forda Coppoli, mieszkańcy początkowo nie do końca rozumieli skalę przedsięwzięcia. Dla wielu z nich było to pierwsze spotkanie z amerykańskim kinem i światem Hollywood. Jak wspominali później uczestnicy wydarzeń, pojawienie się kamer, ciężarówek z wyposażeniem i kilkudziesięcioosobowej ekipy przypominało wręcz „lądowanie UFO”. Reżyser szukał miejsca, które zachowało atmosferę powojennej Sycylii, a prawdziwe Corleone było już wówczas zbyt nowoczesne, by oddać klimat lat 40. i 50. XX wieku. Wybór padł więc na Savokę i pobliskie Forza d’Agrò, które dzięki swojej architekturze niemal nie wymagały scenograficznych zmian. Dla mieszkańców udział w produkcji okazał się wydarzeniem bez precedensu. Wielu z nich po raz pierwszy w życiu stanęło przed kamerą jako statyści. Za kilka dni pracy otrzymywali wynagrodzenie przewyższające roczne dochody części rodzin. Niektórzy wspominają do dziś, że matki budziły synów o świcie, by nie przegapili szansy na udział w zdjęciach. Dla młodych mieszkańców spotkanie z Alem Pacino czy Coppolą wydawało się równie nierealne jak sama obecność Hollywood w ich małej górskiej wiosce. Bar Vitelli, ślub Michaela Corleone i turystyczna rewolucja Zdjęcia trwały zaledwie kilka tygodni, jednak ich skutki okazały się trwałe. To właśnie w Savoce nakręcono jedne z najbardziej pamiętnych scen pierwszej części „Ojca chrzestnego”, w tym spotkanie Michaela Corleone z ojcem Apollonii oraz późniejszy ślub pary. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem pozostaje do dziś XV-wieczny Bar Vitelli, gdzie bohater grany przez Ala Pacino prosi ojca ukochanej o możliwość poznania jego córki. Lokal działa nieprzerwanie od czasów realizacji filmu i zachował charakterystyczny wygląd znany z ekranu, a jego wnętrza wypełniają fotografie z planu, kadry z filmu i pamiątki związane z produkcją. Kilkaset metrów dalej znajduje się kościół San Nicolò, który pojawił się w jednej z najbardziej pamiętnych scen całej trylogii – ślubie Michaela Corleone i Apollonii. Do dziś wielu odwiedzających odtwarza drogę, którą filmowi nowożeńcy przeszli przez kamienne uliczki Savoki, robiąc zdjęcia dokładnie w tych samych miejscach, które ponad pół wieku temu oglądali widzowie na całym świecie. Miłośnicy kina odwiedzają również pobliską willę Castello degli Schiavi w Fiumefreddo, która również pojawiła się w filmowej historii rodziny Corleone. Turyści na zawsze zmienili spokojną wioskę Przez kolejne dekady Savoca stopniowo zamieniała się z niemal nieznanej górskiej osady w obowiązkowy punkt programu dla fanów filmu z całego świata. Szczególnie duży wzrost zainteresowania przyniósł rozwój turystyki wycieczkowej i przypływ pasażerów statków zawijających do pobliskiej Mesyny. Dziś między wiosną a jesienią przez wąskie uliczki codziennie przechodzą grupy odwiedzających podążających śladami Michaela Corleone. Powstały pensjonaty, sklepy z pamiątkami i wycieczki tematyczne poświęcone wyłącznie „Ojcu chrzestnemu”, a część dawnych statystów nadal spotyka się z turystami i opowiada wspomnienia z planu zdjęciowego. Co ciekawe, mieszkańcy do dziś wspominają nie tylko samych aktorów, ale również codzienność pracy na planie. Francis Ford Coppola miał podobno szczególnie upodobać sobie sycylijską granitę i lokalne słodycze, a ekipa filmowa korzystała z tej samej studni, z której wodę czerpali mieszkańcy wioski. W 2022 roku reżyser został honorowym obywatelem Savoki, a lokalna społeczność nie ukrywa, że pojawienie się „Ojca chrzestnego” stało się dla miasteczka prawdziwym punktem zwrotnym i wydarzeniem, które na zawsze zmieniło jego historię. Źródła: CNN, Sicily Active Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Marzysz o pierwszej podróży za granicę? Te miasta sprawdzą się najlepiej na bezstresowy city break
Niewiele podróżniczych doświadczeń zostaje w pamięci tak mocno jak pierwszy zagraniczny wyjazd. To właśnie wtedy pojawia się pierwsza pieczątka w paszporcie, pierwszy lot do obcego kraju i pierwsze zderzenie z nową kulturą, językiem czy kuchnią. Jeśli jednak wizja samodzielnej podróży za granicę wydaje się przytłaczająca, pomocne może okazać się najnowsze zestawienie wskazujące miasta, które najlepiej sprawdzają się podczas pierwszej międzynarodowej wyprawy. Co ciekawe, na szczycie rankingu nie znalazły się ani Londyn, ani Paryż.
W czerwcu opublikowano ranking najlepszych miast dla osób wybierających się w swoją pierwszą podróż zagraniczną. Autorzy zestawienia przeanalizowali 40 dużych miast z całego świata, biorąc pod uwagę czynniki szczególnie istotne dla początkujących podróżników. Pod lupę trafiły między innymi poziom bezpieczeństwa, znajomość języka angielskiego, łatwość poruszania się po mieście, liczba atrakcji turystycznych, koszty noclegów i posiłków oraz przyjazność wobec odwiedzających. Na podstawie tych danych powstała lista miejsc, które mają ułatwić pierwszy krok w świat międzynarodowych podróży i ograniczyć stres związany z wyjazdem do nieznanego kraju. Porto i Lizbona wygrały ranking Na czele zestawienia znalazła się Portugalia, a dokładniej dwa jej największe miasta – Porto i Lizbona, które ex aequo zajęły pierwsze miejsce w rankingu najlepszych kierunków dla osób wybierających się w swoją pierwszą zagraniczną podróż. Autorzy badania zwrócili uwagę przede wszystkim na połączenie bezpieczeństwa, przyjaznej atmosfery i łatwości poruszania się po mieście. Oba portugalskie miasta znalazły się również w światowej czołówce pod względem gościnności mieszkańców, co dla osób stawiających pierwsze kroki w samodzielnym podróżowaniu może mieć ogromne znaczenie. Nie bez znaczenia pozostaje także stosunkowo spokojne tempo życia oraz rozwinięta infrastruktura turystyczna, dzięki której nawet początkujący podróżnicy mogą szybko poczuć się pewnie i komfortowo. Porto okazało się nieco bardziej przystępne cenowo. Średni koszt noclegu w hotelu wynosi tam około 105 dolarów za dobę, a kompaktowe centrum i niewielkie odległości sprawiają, że większość atrakcji można zwiedzić pieszo. Z kolei Lizbona przyciąga ogromną liczbą zabytków i punktów widokowych rozsianych po całym mieście. Według autorów rankingu w zasięgu spaceru znajduje się tam niemal 200 miejsc wartych odwiedzenia, co pozwala ograniczyć wydatki na transport i lepiej poczuć rytm miasta. Dodatkowym atutem obu kierunków jest powszechna znajomość języka angielskiego, dzięki czemu nawet osoby obawiające się bariery językowej mogą czuć się tam komfortowo. To właśnie połączenie bezpieczeństwa, dostępności i bogatej oferty turystycznej sprawiło, że portugalskie miasta wyprzedziły wielu bardziej oczywistych konkurentów. Kolejne miejsce na podium dla Pragi Drugie miejsce przypadło Pradze. Stolica Czech od lat uchodzi za jeden z najbardziej przyjaznych europejskich city breaków i również tym razem została doceniona za łatwość zwiedzania oraz stosunkowo niewysokie koszty pobytu. Historyczne centrum miasta można przemierzać niemal wyłącznie pieszo, a liczba atrakcji pozwala bez problemu wypełnić nawet tygodniowy pobyt. Autorzy badania podkreślili także niski poziom przestępczości oraz ceny noclegów, które pozostają zauważalnie niższe niż w wielu miastach Europy Zachodniej. Dla wielu osób dodatkową zaletą może być również niewielka odległość od Polski oraz dobrze rozwinięta siatka połączeń lotniczych i kolejowych, dzięki którym Praga często staje się pierwszym zagranicznym kierunkiem odwiedzanym samodzielnie. Seul, Helsinki i Kioto w czołówce Pierwszą trójkę zamknął Seul, który szczególnie dobrze wypadł w kategorii cenowej. Stolica Korei Południowej może zaskakiwać osoby kojarzące ją głównie z nowoczesnymi drapaczami chmur i zaawansowanymi technologiami. Tymczasem średni koszt noclegu w hotelu wynosi tam około 65 dolarów za dobę, a posiłek w lokalnej restauracji można zjeść już za około 8 dolarów. Dodatkowo miasto otrzymało bardzo wysokie noty za możliwość poruszania się pieszo i sprawnie działającą komunikację miejską, której pojedynczy przejazd kosztuje około 1 euro. To sprawia, że nawet osoby podróżujące po Azji po raz pierwszy nie powinny mieć problemów z odnalezieniem się w miejskiej przestrzeni. Dużym atutem Seulu pozostaje także bezpieczeństwo oraz wysoki poziom organizacji życia codziennego, często wskazywany przez zagranicznych turystów jako jeden z największych plusów miasta. Tuż za podium znalazły się Helsinki, które zdobyły uznanie przede wszystkim dzięki wysokiemu poziomowi bezpieczeństwa i przejrzystemu systemowi transportu publicznego. Piąte miejsce przypadło Kioto, będącemu dla wielu podróżnych spokojniejszą alternatywą dla Tokio i jednym z najlepszych miejsc do poznawania tradycyjnej kultury Japonii. Pierwsza dziesiątka rankingu W dalszej części zestawienia znalazły się również Madryt, Budapeszt, Wiedeń i Sewilla. Choć każde z tych miast oferuje zupełnie inne doświadczenia – od cesarskiej architektury Wiednia po andaluzyjską atmosferę Sewilli – wszystkie łączy jedna cecha: pozwalają oswoić pierwszą zagraniczną podróż bez konieczności mierzenia się z nadmiernym stresem związanym z logistyką, bezpieczeństwem czy barierą językową. Autorzy badania podkreślają, że właśnie te elementy najczęściej decydują o tym, czy pierwszy wyjazd za granicę stanie się początkiem nowej pasji do odkrywania świata, czy jedynie jednorazową przygodą. Źródła: Travel + Leisure, JB.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jeszcze nie jest za późno na wakacje w Polsce. Gdzie wciąż można zarezerwować urlop?
Wakacje już trwają, ale na letni urlop w Polsce wciąż nie jest za późno. Z danych Travelist.pl wynika, że w terminach od 6 lipca do 30 sierpnia nadal można znaleźć dostępne pobyty w hotelach nad Bałtykiem i w górach. Największy popyt – ale i ceny – widać w nadmorskich kurortach. Góry są bardziej przystępne cenowo.
Eksperci sprawdzili, gdzie można jeszcze zorganizować wakacyjny wyjazd w Polsce. Analiza objęła popularne kierunki wakacyjne: od dużych kurortów nad Bałtykiem, po uzdrowiska oraz górskie miejscowości. Oto gdzie wciąż są wolne miejsca i gdzie jest najtaniej. Wakacje w ostatniej chwili nad morzem: większe miasta Spośród analizowanych kierunków nad morzem atrakcyjne stawki oferuje Gdańsk, gdzie ceny zaczynają się od 315 zł za dobę dla dwóch osób oraz od 385 zł dla rodziny z dzieckiem. Stolica Pomorza jest dobrym wyborem dla osób, które nie chcą ograniczać wakacji wyłącznie do plaży. W ciągu dnia można wybrać się do Brzeźna, Jelitkowa lub na Stogi, a wieczorem spacerować po Długim Targu, nad Motławą czy ulicą Mariacką. Gdańsk to także dobry wybór na mniej pewną pogodę – muzea, centra nauki, restauracje i atrakcje rodzinne z pewnością urozmaicą niejeden pobyt. Kołobrzeg pozostaje jedną z najbardziej uniwersalnych propozycji nad Bałtykiem, a ceny zaczynają się tu od 415 zł za dobę dla dwóch osób oraz od 480 zł dla rodziny z dzieckiem. Dużą zaletą miasta jest dostęp do szerokiej plaży, portu, mola i promenady. To kierunek dla osób, które chcą mieć najważniejszą infrastrukturę i atrakcje w zasięgu spaceru. Bałtyckie kurorty Międzyzdroje przyciągają tych, którzy chcą połączyć nadmorski wypoczynek z ładnymi krajobrazami. Tu ceny zaczynają się od 455 zł za dobę dla pary oraz od 650 zł dla rodziny 2+1. Kurort wyróżniają m.in. Promenada Gwiazd, klifowe wybrzeże i bliskość Wolińskiego Parku Narodowego. Poza plażowaniem latem możemy skorzystać z punktów widokowych, leśnych tras na spacery lub zorganizować wycieczkę do zagrody żubrów. W Ustce ceny zaczynają się od 540 zł za dobę dla dwóch osób i od 660 zł dla rodziny z dzieckiem. Miasto ma rodzinny i spokojniejszy charakter w porównaniu z największymi kurortami. Port, latarnia morska, promenada i szerokie plaże po obu stronach ujścia Słupi tworzą dobre warunki do wakacji nad Bałtykiem. Ustka będzie też atrakcyjna dla osób, które chcą wybrać się na zwiedzanie Słowińskiego Parku Narodowego. W Mielnie wakacyjny pobyt można zarezerwować od 395 zł za dobę dla pary i od 425 zł dla rodziny 2+1. To kierunek dla osób spragnionych typowo wakacyjnego klimatu z plażą, promenadą i atrakcjami. Jednocześnie położenie między Bałtykiem a jeziorem Jamno daje możliwość urozmaicenia wyjazdu o spacery, trasy rowerowe czy aktywności wodne. Góry z decyzją „last minute”? Będzie taniej niż nad Bałtykiem Wakacje w górach coraz częściej są alternatywą nie tylko dla osób unikających plażowych tłumów, ale też dla rodzin i par, które chcą wypoczywać aktywnie. Statystycznie to właśnie w górach znajdziemy najniższe ceny na wakacje 2026. Wśród przystępnych cenowo propozycji jest Wisła, gdzie pobyt można znaleźć od 230 zł za dobę dla dwóch osób oraz od 360 zł dla rodziny z dzieckiem. To jeden z najpopularniejszych kierunków w Beskidzie Śląskim, dobry zarówno na spokojny wypoczynek, jak i aktywny urlop. Latem można wybrać się na szlaki w stronę Baraniej Góry, odwiedzić skocznię im. Adama Małysza w Malince czy zaplanować rodzinne spacery dolinami. Zakopane, mimo największej rozpoznawalności wśród górskich kurortów, również oferuje dostępne cenowo propozycje. Ceny zaczynają się od 240 zł za dobę dla pary i od 300 zł dla rodziny 2+1. Latem stolica Tatr pozwala wybierać między łatwiejszymi trasami, takimi jak Dolina Kościeliska, Dolina Chochołowska czy Rusinowa Polana, a bardziej wymagającymi wyjściami w wyższe partie gór. Do tego dochodzą Krupówki, Gubałówka, regionalna kuchnia i pobliskie termy, które sprawiają, że wyjazd można dopasować zarówno do osób aktywnych, jak i do rodzin z dziećmi. Ceny w górskich uzdrowiskach W Świeradowie-Zdroju ceny startują od 250 zł za dobę dla dwóch osób oraz od 390 zł dla rodziny z dzieckiem. Kierunek będzie szczególnie atrakcyjny dla osób, które szukają połączenia gór, uzdrowiskowego klimatu i aktywności rowerowych. Góry Izerskie są znane z łagodniejszych tras, szerokich widoków i rozwiniętej infrastruktury dla rowerzystów, w tym tras typu single track. Latem można tu korzystać z kolei gondolowej, spacerować po uzdrowisku i traktować miejscowość jako bazę do odkrywania mniej zatłoczonych zakątków Sudetów. Muszyna, z cenami od 300 zł za dobę dla pary oraz od 330 zł dla rodziny 2+1, wyróżnia się spokojniejszym charakterem. To dobre miejsce na wakacje dla osób, które chcą odpocząć bliżej natury, odwiedzając ogrody sensoryczne i biblijne, spacerując wzdłuż Popradu czy korzystając z dostępności tras rowerowych. Szklarska Poręba oferuje pobyty od 320 zł za dobę dla dwóch osób i od 380 zł dla rodziny z dzieckiem. Jako baza wypadowa w Karkonosze i Góry Izerskie przyciąga Wodospadem Kamieńczyka, Wodospadem Szklarki czy trasami na Szrenicę. Znajdziemy tu również szlaki widokowe o różnym stopniu trudności. Dzięki dużej liczbie atrakcji w okolicy miejscowość dobrze sprawdza się zarówno przy pierwszym wyjeździe w Karkonosze, jak i przy dłuższym, aktywnym urlopie. Jak eksperci badali ceny? Analizę przeprowadzono na podstawie ofert pobytowych dostępnych na Travelist.pl w hotelach 3-5*. Podane ceny są najniższymi dostępnymi cenami „od” za jedną dobę hotelową dla dwóch osób dorosłych oraz dla dwóch osób dorosłych z dzieckiem w wieku 10 lat, ze śniadaniem lub wyżywieniem w cenie. Pod uwagę wzięto terminy wakacyjne od 6 lipca do 30 sierpnia 2026 r., przy założeniu tygodniowego pobytu od poniedziałku do niedzieli. Ceny są aktualne na dzień 1 lipca 2026 r. i mogą zmieniać się w zależności od dostępności pokoi i wybranego terminu. Źródło: Travelist
Polska laguna zachwyca dziką przyrodą. Stała się jedną z najważniejszych ostoi ptasich w Europie
Zalew Szczeciński to unikalna laguna Morza Bałtyckiego – największy taki akwen w Polsce, zlokalizowany na pograniczu z Niemcami. Naturalne mieszanie się słodkiej wody z Odry i słonej z morza kształtuje dynamiczny, rzadki ekosystem.
Spis treści: Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Historia i geneza Zalewu Szczecińskiego Turystyka i rekreacja Zalewu Szczecińskiego Znaczenie gospodarcze i społeczno‑ekonomiczne Ciekawostki o Zalewie Szczecińskim – 10 faktów, które mogą cię zaskoczyć Laguna Zalewu Szczecińskiego to środowisko wodne o dużym znaczeniu geograficznym i społecznym. Płytki akwen, połączony z Morzem Bałtyckim aż trzema cieśninami, stanowi miejsce intensywnego życia biologicznego i przestrzeń dla rozwoju turystyki. Położony między Polską a Niemcami Zalew Szczeciński odgrywa również ważną rolę również w kontekście transportu wodnego. Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Fauna – ryby, bentos i unikatowe gatunki Zalew Szczeciński należy do akwenów o wyjątkowo zróżnicowanej ichtiofaunie w Polsce. Oprócz wszystkich krajowych gatunków karpiowatych występują tu sandacz, miętus, sum, troć wędrowna, a także rzadkie gatunki, takie jak aloza, certa i ciosa. Ekosystem laguny opiera się w dużym stopniu na bentosie – organizmach dennych, takich jak larwy owadów, skąposzczety, mięczaki i małże. Szczególnie istotną rolę pełnią racicznice – małże filtrujące, które w przeszłości potrafiły oczyszczać dziennie nawet kilkaset ton wody. Bentos litoralny oraz makrofity strefy przybrzeżnej dostarczają pokarmu dla wielu gatunków ryb i stabilizują warunki chemiczne wód. Model ekosystemu Zalewu Szczecińskiego uwzględnia aż 45 komponentów troficzno-funkcjonalnych, od producentów pierwotnych po drapieżniki, co podkreśla złożoność biologiczną i znaczenie tego środowiska. Ptaki – ostoja europejska Zalew Szczeciński to jedna z najważniejszych ostoi ptasich w Europie. Na jego terenie odnotowano ponad 260 gatunków ptaków, w tym wiele gatunków chronionych. W okresie zimowym gromadzi się tu do 150 000 ptaków wodno-błotnych, a podczas migracji liczba ta wzrasta nawet do 250 000 osobników. Charakterystyczne gatunki lęgowe to bielik, derkacz, czernica, ohar, perkoz dwuczuby. W okresie zimowym dominują łabędź krzykliwy, gęgawa, nurogęś, głowienka, gągoł. W ostatnich latach prowadzono działania zwiększające liczbę stanowisk lęgowych, m.in. poprzez budowę sztucznych wysp. Od 2021 do 2024 liczba par lęgowych wzrosła z niespełna 200 do blisko 5000. Wśród nowych gatunków lęgowych pojawiła się rybitwa kaspijska – po raz pierwszy odnotowana jako lęgowa w Polsce. Historia i geneza Zalewu Szczecińskiego Położenie i geneza laguny Zalew Szczeciński powstał po ostatnim zlodowaceniu jako część delty Górnej Odry. W wyniku cofania się lodowca skandynawskiego (ok. 16 tys. –14,5 tys. lat temu), dolina rzeki przebudowana została przez procesy wodno-lodowcowe i fluwialne, tworząc obecny system lagunarny. Uformowane osady lodowcowe oraz rozbudowa stożków napływowych i sandrów przekształciły kotlinę w płytki zbiornik wodny oddzielony wałami piaszczystymi od Bałtyku. Etapy sedymentacji holocenu W czasie holocenu zbiornik przeszedł dwie główne fazy sedymentacji: fazę karbonatową (osady węglanowe), typową dla jezior marginalnych, oraz fazę post-karbonatową, zapoczątkowaną transgresją morską (tzw. transgresją Littorina), która stworzyła połączenie z wodami Bałtyku i poszerzyła system lagunowy. W wyniku kumulacji osadów (piaski, muły, gyttja), siedliska Zalewu ulegają ciągłym zmianom – także dziś widać przesunięcia brzegów i spłycenia basenu głównego. Kanał Piastowski (dawniej Kaiserfahrt) Od XVIII/XIX w., region zyskiwał na znaczeniu gospodarczym – szczególnie po wykopaniu Kanału Kaiserfahrt (dzisiejszy Kanał Piastowski) w latach 1874–1880. Liczący ok. 12 km długości kanał o głębokości około 10 m miał na celu ominięcie trudnego do żeglugi odcinka wschodniej Świny. Dzięki niemu duże statki mogły wpływać bezpośrednio z Bałtyku do portu w Szczecinie, odbywając bezpieczny kurs laguną, co zdecydowanie zwiększyło rangę portu szczecińskiego, przy jednoczesnym zmniejszeniu roli portu w Świnoujściu. Efekty gospodarcze i społeczno-geograficzne Budowa kanału doprowadziła do odcięcia części wyspy Usedom, tworząc wyspę Karsibór, która dziś stanowi oddzielną jednostkę administracyjną Świnoujścia. Miejscowa infrastruktura – transport drogowy, linie kolejowe, nabrzeża – zmieniła charakter regionu i przyczyniła się do intensywnej wymiany ludnościowej, społeczno-gospodarczej i przekształceń krajobrazowych. Współczesne procesy sedymentacyjne Obecnie Zalew nadal gromadzi ok. 1,5 mln m³ osadów rocznie, wymagających regularnego pogłębiania torów wodnych (ok. 10,5 m), aby utrzymać przejezdność kanałów i portów. Osady pochodzą zarówno z rzek, które niosą piaski, muły i gliny, jak i z pływów morskich i wiatru niosącego materiał z zewnątrz. Te procesy powodują zmiany głębokości, przesunięcia linii brzegowej i powstawanie nowych mielizn. Turystyka i rekreacja Zalewu Szczecińskiego Aktywności wodne – żeglarstwo, kajakarstwo i sporty wodne Zalew Szczeciński to idealny akwen dla fanów żeglarstwa, kajakarstwa i innych sportów wodnych. Dzięki licznym portom jachtowym i przystaniom – m.in. w Nowym Warpnie, Wolinie, Świnoujściu czy Trzebieży – region oferuje dogodną infrastrukturę do uprawiania aktywności wodnych. Żeglarze mogą korzystać z Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego, który umożliwia bezpieczne wpływanie dużych jednostek z Bałtyku do Szczecina. Dla kajakarzy dostępne są spokojne odcinki delty Odry i laguny, idealne do rekreacyjnych spływów – także rodzinnych i dla początkujących. Trasy rowerowe – Szlak R66 i widoki nad laguną Wokół Zalewu Szczecińskiego przebiega międzynarodowy, pętlowy Szlak rowerowy R66 (wokół Zalewu Szczecińskiego) o długości około 296 km, prowadzący przez tereny Polski i Niemiec. Trasa biegnie przez Puszczę Wkrzańską, Puszczę Goleniowską, obszary nadrzeczne i miejscowości o walorach krajobrazowych. Odcinki mają zróżnicowaną nawierzchnię – asfalt, szuter, lokalne drogi – dzięki czemu są dostępne dla różnych typów rowerzystów. Widokowe fragmenty biegną bezpośrednio nad brzegiem laguny, oferując panoramy na wodę, trzcinowiska i przystanie. Szlak można przejechać w ciągu 4–6 dni, z noclegami i punktami gastronomicznymi w takich miejscach jak Świnoujście, Anklam, Nowe Warpno, Wolin. Plaże, spacery i rekreacja nad brzegiem Zalew Szczeciński to również przestrzeń do spokojnego wypoczynku. W wielu miejscowościach – jak Stepnica, Trzebież, Wolin, Nowe Warpno – znajdują się zadbane plaże, kąpieliska, promenady spacerowe i tereny rekreacyjne. Miejsca te oferują dostęp do wypożyczalni sprzętu, placów zabaw, ścieżek zdrowia oraz punktów gastronomicznych. Spacerowanie brzegiem, obserwacja przyrody i zachody słońca nad laguną stanowią wyjątkową atrakcję niezależnie od pory roku. Znaczenie gospodarcze i społeczno‑ekonomiczne Zalew Szczeciński odgrywa kluczową rolę w systemie transportowym, rybołówczym, turystycznym oraz społeczno‑gospodarczym całego regionu Pomorza Zachodniego i pogranicza polsko-niemieckiego. Żegluga komercyjna i znaczenie portowe Laguna stanowi fragment drogi wodnej łączącej Morze Bałtyckie z głębokowodnym portem w Szczecinie, jednym z najważniejszych portów śródlądowo-morskich w Polsce. Kanał Piastowski, Świna i tory wodne Zalewu Szczecińskiego umożliwiają bezpieczny ruch statków towarowych, promów pasażerskich i transportu kontenerowego. Dzięki modernizacji torów do głębokości ponad 10 m, możliwy jest ruch jednostek o dużym zanurzeniu, co ma istotne znaczenie dla importu i eksportu towarów – głównie węgla, zbóż, kontenerów, drewna oraz komponentów przemysłowych. Rybołówstwo i przemysł lokalny Rybołówstwo Zalewu Szczecińskiego ma charakter tradycyjny i lokalny – oparty na połowie ryb słodkowodnych i euryhalicznych, takich jak sandacz, leszcz, węgorz, miętus czy płoć. Funkcjonuje tu szereg gospodarstw rybackich, małych przystani rybackich oraz przetwórni, które zaopatrują lokalne rynki i gastronomię. Akwen odgrywa też rolę miejsca połowów kontrolowanych, a okresowe zamulenia i zmienność zasolenia sprawiają, że rybołówstwo wymaga dostosowań sezonowych i specjalistycznej wiedzy lokalnych rybaków. Rola turystyki w gospodarce regionu Turystyka wodna i przybrzeżna to dynamicznie rozwijająca się gałąź lokalnej gospodarki. Wzrost liczby przystani jachtowych, inwestycje w infrastrukturę rowerową i plażową oraz rozwój agroturystyki i noclegów sezonowych generują nowe miejsca pracy i źródła dochodu. Zalew przyciąga zarówno turystów krajowych, jak i zagranicznych, co przekłada się na wzrost obrotów lokalnych przedsiębiorstw – od gastronomii i hotelarstwa po wypożyczalnie sprzętu wodnego i centra rekreacyjne. Wpływ na społeczności lokalne Zalew Szczeciński integruje społeczności przybrzeżne, oferując miejsca zatrudnienia i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Gminy położone nad laguną, takie jak Nowe Warpno, Stepnica, Police, Świnoujście i inne, korzystają z efektu synergii między sektorem transportowym, rybackim a turystycznym. Jednocześnie laguna pełni funkcję przestrzeni kulturowej. Organizowane są tu lokalne festyny rybackie, dni morza, regaty, co buduje tożsamość regionu i wspiera rozwój lokalnych marek i produktów. Ciekawostki o Zalewie Szczecińskim – 10 faktów, które mogą cię zaskoczyć Racicznice filtrujące – dawniej oczyszczały dziennie nawet 500 ton wody dzięki naturalnej filtracji bentosu. Wahania poziomu wody – ekstremalne cofki mogą podnieść poziom laguny nawet o 1,3 m w ciągu jednego sztormu. Laguna źródłem rekordu ptasich zbiorowisk – podczas migracji potrafią się tu gromadzić stada liczące nawet 250 000 ptaków. Ponad 260 gatunków ptaków stwierdzonych na obszarze – w tym wiele gatunków rzadkich i chronionych. Wody eutroficzne – intensywna dostawa nutrientów z Odry uczyniła lagunę eutroficzną i bardzo produktywną biologicznie. „Threatened Lake of the Year 2024” – Zalew Szczeciński został wyróżniony jako zbiornik zagrożony ze względu na presję ekologiczną i konieczność ochrony. Kanał Piastowski (dawniej Kaiserfahrt) – umożliwia wpływanie dużych statków bezpośrednio z Bałtyku do portu w Szczecinie. Struktura laguny – podział na duży i mały Zalew; część zachodnia (po stronie niemieckiej) ma mniej dynamiczną wymianę wodną. Mielizny i głazy polodowcowe – laguna kryje liczne płycizny poniżej 0,5 m głębokości i głazy nawet kilometr od brzegu. Duży system biologiczny – model żywnościowy laguny obejmuje aż 45 komponentów troficzno‑funkcjonalnych, wykorzystywanych w analizach ekologicznych. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Planujesz wakacje w Tajlandii? Lala Horosz podpowiada, gdzie znaleźć spokój i piękne plaże
Jeszcze kilka lat temu podróżowała z plecakiem po Azji, dziś nazywa Tajlandię swoim domem. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała nie tylko o codzienności w Azji Południowo-Wschodniej, ale również o tym, dlaczego uważa ten region za jeden z najlepszych kierunków dla kobiet podróżujących solo. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradziła także, które miejsca w Tajlandii warto wybrać w zależności od stylu podróżowania i czego Europejczycy mogliby nauczyć się od mieszkańców tego kraju.
Dla części osób Tajlandia pozostaje egzotycznym kierunkiem na kilkutygodniowy urlop, dla innych staje się miejscem do życia na stałe. Alicja Horosz należy do tej drugiej grupy. Podróżniczka od lat mieszka w Azji i przyznaje, że jednym z powodów, dla których tak trudno byłoby jej wyobrazić sobie powrót do Europy, jest poczucie bezpieczeństwa i większy spokój codziennego życia. W podcaście National Geographic Polska opowiedziała również o różnicach kulturowych, tajskim podejściu do czasu oraz o tym, dlaczego przed wyjazdem do Tajlandii warto poświęcić chwilę na dobry research. Dlaczego Tajlandia uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych kierunków dla kobiet podróżujących solo? Zdaniem Alicji właśnie poczucie bezpieczeństwa jest jedną z największych zalet życia w Tajlandii i szerzej – w całej Azji Południowo-Wschodniej. Podróżniczka przyznaje, że to jeden z powodów, dla których tak dobrze czuje się w regionie i dlaczego bez obaw poleca go kobietom rozpoczynającym przygodę z samotnymi wyjazdami. Jak podkreśla, codzienność wygląda tam zupełnie inaczej niż w wielu europejskich krajach. W tajskich osiedlach mieszkaniowych paczki i zamówione jedzenie często pozostawiane są na ogólnodostępnym stoliku przy wejściu do budynku, do którego dostęp mają nie tylko mieszkańcy, ale również osoby z zewnątrz. Mimo to rzeczy potrafią leżeć tam przez wiele godzin i nikt ich nie zabiera. – W kondominium nie ma czegoś takiego, że kurier przynosi paczkę pod drzwi. Wszystko leży na stoliku przy wejściu i każdy ma do tego dostęp. Paczki, jedzenie, zakupy... Wszystko tam jest i nikt tego nie bierze – opowiada Alicja. Jak dodaje, wielokrotnie zostawiała również kluczyki w skuterze czy zakupy na siedzeniu motocykla i nigdy nie spotkała się z próbą kradzieży. Podróżniczka zaznacza jednocześnie, że nie oznacza to całkowitego braku przestępczości i pojedyncze incydenty zdarzają się wszędzie. Z jej doświadczeń i relacji znajomych wynika jednak, że podobne sytuacje należą do rzadkości. Jej zdaniem właśnie ta codzienna przewidywalność i spokój sprawiają, że wiele osób decyduje się zostać w Tajlandii na dłużej. – To bardzo przyjemne uczucie żyć w miejscu, w którym można czuć się tak bezpiecznie, że zostawiasz otwarty dom i wiesz, że nic się nie wydarzy – podsumowuje. Phuket czy spokojne wyspy? Jak wybrać miejsce idealne na wakacje w Tajlandii Według Alicji nie istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie o najlepsze miejsce w Tajlandii. Wszystko zależy od oczekiwań, stylu podróżowania i tego, czego szukamy podczas wyjazdu. – Nie ma miejsca, które dla każdego będzie złe ani takiego, które dla każdego będzie idealne. Najważniejsze jest po prostu zrobić dobry research przed wyjazdem – podkreśla podróżniczka. Dobrym przykładem jest Phuket, które przez jednych uwielbiane jest za rozwiniętą infrastrukturę i łatwy dostęp do atrakcji, a przez innych krytykowane za tłumy i imprezowy charakter. Jak tłumaczy Alicja, osoby szukające ciszy i odpoczynku mogą wrócić stamtąd rozczarowane, szczególnie jeśli wybiorą okolice Patong, znane z nocnego życia i dużego ruchu turystycznego. – Jeżeli ktoś pojedzie do Patong i oczekuje ciszy, może później powiedzieć: „Boże, ta Tajlandia jest okropna” – zauważa. Jednocześnie Phuket pozostaje świetnym wyborem dla osób, które chcą zatrzymać się w jednym miejscu i codziennie odkrywać inne zakątki regionu. Wyspa stanowi bowiem wygodną bazę wypadową na rejsy i jednodniowe wycieczki. – Można mieszkać w jednym hotelu i codziennie pływać w inne miejsce – na Phi Phi, Similany czy wyspę Jamesa Bonda – wylicza Alicja. Osobom poszukującym spokojniejszej strony Tajlandii poleca natomiast mniej znane wyspy położone bliżej granicy z Kambodżą. – Jeżeli ktoś szuka spokojnej Tajlandii, raczej odradzałabym Phuket i poleciłabym Ko Kut, Ko Mak albo Ko Chang. Jest tam naprawdę mało ludzi, a jest przepięknie – mówi. Wspomina również o wyspie Ko Yao, położonej zaledwie kilkadziesiąt minut od Phuket, która pozwala połączyć łatwy dostęp do atrakcji z bardziej kameralną atmosferą. Alicja zwraca też uwagę, że podobnie jak przy wyborze miejsca do życia, również podczas planowania podróży warto dopasować kierunek do własnych potrzeb, a nie wyłącznie do popularności danego miejsca w mediach społecznościowych. – Dla każdego coś innego. W Tajlandii jest tyle pięknych miejsc, że naprawdę każdy może znaleźć coś dla siebie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o życiu w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bliski Wschód walczy o podróżnych. Pomóc mają nietypowe ubezpieczenia
Napięcia na Bliskim Wschodzie i konflikt z udziałem Iranu, Izraela oraz Stanów Zjednoczonych mocno odbiły się na branży lotniczej i turystycznej regionu. Wielu podróżnych zaczęło omijać przesiadkowe huby w Zatoce Perskiej, obawiając się odwołanych lotów i problemów z ubezpieczeniem podróży. Aby odzyskać zaufanie pasażerów, część przewoźników zdecydowała się na nietypowy krok – zaczęła oferować własne pakiety ochronne obejmujące sytuacje związane z konfliktem zbrojnym.
Choć sytuacja bezpieczeństwa w regionie stopniowo się stabilizuje, a część państw zaczęła łagodzić ostrzeżenia dla podróżnych, dla wielu osób nadal największą przeszkodą pozostaje kwestia ubezpieczenia. Standardowe polisy turystyczne bardzo często zawierają wyłączenia dotyczące wojny, działań militarnych czy zamknięcia przestrzeni powietrznej, pozostawiając podróżnych bez ochrony w przypadku nagłych zmian sytuacji geopolitycznej. W odpowiedzi na te obawy dwie duże linie lotnicze z Zatoki Perskiej postanowiły zaoferować pasażerom dodatkowe zabezpieczenia obejmujące m.in. koszty leczenia, przedłużony pobyt czy zmianę połączeń spowodowaną konfliktem w regionie. Linie lotnicze chcą odzyskać zaufanie podróżnych. Stawką są miliony euro dziennie Konflikt na Bliskim Wschodzie błyskawicznie odbił się nie tylko na sytuacji politycznej regionu, ale również na branży lotniczej i turystycznej. Szczególnie dotknęło to państwa Zatoki Perskiej, które przez ostatnie dekady wyrosły na jedne z najważniejszych węzłów komunikacyjnych świata. Lotniska w Dubaju, Abu Zabi czy Dosze każdego dnia obsługują dziesiątki tysięcy pasażerów podróżujących pomiędzy Europą, Azją, Afryką i Australią, a dla wielu osób przesiadka na Bliskim Wschodzie stała się standardowym elementem podróży na drugi koniec świata. Po eskalacji konfliktu z udziałem Iranu część podróżnych zaczęła jednak wybierać alternatywne trasy, obawiając się zamknięcia przestrzeni powietrznej, odwołanych lotów lub utknięcia w regionie na wiele dni. Wstępne szacunki branżowe wskazują, że sektor turystyczny Bliskiego Wschodu może obecnie tracić nawet około 515 mln euro dziennie. Problemem okazały się również ostrzeżenia publikowane przez ministerstwa spraw zagranicznych wielu państw, w tym Polski, które zalecały zachowanie szczególnej ostrożności podczas podróży do części krajów regionu lub całkowite unikanie niektórych kierunków. Dla wielu pasażerów równie istotna okazała się jednak kwestia ubezpieczenia. Standardowe polisy turystyczne bardzo często wyłączają odpowiedzialność za zdarzenia związane z wojną, terroryzmem czy zamknięciem przestrzeni powietrznej, pozostawiając podróżnych bez ochrony w sytuacji nagłej eskalacji konfliktu. Właśnie ta luka stała się jednym z największych wyzwań dla przewoźników próbujących odbudować ruch pasażerski w regionie. Emirates i Etihad proponują własne rozwiązanie problemu Jednym z najbardziej nietypowych pomysłów na odzyskanie zaufania podróżnych okazało się przejęcie części odpowiedzialności, którą dotychczas ponosili wyłącznie ubezpieczyciele. Przewoźnik Etihad Airways uruchomił program bezpłatnego ubezpieczenia medycznego dla zagranicznych turystów przylatujących do Abu Zabi na pokładach jego samolotów. Ochrona obowiązuje od lipca do końca 2026 roku i obejmuje pobyty trwające do 15 dni na terenie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Co istotne, pasażerowie nie muszą składać żadnych dodatkowych wniosków ani kupować osobnej polisy – ubezpieczenie aktywowane jest automatycznie wraz z rezerwacją kwalifikującego się lotu. Program obejmuje również osoby korzystające z coraz popularniejszych przystanków typu stopover w Abu Zabi. Jeszcze dalej poszedł Emirates, który przygotował specjalny pakiet obejmujący również sytuacje związane z konfliktem zbrojnym. W ramach ochrony pasażerowie mogą liczyć m.in. na pokrycie kosztów leczenia do wysokości 25 tys. dolarów, bezpłatną zmianę przewoźnika w przypadku odwołania lotu czy możliwość przedłużenia pobytu nawet o 30 dni, jeśli opuszczenie regionu okaże się niemożliwe z powodu zamknięcia przestrzeni powietrznej lub działań wojennych. Co ważne, przewoźnik podkreśla, że ochrona obowiązuje niezależnie od ostrzeżeń publikowanych przez rządy poszczególnych państw, co odróżnia ją od wielu tradycyjnych polis turystycznych. Eksperci branży lotniczej zwracają uwagę, że może to być początek nowego trendu, w którym linie lotnicze będą próbowały samodzielnie wypełnić lukę pozostawioną przez rynek ubezpieczeniowy w regionach uznawanych za podwyższonego ryzyka. Źródła: Euronews, Condé Nast Traveller, Emirates, Etihad Airways Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. 77-latka wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
77-latka zdecydowała się sprzedać dom i zamieszkać na statku, który przez 15 lat będzie opływał świat. Luksusowy rejs to dla niej nie tylko podróż, ale też spełnienie wielkiego marzenia o wolności.
Spis treści: Nauczycielka z pasją do podróży Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Dla wielu osób emerytura to czas wyciszenia i codziennej rutyny – spokojnych poranków, spacerów po okolicy i spotkań z najbliższymi. Ale są też tacy, dla których to dopiero początek wielkiej przygody. 77-letnia Sharon Lane z Kalifornii, zdecydowała się na radykalny krok – sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata. – W końcu mogę robić to, o czym marzyłam przez całe życie – przyznała w rozmowie z CNN Travel. Nauczycielka z pasją do podróży Sharon Lane przez lata uczyła języków obcych w kalifornijskiej szkole średniej, inspirując uczniów do poznawania świata i organizując dla nich edukacyjne wyjazdy do Europy. W latach 90. wyprowadziła się też na dwa lata do Kapsztadu w RPA, by – jak sama stwierdziła „doświadczyć przygody i poczuć życie w nowym rytmie”. Dziś, w wieku 77 lat, zrealizowała swoje największe marzenie i zamieszkała na pokładzie statku wycieczkowego, który przez najbliższe 15 lat będzie okrążał świat. Zdecydowała się na zakup kabiny na luksusowej jednostce Villa Vie Odyssey, która została zaprojektowana jako „pływający dom” i umożliwia stałe życie na morzu. Statek odwiedzi 147 krajów i 425 portów w cyklu trwającym trzy i pół roku, powtarzanym przez kolejne sezony. Kabiny można nabyć na cały 15-letni okres rejsu – ceny zaczynają się od około 129 000 dolarów za kajutę bez okna, do czego dochodzi miesięczna opłata w wysokości 2000–3000 USD, obejmująca nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, ale też usługi. W cenie są bowiem również napoje (w tym alkohol serwowany do kolacji), dostęp do Wi-Fi, opieka medyczna oraz codzienne usługi sprzątania i prania. – Nie muszę robić prania, nie chodzę na zakupy. Życie na morzu jest tańsze niż codzienność w Kalifornii – wyznała Sharon Lane w rozmowie z CNN Travel, podkreślając praktyczne zalety swojego wyboru. Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Od połowy czerwca 2025 roku Sharon Lane mieszka na pokładzie statku wycieczkowego. Pomimo początkowych opóźnień w realizacji projektu (pierwotnie statek Villa Vie Odyssey miał wypłynąć w połowie 2024 roku, lecz utknął w Irlandii Północnej, oczekując cztery miesiące na certyfikat bezpieczeństwa), emerytka nie żałuje swojej decyzji – przeciwnie, uważa ją za jedną z najlepszych w życiu. – Wreszcie mogę robić to, o czym od lat marzyłam – wyznała w wywiadzie. Dodała, że nie planuje powrotu do dawnego życia na lądzie. – Może za 15 lat, jeśli poczuję taką potrzebę, wrócę. A może zdecyduję się na kolejny rejs… Czas pokaże – stwierdziła. 77-latka podkreśliła też, że życie na statku to dla niej nie tylko egzotyczne widoki, ale przede wszystkim poczucie wspólnoty. – Kiedy jesteś wśród ludzi, którzy myślą podobnie, wszystko staje się prostsze – zauważyła. Jej wybór to symboliczne zerwanie z rutyną i otwarcie na niekończącą się przygodę. – Być może nigdy nie wrócę. To mój sposób na emeryturę – aktywną, ciekawą, pełną ludzi i miejsc, które zawsze chciałam zobaczyć – podsumowała. Źródła: Independent, The Sun, CNN Travel, Mirror Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Uzdrowicielska moc Bałtyku – 7 najlepszych sanatoriów, w których polska natura leczy najskuteczniej
Bogaty w jod aerozol, lecznicza borowina i mikroklimat sosnowych lasów. Polskie wybrzeże to w końcu naturalne laboratorium zdrowia. Wyruszamy szlakiem bałtyckich kurortów – od tętniącego życiem „polskiego Monte Carlo” po ukryte w ciszy Dąbki – by sprawdzić, gdzie siły przyrody najlepiej wspierają współczesną medycynę. Oto 7 nadmorskich sanatoriów, w których odzyskasz życiową równowagę.
Spis treści: Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Sanatorium „Cegielski” w Ustce – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Sanatoria nad Bałtykiem przyciągają kuracjuszy z całej Polski dzięki połączeniu profesjonalnych zabiegów, leczniczego mikroklimatu i wypoczynku blisko morza. Ranking powstał na podstawie opinii pacjentów i branżowych zestawień. Obejmuje miejsca takie jak pełen atrakcji Kołobrzeg, Sopot czy Świnoujście, które regularnie otrzymują wysokie oceny za poziom świadczonych usług, nowoczesną bazę zabiegową oraz wyjątkową atmosferę sprzyjającą regeneracji i wypoczynkowi. Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Uzdrowisko Kołobrzeg jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc dla kuracjuszy szukających najlepszych sanatoriów nad Morzem Bałtyckim. To ośrodek oferujący szeroki zakres zabiegów, od balneoterapii przez hydroterapię po fizykoterapię. Baza zabiegowa jest regularnie modernizowana, a bliskość plaży sprawia, że kuracjusze mogą korzystać nie tylko z terapii, ale również codziennych spacerów nad morzem. Zaletą jest bogaty wybór pakietów turnusowych, dostosowanych do różnych potrzeb zdrowotnych. Opinie pacjentów podkreślają profesjonalizm personelu i wysoką jakość świadczonych usług. Wśród zabiegów znaleźć można kąpiele solankowe, masaże, inhalacje oraz terapie borowinowe. Wady? W sezonie letnim ośrodek cieszy się dużą popularnością, co może wiązać się z większą liczbą gości. Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Sopockie sanatorium MSWiA przyciąga zarówno lokalizacją tuż przy plaży i molo, jak i profesjonalną ofertą zabiegów rehabilitacyjnych. Kuracjusze mają do dyspozycji nowoczesny sprzęt oraz specjalistyczne programy rehabilitacyjne, w tym zabiegi na kręgosłup i stawy oraz terapie oddechowe. Atmosfera jest spokojna, a personel słynie z życzliwości i indywidualnego podejścia do pacjenta. Sopot jest ostatnio szczególnie popularny wśród kuracjuszy z Czech i Słowacki, którzy nazywają nadbałtycki kurort „polskim Monte Carlo”. Dużym plusem są także smaczne posiłki, które według opinii pacjentów, wyróżniają się na tle innych sanatoriów. Ośrodek oferuje także bogaty program rekreacyjny, pozwalający na korzystanie z atrakcji Sopotu. Minusem dla niektórych mogą być ograniczone terminy dostępności miejsc w szczycie sezonu. Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Świnoujście to wyjątkowe uzdrowisko na wyspach, gdzie morski klimat i obecność jodu sprzyjają terapii schorzeń układu oddechowego i krążenia. Ośrodki w Świnoujściu oferują nowoczesne zaplecze zabiegowe oraz szeroki wachlarz terapii: od hydroterapii, przez inhalacje solankowe po kinezyterapię. Kuracjusze chwalą wysoką jakość usług oraz zaangażowanie personelu medycznego. Szczególnie doceniane są terapie indywidualne, przystosowane do potrzeb seniorów oraz osób po urazach. Położenie tuż przy promenadzie i blisko plaży sprzyja spacerom i relaksowi. Wadą może być większa liczba odwiedzających w sezonie wakacyjnym. Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach to propozycja dla osób ceniących kameralność i indywidualne podejście do pacjenta. Położone blisko plaży i nadmorskiej promenady, zapewnia szybki dostęp do kąpieli słonecznych i morskich. Kuracjusze mogą liczyć na szeroką gamę zabiegów rehabilitacyjnych, od masaży leczniczych przez hydroterapię po elektroterapię. Po godzinach warto zobaczyć wybrać się na wycieczkę i zobaczyć jedno z nadbałtyckich miast, jak choćby atrakcje Ustki. Wyróżnikiem są komfortowe pokoje oraz domowa atmosfera. Obsługa dba o indywidualne potrzeby każdego kuracjusza, co znajduje odzwierciedlenie w bardzo dobrych opiniach. W ofercie znajdują się także zabiegi pielęgnacyjne oraz programy wellness. Wadą dla niektórych może być ograniczona liczba miejsc, co wymaga wcześniejszej rezerwacji. Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Kamień Pomorski to jedno z najstarszych uzdrowisk nad Bałtykiem, słynące z naturalnych złóż borowiny i solanek. Ośrodek specjalizuje się w leczeniu schorzeń reumatologicznych, układu ruchu oraz oddechowego. Kuracjusze mogą korzystać z kąpieli solankowych, okładów borowinowych, fizykoterapii i hydroterapii. Położenie w spokojnej okolicy, z dala od tłumów, sprzyja regeneracji i relaksowi. Opinie podkreślają skuteczność zabiegów oraz spokojną, wyciszającą atmosferę. Wady? Mniejsza liczba atrakcji turystycznych w porównaniu z większymi kurortami, co dla niektórych może być minusem. Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu wyróżnia się przyjazną, niemal rodzinną atmosferą oraz szeroką ofertą rehabilitacyjną. Ośrodek jest niewielki, co pozwala na większą indywidualizację terapii i szybki kontakt z personelem. Kuracjusze korzystają z różnorodnych zabiegów: masaży, inhalacji, fizykoterapii oraz hydroterapii. Komfortowe warunki zakwaterowania oraz dogodna lokalizacja blisko plaży sprzyjają wypoczynkowi. Opinie często podkreślają profesjonalizm obsługi oraz czystość w ośrodku. Wadą może być ograniczona liczba miejsc, przez co warto zarezerwować pobyt z wyprzedzeniem. Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Dąbki to mniejsze, ale bardzo cenione uzdrowisko nad Bałtykiem. Ośrodki w Dąbkach oferują zabiegi balneologiczne, inhalacje, masaże oraz terapie z wykorzystaniem borowiny i solanki. Klimat jest tu wyjątkowo łagodny, a bliskość lasów i jezior sprzyja regeneracji sił witalnych. Kuracjusze cenią sobie ciszę, spokój oraz bezpośredni kontakt z naturą. Ośrodki dbają o komfortowe warunki pobytu oraz indywidualne podejście do każdego pacjenta. W opiniach przewija się zachwyt nad spokojem i możliwością prawdziwego wypoczynku z dala od miejskiego zgiełku. Wadą może być mniejszy wybór atrakcji poza sezonem letnim. Najważniejsze zabiegi oferowane w sanatoriach nad Bałtykiem Sanatoria nad Bałtykiem oferują szeroką gamę zabiegów, w tym: balneoterapię (kąpiele solankowe, borowinowe) hydroterapię masaże lecznicze fizykoterapię (elektroterapia, ultradźwięki) inhalacje kinezyterapię terapie indywidualne dla seniorów Każdy ośrodek dostosowuje zabiegi do potrzeb kuracjuszy, bazując na aktualnych standardach lecznictwa uzdrowiskowego. Opinie kuracjuszy o pobycie w sanatoriach nadmorskich Kuracjusze najczęściej chwalą: wysoki poziom opieki medycznej nowoczesną bazę zabiegową dostęp do morza i nadmorskich spacerów różnorodność zabiegów miłą i pomocną obsługę Wadą może być większe obłożenie w sezonie wakacyjnym. Klimat morski i jego wpływ na zdrowie kuracjuszy Pobyt w sanatorium nad Bałtykiem wspiera leczenie m.in. chorób układu oddechowego, krążenia i reumatycznych. Mikroklimat z wysoką zawartością jodu oraz bliskość lasów wpływają korzystnie na odporność organizmu i ogólne samopoczucie. Czym kierować się przy wyborze sanatorium nad Bałtykiem Przy wyborze ośrodka warto zwrócić uwagę na: profil leczniczy sanatorium ofertę zabiegów lokalizację względem morza opinie innych kuracjuszy warunki zakwaterowania dostępność terminów Rezerwacja pobytu – na co zwrócić uwagę Rezerwując turnus, warto: zrobić to z wyprzedzeniem, zwłaszcza na sezon letni upewnić się, czy ośrodek ma wolne miejsca sprawdzić możliwość refundacji przez NFZ dopytać o szczegóły pobytu (dieta, animacje, rekreacja) Sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem to propozycja zarówno dla osób aktywnych, jak i szukających spokoju oraz pełnej regeneracji. Niezależnie od wybranego ośrodka, nadmorski klimat sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu. Źródła: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Europejskie kurorty wprowadzają nowe opłaty. Turyści przecierają oczy ze zdumienia
Wakacje w najpopularniejszych europejskich kurortach od dawna nie należą do najtańszych. Rosnące ceny noclegów, restauracji i atrakcji turystycznych nie zniechęcają jednak podróżnych, którzy mimo problemów z overtourismem wciąż tłumnie odwiedzają najbardziej znane miejsca kontynentu. Coraz częściej na miejscu czekają na nich również mniej oczywiste wydatki, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych turystów.
Opłata klimatyczna czy kilkadziesiąt centów za skorzystanie z publicznej toalety zdążyły już stać się stałym elementem podróżowania po Europie. W niektórych miejscach lista dodatkowych kosztów jest jednak znacznie dłuższa. Na jednej z hiszpańskich plaż turyści płacą dziś za każdą minutę korzystania z prysznica, a w popularnych kurortach dodatkowe opłaty mogą obejmować m.in. lód do drinków, nakrycie stołu w restauracji, dodatkowy talerz, pościel czy korzystanie z leżaków. Hiszpańska plaża wprowadza opłaty za prysznic. Turyści są podzieleni Na jednej z najpopularniejszych plaż hiszpańskiego wybrzeża testowane jest rozwiązanie, które jeszcze kilka lat temu mogłoby wydawać się żartem. Na plaży Costa de la Luz w miejscowości Matalascañas w Andaluzji pojawił się inteligentny prysznic, z którego można korzystać dopiero po dokonaniu płatności. Opłata pobierana jest za czas korzystania z urządzenia, a płatności można dokonać zarówno za pomocą kodu QR, jak i gotówką. Według lokalnych mediów minuta korzystania z prysznica może kosztować około jednego euro, choć ostateczna cena ma zależeć od długości korzystania z instalacji. Oznacza to, że czteroosobowa rodzina chcąca spłukać z siebie słoną wodę i piasek po dniu spędzonym na plaży może wydać dodatkowo nawet kilka euro. Władze tłumaczą wprowadzenie rozwiązania koniecznością ograniczania zużycia wody i promowania bardziej odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych. Andaluzja od kilku lat zmaga się bowiem z okresami suszy, a problem niedoborów wody staje się coraz bardziej odczuwalny również w popularnych regionach turystycznych Hiszpanii. Pomysł wzbudził jednak spore kontrowersje zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów. Krytycy zwracają uwagę nie tylko na samą opłatę, ale również na konieczność korzystania ze smartfona na plaży. W mediach społecznościowych pojawiły się głosy, że podobne rozwiązania mogą przyczynić się do stopniowego „normalizowania płacenia za wszystko”, co jeszcze do niedawna pozostawało bezpłatnym elementem publicznej infrastruktury. Zwolennicy projektu przekonują z kolei, że jeśli system rzeczywiście pozwoli ograniczyć marnowanie wody, podobne rozwiązania mogą w przyszłości pojawić się również w innych europejskich kurortach. Lód do drinka, dodatkowy talerz i opłata za siedzenie. Takie dopłaty zaskakują turystów Płatny prysznic na hiszpańskiej plaży nie jest jedynym przykładem dodatkowych kosztów, które potrafią zaskoczyć europejskich turystów. Od lat emocje wzbudza przede wszystkim włoskie „coperto” – opłata doliczana do rachunku praktycznie automatycznie po zajęciu miejsca przy stoliku. W zależności od restauracji wynosi zazwyczaj od jednego do kilku euro za osobę i obejmuje między innymi nakrycie stołu, sztućce, serwetki, pieczywo czy niewielkie przekąski podawane przed posiłkiem. Dla mieszkańców Włoch jest to element lokalnej kultury gastronomicznej, jednak wielu zagranicznych turystów do dziś jest zaskoczonych widząc dodatkową pozycję na rachunku, zwłaszcza gdy nie zamawiali chleba czy oliwek przyniesionych przez obsługę. Coraz częściej dodatkowe opłaty pojawiają się również przy dzieleniu posiłków. W niektórych restauracjach w Austrii czy północnych Włoszech za dodatkowy talerz lub wspólne spożywanie jednego dania można zapłacić nawet kilka euro. Właściciele lokali tłumaczą takie rozwiązania rosnącymi kosztami prowadzenia działalności oraz próbą ograniczania sytuacji, w których kilka osób zamawia jedno danie zajmując stolik przez dłuższy czas. W 2023 roku szerokim echem odbiła się również historia z jeziora Como, gdzie jedna z restauracji doliczyła klientom dwa euro za przekrojenie kanapki na pół. Równie duże emocje wywołała sytuacja z Costa del Sol, gdzie turystka zapłaciła dodatkowe 50 centów za dwie kostki lodu dodane do mrożonej kawy. Właściciele lokalu tłumaczyli później, że klienci płacą nie tylko za sam lód, ale również za energię potrzebną do jego produkcji, obsługę oraz utrzymanie infrastruktury tuż przy plaży. Dla jednych to racjonalna odpowiedź na rosnące koszty prowadzenia biznesu, dla innych kolejny przykład tego, że europejskie wakacje coraz częściej wiążą się z wydatkami, których jeszcze kilka lat temu nikt nie brał pod uwagę. Leżak za kilkadziesiąt euro i dopłata za ręczniki. Takie koszty potrafią zaskoczyć Dodatkowe opłaty coraz częściej pojawiają się również tam, gdzie turyści najmniej się ich spodziewają. Jednym z najlepszych przykładów są popularne europejskie plaże, na których samo wejście na piasek pozostaje bezpłatne, ale korzystanie z infrastruktury potrafi znacząco podnieść koszt wypoczynku. W hiszpańskiej Palmie na Majorce ceny standardowego zestawu obejmującego leżak i parasol wzrosły w ostatnich latach z sześciu do dziesięciu euro za dzień. Znacznie droższe są jednak usługi premium. Wynajęcie bardziej komfortowych leżaków może kosztować nawet 45 euro dziennie, a za modne łóżka balijskie z baldachimem trzeba zapłacić nawet 70 euro. W praktyce oznacza to, że jednodniowy wypoczynek na plaży dla pary lub rodziny może generować koszty porównywalne z ceną noclegu poza sezonem. Podobne niespodzianki zdarzają się również po przyjeździe do hotelu lub apartamentu. Choć większość podróżnych zakłada, że ręczniki i pościel są standardowym elementem wyposażenia pokoju, w części obiektów – szczególnie apartamentów wakacyjnych i mieszkań wynajmowanych krótkoterminowo – za ich udostępnienie trzeba zapłacić oddzielnie. Dotyczy to zwłaszcza niektórych ofert we Włoszech, gdzie opłata za komplet pościeli i ręczników dla kilku osób może wynieść kilkadziesiąt euro za cały pobyt. Informacje o takich kosztach zwykle znajdują się w regulaminie lub szczegółach rezerwacji, jednak łatwo je przeoczyć podczas szybkiego porównywania cen noclegów. To właśnie dlatego eksperci coraz częściej zalecają dokładne sprawdzanie warunków rezerwacji i lokalnych zasad jeszcze przed wyjazdem. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której atrakcyjna na pierwszy rzut oka oferta okazuje się znacznie droższa po doliczeniu wszystkich dodatkowych opłat. Źródło: Daily Mail Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polacy wybrali najlepsze plaże w kraju – po 13 latach Świnoujście traci pierwsze miejsce. Mamy nową królową Bałtyku
Magazyn Travelist, we współpracy z Polską Organizacją Turystyczną, ogłosił najnowszy ranking polskich plaż. Po latach dominacji Świnoujscia, na pierwszym miejscu doszło do zmiany. Tytuł Plaży Roku 2026 zdobyła Ustka. W głosowaniu wyłoniono też najlepsze plaże m.in. dla rodzin, dla aktywnych oraz dzikie. Warto je znać – w te wakacje ta wiedza może się bardzo przydać.
Ranking Polskich Plaż to plebiscyt organizowany od 13 lat przez Magazyn Travelist. Wskazuje miejsca nad Bałtykiem, które najlepiej odpowiadają na różne potrzeby plażowiczów: od rodzinnego wypoczynku, przez aktywny urlop, po piękne kadry i bliski kontakt z naturą. Tegoroczna edycja po raz pierwszy powstała we współpracy z Polską Organizacją Turystyczną, a internauci mogli głosować w pięciu kategoriach tematycznych oraz w otwartej kategorii głównej. – Po raz pierwszy całkowicie oddaliśmy głos plażowiczom w kategorii Plaży Roku - nie proponując im żadnych nominacji - i od razu otrzymaliśmy wynik, który symbolicznie otwiera nowy rozdział plebiscytu. Ustka nie tylko zdobyła Nagrodę Plażowiczów, ale też wygrała w kategorii rodzinnej (…) – powiedział Marek Świrkowicz, redaktor naczelny Magazynu Travelist. Najlepsze plaże Polski Ustka, po raz pierwszy w historii rankingu, zdobyła tytuł Plaży Roku, przerywając 12-letnią dominację Świnoujścia. O sukcesie miasta zadecydowało połączenie dobrej infrastruktury i walorów przyrodniczych: od tętniącej wakacyjnym życiem wschodniej plaży z promenadą, której historia sięga XIX wieku, po spokojniejsze fragmenty zachodniej części kurortu, chętnie wybierane przez osoby szukające odpoczynku bliżej natury. Drugie miejsce zajęło Świnoujście, które przez 12 poprzednich edycji było liderem i zbudowało jedną z najmocniejszych marek nad Bałtykiem. Największym atutem miasta pozostaje wyjątkowo szeroka, piaszczysta plaża z łagodnym zejściem do wody i rozbudowaną infrastrukturą. Trzecią plażą tego sezonu zostało Dźwirzyno – miejscowość doceniona przez plażowiczów jako bardziej kameralna alternatywa dla największych kurortów. Dzięki położeniu między Bałtykiem a jeziorem Resko Przymorskie, wypoczynek można tu łatwo połączyć z aktywnością nad wodą, dłuższymi spacerami i wycieczkami rowerowymi. Szeroka plaża, oddzielona od lądu pasem wydm oraz sosnowym lasem, kusi osoby szukające kontaktu z przyrodą. Najlepsze plaże w 5 kategoriach Internauci głosowali również w pięciu kategoriach tematycznych. W każdej z nich eksperci Travelist.pl i Polskiej Organizacji Turystycznej wytypowali po 10 nominowanych miejsc. Za najlepszą plażę dla rodzin została ponownie uznana Ustka, wyprzedzając Świnoujście i Łebę. W kategorii „najlepsza plaża dla aktywnych” zwyciężyło Świnoujście, a na drugim i trzecim miejscu znalazły się Kołobrzeg i Jastarnia. To miejsca szczególnie chętnie wybierane przez osoby uprawiające sporty wodne, korzystające z tras rowerowych i stawiające na aktywny wypoczynek nad morzem. Jastarnia od lat jest mekką kite- i windsurferów. Wyjątkowe widoki, charakterystyczne kadry i miejsca szczególnie działające na wyobraźnię – tytuł „Najpiękniejszej INSTAplaży” po raz kolejny trafił do Helu, który wyprzedził Świnoujście oraz Gdynię Orłowo. Za plażę najbardziej tętniącą życiem internauci uznali Kołobrzeg, drugie miejsce zajęło Świnoujście, a trzecie Sopot. Nowością tegorocznej edycji była kategoria „najbardziej klimatyczna dzika plaża”. Jej zwycięzcą zostało Mikoszewo, a kolejne miejsca zajęły Wisełka i Stilo. Wprowadzenie tej kategorii to odpowiedź na rosnącą potrzebę kontaktu z naturą. Coraz więcej Polaków ceni sobie wypoczynek z dala od tłumów i hałaśliwych kurortów. Pełne wyniki plebiscytu Plaża Roku Ustka (15,9% głosów) Świnoujście (13,8%) Dźwirzyno (7,9%) Najlepsza plaża dla rodzin Ustka (19,6% głosów) Świnoujście (16,6%) Łeba (11,3%) Najlepsza plaża dla aktywnych Świnoujście (18,5% głosów) Kołobrzeg (14,9%) Jastarnia (11,8%) Najpiękniejsza INSTAplaża Hel (19,7% głosów) Świnoujście (15,2%) Gdynia Orłowo (13,2%) Plaża najbardziej tętniąca życiem Kołobrzeg (14,9% głosów) Świnoujście (14,2%) Sopot (13,9%) Najbardziej klimatyczna dzika plaża Mikoszewo (17,5% głosów) Wisełka (15,8%) Stilo (15,1%) Źródło: Travelist.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Od zapomnianej groty do religijnego Disneylandu – fenomen uzdrowień w Lourdes
Wiele miejsc pielgrzymkowych od tysięcy lat słynęło z cudownych uzdrowień, ale w Lourdes związek między wiarą a medycyną był chyba zawsze ważniejszy i budził spory gorętsze niż gdziekolwiek indziej. Z powodu napływu pielgrzymów to małe miasteczko, zagubione w dolinie u stóp Pirenejów, zyskało światową sławę. Dziś w tej trzynastotysięcznej miejscowości jest 350 hoteli oferujących 40 tysięcy łóżek, a co roku odwiedza ją 6 milionów pielgrzymów.
Kiedy w 1858 roku Marie-Bernarde Soubirous z Lourdes oświadczyła, że objawiła jej się Matka Boska, nie było to wydarzenie tak niezwykłe, jak można by sądzić. Młodzi ludzie, zwykle chłopskie dzieci, od stuleci doznawały objawień Najświętszej Panienki i dziewiętnastowiecznej Francji takie nadprzyrodzone zjawiska też nie były obce. Matka Boża objawiła się młodej zakonnicy w Paryżu w 1830 roku, a szesnaście lat później dwóm pastuszkom w La Salette na południowym wschodzie kraju. Gdy zatem Marie-Bernarde, nazywana Bernadette, powiedziała, że w jaskini Massabielle nad rzeką zobaczyła Najświętszą Panienkę, wielu chętnie jej uwierzyło. Objawienie Bernadette Czternastoletnia Bernadette, chorowita i niewykształcona, była córką bezrobotnego, który swego czasu kierował jednym z młynów w Lourdes, ale ostatnio mieszkał z żoną i dziećmi w wilgotnej i zapuszczonej piwnicy dawnego więzienia miejskiego. 11 lutego 1858 roku Bernadette zbierała z siostrą i koleżanką drewno na opał, gdy w jaskini pod miastem doznała pierwszego objawienia. Ukazała jej się kobieta w bieli otoczona bladą poświatą; w ręku trzymała różaniec i czyniła znak krzyża. Bernadette widziała ją wyraźnie, choć jej towarzyszki niczego nie zauważyły. Podczas kolejnych odwiedzin w jaskini dziewczynka znów ujrzała kobietę w bieli. Posługując się miejscowym dialektem, zjawa powiedziała jej, że w grocie należy zbudować kaplicę. W czasie dziewiątego objawienia Bernadette zaczęła kopać w ziemi i odkryła podziemne źródełko, a podczas szesnastego kobieta wyznała, że jest Niepokalanym Poczęciem. Zgadzało się to z katolickim dogmatem głoszącym, że Matka Boska od chwili swego poczęcia była wolna od grzechu pierworodnego, w którym rodzą się wszyscy ludzie. Trudne początki świętego miejsca W tym czasie Bernadette zyskiwała już zwolenników. Mimo to była atakowana przez prasę, miejscowa policja groziła jej aresztowaniem, a któregoś dnia, gdy wracała ze szkoły, jakaś kobieta uderzyła ją w twarz. Krytycy uważali ją za niepiśmienną histeryczkę, która chce zwrócić na siebie uwagę albo jest po prostu wariatką. Policja zabierała akcesoria religijne pozostawiane na miejscu objawień, zagrodzono też wejście do jaskini. Nawet Bernadette nie miała do niej wstępu i ostatniego objawienia 16 lipca doznała po drugiej stronie rzeki. Wkrótce potem schroniła się w miejscowym przytułku prowadzonym przez zakonnice, żeby uniknąć niechcianego zainteresowania, a później wstąpiła do Klasztoru Sióstr Szarytek w Nevers. Zmarła tam w 1879 roku w wieku zaledwie trzydziestu pięciu lat. Mimo zamknięcia groty i wstąpienia Bernadette do klasztoru Lourdes nigdy już nie było takie jak dawniej. Ciche, nieznane szerzej miasteczko stało się jednym z najpopularniejszych ośrodków pielgrzymkowych na świecie, słynącym z cudownych uzdrowień, miejscem pokoju i pojednania w świecie rozdzieranym wojnami. Lourdes – miejsce pielgrzymek W pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku Lourdes jest, po Paryżu, najczęściej odwiedzanym przez turystów miejscem we Francji i najczęstszym, po Rzymie, celem pielgrzymek katolików. W pewnym okresie ceny tutejszych domów dorównywały nieruchomościom paryskim. Z powodu napływu pielgrzymów to małe miasteczko, zagubione w dolinie u stóp Pirenejów, zyskało światową sławę. Dziś w tej trzynastotysięcznej miejscowości jest 350 hoteli oferujących 40 tysięcy łóżek, a co roku odwiedza ją 6 milionów pielgrzymów. Dlaczego Lourdes jest tak popularne? Swoją zawrotną karierę Lourdes zawdzięcza przede wszystkim temu, że zaraz po pierwszym objawieniu Bernadette zaczęto notować tam przypadki cudownych uzdrowień. Pierwszy „potwierdzony” cud zdarzył się prawdopodobnie już 1 marca: miejscowa kobieta, która spadając z drzewa, zraniła się w rękę, obmyła ją w źródle w grocie, pomodliła się i natychmiast ozdrowiała. Kilka dni później pięćdziesięciopięcioletni skalnik z Lourdes, Louis Bouriette, odzyskał wzrok w prawym oku. Zanim skończyły się objawienia Bernadette, doszło do jeszcze trzech uzdrowień, które Kościół katolicki uznał później oficjalnie za cudowne. Szeroko pisała o nich prasa, a pod wpływem tych informacji coraz więcej ludzi zaczęło przyjeżdżać do Lourdes. W ciągu trzech lat odnotowano co najmniej 100 uzdrowień, z czego piętnaście, po przeprowadzeniu dochodzenia w 1861 roku, zostało uznanych za cudowne. Stanowisko Kościoła wobec cudu w Lourdes Kościół katolicki, który początkowo nie chciał zajmować stanowiska w sprawie objawień Bernadette, w 1862 roku ogłosił je za prawdziwe. Od tej pory Lourdes rozwijało się nieprzerwanie. Diecezja już wcześniej poczyniła w tym celu odpowiednie kroki: kupiono ziemię wokół groty, a do zarządzania terenem zaproszono misjonarzy z Notre-Dame de Garaison, których zaczęto nazywać Księżmi Kapelanami. Po wyburzeniu zabudowań wytyczono nowe drogi, żeby pielgrzymi mogli łatwiej dotrzeć na miejsce. W następnym dziesięcioleciu wzniesiono nowe sanktuarium, rozpoczęto budowę kościoła, a w grocie ustawiono figurę Matki Boskiej. Po obu stronach drogi do groty stanęły barierki, ujmujące w karby coraz większe tłumy pielgrzymujących. Pielgrzymki kobiet do Lourdes Większość pielgrzymów przybywających do Lourdes w początkowym okresie stanowiły kobiety, przeważnie chłopki. Wydaje się, że ta tendencja utrzymywała się dość długo. W 1894 roku mieszkańcy diecezji Cambrai zorganizowali zbiorową pielgrzymkę do Lourdes; na 5600 pielgrzymów było tylko 400 mężczyzn. Ludzie niechętni tego rodzaju przejawom religijności tłumaczyli to tym, że kobiety nie myślą racjonalnie, są skłonne do histerii i podatne na sugestię. Bliższe prawdy jest raczej inne wyjaśnienie: Bernadette była dziewczynką, a Lourdes leżało na uboczu, z dala od struktur Kościoła i państwa rządzonych przez mężczyzn. Ale słynna grota przyciągała także członków elit. Guwernantka syna Napoleona III przyjechała do Lourdes zaczerpnąć wody, która miała uleczyć porażenie słoneczne jej podopiecznego. Sam Napoleon III, żeby zwiększyć swoją popularność, nakazał jesienią 1858 roku ponownie otworzyć sanktuarium po jego zamknięciu przez policję. Pielgrzymkowy interes W Lourdes, leżącym po przeciwnej stronie rzeki niż sanktuarium, obrotni mieszkańcy zaczęli otwierać firmy, które miały zarabiać na pielgrzymach. Przedsiębiorcy ci robili maksymalny użytek z dostępnych im sposobów reklamy, więc opowieść o Bernadette rozeszła się szeroko. Krajobrazy Lourdes pojawiły się już w pierwszych filmach francuskich pionierów kinematografii, braci Auguste’a i Louisa Lumière. Dzięki popularności Lourdes przewodniki po mieście i sanktuarium znalazły się wśród bestsellerów swoich czasów; na przykład książka francuskiego dziennikarza Henriego Lasserre’a z 1869 roku miała w ciągu zaledwie siedmiu lat 142 wydania. Do końca stulecia została przetłumaczona na osiemdziesiąt języków. Mieszkańcy urządzali w swoich domach pensjonaty, wyrastały hotele, a przy wąskich uliczkach otwierano coraz to nowsze sklepy z pamiątkami. Sprzedawano w nich wszystko, od butelek w kształcie Madonny na wodę źródlaną przez modlitewniki, Biblie, fotografie Bernadette, różańce i obrazki modlitewne po ściereczki, pudełeczka na pigułki (potrzebne chorym pątnikom), miętówki wyprodukowane przy użyciu wody ze świętego źródła, świecące w ciemności różańce i figurki Madonny. W mieście powstały też atrakcje turystyczne, na przykład otwarte w 1974 roku muzeum figur woskowych, w którym można oglądać sceny z życia Bernadette. Nie bez powodu Lourdes nazwano religijnym Disneylandem. Lourdes jako miejsce uzdrowień Wiele miejsc pielgrzymkowych od tysięcy lat słynęło z cudownych uzdrowień, ale w Lourdes związek między wiarą a medycyną był chyba zawsze ważniejszy i budził spory gorętsze niż gdziekolwiek indziej. A przecież objawiając się Bernadette, Matka Boska nigdy nie wspominała o uzdrowieniach. Czemu więc Lourdes stało się nie tylko miejscem uzdrowień, lecz także najsłynniejszym na świecie miejscem świętym, do którego pielgrzymują ludzie pragnący uleczenia? Jego sława jest tak wielka, że inne ośrodki pielgrzymkowe na świecie, często znacznie starsze niż Lourdes, starają się je naśladować. Do cudownych uzdrowień dochodziło w Lourdes od początku, ale dopiero w połowie lat 70. XIX wieku chorzy zaczęli stanowić dużą część pielgrzymów. W drugiej połowie dekady co roku przyjeżdżało ich tu kilkuset, czasami specjalnymi pociągami, często na wózkach inwalidzkich albo na noszach. Podróż była szczególnie uciążliwa podczas upałów albo gdy pociąg był zatłoczony. Chorym pielgrzymom towarzyszyła zwykle rodzina lub przyjaciele; jeśli przybywali sami, pomagała im wiara w cudowną moc źródła. W 1877 roku aż jedna trzecia pielgrzymów, którzy przyjechali koleją, była chora lub umierająca, co unaoczniło pilną potrzebę stworzenia placówek zdrowotnych. W latach 90. XIX wieku powstały łaźnie, a potem baseny. Z biegiem lat w zakładach tych robiło się coraz tłoczniej, więc w 1955 roku otwarto większe baseny. Co uznać za cud? W 1883 roku wątpliwości co do sposobu oceniania i rejestrowania uzdrowień przez Księży Kapelanów doprowadziły do powołania specjalnego urzędu pod nazwą Bureau des Constatations Médicales. Swą siedzibę znalazł on ostatecznie pod jedną z ramp prowadzących do Bazyliki Różańcowej. W tym miejscu najłatwiej było indagować pielgrzymów, którzy twierdzili, że zostali uzdrowieni. Uzdrowienia uznawano za cudowne tylko wtedy, gdy spełniały ściśle określone warunki. Do chwili obecnej biuro zakwalifikowało jako cuda tylko siedemdziesiąt przypadków uzdrowień. Najnowsze zdarzyło się w 2008 roku: siostra Bernadette Moriau, zakonnica w podeszłym wieku, została uleczona z choroby kręgosłupa, która w 1980 roku przykuła ją do wózka inwalidzkiego. Uzdrowienie ogłoszono cudem w 2018 roku. W miarę postępów medycyny liczba uzdrowień uznawanych za cudowne malała, chociaż grupa osób wierzących, że zostały uzdrowione, rosła. Sanktuarium oficjalnie potwierdza odwiedziny około 50 tysięcy chorych pielgrzymów rocznie, ale rzeczywista liczba jest bez wątpienia znacznie wyższa. To jest przedruk z książki autorstwa Kathryn Hurlock pt. „Tam, dokąd ciągną tłumy. Historia świętych miejsc”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Dalmacja Południowa zachwyca bogactwem kulturowym. Ten wyjątkowy region łączy historię z pięknem przyrody
Dalmacja Południowa stanowi najspecyficzniejszy pod względem geopolitycznym i krajobrazowym fragment chorwackiego wybrzeża Adriatyku. Jego wyjątkowość wynika nie tylko z usytuowania na południowym krańcu państwa, ale przede wszystkim z historycznej spuścizny niezależnej Republiki Ragusy i współczesnych przekształceń. Jakie skarby skrywa ten region? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Atrakcje Dalmacji Południowej Połączenie monumentalnej architektury Dubrownika, surowego piękna winnic Pelješaca i dzikiej przyrody Mljetu czyni Dalmację Południową miejscem absolutnie unikatowym. Dla podróżnych szukających autentyczności i głębokiego zakorzenienia w kulturze region ten pozostaje jednym z najatrakcyjniejszych kierunków, oferującym znacznie więcej niż tylko wypoczynek nad morzem. Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dalmacja Południowa obejmuje pas wybrzeża od doliny rzeki Neretwy na północy, aż po przylądek Oštro na półwyspie Prevlaka (przy granicy z Czarnogórą) na południu. Jest to region o wybitnie wydłużonym kształcie, zdominowany przez góry schodzące do morza i rozległy archipelag wysp. Centrum administracyjnym jest Dubrownik, pełniący funkcję stolicy żupanii dubrownicko-neretwiańskiej, która zarządza tym obszarem. W geografii Dalmacji Południowej wyraźnie widoczny jest kontrast między surowością krasowych pasm górskich a żyznością delty Neretwy i błękitem głębokiego Adriatyku. Półwysep Pelješac, będący drugim co do wielkości półwyspem w Chorwacji (po Istrii), stanowi oś regionu, łącząc stały ląd z systemem zewnętrznych wysp, takich jak Korčula, Mljet czy Lastovo. Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Pierwszymi znanymi mieszkańcami regionu byli Ilirowie. Pozostałości ich grodzisk obronnych można odnaleźć na wzgórzach Pelješaca i wyspy Mljet. Grecy, przybywający tam w IV wieku p.n.e., założyli kolonie takie jak Korkyra Melaina (Korčula) i Melita (Mljet), wprowadzając uprawę winorośli i oliwek, która do dziś dominuje w regionie. W okresie rzymskim Dalmacja stała się ważną prowincją imperium, a głównym ośrodkiem była Salona, usytuowana dalej na północ. Należy jednak wspomnieć, że mniejsze osady w okolicach dzisiejszego Cavtatu (Epidaurum) także odgrywały ważną rolę, będąc nadmorskimi ośrodkami handlu. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i fali wędrówek ludów uchodźcy z Epidaurum założyli osadę Ragusa na skalistej wysepce Laus. Z czasem, po zasypaniu kanału oddzielającego wyspę od stałego lądu (dzisiejsza ulica Stradun), osada połączyła się ze słowiańską Dubravą, tworząc fundament pod przyszłą potęgę Dubrownika. Republika Ragusy W latach 1358–1808 Republika Ragusy zachowywała szeroką autonomię, formalnie uznając zwierzchnictwo kolejno korony węgiersko-chorwackiej, a następnie Imperium Osmańskiego (płacąc daniny w zamian za swobodę handlu). Było to państwo nowoczesne, oparte na praworządności i innowacyjnych rozwiązaniach społecznych. Już w XIV wieku w Dubrowniku funkcjonowała kwarantanna, a w 1416 roku, jako jedno z pierwszych państw na świecie, zakazała handlu niewolnikami. Strategia przetrwania Republiki opierała się na sprawnej dyplomacji. Najlepszym tego przykładem jest przekazanie fragmentu terytorium (Neum) Imperium Osmańskiemu w 1699 roku. Ruch ten miał na celu fizyczne oddzielenie granic Ragusy od terytoriów kontrolowanych przez wrogą Republikę Wenecką, co na długie stulecia ukształtowało przebieg granic państwowych na Bałkanach. Bogactwo kraju wynikało z handlu solą (wydobywaną w Stonie) i potężnej floty handlowej, która docierała do najdalszych zakątków świata. Kres świetności położyło katastrofalne trzęsienie ziemi w 1667 roku, które zniszczyło większość renesansowej zabudowy miasta. Choć Dubrownik został odbudowany, jego znaczenie polityczne słabło, co ostatecznie wykorzystał Napoleon, wkraczając tam w 1806 roku i rozwiązując republikę dwa lata później. Atrakcje Dalmacji Południowej Region oferuje zróżnicowane atrakcje – od monumentalnej architektury miejskiej, przez historyczne systemy obronne, po dziką przyrodę wyspiarską. Dubrownik Stare Miasto w Dubrowniku, wpisane na listę UNESCO w 1979 roku, stanowi kwintesencję dalmatyńskiego baroku i renesansu. Do najważniejszych tamtejszych zabytków należą mury miejskie o długości ok. 2 km, które nigdy nie zostały zdobyte siłą. Ich wysokość, dochodząca do 25 m, oferuje wyjątkową perspektywę na czerwone dachy domów i turkusowy Adriatyk. Kluczowe obiekty wewnątrz murów to: Stradun – główna arteria miasta, wyłożona wyślizganym wapieniem, będąca centrum życia towarzyskiego; Pałac Rektorów – dawna siedziba najwyższych władz Republiki, dziś muzeum historyczne; Wielka Fontanna Onufrego – XV-wieczna budowla dostarczająca wodę z odległego o 12 km źródła; klasztor franciszkanów – miejsce, gdzie znajduje się jedna z najstarszych działających aptek w Europie (od 1317 roku). Ston i Pelješac Miasteczko Ston na półwyspie Pelješac słynie z najdłuższych murów obronnych w Europie (ok. 5,5 km), które w przeszłości chroniły saliny – źródła bogactwa Ragusy. Salina Ston funkcjonuje do dziś, produkując około 500 ton soli rocznie metodami naturalnymi, co czyni ją jednym z najstarszych wciąż działających tego typu obiektów na świecie. Zatoka Małostońska to z kolei europejskie centrum hodowli ostryg i muli. Unikatowy skład wody sprawia, że tamtejsze ostrygi (Ostrea edulis) mają wyjątkowy smak, doceniany przez smakoszy na całym świecie. Na farmach odbywają się degustacje, co stanowi jedną z najpopularniejszych atrakcji gastronomicznych regionu. W głębi półwyspu dominują winnice szczepu plavac mali. Najsłynniejsze lokalizacje to Dingač i Postup, gdzie winorośl rośnie na ekstremalnie stromych zboczach. Korčula Miasto Korčula jest często nazywane „małym Dubrownikiem” ze względu na swoje potężne mury obronne i wieże. Unikatowy układ urbanistyczny w kształcie szkieletu ryby zapewnia przyjemny powiew wiatrów morskich. Wyspa jest silnie związana z legendą o Marco Polo, którego domniemany dom narodzin znajduje się na starówce. Najważniejszą atrakcją kulturalną wyspy jest moreška – rycerski taniec z mieczami, który upamiętnia walkę chrześcijan z Maurami. Występy odbywają się regularnie w sezonie letnim i stanowią dynamiczne widowisko łączące choreografię walki z tradycyjną muzyką. Mljet Wyspa Mljet to propozycja dla turystów szukających kontaktu z naturą. Większość jej zachodniej części zajmuje park narodowy o tej samej nazwie z dwoma słonymi jeziorami (Veliko i Malo jezero). Na wysepce na środku Wielkiego Jeziora wznosi się XII-wieczny klasztor benedyktynów. Mljet jest również znany z Jaskini Odyseusza, gdzie według legendy grecki bohater spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Grota, dostępna od strony morza, zachwyca intensywnym błękitem wody. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Klimatyczne Bonn przyciąga miłośników historii i muzyki klasycznej
Bonn to miejsce, które z powodzeniem łączy powagę historycznego miasta federalnego z urokiem nadreńskiego ośrodka akademickiego. Mimo utraty statusu stolicy ośrodek ten zdołał nie tylko utrzymać swoje znaczenie polityczne, ale także przekształcić się w dynamiczne centrum turystyczne, naukowe i międzynarodowe. Jakie atrakcje skrywa Bonn? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Bonn na mapie Niemiec Od granic imperium do centrum demokracji Atrakcje turystyczne Bonn Znaczenie Bonn ukształtowała jego wyjątkowa lokalizacja. Pierwotnie wybrana przez Rzymian na potężną fortecę, z czasem stała się siedzibą elektorów Kolonii, aż w końcu – stolicą RFN. Bonn na mapie Niemiec Miasto rozpościera się w południowej części regionu Ren-Ruhr, będącego największym obszarem metropolitalnym w Niemczech, skupiającym ponad 11 milionów mieszkańców. Jego granice obejmują obszar na obu brzegach Renu, przy czym historyczne centrum i reprezentacyjne dzielnice są usytuowane po lewej stronie, natomiast dzielnica Beuel zajmuje brzeg prawy. Geograficznie Bonn znajduje się w odległości około 24 km na południe od Kolonii, co czyni je integralną częścią Nadrenii Północnej-Westfalii. Najbardziej wyjątkowym aspektem statusu prawnego Bonn jest tytuł miasta federalnego, przyznany w 1994 roku na mocy ustawy Berlin-Bonn. Status ten nie ma jedynie znaczenia honorowego. Oznacza, że Bonn pozostaje drugim ośrodkiem władzy w Niemczech, pozostającym siedzibą części struktur sześciu ministerstw federalnych i licznych agencji rządowych. Bonn usytuowane jest w miejscu, gdzie dolina Renu rozszerza się w Nizinę Kolońską, co wpływa na wyjątkowo łagodny klimat, zaliczany do najcieplejszych w Niemczech. Od południa miasto otaczają wzgórza Siebengebirge, co tworzy naturalną barierę chroniącą przed silnymi wiatrami i sprzyja uprawie winorośli w pobliskiej dolinie Ahr. Od granic imperium do centrum demokracji Początki zorganizowanego osadnictwa na terenie dzisiejszego Bonn sięgają I wieku p.n.e. W tym czasie rzymscy legioniści pod dowództwem Juliusza Cezara zidentyfikowali dogodne przejście przez Ren w miejscu zamieszkanym przez germańskie plemię Ubii. Około 10 roku n.e. Rzymianie wznieśli tam Castra Bonnensia – potężną fortecę wojskową, która stała się jednym z kluczowych punktów obronnych prowincji Germania Inferior. Twierdza, wielokrotnie przebudowywana (pierwotnie drewniana, od 70 r. n.e. kamienna), służyła rzymskim legionom, w tym słynnemu Legio I Minervia, przez ponad trzysta lat. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego osada nie przestała istnieć, a przeszła ewolucję w cywilne centrum handlowe i religijne. W IX wieku Bonn stało się frankońskim grodem o nazwie Bonnburg. Kluczowym momentem dla średniowiecznego rozwoju miasta była bitwa pod Worringen w 1288 roku. Po klęsce arcybiskupów Kolonii w starciu z mieszczanami, hierarchowie kościelni przenieśli swoją rezydencję właśnie do Bonn, czyniąc z niego stolicę elektoratu. Barokowy splendor i panowanie pruskie Od 1597 roku Bonn oficjalnie pełniło funkcję stolicy Elektoratu Kolonii i stałej rezydencji elektorów. To właśnie w tym okresie, zwłaszcza w XVII i XVIII wieku, miasto zyskało swoją barokową oprawę. Powstały wówczas monumentalne budowle, takie jak Pałac Elektorski (dziś główny gmach uniwersytetu) czy Pałac Poppelsdorf, które nadały Bonn charakter godny książęcej rezydencji. Złoty wiek baroku zakończył się gwałtownie w 1794 roku, kiedy miasto zostało zajęte przez francuskie wojska rewolucyjne. Okupacja napoleońska przyniosła ze sobą sekularyzację dóbr kościelnych i wprowadzenie kodeksu cywilnego, ale także znaczny spadek liczby ludności. Po kongresie wiedeńskim Bonn przeszło pod panowanie Prus. W 1818 roku powstał tam uniwersytet, który szybko stał się jedną z najważniejszych uczelni w Europie, kształcąc takie osobistości, jak Heinrich Heine czy Karl Marx. Tymczasowa stolica Najbardziej doniosły rozdział w nowoczesnej historii Bonn rozpoczął się po klęsce III Rzeszy. W 1948 roku miasto zostało wybrane na miejsce obrad Rady Parlamentarnej, która w gmachu Muzeum Koenig opracowała ustawę zasadniczą – nową konstytucję demokratycznych Niemiec. 10 maja 1949 roku Bonn zostało proklamowane tymczasową stolicą RFN. Decyzja o wyborze niewielkiego miasta nad Renem zamiast Frankfurtu nad Menem była podyktowana chęcią podkreślenia „tymczasowości” nowej państwowości i nadzieją na szybki powrót do Berlina. Atrakcje turystyczne Bonn Turystyka w Bonn opiera się na trzech głównych filarach: dziedzictwie muzycznym Beethovena, koncentracji muzeów i walorach przyrodniczych doliny Renu. Świątynie muzyki Centralnym punktem tożsamości miasta jest osoba Ludwiga van Beethovena, wielkiego kompozytora, który urodził się w Bonn w 1770 roku. Przy Bonngasse 20 znajduje się jedyny zachowany dom rodziny Beethovenów, który obecnie pełni funkcję muzeum. Tamtejsza kolekcja obejmuje setki oryginalnych eksponatów, w tym fortepian kompozytora wykonany przez Conrada Grafa, jego słynne trąbki słuchowe i rękopisy dzieł, między innymi „Sonaty Księżycowej”. Na centralnym placu miasta stoi imponujący brązowy posąg kompozytora, ufundowany m.in. przez Franza Liszta w 1845 roku. Monument stał się symbolem bońskiej dumy z muzycznego dziedzictwa. Dopełnienie stanowi Beethovenhalle – wspaniała sala koncertowa, będąca centrum życia muzycznego i główną sceną festiwalu Beethovenfest. Mila Muzeów Ciąg pięciu muzeów usytuowanych wzdłuż Willy-Brandt-Allee i Helmut-Kohl-Allee stanowi unikatowy w skali kraju kompleks edukacyjny. Na Milę Muzeów składają się: Dom Historii – jedno z najpopularniejszych muzeów w Niemczech, oferujące bezpłatny wgląd w powojenne losy kraju. Na powierzchni 4000 metrów kwadratowych zgromadzono ok. 7000 eksponatów, w tym służbowego mercedesa Konrada Adenauera, salonkę kolejową dawnych kanclerzy RFN, a także fragmenty muru berlińskiego; Hala Sztuki i Wystaw – obiekt o niezwykłej architekturze, nieposiadający własnych zbiorów, ale goszczący wystawy o światowej randze: od skarbów Watykanu, po retrospektywy wielkich mistrzów malarstwa; Muzeum Sztuki w Bonn – koncentruje się na sztuce nowoczesnej, dysponując jedną z najważniejszych kolekcji ekspresjonizmu nadreńskiego i niemieckiej sztuki powojennej; Muzeum Aleksandra Koeniga – zoologiczne muzeum badawcze, które fascynuje wystawą „Nasza Błękitna Planeta”, prezentującą różne ekosystemy, od afrykańskiej sawanny, po polarną tundrę. Historycznie gmach ten odegrał kluczową rolę jako miejsce narodzin niemieckiej demokracji w 1948 roku; Muzeum Niemieckie w Bonn – filia monachijskiej placówki, która w 2025 roku skupia się na sztucznej inteligencji. Wystawa „Mission AI” pozwala odwiedzającym interaktywnie poznawać zasady uczenia maszynowego i etyczne dylematy nowoczesnych technologii. Zielone oblicze Bonn Bonn jest miastem niezwykle zielonym, co w połączeniu z bliskością Renu stwarza idealne warunki do aktywnego wypoczynku. Wśród najciekawszych miejsc należy wymienić: Freizeitpark Rheinaue – ogromny park (160 ha) powstały na potrzeby Federalnej Wystawy Ogrodowej w 1979 roku. Znajduje się tam jezioro rekreacyjne, ogród japoński oraz liczne ścieżki rowerowe; Promenadę nad Renem – ciągnąca się kilometrami wzdłuż rzeki, oferuje doskonałe widoki na Siebengebirge. To popularne miejsce do joggingu, jazdy na rolkach i wizyt w ogródkach piwnych; Ogród Botaniczny przy pałacu Poppelsdorf – zarządzany przez uniwersytet, skrywa tysiące gatunków roślin, w tym słynne olbrzymie lilie wodne i egzotyczne okazy w szklarniach. Barokowy pałac w tle stanowi jedną z najpiękniejszych scenerii architektonicznych w mieście. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.