Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fizjoterapeuta i konsultant ds. wydajności ciała z National Biomechanics Institute, nazywa to „treningiem interwałowym w przebraniu”. Taki rytm podnosi tętno i przyspiesza oddech. Dzięki temu poprawia się wydolność układu krążenia i rośnie VO₂ max. – W praktyce trenujesz serce, by wydajniej dostarczało tlen, podczas gdy mięśnie pracują z pełną mocą – wyjaśnia Hashish. Wspinaczka buduje też wszechstronną siłę w sposób, do którego niewiele innych aktywności może się zbliżyć. – Gdy mówimy o wzmacnianiu mięśni, mamy zazwyczaj na myśli trzy rodzaje ich pracy – tłumaczy Joyce Gomes-Osman, fizjoterapeutka i neurolog z University of Miami Miller School of Medicine. Pierwszy to skurcz koncentryczny – na przykład wtedy, gdy podciągasz się w górę, a włókna mięśniowe się skracają. Drugi to skurcz ekscentryczny – gdy opuszczasz się w kontrolowanym zjeździe, wydłużając włókna pod obciążeniem. Trzeci rodzaj to skurcz izometryczny, gdy trwasz w bezruchu, opierając się sile, na przykład stając na mikroskopijnym stopniu i jednocześnie napinając całe ciało, żeby utrzymać pozycję. – Fascynujące we wspinaczce jest to, że wykonujesz wszystkie trzy rodzaje pracy mięśniowej niemal bez zastanowienia. Często w ramach jednej sekwencji ruchów – mówi Gomes-Osman. Taki „multitasking” całego ciała przynosi wymierne efekty. Metaanaliza dziewięciu badań wykazała, że wspinaczka znacząco poprawia moc, wysokość wyskoku oraz siłę mięśni tułowia, górnych i dolnych partii ciała. – Kiedy się wspinasz, budujesz siłę praktycznie we wszystkich grupach mięśniowych – mówi Horodyskyj. – To naprawdę trening całego ciała. Ponieważ każdy chwyt wymaga utrzymania napięcia i wytrzymałości, wspinanie świetnie rozwija też siłę chwytu i wytrzymałość przedramion. To z kolei jest zaskakująco dobrym wskaźnikiem zdrowia i długości życia. Badania pokazują, że słabszy uścisk dłoni wiąże się z gorszym stanem układu krążenia i wyższą ogólną śmiertelnością. Pośrednio odzwierciedla on bowiem ogólną kondycję mięśni i zdolność organizmu do wykonywania podstawowych codziennych ruchów. – Mówiąc krótko, silniejsze dłonie mogą oznaczać silniejsze, dłuższe życie – podsumowuje Rohleder. Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Wspinaczka nie tylko buduje mięśnie. Uczy także, jak współpracują, bo każdy ruch – sięgnięcie, skręt, odepchnięcie – wymaga koordynacji oraz drobnych korekt równowagi i kontroli. – Wspinanie to trening równowagi w przebraniu – mówi Hashish. – Każdy stopień uczy mikrokorekt, które wyostrzają stabilność. Wspinacze poruszają się w głębokich zakresach zgięcia bioder i barków, wyprostu stawu skokowego i rotacji kręgosłupa. Często robią to, jednocześnie utrzymując ciężar całego ciała. Dzięki temu rozwijają mobilność, której wielu sportowców może im tylko pozazdrościć. – Używasz krańcowych zakresów ruchu, do których większość sportów nawet się nie zbliża – wyjaśnia Hashish. – A ponieważ robisz to pod obciążeniem, stawy pozostają mobilne i mocne. To kwintesencja tzw. sprawności funkcjonalnej – zdolności do sprawnego poruszania się w schematach ruchu potrzebnych na co dzień, takich jak przysiad, sięganie, przyciąganie czy stabilizowanie. Dzięki temu można wykonywać codzienne czynności bezpieczniej i z mniejszym wysiłkiem. Tego typu sprawność jest też silnie powiązana z mniejszym ryzykiem urazów oraz dłuższym, zdrowszym życiem. Jak podkreśla Rohleder, adaptacje, których wymaga wspinaczka, nie tylko poprawiają wyniki sportowe. – Sprawiają też, że codzienne zadania wymagają od nas mniej wysiłku – mówi. Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Poza wyzwaniami fizycznymi wspinanie to także gra umysłowa. Każda droga, każde wejście i zejście wymagają strategii, pamięci i kreatywności. – We wspinaczce musisz planować kilka ruchów naprzód, „czytać” skałę, wyznaczać kolejne kroki, zachować spokój pod presją i dostosowywać się, gdy coś nie idzie zgodnie z planem – mówi Horodyskyj.– To sport, który wymaga rozumienia własnego ciała i tego, jak porusza się w przestrzeni. Dzięki temu rozwijasz koordynację, pewność siebie i zaufanie do samego siebie – dodaje Alyson Chun, zastępczyni dyrektora programów Adventure Sports and Recreation na Stanford University. Takie zaangażowanie poznawcze przynosi efekty także poza ścianą. Badanie opublikowane w „Journal of Human Kinetics” wykazało, że doświadczeni wspinacze mają szybszą prędkość przetwarzania informacji i lepsze postrzeganie przestrzenne niż osoby początkujące. Pokonywanie złożonych dróg wzmacnia bowiem połączenia nerwowe między ruchem, pamięcią i podejmowaniem decyzji. Badania pokazują również, że wspinanie może zmniejszać objawy depresji i lęku oraz poprawiać nastrój i poczucie własnej wartości. Dzieje się tak dzięki połączeniu uważnego ruchu i natychmiastowej informacji zwrotnej. – Pacjenci, którzy się wspinają, opisują to jako wyciszenie natrętnych myśli i emocji – mówi Anika Frühauf, adiunktka na University of Innsbruck i współautorka tych badań. Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Połączenie ruchu, uważności i wzajemnego zaufania pogłębia też więzi społeczne. – Uczestnicy często opisują silne poczucie zaufania budowanego między partnerami wspinaczkowymi. Szczególnie poprzez asekurowanie, kiedy jedna osoba dosłownie odpowiada za bezpieczeństwo drugiej – wyjaśnia Frühauf. Chun widzi to zjawisko na co dzień w swojej pracy. – Wspinacze uczą się wyznaczać cele, ciężko na nie pracować, próbować nowych rzeczy, ponosić porażki i odnosić sukcesy – mówi. – A kiedy wszystko to dzieje się w otoczeniu innych wspinaczy, którzy ci kibicują, ta aktywność staje się niezwykle satysfakcjonująca. Wspinanie w plenerze dodatkowo wzmacnia udowodnione już korzyści płynące z przebywania na łonie natury. Należą do nich lepszy nastrój, mniejszy poziom stresu i większe poczucie witalności. – Wspinanie pozwala wchodzić z krajobrazem w interakcję, zamiast tylko się nim zachwycać z daleka. Dzięki temu korzystasz z uroków przebywania na zewnątrz w najbardziej namacalny sposób – podkreśla Horodyskyj. Nic dziwnego, że w badaniu z 2025 roku 73 procent wspinaczy zadeklarowało poprawę zdrowia psychicznego po rozpoczęciu uprawiania tego sportu. Źródło: National Geographic
Uznano go za zmarłego na Mount Evereście. Alpinista cudem przeżył w strefie śmierci
Mount Everest, najwyższa góra świata, od dekad fascynuje odkrywców, lecz każdy, kto próbuje ją zdobyć, musi liczyć się z ryzykiem. Powyżej 8 tys. metrów rozciąga się tzw. „strefa śmierci”, czyli obszar, w którym tlen staje się luksusem, a siły opuszczają nawet najbardziej doświadczonych alpinistów. To właśnie tam wydarzył się cud, a człowiek uznany za martwego odzyskał przytomność.
Po kilku godzinach bezskutecznej reanimacji grupa alpinistów uznała, że nie jest już w stanie nic zrobić. Na wąskiej grani, ponad 8500 metrów nad poziomem morza, pozostawili swojego towarzysza przekonani, że zmarł. O jego śmierci poinformowano rodzinę, a wiadomość o tragedii zaczęła obiegać świat. Kilkanaście godzin później wydarzyło się jednak coś, czego nikt nie potrafił wyjaśnić – mężczyzna odzyskał świadomość i zaczął walczyć o życie. Na krawędzi życia i śmierci W maju 2006 roku australijski alpinista Lincoln Hall omal nie dołączył do tragicznej listy tych, którzy nie wrócili z Mount Everestu. Po udanym zdobyciu szczytu jego organizm odmówił posłuszeństwa podczas zejścia. Współtowarzysze przez wiele godzin walczyli o jego życie, ale gdy stracił przytomność i przestał reagować, uznali, że nie ma już nadziei. Na wysokości około 8500 metrów zostawili go na grani, przekonani, że zmarł. Następnego ranka, czyli 26 maja, rodzina Halla została oficjalnie powiadomiona o jego śmierci. Jednak los napisał inny scenariusz. Kilkanaście godzin później 45-letni wówczas Dan Mazur, wspinający się z grupą alpinistów i szerpów, natknął się na siedzącego przy krawędzi grani mężczyznę. Hall, bez czapki i rękawiczek, z rozpiętym kombinezonem, wyglądał jak widmo. – Siedział tam po prostu z otwartymi ustami. Nie miał tlenu, czapki, gogli ani żadnego sprzętu. Myśleli, że nie żyje, więc zabrali jego rzeczy. Prawdopodobnie był bliski śmierci – wspominał Mazur w rozmowie z magazynem „People”. Dramatyczna akcja ratunkowa na Evereście Mazur i jego towarzysze początkowo nie dowierzali, że mężczyzna, którego spotkali w „strefie śmierci”, wciąż żyje. Lincoln Hall reagował na głosy, choć jego organizm był na granicy wyczerpania. Dla wspinaczy, którzy planowali wejście na szczyt, był to moment decyzji – kontynuować wspinaczkę czy ratować nieznajomego. – Jak można było po prostu przejść obok kogoś takiego? Siedział, podnosił ręce i mówił do nas. Gdybyśmy go zostawili, nie moglibyśmy z tym żyć – wspominał później Mazur. Hall był w stanie głębokiego wychłodzenia i cierpiał na halucynacje spowodowane niedotlenieniem mózgu. Uważał, że znajduje się na łodzi z Szerpami, z którymi odbywa spokojny rejs. Mazur i jego zespół natychmiast przystąpili do pomocy – podali mu tlen z zapasowej butli, batonik energetyczny i wodę. Każda czynność, nawet założenie rękawiczek czy zapięcie kurtki, wymagała od Halla ogromnego wysiłku i nieustannej motywacji ze strony ratowników. Jego dłonie były niemal całkowicie odmrożone, skóra przybrała żółtawy odcień, a ciało zdradzało objawy obrzęku mózgu. Dzięki oznaczeniom na jego ubraniu Mazur zdołał ustalić, z jakiej ekspedycji pochodził, i przekazał wiadomość do bazy, że Hall żyje. W tym czasie jego własna grupa zrezygnowała z dalszej wspinaczki, by uczestniczyć w akcji ratunkowej. – Straciliśmy cztery godziny i sporo tlenu, ale wiedzieliśmy, że nie ma innego wyjścia. Ta góra potrafi uświadomić, jak cienka jest granica między życiem a śmiercią – opowiadał Mazur. Z pomocą Mazura i Szerpów Hall został sprowadzony niżej, gdzie rozpoczęto walkę o jego życie. Lekarze później stwierdzili, że jego uratowanie było niemal niemożliwe, gdyż cierpiał na poważne odmrożenia i chorobę wysokościową, a jego organizm był skrajnie wyczerpany. Po ewakuacji do Katmandu przeszedł długą rekonwalescencję i wrócił do zdrowia, tracąc jedynie końcówki kilku palców. Finalnie zmarł 6 lat później na raka, który – jak ustalono – rozwinął się u niego w wyniku narażenia na azbest, gdy w młodości pomagał ojcu przy budowie domków letniskowych. Źródło: VT.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
To opowieść, która mimo upływu lat wciąż porusza i budzi podziw. Ada Blackjack miała zaledwie 23 lata, kiedy znalazła się na skutej lodem wyspie, z dala od ludzi i świata, zmagając się z chłodem, głodem i samotnością. Jej jedynym towarzyszem był kot.
Spis treści: Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Na początku ubiegłego wieku Arktyka pozostawała miejscem niemal nieznanym, a przez to niebezpiecznym. Wyprawy na polarne pustkowia podejmowali wówczas głównie mężczyźni, przekonani, że tylko oni są w stanie przetrwać w świecie lodu i ciszy. Los sprawił jednak, że wśród uczestników jednej z takich ekspedycji znalazła się młoda kobieta, która nie szukała przygody, lecz możliwości utrzymania siebie i dziecka. Wyspa, do której dotarła, miała dać jej pracę i szansę na zmianę życia. Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna, gdyż zastane tam warunki szybko zamieniły codzienność w nieustanną walkę o przetrwanie. To, co miało być prostym zadaniem, stało się próbą siły, wytrwałości i odwagi w jednym z najbardziej bezlitosnych krajobrazów na Ziemi. Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Ada Deletuk, która później zyskała popularność jako Ada Blackjack, urodziła się w 1898 roku w Spruce Creek na Alasce, niedaleko Nome – osady, która w czasie gorączki złota przyciągała poszukiwaczy przygód i szczęścia. Choć Ada była Inupiatką, jej dorastanie przebiegało inaczej niż w tradycyjnych rdzennych społecznościach. Nie uczono jej polowania, tropienia zwierzyny ani przetrwania w arktycznej dziczy. Wychowywali ją metodystyczni misjonarze, którzy kładli nacisk na naukę języka angielskiego, czytania Biblii oraz prowadzenia domu zgodnie z zachodnimi normami. Ada nauczyła się szyć, gotować potrawy „dla białych” i wykonywać prace, które w jej późniejszym życiu okazały się dla niej zarówno ratunkiem, jak i przekleństwem. W wieku zaledwie 16 lat wyszła za mąż za Jacka Blackjacka, mężczyznę prowadzącego psie zaprzęgi. Małżeństwo nie przyniosło jej jednak bezpieczeństwa ani stabilizacji. Para miała troje dzieci, z których dwoje zmarło, a jedyne ocalałe (czyli pięcioletni Bennett) poważnie chorowało na gruźlicę. W 1921 roku Jack opuścił rodzinę, zostawiając Adę samą na Półwyspie Seward bez środków do życia. Zdesperowana, odbyła liczącą około 64 kilometry pieszą drogę do Nome, niosąc chłopca na rękach, gdy nie był już w stanie samodzielnie iść. Tam, nie mogąc zapewnić mu odpowiedniej opieki, podjęła jedną z najbardziej bolesnych decyzji w swoim życiu i oddała go do lokalnego sierocińca. Przysięgła jednak, że zrobi wszystko, by pewnego dnia sprowadzić go z powrotem. Właśnie dlatego we wrześniu 1921 roku, gdy do Nome zawinął statek „Victoria” z młodymi mężczyznami przygotowującymi ekspedycję na odległą Wyspę Wrangla, Ada dostrzegła w tym szansę. Poszukiwano osoby mówiącej po angielsku i potrafiącej szyć, czyli dokładnie tego, czego ją uczono. Miesięczna pensja w wysokości 50 dolarów mogła umożliwić jej odzyskanie Bennetta. Nawet fakt, że Inuici, którzy mieli dołączyć do wyprawy, wycofali się w ostatniej chwili, jej nie zniechęcił. 21 września 1921 roku Ada wyruszyła na północ wraz z czterema mężczyznami i kotką o imieniu Victoria, nie wiedząc jeszcze, że ta podróż stanie się najtrudniejszą próbą jej życia. Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Po dotarciu na Wyspę Wrangla początkowo wszystko wskazywało na to, że wyprawa przebiegnie zgodnie z planem. Allan Crawford, Lorne Knight, Fred Maurer i Milton Galle rozbili obóz, wywiesili brytyjską flagę i rozpoczęli badanie terenu. Klimat wydawał się łagodniejszy, niż zakładano, a obecność zwierzyny (zwłaszcza lisów, ptaków i okazjonalnie fok) pozwalała uzupełniać zapasy. Ada wykonywała obowiązki, dla których ją zatrudniono: szyła ubrania, naprawiała sprzęt i przygotowywała posiłki. Wszyscy byli przekonani, że latem przypłynie statek z kolejną dostawą żywności, dlatego zapasów nie racjonowano tak ostrożnie, jak należało. Statek jednak nigdy nie dotarł. Jednostka wysłana z zaopatrzeniem utknęła w lodzie i została zmuszona do odwrotu, co dla obozu oznaczało konieczność przetrwania zimy bez wsparcia. Wraz ze spadkiem temperatur i nadejściem nocy polarnej narastało zmęczenie, frustracja i poczucie zagrożenia. Zwierzyna zaczęła znikać z okolic obozu, a u Lorne’a Knighta pojawiły się objawy szkorbutu: osłabienie, ból stawów i krwawiące dziąsła. Gdy zapasy były na wyczerpaniu, Crawford, Maurer i Galle podjęli dramatyczną decyzję. W styczniu 1923 roku wyruszyli przez zamarznięte morze, by dotrzeć do lądu i sprowadzić pomoc. Zabrali psy zaprzęgowe i część racji żywnościowych. Nie wrócili, a ślad po nich na zawsze zaginął. Ada wówczas została sama z Knightem, którego stan stale się pogarszał. Co więcej, mężczyzna wyładowywał na niej swoje frustracje, choć przejęła wszystkie obowiązki. 23-latka zapisała w dzienniku: „Nigdy nie pomyślał, jak trudno jest kobiecie zastąpić czterech mężczyzn”. Finalnie 23 czerwca 1923 roku Knight zmarł, a jej jedyną towarzyszką została kotka Vic. Ada się nie poddała. Codziennie zastawiała sidła, polowała na ptaki i foki, szyła ubrania ze skór i zostawiała w obozie notatki z informacją, dokąd się udała na wypadek, gdyby pomoc przybyła pod jej nieobecność. W dzienniku często pisała o synu, uszyła dla niego nawet parę kapci. W końcu 20 sierpnia 1923 roku, czyli po blisko dwóch latach od przybycia na wyspę, do brzegu dotarł szkuner Donaldson. Ada była wyczerpana, lecz żywa. Członkowie załogi byli pod wrażeniem porządku w obozie i twierdzili, że mogłaby przetrwać tam z Victorią jeszcze jedną zimę. Ada nie przypisywała jednak sobie bohaterstwa, lecz powtarzała, że była po prostu matką, która chciała wrócić do syna. Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Po powrocie na Alaskę Ada Blackjack trafiła w sam środek zainteresowania mediów. Prasa chciała dowiedzieć się, jak zdołała przeżyć w warunkach, które odebrały życie czterem zdrowym mężczyznom. Początkowy podziw szybko jednak ustąpił podejrzeniom i oskarżeniom. Zarzucano jej, że nie zrobiła wystarczająco dużo, by ocalić Lorne’a Knighta. Jeden z członków ekipy ratunkowej próbował nawet udowodnić jej winę, wyrywając z jej dziennika strony, które jasno świadczyły o jej trosce i wysiłkach. Z czasem jego manipulacje wyszły na jaw, a rodzice Knighta podkreślali publicznie, że Ada opiekowała się ich synem najlepiej, jak było to możliwe i nazywali ją bohaterką. Dzięki pieniądzom z wyprawy mogła sprowadzić Bennetta do Seattle na leczenie i na pewien czas odsunąć się od reporterów. Jej życie nie stało się jednak łatwiejsze. Otóż ponownie wyszła za mąż i urodziła drugiego syna, Billy’ego, lecz trudności finansowe znów zmusiły ją do oddania obu chłopców do sierocińca – tym razem na dziewięć lat. Bennett nigdy nie odzyskał pełni zdrowia i zmarł w 1972 roku. Ada przeżyła go o dziesięć lat. Pracowała później m.in. przy hodowli reniferów, nieustannie zmagając się z ubóstwem. Zmarła w wieku 85 lat w Palmer na Alasce. Jej grób w Anchorage nosi napis: „Bohaterka wyprawy na Wyspę Wrangla”. Syn Billy wspominał ją później jako „jedną z najbardziej kochających matek i jedną z największych bohaterek w historii eksploracji Arktyki”. Źródła: Oceanwide Expedition, Atlas Obscura, Myślakowice Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Targane wiatrem dalekie wyspy, na których żyje więcej owiec niż ludzi” – o ten archipelag spierają się dwa kontynenty
Archipelag Falklandów, targany historycznym konfliktem i zamieszkany przez potomków brytyjskich osadników, skrywa więcej tajemnic niż mogłoby się wydawać. Choć wielu kojarzy go wyłącznie z wojną z 1982 roku, to dziś jest to miejsce o dynamicznej gospodarce, zaskakująco wysokim PKB i wyjątkowej kulturze wyspiarskiej.
Spis treści: Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Archipelag Falklandów, znany również jako Malwiny, to miejsce o niepowtarzalnym charakterze i burzliwej przeszłości. Położone na południowym Atlantyku wyspy od lat przyciągają uwagę nie tylko miłośników przyrody i podróżników, lecz także obserwatorów polityki międzynarodowej. Wpływy brytyjskie widoczne są tu na każdym kroku – od architektury, przez język, po codzienne życie mieszkańców. Jednocześnie Falklandy wciąż pozostają przedmiotem sporu między Wielką Brytanią a Argentyną, co wpływa na ich rozwój i tożsamość. Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Brytyjskie przejęcie wysp i początek sporu z Argentyną Falklandy, czyli Malwiny, to archipelag liczący ponad 700 wysp, z czego największe to Falkland Wschodni i Falkland Zachodni. Leżą one około 500 km od wybrzeży Argentyny. Pierwsze wzmianki o wyspach pochodzą z XVII wieku, choć istnieją przypuszczenia, że mogły być znane wcześniej hiszpańskim i portugalskim żeglarzom. Formalne brytyjskie osadnictwo rozpoczęło się w 1765 roku, gdy Anglicy założyli Port Egmont. Jednak wyspy szybko stały się przedmiotem rywalizacji między Francją, Hiszpanią a później także Zjednoczonym Królestwem i Argentyną. Po uzyskaniu niepodległości przez Argentynę w 1816 roku, kraj ten zaczął rościć sobie prawa do Malwin. W 1833 roku Wielka Brytania przejęła kontrolę nad wyspami, co do dziś pozostaje przedmiotem sporu między oboma krajami. Argentyńskie roszczenia mają oparcie zarówno w historii kolonialnej, jak i w strategicznym położeniu wysp. Według analizy polskich badaczy „Falklandy – Malwiny” przygotowanej przez UMCS w Lublinie już od pierwszych dekad XIX wieku wyspy funkcjonowały jako brytyjskie terytorium zamorskie, a napływ kolonistów przyczynił się do wykształcenia specyficznej kultury mieszkańców. Wojna o Falklandy w 1982 roku i jej konsekwencje Spór o Falklandy (Malwiny) wszedł w nową fazę 2 kwietnia 1982 roku, gdy argentyńskie wojska zajęły wyspy. Operacja ta była próbą odzyskania archipelagu, lecz spotkała się z szybką i zdecydowaną reakcją Wielkiej Brytanii. Rozpoczęła się krótka, lecz intensywna wojna trwająca 74 dni. Brytyjczycy odzyskali kontrolę nad wyspami, a konflikt pochłonął życie ponad 900 osób, w tym 649 Argentyńczyków i 255 Brytyjczyków. Wojna o Falklandy miała poważne konsekwencje polityczne – zarówno dla Argentyny, która doświadczyła po niej upadku junty wojskowej, jak i dla Wielkiej Brytanii, gdzie Margaret Thatcher zyskała poparcie opinii publicznej. Międzynarodowo konflikt uznawany jest za jedno z kluczowych starć zimnej wojny na południowej półkuli. Mimo iż wyspy pozostały pod zarządem brytyjskim, Argentyna nie przestaje podnosić roszczeń do tego terytorium. Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Przemiany ekonomiczne archipelagu i główne źródła dochodów Tradycyjna gospodarka Falklandów opierała się na hodowli owiec oraz produkcji wysokiej jakości wełny eksportowanej głównie do Europy. Już w XIX wieku powstały tu liczne farmy owcze, a produkcja wełny stała się fundamentem lokalnego dobrobytu. W drugiej połowie XX wieku sytuacja ekonomiczna wysp uległa diametralnej zmianie. W 1987 roku rząd Falklandów rozpoczął sprzedaż licencji na połowy ryb w swoich wodach terytorialnych, co szybko przyniosło znaczne dochody. Dochód z licencji połowowych stał się głównym źródłem finansowania lokalnych usług publicznych – systemu ochrony zdrowia, edukacji i infrastruktury. Według badań „Rozwój gospodarczy terytoriów zależnych na Atlantyku Południowym”, przeprowadzonych na Uniwersytecie w Buenos Aires, wpływy z połowów ryb, szczególnie kałamarnic, przekraczają obecnie 40 mln dolarów rocznie. To właśnie sprzedaż licencji połowowych pozwoliła wyspom osiągnąć jeden z najwyższych poziomów PKB per capita w regionie. Eksport, usługi i znaczenie turystyki Obecnie eksport Falklandów obejmuje głównie: wełnę z owiec, ryby i owoce morza (głównie kałamarnice), znaczki pocztowe oraz monety kolekcjonerskie. W ostatnich latach coraz większe znaczenie zyskuje turystyka. Falklandy odwiedza rocznie kilka tysięcy turystów, głównie z Europy i Stanów Zjednoczonych, zainteresowanych przyrodą oraz historią wysp. Najważniejsze atrakcje to obserwacje pingwinów, słoni morskich, jak również zwiedzanie stolicy Stanley oraz miejsc związanych z wojną o Falklandy. Rozwijają się także usługi lokalne, związane z obsługą przyjezdnych i logistyką. Wyspy są samowystarczalne pod względem podstawowych produktów żywnościowych, choć wiele towarów importuje się z Wielkiej Brytanii. Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Spór argentyńsko-brytyjski w XXI wieku Mimo upływu ponad czterech dekad od wojny, konflikt o Falklandy/Malwiny wciąż pozostaje nierozstrzygnięty. Argentyna regularnie podnosi roszczenia do wysp, powołując się na rezolucje ONZ dotyczące dekolonizacji. W 2013 roku prezydent Cristina Kirchner wystąpiła oficjalnie o rozpoczęcie negocjacji w sprawie przekazania wysp, jednak rząd brytyjski oraz mieszkańcy Falklandów nie wyrazili na to zgody. W marcu 2013 roku odbyło się referendum, w którym ponad 99% głosujących opowiedziało się za pozostaniem pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii. Był to wyraźny sygnał dla społeczności międzynarodowej, że mieszkańcy wysp czują się związani z Wielką Brytanią zarówno kulturowo, jak i politycznie. Jednocześnie wciąż trwają spory dotyczące granic morskich i prawa do wydobycia surowców naturalnych w strefie ekonomicznej Falklandów. Co istotne, ONZ do dziś nie przyznała Argentynie prawa do wyłącznego rozstrzygania o losie wysp. Życie codzienne, kultura i atrakcje turystyczne archipelagu Życie na Falklandach to nie tylko historia konfliktów, ale także codzienność małej, zżytej społeczności. Stolica wysp, Stanley, zachowała charakter brytyjskiego miasteczka – z czerwonymi budkami telefonicznymi, klasycznymi pubami i szkołami nauczającymi w języku angielskim. Około 3,5 tys. mieszkańców wysp to głównie potomkowie brytyjskich osadników, ale coraz częściej przybywają tu także osoby z innych krajów. Kultura Falklandów jest mieszanką brytyjskich tradycji z wpływami południowoamerykańskimi. Ważną częścią tożsamości mieszkańców są coroczne obchody rocznic związanych z wojną o Malwiny oraz pielęgnowanie lokalnych zwyczajów. Typowe dania kuchni wyspiarskiej opierają się na baraninie i rybach, a lokalne święta łączą elementy brytyjskiego dziedzictwa z lokalną specyfiką. Archipelag słynie z wyjątkowej fauny. Można tu obserwować kilka gatunków pingwinów, słonie morskie, lwy morskie oraz wiele ptaków. Wśród turystów dużą popularnością cieszą się także wycieczki śladami bitew z 1982 roku oraz zwiedzanie Muzeum Wysp Falklandzkich, gdzie można zapoznać się z historią, kulturą i codziennym życiem mieszkańców. Stanley to także centrum administracyjne, edukacyjne i gospodarcze wysp. Znajduje się tu wiktoriańska katedra, pomnik z wielorybich kości szczękowych oraz liczne miejsca upamiętniające historię regionu. Mimo izolacji i surowego klimatu, mieszkańcy wysp tworzą zżytą społeczność, otwartą na turystów i nowe doświadczenia. Źródła: Falklands.gov.fk, Universidad de Buenos Aires, Falklands Museum Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
To tutaj odpoczywała Brigitte Bardot. Dziś ten kurort przypomina sceny z horroru
Lata temu luksusowy kurort na wybrzeżu Morza Śródziemnego przyciągał jak magnes turystów, którzy szukali odpoczynku na rozgrzanych plażach, w wystawnych restauracjach i hotelach. Z czasem rejon ten zamienił się w miejsce jak scenografia z horroru.
Spis treści: Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Warosia to dawna dzielnica turystyczna Famagusty – miejscowości kontrolowanej przez Cypr i Cypr Północny. W latach 60. XX wieku ten region tętnił życiem. Turyści uwielbiali odwiedzać hotele, kasyna, restauracje w Warosii, a także wylegiwać się na skąpanej w słońcu plaży. Wszystko zmieniło się w 1974 roku, po inwazji Turcji na Cypr. Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Ponad pół wieku temu kurort Warosia na Cyprze, który powstał około dwóch kilometrów od Famagusty – wówczas najważniejszego portu na wyspie – nazywany był „Copacabaną Morza Śródziemnego”. Słoneczny klimat, krystalicznie czysta woda i złote plaże sprawiały, że miejsce to stało się symbolem luksusu i beztroskiego wypoczynku. Kurort odwiedzały największe ówczesne sławy, takie jak Elizabeth Taylor, Richard Burton, Raquel Welch czy Brigitte Bardot. To właśnie ich obecność przyciągała jeszcze więcej turystów, którzy chcieli wypoczywać tak jak hollywoodzkie gwiazdy. W szczytowym okresie działało tu 45 hoteli i 60 apartamentowców, a także kasyna, kina, muzea, teatry i ekskluzywne butiki. Warosia generowała niemal 50% całego ruchu turystycznego na Cyprze, a jej rozwój przyczynił się do gospodarczego boomu w regionie. Ulice tętniły życiem przez całą dobę – od porannych spacerów nad brzegiem morza, przez popołudniowe zakupy, aż po wieczorne wizyty w kasynach i restauracjach z muzyką na żywo. Kurort był wzorem nowoczesnej architektury hotelowej lat 60. i 70., a jego dynamiczny rozwój sprawił, że był jednym z najbardziej dochodowych rejonów turystycznych w Europie. Kres „cypryjskiego raju” nastąpił w 1974 roku. Z miasta musiało uciekać kilkadziesiąt tysięcy Greków cypryjskich z powodu niespodziewanej inwazji Turcji. Po mieszkańcach i turystach zostały opuszczone domy, hotele i lokale usługowe. Zostawili wszystko, licząc na szybki powrót – ten jednak nigdy nie nastąpił. Z biegiem lat kurort Warosia zaczął niszczeć i zamienił się w miasto widmo, budząc fascynację miłośników „mrocznej turystyki” i nostalgii za utraconym rajem. Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka „Przełom” w historii dawnego wakacyjnego raju nastąpił 8 października 2020 roku. Wówczas władze tureckie ogłosiły częściowe otwarcie Warosii, co po raz pierwszy od 46 lat umożliwiło ograniczony dostęp do tej opuszczonej dzielnicy Famagusty. Zwiedzanie było możliwe w godzinach 8:00–20:00, jednak nadal obowiązywał zakaz wstępu do prywatnych posiadłości, dawnych hoteli i apartamentowców. W praktyce oznaczało to możliwość spaceru po wyznaczonych trasach – bez prawa wejścia do budynków. Decyzja Turcji wywołała ogromne kontrowersje na arenie międzynarodowej. Rzecznik greckiego rządu, Stelios Pecas, jednoznacznie potępił ten ruch i wezwał Ankarę do wycofania się z otwarcia. Obawy dotyczyły zarówno aspektów prawnych (naruszenia statusu strefy zdemilitaryzowanej), jak i humanitarnych – wielu dawnych mieszkańców nadal rości sobie prawa do majątków pozostawionych w Warosii. Hubert Faustmann, profesor z Uniwersytetu w Nikozji, wskazał jednak, że motywacją do otwarcia mogły być względy czysto praktyczne – zamknięta strefa od dawna przyciągała miłośników „mrocznej turystyki”, a kontrolowanie ich napływu było coraz trudniejsze. – Ta część miasta znalazła się w czołówce miejsc turystycznych pod względem nielegalnej turystyki, dlatego zaczęto otwierać pewne części Warosii. Obecnie jest to miejsce turystyczne z wycieczkami z przewodnikiem, rowerami elektrycznymi, pojazdami i kawiarniami – wyjaśnił Faustmann. Otwarcie kurortu-widma przez wielu obserwatorów uznawane jest za element gry politycznej między Cyprem, Turcją a wspólnotą międzynarodową. Dla części turystów to jednak po prostu fascynujący punkt na mapie nieoczywistych kierunków podróży. Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Podobne miejsca jak Warosia przyciągają dziś turystów poszukujących emocji i wyjątkowych wrażeń. To osoby zainteresowane historią, dramatem ludzkim i surową estetyką opuszczonych przestrzeni. Umiłowanie „mrocznej turystyki” staje się coraz bardziej widoczne, także za sprawą platform takich jak TikTok czy Instagram, gdzie użytkownicy dokumentują swoje wyprawy do miejsc naznaczonych tragedią. Wideo i zdjęcia ze Strefy Czarnobylskiej, japońskiej wyspy Hashima, faweli w Rio de Janeiro czy opuszczonych amerykańskich miast przemysłowych zdobywają miliony wyświetleń i zachęcają kolejne osoby do odwiedzin. W przypadku Warosii – fascynacja wynika z połączenia luksusowej przeszłości, dramatycznego upadku i tajemniczej atmosfery miasta zamkniętego na dziesięciolecia. W lipcu 2021 roku ogłoszono drugi etap częściowego otwarcia Warosii. Najważniejszym krokiem była demilitaryzacja części obszaru, która umożliwiła poszerzenie dostępu dla zwiedzających oraz rozwinięcie infrastruktury turystycznej – pojawiły się nowe punkty widokowe, ścieżki piesze i punkty informacyjne. Dziś Warosia nie tylko opowiada historię upadku, ale również staje się symbolem turystyki alternatywnej, która balansuje na granicy pamięci, traumy i estetyki zniszczenia. Źródło: Forsal.pl, Interia.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
350 osób ewakuowanych z Mount Everest. 200 himalaistów wciąż czeka na ratunek
Intensywne opady śniegu zaskakująco uderzyły we wschodnią ścianę Mount Everest i uwięziły ponad 500 turystów z Chin. Trwa akcja ratunkowa. Ekipa poszukuje zaginionych i sukcesywnie ściąga himalaistów ze szlaku.
Setki mieszkańców i ratowników uczestniczą w akcji oczyszczania szlaków prowadzących na Mount Everest, na których nagła śnieżyca zasypała ponad 500 himalaistów. Zwykle łagodny październik przyniósł niespodziewane opady, których nie przewidzieli nawet przewodnicy. 200 zaginionych himalaistów – akcja ratunkowa na Mount Everest Wielu turystów z Chin rozpoczęło w miniony weekend wędrówkę na najwyższy szczyt świata – Mount Everest. Zgromadzili się oni w Dolinie Karama w Tybecie, które prowadzi do wschodniej ściany góry. Czemu na wyprawę ruszyli turyści akurat z Chin? Trafili pechowo: niespodziewana śnieżyca uderzyła akurat wtedy, gdy w Państwie Środka trwa ośmiodniowy Złoty Tydzień, czyli jedno z najdłuższych świąt w Chinach. Większość osób ma wtedy wolne, a niemal wszystkie fabryki czy urzędy są zamknięte. Gwałtowne opady odcięły od świata około 550 turystów, którzy byli na różnym etapie zdobywania góry. Ratownikom udało się wydostać 350 z nich, ale 200 himalaistów wciąż znajduje się wśród śniegu. Władze informują, że ze wszystkimi udało się nawiązać kontakt. – Miałem ogromne szczęście, że udało mi się wydostać – opowiada BBC turysta, który został zaskoczony przez zamieć. Zima zaskoczyła przewodników Przewodnicy górscy byli zaskoczeni nietypowo obfitymi opadami śniegu. Październik jest popularnym miesiącem na zdobywanie Mount Everest właśnie z powodu łagodnych temperatur i bezchmurnego nieba, mimo że temperatura zaczyna już powoli spadać. Nagła zła pogoda dotknęła również inne rejony Azji. Najbliższy turystom Nepal nawiedziły ulewne deszcze i powodzie, które od piątku zabiły około 50 osób, a wiele zmusiły do ucieczki z miejsc zamieszkania. Podobne nieprzewidziane tajfuny dotknęły ostatnio Filipiny. Chociaż monsun teoretycznie zakończył się kilka tygodni temu, to nadal występują obfite i niespodziewane opady deszczu. Po tybetańskiej stronie gór zazwyczaj jest bardzo sucho, a teraz trzeba mierzyć się z wyjątkowo obfitymi opadami śniegu. To zwiększa ryzyko lawin. Ratownicy znoszą turystów na plecach Ratownicy i ekipy tybetańskiej straży pożarnej w ciemnościach walczą ze śniegiem i sukcesywnie wynoszą na własnych plecach uwięzionych turystów podczas akcji ratunkowej w Himalajach. – Mamy do czynienia z połączeniem zimna i mokrego śniegu. Istnieje ryzyko hipotermii – mówi BBC himalaistka Rebecca Stephens, pierwsza Brytyjka, która zdobyła szczyt Everestu. Akcja ratownicza ciągle trwa, a powracający himalaiści opowiadają o niezwykle trudnych warunkach w Dolinie. – W namiocie było nas ponad 10 i prawie nie spaliśmy. Musieliśmy odśnieżać co 10 minut, w przeciwnym razie nasze schronienie by się zawaliło – opowiada Eric Wen należący do 18-osobowej grupy turystów, która zdecydowała się opuścić bazę z powodu ciągłych opadów śniegu. Trzy osoby z jego grupy doznały hipotermii. Źródło: BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Technologia na krańcu świata. Test Huawei Watch Ultimate 2
Zimno, lodowe szlaki i brak dostępu do cywilizacji – w takich warunkach każdy sprzęt poddawany jest próbie wytrzymałości. Czy Huawei Watch Ultimate 2 sprostał temu wyzwaniu?
Największa wyspa świata Grenlandia to największa wyspa na Ziemi i jeden z najbardziej wymagających obszarów do życia. Ponad 80% jej powierzchni przykrywa lądolód, a mieszkańcy żyją na wąskich pasach wybrzeża. Zimą, noc polarna bywa trudna do przetrwania, a latem – mimo ocieplenia – natura wciąż wystawia człowieka na próbę. To właśnie w takiej scenerii, podczas fotograficznej wyprawy, testowałam Huawei Watch Ultimate 2, zegarek stworzony z myślą o ekstremach. Wśród gór lodowych Zmienna temperatura, zimny wiatr i stromy szlak – to codzienne warunki podczas trekkingu po fiordach zatoki Disko. Zegarek wykazał się wytrzymałością i nic nie zakłóciło jego działania. Ogromnym wsparciem był ekran LTPO o przekątnej 1,5 cala i jasności do 3500 nitów. Pozostawał czytelny nawet przy oślepiających promieniach słońca odbijających się od gór lodowych czy połyskujących tafli lodu. Na szlaku, gdzie każdy upadek czy otarcie może być problematyczne, koperta z płynnego metalu na bazie cyrkonu, nanoceramiczny bezel i szkło szafirowe chroniły urządzenie przed uszkodzeniami. To poczucie pewności i bezpieczeństwa. Podczas rejsu między górami lodowymi wyrzeźbionymi przez czas, kluczowa okazała się bateria. W miejscu, gdzie dostęp do energii jest ograniczony, zegarek działał nieprzerwanie przez kilka dni, dając mi spokój ducha i pozwalając skupić się na wyprawie. Co ważne, w parze z jakością idzie uniwersalność. Huawei Watch Ultimate 2 można bowiem połączyć ze smartfonami zarówno na systemie Android, jak i iOS. Wsparcie w trudnych chwilach Wyprawa na Grenlandię wymaga czujności. Nagłe zmęczenie, zmiana pogody czy brak kontaktu z cywilizacją mogą mieć poważne konsekwencje. Huawei Watch Ultimate 2 pozwalał na importowanie tras i korzystanie z zapisanych map offline. Rozwiązanie, które okazuje się bezcenne w miejscach pozbawionych sygnału sieci komórkowej. System pozycjonowania Sunflower wskazywał lokalizację nawet tam, gdzie internet zawodzi i człowiek mógłby poczuć się całkowicie zagubiony. Nocą, gdy niebo rozświetlała zorza polarna, czas tracił na znaczeniu. Zegarek subtelnym komunikatem przypominał o odpoczynku, równoważąc pasję fotografowania z troską o moje zdrowie. Ta dyskretna funkcja nabiera wyjątkowej wartości w momencie, kiedy łatwo zatracić poczucie granic własnej wytrzymałości. Sprzymierzeniec w każdych warunkach Grenlandia to kraina, w której człowiek mierzy się nie tylko z pięknem natury, ale też z jej bezwzględnością. W takich warunkach technologia nie jest dodatkiem, lecz partnerem codziennej wędrówki. Huawei Watch Ultimate 2 dzięki wytrzymałej konstrukcji, długiej pracy baterii, precyzyjnej nawigacji i pomiarom parametrów zdrowotnych – udowodnił, że potrafi sprostać Arktyce. Podczas tej podróży zdał egzamin tak samo jak ja, stając się nieocenionym towarzyszem, który w ciszy i chłodzie północy przypomina, że człowiek i technologia mogą wspólnie pokonać granice. Materiał promocyjny marki Huawei
Dar Młodzieży idzie w odstawkę. Powstanie nowy statek
Dar Młodzieży to obrosły niejedną legendą polski statek szkoleniowy, który wykształcił wiele pokoleń żeglarzy. Nadciąga jednak jego następca, a Uniwersytet Morski w Gdyni pęka z dumy – nowy statek ma być wyposażony w najnowsze technologie, a przy tym odwoływać się do najlepszych tradycji Polskiej Marynarki Handlowej.
Po 43 latach służby i niemal 25 000 przeszkolonych kadetów Dar Młodzieży będzie mógł wreszcie odejść na zasłużoną emeryturę. Decyzją Rady Ministrów ustanowiony został wieloletni program „Budowy statków dla uczelni morskich w latach 2025–2029”, którego celem będzie m. in. zaprojektowanie, budowa i wyposażenie nowoczesnego szkolnego żaglowca dla UMG. Nowy żaglowiec dla Uniwersytetu Morskiego w Gdyni Senat uczelni oraz KPRM byli zgodni – infrastruktura szkoleniowa i badawcza Uniwersytetu Morskiego wymagała unowocześnienia. Dar Młodzieży, na którym szkolą się obecnie kadeci, nie spełnia już standardów, które obowiązują dla tego typu jednostek. Odsłużył już swoje: uczestniczył między innymi w rejsie dookoła świata. Nowy statek zastąpi charakterystyczną trzymasztową fregatę w ciągu najbliższych trzech lat, odsyłając Dar Młodzieży na wyczekiwany odpoczynek. Podobnie było z Darem Pomorza, który służył w latach 1929–1982, a obecnie jest na stałe zacumowanym w Gdyni w muzeum. Dlaczego potrzebny jest nowy statek? Następca Daru Młodzieży przyniesie nie tylko najnowocześniejsze rozwiązania elektroniczne, automatyczne czy nawigacyjne, ale także specjalnie przygotowane przestrzenie dydaktyczne. Szkolenie polskich marynarzy będzie dzięki temu przebiegać zdecydowanie sprawniej i podniesie się jakość kształcenia. Statek umożliwi studentom i pracownikom uczestnictwo w projektach badawczych – nauczą się między innymi obsługi zaawansowanych urządzeń pomiarowych. Jednostka umożliwi szkolenie aż 120 kadetów jednocześnie. Program budowy statków – liczba mnoga jest nieprzypadkowa, bo oprócz następcy Daru Młodzieży powstanie także osobna jednostka szkolno-badawcza dla Politechniki Morskiej w Szczecinie – pozwoli wzmocnić pozycję Polskiej Marynarki na mapie europejskiej nauki i przemysłu morskiego. Żaglowce mają posłużyć flocie przez kolejne dekady, tak jak z sukcesami robił to Dar Młodzieży. Pozostaje życzyć stopy wody pod kilem. Źródło: UMG Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Andrzej Bargiel znów dokonał niemożliwego. Zjechał na nartach z Mount Everestu bez tlenu!
Polski skialpinista Andrzej Bargiel jako pierwszy w historii wszedł na Mount Everest i zjechał z niego na nartach do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). I dokonał tego bez wspomagania tlenem! To przełomowy moment w światowym skialpinizmie i kolejne nieprawdopodobne osiągnięcie Polaka.
– To jeden z ważniejszych kroków w mojej sportowej karierze. Zjazd z Everestu bez tlenu był dla mnie marzeniem, które dojrzewało latami. Wiedziałem, że trudne jesienne warunki i poprowadzenie linii zjazdu przez lodowiec Khumbu to największe wyzwanie, z jakim mogę się zmierzyć. Dzięki wsparciu Red Bulla i teamu moje marzenie w końcu stało się rzeczywistością – powiedział Andrzej Bargiel po zjeździe. Ekstremalne warunki i strefa śmierci Atak szczytowy okazał się trudniejszy, niż zakładano. 22 września 2025 r. Bargiel wspinał się z obozu czwartego, położonego na wysokości ok. 7900 m n.p.m. Świeży śnieg utrudniał torowanie trasy i wydłużył wspinaczkę. Polak 16 godzin spędził w tzw. strefie śmierci (na wysokości powyżej 8000 m n.p.m.), nie korzystając przy tym z dodatkowego tlenu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/Andrzej-Bargiel-w-drodze-na-szczyt-Mount-Everest-fot.-Pasang-Rinzee-SherpaRed-Bull-Content-Pool-248965b.jpeg" width="1280" height="720" alt="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa/Red Bull" title="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa_Red Bull Content Pool" /> – Jeżeli spojrzy się na fizjologię człowieka przy tak małej ilości tlenu w powietrzu to to, czego dokonał Andrzej, przekracza ludzkie możliwości – skomentowała wyczyn lekarka wyprawy, dr Patrycja Jonetzko. Bargiel na szczycie najwyższej góry świata spędził zaledwie kilka minut, po czym przypiął narty i rozpoczął historyczny zjazd, ścigając się z zachodzącym słońcem. Na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) zastała go noc, uniemożliwiająca bezpieczny zjazd. Zatrzymał się w obozie i poczekał do wschodu słońca. Następnie w fenomenalnym stylu pokonał lodowiec Khumbu bez korzystania z liny i poręczówek i zakończył zjazd na wysokości bazy. Niezwykły wkład Bartka Bargiela Niemal równie niezwykły jak wyczyn Andrzeja jest wkład jego brata, Bartka Bargiela. Specjalna linia zjazdu, opracowana przez niego z użyciem drona, przebiegała przez południową ścianę Mount Everestu. – Samo nawigowanie w tak trudnym terenie było dla mnie sporym wyzwaniem. (…) Najtrudniejszymi momentami były przejazdy przez grań i lodowiec. Kiedy Andrzej pokonał te fragmenty, odetchnąłem – mówi Bartek Bargiel. To nie był pierwszy raz – długa historia wyzwania Plany zjazdu z najwyższej góry świata pojawiły się kilka lat temu. Pierwszą ekspedycję w 2019 roku przerwał ogromny serak (lodowa bryła) zawieszony nad lodowcem Khumbu. Kolejną wyprawę, w 2022 roku, przerwano ze względu na zagrażającą bezpieczeństwu śnieżycę. Przy trzecim podejściu wreszcie się udało. Zespół Andrzeja Bargiela tworzyli: Tomasz Gaj (kierownik wyprawy), Patrycja Jonetzko (lekarz), Piotr Sadowski (fizjoterapeuta), Jan Gąsienica-Roj (kierownik ds. bezpieczeństwa), Dariusz Załuski (wsparcie sportowe, operator kamery), Maciej Sulima (operator kamery), Bartek Bargiel (operator drona), Bartek Pawlikowski (fotograf). Sportowy gigant z Łętowni Andrzej Bargiel ma 37 lat. Urodzony w Łętowni (woj. małopolskie), od najmłodszych lat związany był z górami i sportem. To wielokrotny mistrz Polski i reprezentant kraju w narciarstwie wysokogórskim. Na arenie międzynarodowej zasłynął jako pionier ekstremalnych zjazdów z najwyższych szczytów świata, wyznaczając nowe granice w himalaizmie i narciarstwie. Najważniejsze osiągnięcia Bargiela to: K2 (2018) – pierwszy i jedyny w historii pełny zjazd na nartach Śnieżna Pantera (2016) – rekord zdobycia 5 najwyższych szczytów byłego Związku Radzieckiego (30 dni) Broad Peak (2015) – pierwszy w historii zjazd na nartach Manaslu (2014) – pierwszy zjazd Polaka na nartach, rekordowy czas wejścia i zjazdu (21 h i 14 min) Shiszapangma (2013) – pierwszy zjazd Polaka na nartach z centralnego wierzchołka Źródło: Everest Ski Challenge Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
Maciek Rutkowski - mistrz świata i 20-krotny mistrz Polski w windsurfingu – przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Morderczą trasę pokonał 18 września, teraz czas na procedury związane z wpisaniem wyczynu do Księgi Rekordów Guinnessa.
Trasę o długości 227,5 km Rutkowski pokonał w rekordowym czasie 8 godzin i 28 minut, pędząc w niektórych momentach z prędkością nawet 55 kilometrów na godzinę. Na metę w Surf Stolicy, we Władysławowie Rutkowski dotarł o 15:28. Czekały na niego tłumy. Mordercze kulisy rekordowej wyprawy „Po godzinie wyłączył mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać kurcze w rękach. Było dwa razy ciężej, niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie, to się popłakałem” – opowiadał po dopłynięciu na metę Maciek Rutkowski. Jak tłumaczy w rozmowie z National Geographic, utrzymanie najwyższego poziomu uwagi po pewnym czasie staje się dla organizmu ogromnym wyzwaniem. Windsurfing to sport techniczny, wymagający umiejętności i koordynacji, które w tym przypadku trzeba było zachować przez ponad 8 godzin. Zwykle wyścigi, w których bierze udział Maciek Rutkowski trwają kilka minut. Stuprocentowa mobilizacja układu nerwowego była jednym z największych wyzwań. „Jak ucieka skupienie, to leżymy” – kwituje. Gdyby wiatr wiał trochę mocniej…. „Stanie w miejscu bez wiatru przez pierwsze dwie godziny nie było optymalne dla czasu rekordu, ale po tym piekle, które zobaczyłem i przeżyłem tam na środku, po moim mózgu odmawiającym współpracy, po 7 glebach i bólu jakiego nigdy nie czułem jestem naprawdę szczęśliwy, że udało mi się ukończyć to wyzwanie!” – pisał Rutkowski w mediach społecznościowych po powrocie. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiada windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Koordynacja wszystkich czynników była wielkim wyzwaniem. W pokonaniu Bałtyku pomagali m.in. ratownicy, fizjoterapeuci, ekipa filmowa, partnerzy zapewniający sprzęt. Trzymetrowe fale i zakłócenia sygnału Rutkowski wystartował punktualnie o 7 rano z Sandhamn na południu Szwecji, w asyście dwóch łodzi motorowych z ratownikami i ekipą wideo, która transmitowała przebieg morderczej trasy na żywo. Nie obyło się bez przygód. Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i wiatrem dochodzącym w porywach do blisko 60 km na godzinę. Miał po drodze 7 wywrotek. „Zrobiło się tak mokro na łódce, że telefon sam wysyła wiadomości, nagrywa filmiki i fotki. (...) Maciek daje radę. Kilka wywrotek spowodowanych było trudnymi warunkami. Są momenty, że nie widzimy drugiej motorówki, bo chowa się między falami” – informowała na bieżąco ekipa ratunkowa na łodzi asekurującej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/MissionBalticmain-photo-1c9f88a.jpg" width="2322" height="3173" alt="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" title="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" /> Nie tylko sport – charytatywny cel wyprawy Maćka Rutkowskiego Maciek Rutkowski płynął nie tylko z myślą o rekordzie. W trakcie trasy odbywała się zbiórka na pomoc chorej Malwince – córce Bartka Marszałka, jedynego Polaka startującego w Mistrzostwach Świata Formuły 1 na wodzie. W chwili dotarcia Maćka na metę widzowie wpłacili blisko 70 tysięcy złotych. Łącznie zebrano ponad 120 tysięcy złotych. Spalone przez Maćka Rutkowskiego kilokalorie zostały pomnożone przez trzy – i taką sumę sam dorzucił do zbiórki. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
O wyczynach himalaistów co i rusz słyszymy w mediach – mnożą się zdobywcy Mount Everest czy innych ekstremalnych szczytów. Stosunkowo rzadko jednak mówi się o tym, co pod ziemią. Jak się okazuje, ukryte pod powierzchnią tajemnice mogą być równie ekscytujące, jeśli nie bardziej, co najwyższe góry. Udało nam się porozmawiać z polskimi speleologami, którzy sensacyjnie odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Jak sami mówią, są „jednymi z najszczęśliwszych ludzi na Ziemi”.
Spis treści: Poszukiwacze zaginionej jaskini Jak odkrywa się szczeliny? Najgłębsza jaskinia w Albanii Polskie sukcesy świętowane za granicą Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci Grupa speleologów związanych z Fundacją Speleologia Polska odkryła najgłębszą jaskinię w Albanii. Shpella e Valbones (Jaskinia Valbony) ma 727 metrów głębokości, a dzięki pracy polskich odkrywców może zostać jeszcze pogłębiona. Jak udało się na nią trafić, w jaki sposób znajduje się nowe jaskinie i co wspólnego mają speleolodzy z astronautami? Rozmawiamy z Michałem Macioszczykiem oraz Justyną i Łukaszem Pokorskimi, organizatorami i uczestnikami wyprawy. Poszukiwacze zaginionej jaskini W 2021 roku do Albanii ruszyła niebagatelna ekspedycja: 28 osób z różnych klubów jaskiniowych w Polsce i Europie pod kierownictwem Michała Macioszczyka ruszyła do Doliny Valbony na północy tego bałkańskiego kraju. Z inicjatywy Mariusza Poloka z FSP badali oni region, który mógł okazać się perspektywiczny z punktu widzenia obecności nowych jaskiń. Co ich skusiło? Przede wszystkim to, że wcześniej w okolicy grotołazi ze speleoklubu Aven oraz Fundacji Speleologia Polska odkryli inną jaskinię – Shpella Sportive – o głębokości 270 metrów. Ta informacja przyspieszała bicie serca: mogła oznaczać, że w okolicy jest więcej nieodkrytych, głębokich jaskiń. Ktoś mógłby zapytać: czemu schodzić do pod ziemię, skoro można zdobywać szczyty? Łukasz Pokorski (Pokor), ratownik GOPR z Grupy Sudeckiej i instruktor ratownictwa, ma na to proste wytłumaczenie: – Nie chcę mówić, że my robimy coś bardziej ekscytującego, ale Himalaje są znane. Satelita obleciała wszystko: wiemy, gdzie trafimy, na co trafimy, gdzie ta góra jest. Wiemy, ile jest niezdobytych szczytów na świecie i którędy pójść, żeby je zdobyć. To nurkowie i speleolodzy odkrywają prawdziwy kosmos – opowiada. Jak odkrywa się szczeliny? Międzyklubowa środowiskowa wyprawa przed dokonaniem odkrycia musiała przejść wiele wyzwań, z których kluczowa okazała się logistyka. Chodziło o wniesienie w wysokie góry niemal tony sprzętu – nie tylko lin, kotew, medykamentów czy namiotów, ale także… jedzenia. – Wyzwaniem może być nawet to, gdy nagle, pierwszy raz w życiu, musisz ugotować obiad dla kilkudziesięciu osób. Ile kaszy je 30 ludzi? – śmieje się Justyna Pokorska (Juti), speleolożka, a na co dzień tłumaczka j. czeskiego i właścicielka agroturystyki. Często problemy są jednak poważniejsze. Należy zająć się przede wszystkim zdrowiem i bezpieczeństwem uczestników wyprawy. – W Albanii nie ma górskiej służby ratunkowej. Pomoc dotrze, ale w kilka dni. Do tego czasu musimy radzić sobie sami – ostrzega Pokorski. Przed wyruszeniem na wyprawę „astronauci” musieli zadbać także o łączność: to jedna z najważniejszych kwestii związanych z bezpieczeństwem. Stałe meldunki przez krótkofalówki to obowiązek każdego speleologa. Najgłębsza jaskinia w Albanii Zadaniem speleologów w trakcie wyprawy było zarówno pogłębienie (czyli sprawdzenie, czy nie jest głębsza, niż się wcześniej wydawało) znalezionej już wcześniej jaskini Shpella Sportiva, jak i poszukiwanie nowych otworów. Nie mogli wiedzieć, że w trakcie rekonesansu odkryją jaskinię niemal trzy razy głębszą niż do tej pory. Szczęśliwcem okazał się Michał Macioszczyk (eMCe), kierownik wyprawy, instruktor taternictwa jaskiniowego i ratownik GOPR. – Przechodziłem obok i powiało mi po nogach. Zacząłem odgruzowywać, wszedłem do otworu, ale nie miałem liny. Trzeba było skontaktować się z zespołem wyposażonym w sprzęt. Fajnie wiało, więc czuliśmy w tym otworze potencjał – opowiada o swoim odkryciu. Zużyli jedną linę, potem następną a potem następną. Liny się kończyły, ale jaskinia nie chciała. Odkrywanie trwało kilka dni – w ruch poszły kotwy i dodatkowy sprzęt z bazy. W głębinach zakładali biwaki, a poszczególne ekspedycje trwały nawet ponad 50 godzin. – Wcześniej ten teren uchodził za obszar, na którym nie ma jaskiń głębokich. Już pierwszego roku wyprawy przełamaliśmy to założenie – śmieje się Macioszczyk. Ostatecznie w 2023 roku głębokość jaskini Shpella e Valbones, roboczo nazywanej „stodziesiątką” ustalono na 725 metry. Może być jeszcze głębsza. 2024 i 2025 rok owocował odnalezieniem nowych korytarzy, ale ich rezultatem nie było tak spektakularne pogłębienie. Prace ciągle trwają. Dla porównaniu najgłębsza jaskinia w Polsce – Jaskinia Wielka Śnieżna – znajduje się w Tatrach i ma 824 metry głębokości. W naszym kraju jaskiń jest jednak stosunkowo niedużo. Spotkamy je głównie w Tatrach, które są Parkiem Narodowym, więc dostęp do nich jest ograniczony oraz wyspowo na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej czy w Sudetach. Polskie sukcesy świętowane za granicą Chociaż w Polsce mówi się o nich stanowczo za mało, speleolodzy znad Wisły zostali docenieni za granicą. W 2025 na odbywającym się raz na 4 lata Światowym Kongresie Speleologicznym w Brazylii byli przedstawiciele Fundacji Speleologia Polska, uczestnicy wyprawy, którzy przygotowali panel poświęcony ekspedycji, odkryciom i działalności naukowej. Kongres organizowany jest przez UIS (Międzynarodową Unię Speleologiczną), od której ekspedycja dwukrotnie uzyskała grant na działalność badawczą. To pierwsza polska wyprawa, która otrzymała tego rodzaju środki. Nie udało się ich uzyskać z Polski, a wyprawa finansowana jest głównie z własnych pieniędzy i wsparcia sponsorskiego. Na wyprawę ze speleologami jeżdżą także naukowcy, na przykład badający nietoperze chiropterolodzy. Uczestnicy ekspedycji mierzą między innymi wpływ antropopresji na występowanie nietoperzy: za pomocą specjalistycznych mikrofonów sprawdzają, jak budowa nowych hoteli w dynamicznie rozwijającej się turystycznie Dolinie Valbony wpływa na obecność zwierząt. – Możemy wyróżnić dwa kierunki badań. Jednym z nich jest badanie fauny jaskiniowej i okołojaskiniowej. Interesują nas gatunki w tamtym regionie jeszcze nieopisane. W „naszej” jaskini odnaleźliśmy między innymi szkielet koziorożca bałkańskiego, którym na tym obszarze miał nie występować – tłumaczy Pokorski. – Drugim jest klimat. Pobieramy rdzenie z drzew i badamy lód, który zawiera w sobie zanieczyszczenia dużo mówiące nam o historii regionu. Takie próbki wysyłamy do dalszych badań. Współpracujemy między innymi z PAN czy Uniwersytetem Oxfordzkim – dodaje. W badaniach bierze udział także UPWR, Instytut Badawczy Leśnictwa, Dendrolab IBL czy Climate Change Institute na Uniwersytecie w Maine. Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią W ciemnościach na odkrywców czyha wiele niebezpieczeństw. – Wyzwaniem jest kruszyzna kamienia, ciasnoty, przecieranie się liny czy… grawitacja. Jeżeli lina się przetrze, to spadniesz i zostaniesz w jaskini na zawsze. Poruszanie się w jaskini wymaga doświadczenia w osadzaniu punktów asekuracyjnych i wyczucia skały – mówi Łukasz Pokorski. Ważne są także umiejętności wspinaczkowe: nie zawsze schodzi się tylko w dół. Wbrew pozorom jest dużo wspinania. Zagrożeniem może być także woda, bo w trakcie ulewy ta błyskawicznie wypełnia jaskinię. Trzeba umieć przewidywać pogodę, bo wychodzenie przez wodospad może skończyć się utonięciem. Speleolodzy mówią, że sam kurs to za mało. – Im częściej to robisz, tym bardziej przyzwyczajasz się do rzeczy, które na początku są przerażające. Jaskinia oferuje klaustrofobię, ekspozycję i wiele innych nieprzyjemnych rzeczy... z tym tylko, że ich nie widzisz – dodaje Michał Macioszczyk. Co ciekawe, nie wszystkie jaskinie wymagają przechodzenia przez ciasne szczeliny na wdechu. Gdzieniegdzie znajdziemy tak duże sale, w których… ludzie latają balonami. To cały podziemny świat! Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci „Podziemni astronauci” mówią, że w tym wszystkim… chodzi o tajemnicę. Sami są wspinaczami i poruszają się po drogach, które ktoś już kiedyś wytyczył. Istnieje co prawda niewielka możliwość wytyczenia nowych, ale dla nich odarte jest to z sekretu. W jaskini naprawdę są odkrywcami: takimi, którzy kiedyś ładowali się na okręt, brali beczki z rumem i płynęli w niewiadome. Odkrywanie jaskiń pozwala na pozostawienie czegoś po sobie – w kontraście dla wspinaczki, która dla Łukasza Pokorskiego jest po prostu sportem. – Gdy wychodzisz do jaskini, czas na zewnątrz przestaje płynąć. Świat zewnętrzny przestaje istnieć. Z mojego pierwszego wyjścia pamiętam to, że wiedziałam, że będzie zimno i ciemno. Nie spodziewałam się, że będzie panować tam tak niesamowita cisza, w której słychać każdą spadającą kroplę wody – konstatuje Justyna Pokorska. Ciemność, cisza i niezbadane przestrzenie. Czy naprawdę speleolodzy to „podziemni astronauci”? Naszym zdaniem z całą pewnością. Trzymamy kciuki za ich sukcesy – z pewnością przed polskimi odkrywcami jeszcze wiele spektakularnych odkryć. Źródło: National Geographic Polska, Projekt Valbona Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Korona Ziemi to wyzwanie dla najwytrwalszych. Podołało mu kilkuset podróżników
Korona Ziemi obejmuje najwyższe szczyty na wszystkich kontynentach. Przeciętnemu człowiekowi sprostanie wyzwaniu zdobycia ich wszystkich wydaje się niemożliwe do zrealizowania. A jednak nie brakuje zapaleńców, którzy tego dokonali lub którym wydaje się, że to zrobili. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że nie tylko kompletowanie wierzchołków, ale także dokładne określenie zakresu zadania przysparza ogromnych trudności. Dlaczego? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak to się zaczęło? Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Zdobywcy Korony Ziemi Podróżnicy, wspinacze i ludzie ciekawi świata od zawsze szukali wyzwań, z którymi nie poradził sobie nikt lub którym sprostali tylko nieliczni. Dotrzeć szybciej, dotrzeć dalej, dotrzeć wyżej – niektórzy po prostu nie szukają dróg na skróty, a zamiast tego stawiają przed sobą maksymalne trudności. Jedną z największych prób dla takich niespokojnych duchów jest skompletowanie Korony Ziemi. Jak to się zaczęło? Ideę połączenia najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach we wspólną grupę gigantów do zdobycia przypisuje się Richardowi Bassowi, amerykańskiemu biznesmenowi. Faktem jest, że to on jako pierwszy postawił stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, ale twórcą samej koncepcji wyzwania jest ktoś inny. Pierwszy najprawdopodobniej był William Hackett. Pod koniec lat 40. XX wieku, amerykański wspinacz postawił przed sobą wyzwanie i konsekwentnie je realizował, ale tylko do czasu. Zdobył pięć z siedmiu szczytów. Niepowodzeniem zakończyła się próba zdobycia Mount Vinson, a na Mount Everest nigdy się nie wybrał. Powód? Prozaiczny – taka wyprawa znajdowała się poza jego zasięgiem finansowym. „Siedem Szczytów” Bassa Richard Bass miał do dyspozycji nieporównywalnie większe środki, a nie brakowało mu też zapału. To pierwsze było tak samo potrzebne, jak drugie. Nawet dziś, gdy zdobywanie najwyższych szczytów uległo komercjalizacji, skompletowanie Korony Ziemi dla wielu podróżników byłoby niemożliwe bez wsparcia sponsorów. Pięć dekad temu każda ekspedycja wiązała się z jeszcze większym wydatkiem. Bass przystąpił do realizacji swojego projektu w latach 80. Towarzyszył mu inny majętny biznesmen, Frank Wells. 1 stycznia 1983 roku dwaj pasjonaci gór zaczęli spełniać swoje marzenie. Do końca roku zapisali na swoim koncie sześć z siedmiu wierzchołków. Wtedy zatrzymał ich prawdziwy potwór – Everest. Pierwsze dwie próby zakończyły się niepowodzeniem. To zniechęciło Wellsa. Bass został sam „na placu boju”, ale nie zamierzał odpuszczać. Udało się za trzecim razem. 30 kwietnia 1985 roku skompletował siedem najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach. Czy jednak na pewno? Lista wymagała korekty? Jeszcze zanim Bass dokonał tego niewiarygodnego wyczynu pojawiły się głosy, że na liście pominął dwa istotne szczyty. Najgłośniej oponował Reinhold Messner. Włoski alpinista uznał, że najwyższy szczyt Australii – Góra Kościuszki – nie stanowi żadnego wyzwania. Stwierdził, że najmniejszy ze wszystkich kontynentów należy umownie połączyć z Oceanią i za najwyższy uznać Piramidę Carstensza, czyli szczyt Puncak Jaya. Wątpliwości wzbudziła także obecność na liście szczytu Elbrus jako najwyższego wierzchołka Europy. Powszechnie uznawana (ale jednak umowna) granica, oddzielająca Stary Kontynent i Azję, przebiega przez Kaukaz. Jeżeli więc pominie się różnice kulturowo-cywilizacyjne, które na tym obszarze zarysowują się już bardzo wyraźnie, należy uznać, że najwyższy w Europie jest właśnie Elbrus. W tym temacie Messner zgodził się z Bassem, ale wielu innych wspinaczy sprzeciwiło się temu. Przeciwnicy podkreślili, że szczyty Kaukazu mają więcej wspólnego z Azją niż z Europą. W ich opinii, Stary Kontynent powinien być reprezentowany przez Mont Blanc. Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Kto ma rację? Najwyraźniej trudno to rozstrzygnąć, bo istnieją dwie listy szczytów, składających się na Koronę Ziemi, Bassa i Messnera. Zatem Elbrus stanowi obowiązkowy punkt wyprawy, ale każdy zdobywca decyduje sam, czy postawi stopę na wierzchołku Góry Kościuszki, czy Piramidy Carstensza. Niektórzy zdobywcy decydują się na skompletowanie ośmiu, a nawet dziewięciu szczytów. Najpowszechniej realizowana jest jednak wersja Korony Ziemi według listy Messnera. Składają się na nią następujące góry: Mount Everest w Azji (8849 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Elbrus w Europie (5642 m n.p.m.), Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Australii i Oceanii (4884 m n.p.m.). Zdobywcy Korony Ziemi Skompletowanie najwyższych szczytów na wszystkich kontynentach wymaga przygotowania kondycyjnego, sprzętowego i finansowego. Pozornie ta misja wydaje się niemal niemożliwa do zrealizowania. A jednak setkom poszukiwaczy przygód udało się tego dokonać. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/475a00ed91db16ce559912129af0c3885747bbbf-cf5452c.jpeg" width="938" height="625" alt="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" title="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" /> Oficjalny globalny rejestr zdobywców nie istnieje, a dane z poszczególnych źródeł nieco różnią się od siebie. Strona 7summits.com, aktualizowana do sierpnia 2016 roku, wymienia 416 nazwisk. W nowszych zestawieniach jest mowa o ponad 500, choć można także natrafić na listę obejmującą ponad 700 zdobywców. Ci byli pierwszymi Jak już wspomnieliśmy, jako pierwszy siedem szczytów skompletował Richard Bass. Koronę Ziemi w wersji Messnera po raz pierwszy zdobył natomiast Pat Morrow w 1986 roku. Rok później jego wyczyn powtórzył sam Messner, ale jako pierwszy zrobił to w starym stylu, bez wspomagania tlenem. Pierwszą kobietą, która postawiła stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, była Junko Tabei. Pierwszy Polak, który zdobył Koronę Ziemi Na liście zdobywców gigantów świata nie brakuje także polskich nazwisk. Jako pierwszy podołał temu wyzwaniu Leszek Cichy, ten sam, który wraz z Krzysztofem Wielickim zapisał na swoim koncie pierwsze w historii himalaizmu zimowe wejście na Mount Everest. Pamiętne wejście odbyło się 17 lutego 1980 roku. W latach 90. XX wieku miał już na koncie cztery klejnoty z Korony Ziemi: Everest, Elbrus (a także Mont Blanc), Aconcaguę i Denali. W 1998 roku, wraz z Markiem Kamińskim, wszedł na Mount Vinson. Kolejne były Kilimandżaro i Góra Kościuszki. W 1999 roku dopiął listę, zdobywając Piramidę Carstensza. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Lynn Hill na 30. Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju. Najsłynniejsza wspinaczka świata odwiedziła Polskę
Amerykańska wspinaczka Lynn Hill przeszła do historii jako pierwsza osoba, której udało się w sposób klasyczny pokonać sławną drogę „The Nose” na przerażającej skale El Capitan. O swojej historii opowiedziała na jubileuszowej, 30. edycji Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju. Byliśmy tam!
„To nie tylko jedna z najlepiej wspinających się kobiet na świecie: jest jedynym z największych wspinaczy wszech czasów” – tak o Lynn Hill mówi Jon Krakauer, amerykański alpinista i pisarz. O swojej determinacji i roli kobiet we współczesnej wspinaczce opowiedziała w trakcie zakończonego w minioną niedzielę 30. Festiwalu Górskiego w Lądku-Zdroju. Niewielka wspinaczka na wielkiej skale Wizyta Lynn Hill wzbudziła spore poruszenie na terenie festiwalu – ludzie w mgnieniu oka pozostawili pełne lin, uprzęży i czekanów stoiska i tłumnie zawędrowali do największego z namiotów, który przypominał zjawiskową halę. Miejsca siedzące zapełniły się w kilka minut, a dużo osób musiało słuchać opowieści Lynn na stojąco. Przyciągnęła tłumy nie bez kozery: całe życie goniła niemożliwe i pokazywała, że nie ma barier nie do przejścia, niezależnie od płci. Niewysoka wspinaczka opowiedziała o swojej historii. Jej rodzice – w szczególności ojciec, który był inżynierem NASA – od najmłodszych lat zabierali ją wraz z rodzeństwem na różnorodne wyprawy. Zaczęła wspinać się w wieku 14 lat: wszystko z pasji do przygody. Były to lata 70. XX wieku, więc sport ten – w szczególności w Ameryce – nie był zbyt popularny. Wraz ze znajomymi przez wiele lat wspinała się… z nudów i dla zabawy. Dopiero pierwsza wizyta w Europie uświadomiła ją, że ktoś uprawia wspinaczkę profesjonalnie. – Nie wiedziałam, że ktoś bierze to na poważnie – śmieje się Hill. Pierwszy człowiek, który pokonał Kapitana Chociaż ma na koncie wiele sukcesów, najbardziej inspirująca jest z pewnością jej historia pokonania jednego z najsłynniejszych wyciągów wspinaczkowych na świecie: drogi The Nose w formacji skalnej znanej jako El Capitan. To mekka wszystkich wspinaczy – 900 metrów pionowego, litego granitu i kolebka wspinania w Stanach Zjednoczonych. Sam „Kapitan” mierzy 2307 metrów n.p.m. Jako pierwszy człowiek na świecie dokonała tego w sposób klasyczny. Oznacza to, że używany sprzęt działa tylko w przypadku odpadnięcia od ściany, a w górę wspinacz porusza się o własnych siłach. O tym wyczynie może świadczyć fakt, że do 2014 roku droga ta została pokonana zaledwie 6 razy – w tym dwukrotnie przez samą Hill. Obecnie udanych prób jest około tuzina. Superbohaterka, która nie ma już nic do udowodnienia W latach 70. wspinacze twierdzili, że El Capitan może zostać pokonany wyłącznie przez mężczyznę. Lynn Hill udowodniła im, jak bardzo się mylili – była nie tylko pierwszą kobietą, ale długo pierwszym człowiekiem, któremu udała się ta sztuka. Jest inspiracją dla wszystkich kobiet, którym powtarza się, że nie są zdolne do wielkich czynów. Polskie spotkanie ze wspinaczką wywołało owacje na stojąco i było przyczynkiem do wielu rozmów na terenie festiwalu. 30. Festiwal Górski w Lądku-Zdroju Amerykanka była tylko jednym z gości niezwykłego festiwalu w Lądku-Zdroju. Swoje prelekcje mieli także polscy himalaiści Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy, znany belgijski (lekko zwariowany) wspinacz-muzyk-producent filmowy Sean Villanueva O’Driscoll czy Simone Moro, drugi po Jerzym Kukuczce wspinacz, który zdobył zimą cztery ośmiotysięczniki. 30. Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady to także masa koncertów (m. in. Stare Dobrze Małżeństwo czy Myslovitz), dziesiątki stoisk ze specjalistycznym sprzętem, warsztaty czy spotkania z podróżnikami. Odbył się w dniach 4–7.09, a kto nie był, niech żałuje! A jeśli żałuje, to już zapowiedziano kolejną edycję: należy przygotować się na 3–6.09 2026 roku. Treki w dłoń i w drogę! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
102-latek zdobył najwyższy szczyt Japonii. Pobił rekord i przeszedł do historii
Nie poddał się zmęczeniu ani ograniczeniom wieku. Japoński senior przeszedł do historii światowej alpinistyki i udowodnił, że marzenia można spełniać nawet po setce, zdobywając legendarną górę Fudżi.
Media na całym świecie obiegła wiadomość o niezwykłym wyczynie 102-letniego Kokichiego Akuzawy. Japończyk ustanowił nowy rekord, zostając najstarszym człowiekiem, który zdobył szczyt Fudżi – najwyższej góry Japonii, wpisanej w 2013 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego dokonanie trafiło do Księgi Rekordów Guinnessa. 102-latek zdobył Fudżi Jak podano, Kokichi Akuzawa rozpoczął wspinaczkę w towarzystwie swojej 70-letniej córki Motoe, wnuczki, jej męża oraz przyjaciół. Grupa spędziła na szlaku dwie noce, zanim 5 sierpnia podjęła ostateczne podejście na szczyt Fudżi, wznoszący się na 3776 metrów n.p.m. – Naprawdę miałem ochotę się poddać w połowie drogi. Dotarcie na szczyt było trudne, ale przyjaciele mnie wspierali i ostatecznie wszystko poszło dobrze. Udało mi się to osiągnąć dzięki pomocy tak wielu osób – przyznał Akuzawa w rozmowie z Associated Press. Do wyprawy przygotowywał się przez trzy miesiące. Codziennie wstawał o 5:00 rano, by odbywać godzinne marsze, a raz w tygodniu zdobywał jedną górę, najczęściej w prefekturze Nagano, położonej na zachód od rodzinnej Gunmy w środkowej Japonii. – Jestem pod wrażeniem, że tak dobrze mi poszło – wyznał, odpowiadając na pytania przekazywane przez 75-letnią córkę Yukiko, która powtarzała mu je do ucha z powodu problemów ze słuchem. Dodał też, że w jego wieku żadna góra nie jest oczywistością. – Lepiej wspinać się, póki jeszcze można – stwierdził. Co istotne, nie było to pierwsze rekordowe wejście Akuzawy na Fudżi. Już w wieku 96 lat został uznany za najstarszego człowieka, który zdobył najsłynniejszą górę Japonii. W kolejnych latach musiał zmierzyć się z problemami z sercem, półpaścem oraz kontuzją po upadku podczas wspinaczki, a mimo to wrócił na szlak. – Fudżi nie jest trudną górą, ale tym razem była trudniejsza niż sześć lat temu. Trudniejsza niż jakakolwiek inna góra wcześniej. Nigdy nie czułem się tak słaby. Nie odczuwałem bólu, ale wciąż zastanawiałem się, dlaczego jestem taki powolny, dlaczego brakuje mi wytrzymałości. Już dawno przekroczyłem swoje granice i tylko dzięki sile wszystkich innych udało mi się to osiągnąć – przyznał. Kim jest Kokichi Akuzawa? Kokichi Akuzawa mieszka w Maebashi, około 240 kilometrów na północny zachód od Tokio. W góry wyruszył po raz pierwszy 88 lat temu i od tamtej pory wracał tam wielokrotnie. Jak sam przyznał, choć magia zdobywania szczytów jest niepowtarzalna, to przede wszystkim ludzie sprawili, że nigdy nie porzucił pasji. – Wspinam się, bo to lubię. Łatwo w górach nawiązać przyjaźnie – podkreślił. Był zdolnym studentem i przez wiele lat pracował jako inżynier projektujący silniki, a później jako inseminator zwierząt gospodarskich. Jak wspomniała rodzina, wykonywał ten zawód aż do 85. roku życia. – Niezależnie od tego, czy lubiłeś się uczyć, czy nie, góry i tak dają radość. Inteligencja nie ma tam znaczenia – wszyscy są równi i razem idą naprzód – ocenił. Dawniej wspinał się samotnie, lecz z biegiem lat, wraz ze spadkiem sił, coraz bardziej polegał na wsparciu innych. Jego rekordowe wejście w ubiegłym miesiącu także było możliwe dzięki pomocy towarzyszy. Jednak odpowiadając, czy spróbuje ponownie zdobyć Fudżi, odparł: „Chciałbym wspinać się wiecznie, ale chyba już nie mogę”. Dziś Akuzawa poranki spędza jako wolontariusz w ośrodku opieki nad seniorami, a wolne chwile poświęca malarstwu w swoim domowym studiu. – Chcę namalować kilka scen ze szczytu Fudżi, miejsc, które niosą ze sobą szczególne wspomnienia, ponieważ to prawdopodobnie był mój ostatni raz na górze – podsumował. Źródła: Fox News, CNN, Associated Press Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rejsy jak z marzeń: co sprawia, że ta forma wakacji wciąga jak magnes?
Rejsy statkiem na wakacje to wyjątkowa forma urlopu, która łączy zwiedzanie nadmorskich metropolii z chwilami wytchnienia na pokładzie. Podczas jednego rejsu możesz odkryć różnorodne kultury, krajobrazy i architekturę bez konieczności pakowania walizek co dzień.
Spis treści: Rejsy statkiem z Polski – komfortowa przygoda bez konieczności latania Jak wygląda typowy dzień podczas rejsu statkiem wycieczkowym? Ile kosztuje rejs statkiem i co wpływa na cenę? Rejsy statkiem – dokąd warto się wybrać? Rejs statkiem to nie tylko wygodna forma przemieszczania się między portami – to także podróż pływającym hotelem, wyposażonym w restauracje, sklepy i wiele więcej atrakcji. Taki sposób podróżowania pozwala w pełni cieszyć się wakacjami: w ciągu dnia możesz odkrywać kolejne nadmorskie stolice, a wieczorem zrelaksować się na pokładzie, podziwiając panoramiczne widoki morza – bez konieczności codziennego pakowania i zmiany miejsca noclegu. Krytycy zwracają uwagę na negatywny wpływ wycieczkowców na środowisko, w tym emisję spalin i zanieczyszczenia wód. Pojawiają się też głosy dotyczące przeludnienia popularnych portów, co może zaburzać lokalne życie i infrastrukturę turystyczną. Rejsy statkiem z Polski – komfortowa przygoda bez konieczności latania Rejs statkiem z polskiego portu to świetna propozycja dla tych, którzy chcą połączyć wakacyjny relaks z odkrywaniem nowych miejsc – bez stresu związanego z lataniem. Dzięki rosnącej ofercie rejsów z Gdyni i Gdańska, z łatwością rozpoczniesz morską przygodę wprost z Polski. To opcja ceniona szczególnie przez osoby unikające lotnisk, rodziny z dziećmi oraz seniorów. Nowoczesne wycieczkowce przypominają pływające miasta – na pokładzie znajdziesz baseny, strefy SPA, restauracje, bary, sklepy i teatry. Atrakcją samą w sobie może być już pobyt na statku, ale to, co naprawdę przyciąga, to możliwość odwiedzenia w krótkim czasie kilku krajów i miast. Rejsy obejmują m.in. Skandynawię, kraje bałtyckie, fiordy norweskie, a także trasę w kierunku wysp Morza Śródziemnego – wszystko w ramach jednego biletu. Plusem jest również fakt, że plan rejsu jest ustalony z góry, więc nie musisz martwić się o organizację przejazdów, noclegów czy wyżywienia. Co więcej, w sezonie pojawiają się atrakcyjne oferty last minute, które pozwalają zarezerwować luksusowy rejs w bardzo konkurencyjnej cenie. To forma wypoczynku, która łączy wygodę all inclusive z pasją do podróży – w rytmie fal i pod błękitnym niebem. Jak wygląda typowy dzień podczas rejsu statkiem wycieczkowym? Rejs statkiem wycieczkowym to dobrze zorganizowana forma podróży, przypominająca objazdówkę – tyle że na wodzie. Przemieszczanie się między portami odbywa się zazwyczaj nocą, dzięki czemu poranki możesz spędzać już na lądzie, zwiedzając zabytki, lokalne targi czy malownicze wybrzeża. Biura podróży przygotowują szczegółowy plan zwiedzania – zarówno w formie wycieczek grupowych, jak i atrakcji fakultatywnych, które można dokupić według własnych zainteresowań. Podczas rejsu przewidziane są również tzw. dni na morzu, czyli czas spędzony w całości na pokładzie. To doskonała okazja, by korzystać z udogodnień statku: basenów, spa, siłowni, sal widowiskowych czy warsztatów tematycznych. Na promach i statkach wycieczkowych działają też sklepy wolnocłowe, liczne restauracje i bary. W cenie rejsu często zawarte są śniadania w formie bufetu, a także opieka polskojęzycznego pilota dla większego komfortu podróżnych. To zorganizowany, ale elastyczny sposób zwiedzania – pozwala zobaczyć wiele miejsc w krótkim czasie, bez ciągłego pakowania się i zmiany hoteli. Ile kosztuje rejs statkiem i co wpływa na cenę? Koszt rejsu statkiem może znacznie się różnić – w zależności od kierunku, długości rejsu, standardu kabiny oraz sezonu. Najtańsze rejsy po Morzu Bałtyckim, startujące np. z Gdyni lub Sztokholmu, są dostępne już od około 1000–1200 zł za osobę za 5–6 dni podróży. To doskonała opcja dla tych, którzy chcą przetestować ten rodzaj wypoczynku bez dużego obciążenia dla budżetu. Rejsy po Grecji czy Adriatyku zaczynają się od około 1900–2500 zł, a wycieczki po Nilu lub Morzu Czerwonym (Egipt, Izrael, Jordania) mieszczą się w przedziale 2300–2900 zł. Ceny te często obejmują noclegi, wyżywienie, opiekę pilota i program zwiedzania, co czyni je bardzo konkurencyjnymi w porównaniu do klasycznych wycieczek lądowych. Z kolei rejsy egzotyczne, takie jak rejsy po Karaibach, Mauritius, Azja Południowo-Wschodnia czy rejsy transatlantyckie, to wydatek rzędu 9500–11 000 zł, a nawet więcej w przypadku dłuższych tras i kabin premium. Warto jednak pamiętać, że w takich ofertach często zawarte są przeloty, transfery i pakiety all inclusive. Na cenę wpływa też: typ kabiny (wewnętrzna, z oknem, z balkonem, apartament), termin rejsu (sezon wakacyjny vs. poza sezonem), linie rejsowe (różne standardy i udogodnienia), dodatkowe usługi (np. napoje, wycieczki lądowe, opłaty portowe). Oferty last minute mogą obniżyć koszt nawet o 30–50%, dlatego warto śledzić promocje – zwłaszcza na kilka tygodni przed planowaną datą wypłynięcia. Rejsy statkiem – dokąd warto się wybrać? Rejsy statkiem wycieczkowym otwierają przed podróżnikami zupełnie nowe możliwości – zarówno pod względem kierunków, jak i charakteru samej podróży. Oprócz klasycznych tras po Morzu Śródziemnym czy Karaibach, coraz większą popularność zdobywają mniej oczywiste destynacje, które zachwycają przyrodą, autentycznością i spokojem z dala od tłumów. Jeśli zależy Ci na połączeniu przygody z kontaktem z naturą, wybierz się w rejs do Alaski lub wokół Archipelagu Aleuckiego. Czekają tam monumentalne lodowce, dzika przyroda i krajobrazy, których nie doświadczysz nigdzie indziej. Dla miłośników egzotyki idealną propozycją będą rejsy po rzece Magdalena w Kolumbii – trasa prowadzi przez malownicze miasteczka, tropikalne zakątki i zabytki wpisane na listę światowego dziedzictwa. To opcja dla tych, którzy szukają nieoczywistych doznań kulturowych. Riwiera Albańska zyskuje na znaczeniu jako alternatywa dla zatłoczonej Chorwacji czy Grecji. Krystalicznie czysta woda, kameralne porty i urokliwe miasta nad Adriatykiem czynią z Albanii nowy hit sezonu. Dla tych, którzy wolą bardziej klasyczne trasy, Wyspy Greckie nadal pozostają niezawodnym wyborem. Santorini, Mykonos, Korfu czy Kreta oferują nie tylko malownicze widoki, ale też bogatą historię i smak śródziemnomorskiej kuchni. Na szczycie listy niezmiennie pozostają rejsy po Karaibach – rajskie plaże, turkusowa woda i tropikalne wyspy kuszą zarówno pary, jak i rodziny z dziećmi. Wiele tras obejmuje również prywatne wyspy należące do armatorów, gwarantujące komfort, bezpieczeństwo i relaks na najwyższym poziomie. Coraz więcej osób decyduje się też na rejsy po Grenlandii, Islandii czy w kierunku Spitsbergenu – to propozycje dla bardziej wymagających podróżników, pragnących eksplorować dziewicze tereny i lodowe pustkowia. Wachlarz możliwości jest ogromny. Niezależnie od tego, czy wolisz klasyczny relaks w promieniach słońca, czy dziką przygodę w Arktyce – z łatwością znajdziesz rejs dopasowany do Twoich marzeń, stylu podróżowania i budżetu. Kontrowersje wokół wycieczkowców – co warto wiedzieć? Choć rejsy statkiem wycieczkowym kojarzą się z luksusem, wygodą i możliwością zobaczenia wielu miejsc w krótkim czasie, nie są wolne od krytyki. Głównym zarzutem wobec branży rejsów jest negatywny wpływ na środowisko naturalne. Wielkie statki zużywają ogromne ilości paliwa, co wiąże się z emisją gazów cieplarnianych, a także produkcją odpadów, które – mimo nowoczesnych systemów oczyszczania – mogą trafiać do mórz i oceanów. Coraz częściej mówi się również o nadmiernej turystyce w portach docelowych. Małe miasteczka, do których przypływają dziesiątki tysięcy turystów dziennie, często nie są przystosowane do tak dużego ruchu. To prowadzi do przeludnienia, przeciążenia infrastruktury, wzrostu cen oraz erozji lokalnej kultury i stylu życia mieszkańców. Pojawiają się także kontrowersje dotyczące warunków pracy załogi, zwłaszcza na tańszych liniach, gdzie pracownicy pochodzący z krajów rozwijających się często zatrudniani są na trudnych warunkach. W odpowiedzi na te zarzuty wiele linii rejsowych zaczęło inwestować w technologie bardziej przyjazne środowisku, np. zasilanie LNG (skroplonym gazem ziemnym), filtry spalin, oczyszczalnie ścieków na pokładzie czy planowanie tras z myślą o minimalizacji emisji. Jednak tempo zmian nie zawsze nadąża za rosnącymi oczekiwaniami świadomych podróżnych. Dlatego warto przed wyborem rejsu sprawdzić, jakie praktyki środowiskowe i społeczne stosuje dany operator. Źródło: National Geographic Traveler
Trzej bracia przepłynęli Pacyfik siłą własnych mięśni. Na lądzie poprosili o pizzę i piwo
Ewan, Jamie i Lachlan MacLean ze Szkocji przepłynęli Pacyfik bez wsparcia, bijąc rekord świata. Bracia płynęli na własnoręcznie zbudowanej łodzi wiosłowej i pokonali ponad 14 tysięcy kilometrów: z Peru do Australii.
To najszybszy nieprzerwany rejs bez dodatkowego wsparcia, jaki kiedykolwiek miał miejsce. MacLeanowie pobili rekord Rosjanina Fiodora Koniukowa (162 dni), który samotnie pokonał Pacyfik w 2014 roku. Najszybsza załoga w historii Bracia spędzili na Pacyfiku 139 dni i przepłynęli 14,484 km. z Peru do Australii. Ich niewiarygodny rejs zakończył się 30 sierpnia 2025 w Cairns. Byli pierwszą załogą, która rozpoczęła rejs z Ameryki Południowej. Wyprawę odbyli na łodzi, którą sami zbudowali z włókna węglowego, inspirując się samochodami Formuły 1. Po zejściu na ląd w Cairns żartowali, że najbardziej marzą o pizzy, piwie i spaniu. Starczyło im jednak sił, by zagrać na dudach – narodowym instrumencie Szkocji. Dramatyczne momenty rejsu Rejs, jak podkreślają, był bardzo trudny. Musieli walczyć z chorobą morską, kurczącymi się zapasami jedzenia i tropikalnymi sztormami. W najbardziej dramatycznej sytuacji na całym rejsie, podczas sztormu który trwał 36 godzin, Lachlan został zmyty przez falę za burtę i cudem uratowany przez Ewana. Ich nietypowa łódź – nazwana „Rose Emily” na cześć zmarłej siostry – uważana jest za najszybszą i najlżejszą jednostkę tego typu. Bracia podczas jej budowy współpracowali z legendą oceanicznego wioślarstwa, Markiem Slatsem. Ekstremalne warunki i ograniczone zapasy Rejs bez wsparcia uniemożliwiał postoje na uzupełnienie zapasów, a także przyjęcie jakiejkolwiek pomocy ze strony innych jednostek. Na pokład MacLeanowie zabrali m.in. 75 kg płatków owsianych i 500 kg liofilizowanego jedzenia. Prowiant był wyliczony na 150 dni, ale Lachlan opowiada, że w ostatnich tygodniach zdecydowali się na ścisłe racjonowanie żywności, w razie niespodziewanych opóźnień lub zmiany trasy. Nie tylko sport – charytatywna działalność braci Mordercza podróż miała nie tylko sportowy, ale i charytatywny cel. Bracia chcą przy jej pomocy zebrać milion funtów na pomoc dla Madagaskaru, gdzie tylko 14% mieszkańców gminy Ambohimanarina ma dostęp do czystej wody. Założona przez nich fundacja The Maclean Foundation finansuje budowę studni głębinowych, a tegoroczna wyprawa ma zapewnić dostęp do wody ponad 40 tysiącom ludzi. Zbiórka trwa, ale jej koniec już blisko – póki co braciom udało się zebrać ponad 850 tys. funtów. Nie była to też pierwsza ekstremalna wyprawa McLeodów. W 2020 roku w podobnym sposób przepłynęli Atlantyk w ramach zawodów „Talisker Whisky Atlantic Challenge”. W ciągu 35 dni pokonali prawie 5 tys. km. z Wysp Kanaryjskich na Antiguę. Pobili wtedy trzy rekordy: jako pierwsze w historii trio braci, najmłodsza oraz najszybsza trójka, która przepłynęła ocean. Warto dodać, że – jak sami opisują – wcześniej nie mieli dużego doświadczenia w wiosłowaniu. Po tym sukcesie zdecydowali się na założenie fundacji i rozszerzenie działalności charytatywnej. Źródło: CNN, The Maclean Brothers Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Już ponad 500 dni żyją na statku wycieczkowym. Tak wygląda ich niezwykła emerytura
Na statku znaleźli coś więcej niż przygodę, bo poczucie wspólnoty, komfort i codzienność, która przypomina wakacje. Ci seniorzy pokazują, że emerytura może być czasem spełniania marzeń, a nie rezygnacji z życia.
Coraz częściej seniorzy udowadniają, że emerytura wcale nie musi oznaczać spokojnych dni spędzanych w domowym zaciszu. Dla wielu staje się ona początkiem nowego rozdziału pełnego przygód i odkrywania świata. Doskonałym przykładem jest Sharon Lane, która w wieku 77 lat sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs. Jej decyzja wzbudziła ogromne zainteresowanie, ale nie jest odosobniona – na podobny krok zdecydowało się także małżeństwo Ansen, pokazując, że podróże w dojrzałym wieku mogą być nie tylko możliwe, lecz także niezwykle inspirujące. Życie na morzu zamiast domu spokojnej starości Marty i Jessica Ansen to małżeństwo od lat zakochane w morskich podróżach, które postanowiło po pandemii całkowicie odmienić swoje życie. Kiedy podczas lockdownu w Australii uświadomili sobie, że stracili kilka cennych lat emerytury, doszli do wniosku, że nie chcą już marnować czasu. – W końcu powiedziałem mojemu agentowi podróży: „Słuchaj, cokolwiek się wydarzy, zarezerwuj” – wspominał Marty. To, co miało być jednorazowym urlopem, szybko przekształciło się w nieprzerwaną podróż trwającą już ponad 500 dni. Para zarezerwowała 53 rejsy z rzędu i zdecydowała, że zamiast tradycyjnego domu spokojnej starości ich domem stanie się statek wycieczkowy. Dzięki takiemu wyborowi zyskali nie tylko wolność i przygodę, ale też poczucie komfortu, gdyż posiłki są wliczone w cenę biletu, a obsługa pokładowa zajmuje się sprzątaniem kabiny i codziennymi obowiązkami. – Po tylu latach na morzu nie jesteśmy pewni, czy pamiętamy, jak pościelić łóżko czy przygotować posiłek – żartował Marty w rozmowie z „A Current Affair”. Ujawnił też, że życie na morzu jest dla nich nie tylko bardziej atrakcyjne, ale i tańsze niż pobyt w domu opieki. Tym samym ich emerytura zamieniła się w nieustanne wakacje, wypełnione podróżami, rozrywką i spokojem, o którym wcześniej mogli jedynie pomarzyć. Codzienność na statku wycieczkowym Na morzu Marty i Jessica Ansen odnaleźli nowy rytm codzienności. Aby równoważyć rozkosze bufetu i wieczorne drinki, 78-letni Marty i Jess zaczynają każdy dzień od energetycznej gry w ping-ponga. Poza tym ich dni wypełniają tańce, wspólne posiłki, zwiedzanie portów i spotkania z pasażerami. Z czasem przestali być anonimowymi podróżnikami, stając się niemalże „celebrytami na pokładzie”. – To oni witają kapitanów, a nie odwrotnie – żartował kierownik statku Ren van Rooyen, podkreślając, że nowi pasażerowie często proszą o możliwość poznania australijskiego duetu. Ta rozpoznawalność wynika nie tylko z długości ich podróży, ale także ze stylu życia, jaki prowadzą na morzu. Z biegiem czasu ich więzi z członkami załogi przerodziły się bowiem w coś znacznie głębszego – relacje przypominające rodzinne. – Poznaliśmy już tak wielu członków załogi, że stali się dla nas jak rodzina. Każde kolejne spotkanie na morzu przypomina nam domowe uroczystości – stwierdziła Jessica. Również inni pasażerowie stali się ich przyjaciółmi. Wielu z nich spotykają ponownie podczas kolejnych rejsów, a wspólne podróże pozwalają nie tylko odświeżać dawne wspomnienia, lecz także planować następne przygody. – Czas spędzony z innymi gośćmi, czasami przez trzy miesiące lub dłużej, jest naprawdę wspaniały – dodała Jessica. Wiadomo, że para nie planuje rezygnować z takiego trybu życia – mają już zarezerwowane rejsy aż do września 2027 roku. Mimo tego, nie zaniedbują więzi rodzinnych. Kiedy statek zawija do australijskich portów, odwiedzają dzieci, wnuki i prawnuki. Z kolei w innych krajach spotykają się z przyjaciółmi poznanymi podczas poprzednich rejsów – od Irlandii, przez Kanadę, aż po Nową Zelandię. Źródła: Cruise Passenger, The Mirror, Supercar Blondie, A Current Affair Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Elżbieta Dzikowska pokazała Polakom, jak wielki i wspaniały jest świat. I nadal to robi!
Elżbieta Dzikowska, pasjonatka poznawania miejsc odległych i niepoznanych, swoją pracą otworzyła Polakom okno na świat. Wraz ze swoim życiowym partnerem wyprodukowała ponad 300 odcinków kultowego programu telewizyjnego „Pieprz i wanilia”, który przez lata ściągał przed ekrany całe rodziny. Poniżej przybliżamy sylwetkę znanej podróżniczki, która zabierała rodaków w miejsca odległe, niedostępne, a nierzadko także dzikie.
Spis treści: Kobieta wielu talentów z pasją do podróżowania Młodość Elżbiety Dzikowskiej Na podbój Ameryki Łacińskiej Fenomen, o którym Polacy pamiętają do dziś Jeszcze nie powiedziała ostatniego słowa W Polsce Ludowej nie wszyscy mogli uzyskać paszport, a wyjazdy zagraniczne, szczególnie w kierunku zachodnim, wymagały spełnienia szeregu warunków i przejścia długotrwałych, skomplikowanych procedur. Większość Polaków mogła jedynie marzyć o podróżach. Dla nich, źródłem informacji o świecie była telewizja. Dość marnym źródłem, biorąc pod uwagę ówczesną ramówkę, przesiąkniętą cenzurą i propagandą. Dopiero w 1982 roku, gdy rozpoczęła się emisja oryginalnego programu „Pieprz i wanilia”, Polska zyskała wgląd w miejsca, które wcześniej można było poznać tylko dzięki książkom. Kobieta wielu talentów z pasją do podróżowania Kim jest Elżbieta Dzikowska? Aż chciałoby się rzec: „kobietą orkiestrą”. Historyczka sztuki, sinolożka, podróżniczka, operatorka filmowa, montażystka i reżyserka, autorka książek, audycji radiowych i programów telewizyjnych, publicystka i reportażystka, autorka wystaw sztuki współczesnej – najprawdopodobniej to jeszcze nie wszystkie funkcje, jakie dotychczas zapisała na swoim koncie. Wielokrotnie odznaczana, nagradzana i wyróżniana, pozostaje jedną z najbardziej znanych podróżniczek. Zapisała się w świadomości nie tylko Polaków. Jej nazwisko jest znane w wielu krajach, a przykładem niech będzie choćby Peru, gdzie zainicjowała budowę pomnika Ernesta Malinowskiego, budowniczego najwyżej położonej kolei na świecie (do 2006 roku). Większość zapewne kojarzy ją ze zrealizowanych dla Telewizji Polskiej filmów dokumentalnych z cyklu „Pieprz i wanilia”. Nic dziwnego. W ciągu 16 lat emisji, powstało ponad 300 odcinków słynnego programu, w których Dzikowska wraz ze swoją drugą połową – Tonym Halikiem – relacjonowała wyprawy do miejsc na wszystkich kontynentach. Młodość Elżbiety Dzikowskiej Elżbieta Dzikowska, a właściwie Józefa Elżbieta Górska, urodziła się 19 marca 1937 roku w Międzyrzecu Podlaskim. Jej ojciec był łącznikiem Armii Krajowej. Ujęty przez okupanta, został osadzony na zamku w Lublinie i skazany na karę śmierci. Zginął w 1944 roku, trafiony niemieckimi kulami podczas próby ucieczki, którą podjął dzień przed wyznaczoną datą egzekucji. Matka młodej Elżbiety zajmowała się prowadzeniem herbaciarni z wyszynkiem. Kręta droga do wykształcenia Od zawsze była głodna wiedzy. W ciągu jednego roku zaliczyła trzecią i czwartą klasę. Dzięki temu, studia mogła rozpocząć jako szesnastolatka, ale zanim to nastąpiło, pół roku spędziła w tym samym więzieniu, w którym zginął jej ojciec. Dlaczego tak młoda kobieta trafiła do słynącego z ciężkich warunków więzienia? Piętnastoletnia Elżbieta działała w szeregach konspiracyjnego, antykomunistycznego Związku Ewolucjonistów Wolności. Interesowała ją historia sztuki, archeologia i dziennikarstwo, więc po maturze, którą po odzyskaniu wolności zdała w gimnazjum w rodzinnym Międzyrzecu, zamarzyła o podjęciu nauki w jednej z tych dziedzin. Jednak mimo wysokiej średniej na świadectwie, nie mogła podjąć studiów w żadnym z tych kierunków. Finalnie stanęło na sinologii. W pierwszym podejściu, jej wniosek o dopuszczenie do egzaminu został odrzucony. Okazało się bowiem, że nabór na studia w tym kierunku odbywał się co drugi rok, a finalnie w poczet studentów i tak przyjmowano jedynie kilku absolwentów. Na szczęście gremium odwoławcze przychyliło się do jej prośby. Do egzaminu przystąpiła w terminie jesiennym. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku, znalazła się na liście studentów Instytutu Orientalistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Na podbój Ameryki Łacińskiej Pierwszą daleką podróż odbyła w 1957 roku (w tym samym, w którym poślubiła Andrzeja Dzikowskiego, studenta polonistyki i przyszłego dziennikarza), kiedy udała się do Chin. O paszport starała się już po trzecim roku nauki, ale spotkała się z odmową. Jako świeżo upieczona sinolożka, nie mogła znaleźć pracy w zawodzie. Zatrudniła się w Bibliotece Uniwersyteckiej, ale nie było to zajęcie, które sobie wymarzyła. Postanowiła wówczas zdobyć dyplom historyka sztuki, ale w tym samym roku, w którym podjęła tę decyzję, otrzymała propozycję pracy w redakcji miesięcznika „Chiny”. Zgodziła się, z zastrzeżeniem, że pracodawca umożliwi jej podjęcie dalszej nauki w trybie dziennym. W „Chinach” pracowała aż do rozwiązania redakcji. Gdy w 1964 roku powstał kwartalnik „Kontynenty”, znalazła zatrudnienie w dziale Ameryki Łacińskiej. Dzikowska zaczęła uczyć się języka hiszpańskiego i podróżować. Po kilku latach zyskała uznanie jako ekspert od Ameryki Łacińskiej, czego wyrazem było powołanie jej na członka Światowego Stowarzyszenia Latynoamerykanistów. Obiad z prezydentem W 1974 roku Elżbieta Dzikowska otrzymała roczne stypendium od peruwiańskiej minister kultury. Wyleciała do Limy. Przed dotarciem na miejsce, dla programu telewizyjnego „Klub sześciu kontynentów”, w Meksyku miała przeprowadzić wywiad z wówczas już sławnym charyzmatycznym podróżnikiem, Tonym Halikiem. Na miejscu otrzymała jednak złe wieści. Okazało się, że jej stypendium zostało cofnięte. Jakby tego było mało, Halik przebywał wówczas w Gujanie Francuskiej. Zamierzała wrócić do Polski, ale wcześniej spotkała się ze znajomym artystą, José Luisem Cuevasem. Zjedli razem obiad, na którym był też Luis Echeverría Álvarez, ówczesny prezydent Meksyku. Gdy powiedziała mu o cofniętym stypendium, zaproponował, że rząd meksykański wesprze finansowo jej działalność. Wywiad, który zmienił wszystko Wkrótce oddzwonił do niej Tony Halik i finalnie wywiad doszedł do skutku. Bez cienia wątpliwości można stwierdzić, że był to moment, w którym życie Elżbiety dzikowskiej wkroczyło na nowe tory, nie tylko zawodowe, ale także osobiste. Po wywiadzie, ona i Halik zostali parą, ale zanim złożyli sobie obietnicę wspólnego życia, wpadli na pomysł nakręcenia wspólnego filmu. W produkcji „Obecność przeszłości” para ukazała tradycje, które obowiązywały w Ameryce Łacińskiej w czasach sprzed kolonizacji, a które przetrwały do dziś. Razem wielokrotnie wyprawiali się do Meksyku i Ameryki Łacińskiej, a gdy po powrocie do Polski zamieszkali wspólnie, obrali kierunek na Afrykę i Azję. Razem nakręcili cykl filmów dokumentalnych, na który składały się tytuły takie jak: „Tam, gdzie pieprz rośnie”, „Tam, gdzie rośnie wanilia”, „Tam, gdzie kwitną migdały” czy „Tam, gdzie pachnie eukaliptus”. Studnia z pomysłami ma jednak swoje dno. W końcu postanowili, że kolejne produkcje będą nosić tytuł „Pieprz i wanilia”. Fenomen, o którym Polacy pamiętają do dziś Sami finansowali produkcję swoich programów. Materiał nagrywali nie w profesjonalnym studio na Woronicza, a w swojej piwnicy, za blatem obszernej ławy, na której ustawiali niezbędne w danym odcinku rekwizyty. Tony zajmował się pracą z kamerą, Elżbieta montażem i komentarzami. Zajmowali się wszystkim, od „A” do „Z”. Dziennie produkowali po dwa programy, które następnie były realizowane w Interpress-Film, później w wytwórni Kalejdoskop. Po korekcie i montażu, gotowy produkt był sprzedawany Telewizji Polskiej. Cykl „Pieprz i wanilia” okazał się prawdziwym fenomenem. Relacje z podróży pary ściągały przed ekrany miliony widzów w całej Polsce. Trudno się temu dziwić. Para potrafiła zaczarować widzów swoim profesjonalizmem. Halik był charyzmatyczny, a gawędziarstwo miał chyba we krwi. Dzikowska była zawsze uśmiechnięta, wydawała się oazą niemożliwego do zmącenia spokoju. Razem byli... jak ostry pieprz i słodka wanilia. O tym jak ważne miejsce w świadomości Polaków zajmuje ten program, najlepiej świadczy fakt, że doczekał się wznowienia. W 2015 roku tytuł „Pieprz i wanilia” powrócił na antenę, tym razem kanału TVN24. Życie pełne przygód, ale i niebezpieczeństw Jako podróżniczka, Elżbieta Dzikowska zwiedziła najodleglejsze zakątki świata. Wspólnie z Tonym Halikiem, gościła w niemal wszystkich krajach Ameryki Łacińskiej i Europy. Podróżowała do 27 stanów USA, Chin, Australii, Nowej Zelandii, Tajlandii, Sri Lanki, Indii i Rosji. Zwiedziła Tahiti, Galapagos, Wyspę Wielkanocną, Kenię, Tanzanię, Maroko, Libię i Egipt, a to zapewne tylko część długiej listy. Podróżując do odległych, często odludnych i niemal dzikich zakątków świata, nie sposób uniknąć niebezpieczeństw. Wiadomo, że podczas jednej ze wspinaczek w Peru zapadła na chorobę wysokościową. Niedotleniona, trafiła do szpitala. Czy to wydarzenie zniechęciło ją do zdobywania gór. Absolutnie nie, ale od tamtej pory zawsze zabierała ze sobą butlę tlenową. Podczas realizacji materiałów filmowych, wielokrotnie spotykała się z rdzennymi plemionami. Jednak podobno nigdy nie spotkała się z wrogością czy agresją. Zawsze była serdecznie witana i nigdy nie miała problemu z uzyskaniem zgody na filmowanie i fotografowanie. Jeszcze nie powiedziała ostatniego słowa Życiowy towarzysz i współpracownik Dzikowskiej zmarł 23 maja 1998 roku. Po śmierci Tonego Halika, Elżbieta skupiła się na popularyzacji ciekawych miejsc w Polsce. Zaczęła realizować telewizyjne programy z cyklu „Groch i kapusta” i pisać książki z cyklu „Groch i kapusta, czyli podróżuj po Polsce!”. Dzikowska zadbała, by jej zmarły partner nie popadł w niepamięć. W 1999 roku przekazała mieszkańcom Torunia, gdzie urodził się sławny podróżnik, ponad 800 eksponatów pozaeuropejskich kultur, które wspólnie z Tonym Halikiem zgromadzili podczas swoich wojaży. Na tej podstawie cztery lata później powstało Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika, które ma siedzibę na ulicy Franciszkańskiej. Wielki dar był dopiero początkiem. Zbiory placówki nieustannie się powiększają. Mimo że Elżbieta Dzikowska zbliża się do dziewiątej dekady swojego życia, nie w głowie jej emerytura. Nadal jest aktywna zawodowo. Podróżuje, występuje w telewizji, swoje przygody opisuje w książkach, spotyka się z widzami i czytelnikami. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
36-latka sprzedała dom i zamieszkała w swoim samochodzie. Teraz zwiedza świat
W świecie, w którym ceni się stabilność i przewidywalność, jej wybór może wydawać się zaskakujący. Zamiast kupować większe mieszkanie i piąć się po szczeblach kariery, Ashley rzuciła pracę i zaczęła życie w drodze.
Spis treści: Porzuciła pracę i dom, by żyć w podróży. Co ją do tego skłoniło? Ponad 20 krajów, jeden samochód i życie bez planu Choć wiele kobiet marzy o stabilizacji, rodzinie i własnym domu, coraz częściej w mediach pojawiają się historie tych, które wybierają inną drogę. Jedną z nich jest Ashley Kaye, 36-latka z USA, która sprzedała rodzinny dom i postanowiła żyć w podróży. Dziś jej codzienność to setki kilometrów szutrowych tras, przejścia graniczne i noclegi na pustkowiach Ameryki Południowej. Porzuciła pracę i dom, by żyć w podróży. Co ją do tego skłoniło? Ashley Kaye przez większość życia mieszkała w Wisconsin, w tym samym domu, w którym się wychowała. Jej codzienność była uporządkowana – stabilna praca, znajomi z sąsiedztwa, rytm wyznaczany przez zmieniające się pory roku. Przełom nastąpił w 2019 roku, podczas wakacyjnego wyjazdu do Hondurasu. Tam poznała mężczyznę, który od lat żył w drodze. – Po prostu złapaliśmy dobry kontakt. Przez cały mój pobyt dzieliliśmy się doświadczeniami, także tymi trudnymi – wspominała w wywiadzie dla CNBC, dodając, że ich rozmowy o finansach i realiach życia w podróży wywarły na niej szczególne wrażenie. – Powiedział mi, że żałuje, że nie zdecydował się na taki styl życia wcześniej, bo to o wiele łatwiejsze i tańsze, niż się wydaje. To wszystko zmieniło – mówiła. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych Ashley zaczęła intensywniej pracować, by zgromadzić oszczędności, a już rok później odeszła z pracy. Kolejne trzy lata spędziła w podróży m.in. samotnie zwiedzając RPA. Gdy tam przebywała, dotarła do niej wiadomość o chorobie ciotki, przez którą musiała wrócić do Wisconsin. Będąc już na miejscu, sprzedała rodzinny dom i coraz poważniej myślała o życiu ze swoim czworonożnym przyjacielem w drodze. – Podróżowanie samolotem z psem brzmiało jak fatalny pomysł. Poza tym lubię fotografować, więc zależało mi na rozwiązaniu, które pozwoli dotrzeć w trudno dostępne miejsca – tłumaczyła. Ponad 20 krajów, jeden samochód i życie bez planu Przełom nastąpił, gdy na Instagramie skontaktowała się z nią para podróżująca terenówką po RPA. Wymienili się doświadczeniami, a Ashley nabrała pewności, że właśnie taki styl życia najbardziej jej odpowiada. Wówczas za 43 tys. dolarów kupiła Toyotę Tacoma – samochód terenowy, który z czasem przekształciła w pełnoprawne mobilne mieszkanie. Później udała się na południe do Baja California w Meksyku, gdzie dokończyła przebudowę pojazdu. Stamtąd wyruszyła w podróż legendarną Autostradą Panamerykańską (Pan-American Highway), czyli trasą biegnącą od Alaski aż po najbardziej wysunięte na południe rejony Argentyny. – To naprawdę wyjątkowy sposób podróżowania, bo można samodzielnie decydować o tempie. Poza tym, jeśli trafię w piękne i spokojne miejsce, mogę zostać tam tak długo, jak chcę – mówiła w wywiadzie, równocześnie podkreślając jednak, że to życie pełne wyzwań. – Każdy sposób podróżowania ma swoje zalety i wady. Przekraczanie granic to niekończące się formalności, a samotna podróż potrafi być wyczerpująca. Trzeba nauczyć się funkcjonować w rytmie, który naprawdę ci odpowiada – tłumaczyła. Od momentu rozpoczęcia podróży Kaye odwiedziła już ponad 20 krajów, w tym Meksyk, wszystkie państwa Ameryki Środkowej, Kolumbię, Ekwador, Peru, Chile oraz część Argentyny. Jej codzienność nie jest podporządkowana pracy czy kalendarzowi spotkań, lecz zmieniającym się warunkom pogodowym, ukształtowaniu terenu i sprawności technicznej pojazdu. – Nie chcę mówić, że to życie jak z bajki, bo wymaga ono dużego wysiłku. Jest wiele rzeczy, o które trzeba na bieżąco dbać i które stale wymagają uwagi. A jednak to, co daje mi największe poczucie swobody, to poranki bez planu. Budzę się, patrzę na mapę i decyduję: nocleg u podnóża wulkanu, wyprawa w głąb dżungli czy dzień nad oceanem. Możliwości są niemal nieograniczone – i za to jestem wdzięczna – podsumowała 36-latka. Źródła: CNBC, SupercarBlondie Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jedno morze w Europie ryczy, jakby krzyczało. Nikt nie ufa jego falom
Filmy przedstawiające ogromne fale Morza Północnego robią furorę w internecie. Rybacy jednak wiedzą, że ten żywioł nie wybacza błędów – i mają na to dowody.
Spis treści: Morze Północne w akcji Gdzie leży Morze Północne? Jak wygląda żeglowanie po Morzu Północnym Co wyróżnia Morze Północne? Skąd wzięła się reputacja niebezpiecznego morza? Morze, które ryczy Filmy przedstawiające ogromne, zapierające dech w piersiach fale Morza Północnego często stają się viralami na TikToku – ale ludzie żeglują po tych burzliwych wodach od tysiącleci. Morze Północne cieszy się reputacją niebezpiecznego i groźnego. Czy słusznie? Morze Północne w akcji Czasem Morze Północne po prostu postanawia zaatakować. Henk Buitjes wie, jak to jest. Pewnej nocy, podczas sztormowej pogody, ten holenderski rybak krewetek wciągał sieci na pokład, kątem oka zauważył falę. Była większa niż wszystkie pozostałe — uderzyła w tył jego kutra rybackiego. Fala uderzyła w jedną z belek statku — długich poziomych prętów wystających poza burtę, z których zwisają sieci. Siła uderzenia wygięła belkę, przez co sieć zwisała luźno i była prawie niemożliwa do odzyskania. Było to bardzo niebezpieczne – mogła owinąć się wokół śruby napędowej statku lub zaczepić o wraki na dnie morza. Jemu i załodze udało się ją odzyskać, ale adrenalina buzowała. – Całe ciało się trzęsie – wspomina. Gdzie leży Morze Północne? Morze Północne, leżące tuż na południe od Arktyki, zajmuje obszar 570 000 km² i oddziela Wielką Brytanię od Skandynawii. Na południu jego brzegi tworzą północne wybrzeża Francji, Belgii, Holandii i Niemiec. Kiedyś było szlakiem dla Wikingów, dziś to jeden z głównych szlaków żeglugowych. Znajdują się tu platformy wiertnicze i farmy wiatrowe. W mediach społecznościowych krążą nagrania z falami potworami i sztormami uderzającymi w statki. Ale ludzie przemierzają te wody od wieków. Jak wygląda żeglowanie po Morzu Północnym Buitjes i jego rodzina łowią na Morzu Północnym od 11 pokoleń. – Mój pradziadek i jeden z jego synów zginęli podczas połowów w czasie wielkiego sztormu – mówi. Dwóch braci jego babci również zginęło na morzu. Żegluga jest dziś bezpieczniejsza niż kilkadziesiąt lat temu, głównie dzięki lepszym prognozom pogody. Ale Morze Północne nadal wymaga respektu. Jego południowa część ma zaledwie ok. 30 metrów głębokości. Podczas sztormów fale mogą wyrzucać piasek z dna na pokład, co destabilizuje statek. Wraki zalegające na dnie stanowią dodatkowe zagrożenie. Zachodnie wybrzeże Jutlandii (część Danii i Niemiec) to tzw. Żelazne Wybrzeże — słynie z braku naturalnych portów, przez co wiele statków rozbijało się o brzeg. Fale na Morzu Północnym są krótkie i gwałtowne. Choć mają zaledwie 2 metry, ich szybka częstotliwość potrafi nieźle rozkołysać statek. Co wyróżnia Morze Północne? Lucy Bricheno, oceanograf z brytyjskiego Narodowego Centrum Oceanografii, tłumaczy, że takie zachowanie fal wynika z otoczenia morza lądem z wielu stron – fale nie mają gdzie się rozchodzić. Gdy ogon huraganu z USA dotrze nad Europę, potrafi rozszaleć Morze Północne tak, że białe grzywy fal widać z kosmosu. Symulacje wskazują, że zmiany klimatu mogą uspokoić Morze Północne, ale same sztormy będą groźniejsze. – Nie możemy powiedzieć na pewno, że jest bardziej burzliwie, ale obecne sztormy w Europie Północno-Zachodniej są coraz silniejsze – mówi Bricheno. Skąd wzięła się reputacja niebezpiecznego morza? Morze Północne nie jest najbardziej burzliwym z oceanów. Indyjski Ocean i Cieśnina Drake’a (między Ameryką Południową a Antarktydą) są znane z olbrzymich fal. Ocean Południowy, nieprzerwany przez ląd, pozwala falom rosnąć bez przeszkód — tam 8–10-metrowe fale są normą, a rekord to 21 metrów (2018 r.). Ale po Morzu Północnym pływa bardzo dużo statków. Więcej ludzi doświadcza jego gniewu i dzieli się tym online. Wikingowie już 1200 lat temu potrafili orientować się po prądach morskich, pogodzie i punktach na lądzie. To było jak – autostrada do grabieży i najazdów – jak zauważa Michael Pye, autor książki The Edge of the World. W średniowieczu, zachodnie wybrzeże Afryki budziło większy lęk niż Morze Północne. Co ciekawe, „Żelazne Wybrzeże” kiedyś było bezpieczniejsze — miało zatoki, gdzie można było się schronić. Wszystko zmieniła powódź z 1362 r., która zabiła tysiące ludzi i zmiotła całe wioski z zachodniego wybrzeża Jutlandii. Morze Północne ma wyjątkowo duże pływy. Gdy zbiegną się z falą sztormową, mogą powodować powodzie — np. w 2013 r. zginęły dwie osoby, a zalanych zostało 1700 domów w Anglii. Morze, które ryczy Dorthe Nors, autorka A Line in the World, mieszka 4 km od wybrzeża Danii. Gdy nadchodzi sztorm, słyszy morze jakby ktoś krzyczał, jak ryk. Złamane drzewa trzaskają jak strzały. Piasek potrafi zasypać drogi. Buitjes zna wiele historii o wypadkach – od małych kutrów po wielkie kontenerowce. Morze Północne zmusza do czujności. – Uświadom sobie, jak bardzo jesteś mały – mówi o żeglowaniu po Morzu Północnym. – Kiedy to sobie uświadomisz, przeżyjesz. autor: Chris Baraniuk źródło: National Geographic
Przemierzyli Alpy na wózkach inwalidzkich. „To niesamowity wyczyn”
Ich wyprawa przez Alpy to nie tylko dowód odwagi i hartu ducha, ale również przypomnienie, że wytrwałość potrafi przekraczać wszelkie granice – również te fizyczne i społeczne.
Spis treści: Podróż przez Alpy w ekstremalnych warunkach Misja wyprawy, czyli zwiększenie świadomości o ataksji Dla wielu każda, nawet najmniejsza wymówka, staje się pretekstem, by uniknąć wysiłku fizycznego. Inni, mimo poważnych problemów zdrowotnych, z determinacją przekraczają granice własnych możliwości. Do tej drugiej grupy należą Ben Spencer i Peter Smorthit, którzy właśnie pokonali 422 kilometry – czyli dystans odpowiadający dziesięciu maratonom – przemierzając masyw Alp na wózkach inwalidzkich. Podróż przez Alpy w ekstremalnych warunkach Ben Spencer i Peter Smorthit rozpoczęli trasę w Montreux nad Jeziorem Genewskim i zakończyli ją nad Jeziorem Como we Włoszech. – To był po prostu niesamowity wyczyn pod względem wytrzymałościowym – stwierdził Spencer w rozmowie telefonicznej z Euronews. Trudno się z nim nie zgodzić, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę skalę ich ograniczeń zdrowotnych. Spencer cierpi na ataksję móżdżkową, czyli postępującą chorobę neurologiczną, spowodowaną uszkodzeniem móżdżku. Wpływa ona na koordynację ruchową, równowagę, mowę, a także kontrolę pęcherza. W miarę rozwoju schorzenia Spencer musiał niemal całkowicie przesiąść się na wózek inwalidzki i ograniczyć komunikację werbalną. Z kolei Smorthit zmaga się z urazem rdzenia kręgowego, który może prowadzić do groźnej dla życia dysrefleksji autonomicznej. Wspólnie pokonywali strome podejścia na wysokości ponad 2000 metrów, mierząc się z upałem sięgającym 40°C, a wszystko to w surowych warunkach alpejskiego krajobrazu. – W pewnym momencie Peter niemal zemdlał z przegrzania. Musiałem go oblać wodą – wspominał Spencer. Jednak, mimo trudności, uczestnicy z sukcesem przebyli wymagającą trasę, w towarzystwie trzyosobowego zespołu wsparcia (w tym dwóch osób również żyjących z ataksją). Pierwotnie wyprawa miała potrwać 10–12 dni, ale ze względu na upały została przedłużona do 18 dni. Misja wyprawy, czyli zwiększenie świadomości o ataksji Ich przedsięwzięcie miało nie tylko wymiar sportowy, lecz przede wszystkim społeczny – obaj uczestnicy chcieli nagłośnić temat ataksji oraz zebrać środki na dalsze badania nad tą rzadką chorobą neurologiczną. Szacuje się, że w samej Wielkiej Brytanii żyje z nią około 12 500 osób. Ponieważ w większości przypadków choroba ma charakter postępujący, a medycyna nie oferuje dziś leczenia przyczynowego, każda inicjatywa zwiększająca świadomość społeczną ma ogromne znaczenie. Spencer i Smorthit z tego względu wykorzystywali każdą okazję, by rozmawiać z napotkanymi ludźmi i tłumaczyć im, na czym polega ich codzienność. – Naprawdę chciałem, żeby ludzie zrozumieli, że osoby z niepełnosprawnościami potrafią dokonywać rzeczy ekstremalnych – podkreślał Spencer. Ich alpejska przygoda zwróciła również uwagę na poważne braki w infrastrukturze dostępnej dla osób poruszających się na wózkach. – Ta podróż pokazała, jak wiele jeszcze trzeba zrobić, by świat stał się dla nas naprawdę dostępny – mówił, podkreślając, że kempingi reklamujące się jako przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami często nie spełniały podstawowych standardów, a część tras rowerowych prowadziła przez żwir i niemal nieprzejezdne przeszkody. – Aby osoby poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie korzystać z natury, potrzebujemy konkretnych i systemowych zmian – ocenił. Pomimo tych trudności, Spencer i Smorthit nie tylko ukończyli trasę, ale również zyskali rozgłos jako sportowcy i ambasadorzy zmian w postrzeganiu niepełnosprawności. Głośno zrobiło się także o ich wcześniejszych osiągnięciach – mimo chorób, są bowiem uczestnikami zawodów w rugby na wózkach i mają na koncie setki półmaratonów oraz maratonów. – Bez względu na to, jaką masz niepełnosprawność czy schorzenie, po prostu nigdy się nie poddawaj – zaapelował Spencer. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zaginęła w australijskim buszu. Niemiecka turystka przeżyła 12 dni bez jedzenia i butów
Odludne tereny Australii Zachodniej należą do najbardziej surowych i nieprzewidywalnych na świecie. To właśnie tam zaginęła 26-letnia Caroline Wilga, niemiecka turystka podróżująca w pojedynkę. Przez niemal dwa tygodnie była zdana wyłącznie na siebie, bez kontaktu ze światem i dostępu do podstawowych środków przetrwania.
Spis treści: Jak doszło do zaginięcia? Wypadek w australijskim buszu i walka o ratunek 12 dni samotności, odwodnienia i ukąszeń W czasach powszechnego dostępu do nawigacji GPS i stałego połączenia ze światem za pośrednictwem smartfonów rzadko dochodzi do sytuacji, w której ktoś znika bez śladu. A jednak dokładnie to przydarzyło się 26-letniej niemieckiej turystce, która samotnie przemierzała Australię Zachodnią. Przez niemal dwa tygodnie Caroline Wilga była zdana wyłącznie na siebie w jednym z najbardziej nieprzyjaznych obszarów kontynentu. Przeżyła dzięki determinacji, ogromnej sile woli i... przypadkowi. Jak doszło do zaginięcia? Wypadek w australijskim buszu i walka o ratunek Do dramatycznego zdarzenia doszło na odludziu w rejonie Karroun Hill, około dwóch godzin jazdy od miejscowości Beacon i z dala od utwardzonych dróg. Według ustaleń policji, Caroline Wilga straciła panowanie nad samochodem, który stoczył się z bocznej trasy. Uderzyła się w głowę, a pojazd uległ poważnej awarii. – Straciła kontrolę nad autem. Następnie doszło do usterki mechanicznej i utknęła – poinformowała detektyw Jessica Securo z policji stanu Australia Zachodnia. Turystka spędziła w aucie pierwszą dobę. Bez możliwości wezwania pomocy i bez kontaktu ze światem, postanowiła opuścić pojazd. Wyruszyła pieszo, licząc na to, że odnajdzie ludzi lub sygnał telefoniczny. – Miała przy sobie jedynie niewielką ilość wody i jedzenia. Powiedziała mi później, że mogła przygotować się lepiej – relacjonowała Securo. Zaniepokojona brakiem kontaktu rodzina powiadomiła lokalne władze o zaginięciu. Wówczas okazało się, że po raz ostatni Wilga została zarejestrowana przez monitoring 29 czerwca, gdy robiła zakupy w jednym ze sklepów w pobliżu Beacon. Poszukiwania rozpoczęły się niemal natychmiast. W akcję zaangażowano policję, śledczych z wydziału zabójstw oraz jednostki powietrzne. Rozległy, słabo zaludniony teren przeszukiwano przy użyciu śmigłowców i samolotów, publikując w mediach nagrania oraz fotografie poszukiwanej. 12 dni samotności, odwodnienia i ukąszeń Finalnie Caroline Wilga została znaleziona po 12 dniach samotnej wędrówki 24 kilometry od porzuconego auta. Zauważyła ją kobieta przejeżdżająca 11 lipca przez pustkowia Zachodniej Australii. Tania Henley powiedziała radiu ABC, że Wilga machała do niej na poboczu drogi. Była zmarznięta, osłabiona i pokąsana przez komary. – W buszu wszędzie jest pełno cierni. Nie mogę uwierzyć, że przeżyła. Nie miała butów, tylko owinięte stopy – wspomniała Henley, która zawiozła 26-latkę na posterunek policji w Beacon. Stamtąd dziewczynę przetransportowano śmigłowcem do szpitala w Perth. – Była wystawiona na działanie żywiołów przez jedenaście nocy i przeżyła, żywiąc się niewielkimi zapasami jedzenia, które miała przy sobie, oraz pijąc deszczówkę i wodę z kałuż. W nocy szukała schronienia tam, gdzie było to możliwe, w tym w jaskini – relacjonowała policja. – Ma pewne obrażenia. Została dosłownie zjedzona przez komary. Bez wątpienia przeszła traumę – dodał z kolei inspektor Martin Glynn z miejscowej policji, zwracając przy okazji uwagę, że tamtejsze środowisko jest bardzo nieprzyjazne, zarówno pod względem roślinności, jak i fauny. – To naprawdę bardzo trudne warunki – podkreślił. W sobotę 12 lipca stan Caroline określono jako stabilny. Zastępczyni inspektora miejscowej policji stwierdziła, że dziewczyna miała niezwykłe szczęście, iż tak zakończyła się jej przygoda. – Wciąż nie może uwierzyć, że udało jej się przeżyć. Była głęboko przekonana, że nie zostanie odnaleziona – ujawniła Jessica Securo na konferencji prasowej po rozmowie z Wilgą. Dodała też, że mimo dramatycznych wydarzeń 26-latka kocha Australię i po tym, jak dojdzie do formy, planuje nadal samotnie podróżować po kontynencie. – Nie dotarła jeszcze na wschodnie wybrzeże, więc to nadal jej cel – ujawniła policjantka. Źródła: CNN, The Guardian, TVP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rusza niezwykła ekspedycja. Celem jest odkrycie skarbu wartego 89 mln złotych
Zatopiony skarb Ludwika XIV może wreszcie ujrzeć światło dzienne. Rusza wyprawa, do której możesz dołączyć i być częścią jednej z wielkich morskich tajemnic.
Spis treści: Tajemnica statku Maurepas – francuskiego skarbu, który zniknął w oceanie Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Poszukiwanie skarbów zawsze budziło nie mniejsze emocje niż złoto, którego dotyczy. Wszystko z powodu obietnicy przygody, ryzyka, a także zapisania się na kartach historii, która niekiedy potrafi zmienić bieg dziejów. I choć wiele tajemnic oceanów zostało już rozwikłanych, w głębinach wciąż spoczywają te najbardziej spektakularne. Jedną z nich jest francuska fregata Maurepas, która zaginęła w 1699 roku wraz z kosztownościami przeznaczonymi dla króla Ludwika XIV. Już w czerwcu 2025 roku rusza ekspedycja, której celem jest odnalezienie tego wraku i wydobycie jego zawartości. Co więcej – do tego niezwykłego projektu mogą dołączyć uczestnicy z całego świata, zgłaszając się poprzez stronę organizatora, czyli firmy Pelorus Travel. Ekskluzywna wyprawa ma charakter naukowy i dokumentalny, a towarzyszyć jej będzie ekipa filmowa, która zarejestruje każdy krok podwodnej operacji. Tajemnica statku Maurepas – skarbu, który zniknął w oceanie Historia Maurepas rozpala wyobraźnię od ponad trzech stuleci. W 1699 roku francuska fregata wypłynęła z misją przewiezienia kosztowności: złota, srebra, klejnotów oraz przedmiotów ceremonialnych przeznaczonych dla dworu Ludwika XIV. Podobno wartość tego ładunku odpowiadałaby dziś ponad 24 milionom dolarów (czyli ponad 89 mln złotych). Ten dar od Karola II Habsburga miał być przeznaczony na finansowanie wojny z Wielką Brytanią. Statek jednak nigdy nie dotarł do celu. Rozbił się na rafach u wybrzeży dzisiejszego Guna Yala – autonomicznego regionu w Panamie, należącego do rdzennej ludności Guna. Od wieków miejsce zatonięcia chronione było przez lokalną społeczność, która traktowała je nie tylko jako materialną pozostałość historii, ale także duchową przestrzeń przodków. Z tego względu historia Maurepas pozostawała zamknięta przed dekady w przekazach ustnych i lokalnych legendach. Aż do teraz. Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Organizowana przez Pelorus Travel wyprawa wystartuje w czerwcu i potrwa do listopada 2025 roku. Jej celem jest zlokalizowanie wraku, dokładne zbadanie jego zawartości oraz – jeśli będzie to możliwe – bezpieczne wydobycie części skarbu. Cała ekspedycja odbędzie się we współpracy z organizacją OceanX (założoną zresztą przez byłego współpracownika „National Geographic”, Marka Dalio) oraz za zgodą społeczności Guna. To wyjątkowy projekt nie tylko ze względu na potencjalne odkrycia archeologiczne, ale także zasady, na jakich się odbywa. Wyprawa ta jest bowiem kulturowym partnerstwem. W 2012 roku przedstawiciel Guna Yala zaprosił zespół OceanX do spotkania z Caciques – duchowymi liderami ludu. Rozmowy dotyczyły praw do eksploracji wraku na wodach świętych dla tej społeczności. Okazało się wówczas, że lud Guna od dawna śledził działania OceanX, zwłaszcza po ich przełomowym odkryciu tzw. „bałtyckiej anomalii” – formacji, którą niektórzy uważają za ślad po pozaziemskiej aktywności. W przekonaniu Guna to właśnie z nieba zeszli ich przodkowie, a OceanX miał „zrozumieć głębszy wymiar” tych tajemnic. W oczach tej rdzennej społeczności odnalezienie skarbu to nie tylko akt odzyskania dziedzictwa, lecz również szansa na sprawiedliwość i rozwój. Dlatego aż 70% zysków z ewentualnego znaleziska trafi bezpośrednio do społeczności Guna, jako forma rekompensaty za naruszenie terenu oraz realne wsparcie ich przyszłości. Pozostałe 30% natomiast zostanie podzielone między uczestników ekspedycji – każdy z nich może liczyć na około 4,94% udziału w przychodach, a także gwarantowaną premię 25 000 dolarów (93 tys. złotych), nawet jeśli skarb nie zostanie odnaleziony. W tym imponującym przedsięwzięciu weźmie udział również ekipa filmowa, która udokumentuje kolejne etapy poszukiwań. Film ma trafić zarówno na międzynarodowe festiwale, jak i popularne platformy streamingowe. Produkcja ma być jednak nie tylko opowieścią o eksploracji, ale również o sojuszu między nowoczesną technologią a duchowością ludu Guna. Źródło: Pelorus Travel, Travel Weekly Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Fotografia Polaka z prestiżową nagrodą. „Działa na wyobraźnię. Wysiłek nie poszedł na marne”
Media obiegła świetna wiadomość – zdjęcie Pawła Zygmunta zostało nagrodzone w prestiżowym konkursie fotografii przyrodniczej. Żeby je wykonać, Polak wyruszył w jedno z najbardziej niedostępnych i surowych miejsc Islandii. A efekt jego pracy zapiera dech.
Spis treści: Polak wyróżniony przez National Geographic Paweł Zygmunt o wygranym konkursie fotograficznym Pochodzący z Polski, a mieszkający w Irlandii Paweł Zygmunt został wyróżniony w kategorii „Landscape” w tegorocznej edycji konkursu National Geographic Traveller (UK). Zwycięskie zdjęcie wykonał dronem nad jednym ze źródeł na polu geotermalnym. W pierwszej chwili trudno uwierzyć, że to nie jest grafika komputerowa – obraz przypomina bowiem spojrzenie baśniowego smoka. – Wydaje mi się, że odbiorcy tego zdjęcia byli zaskoczeni i zaintrygowani, ponieważ na pierwszy rzut oka ciężko ocenić, co to jest. Myślę, że to głównie zadecydowało, że to zdjęcie wygrało – opowiadał autor zdjęcia w programie „Fakty po Południu” na antenie TVN24. Polak wyróżniony przez National Geographic Zdjęcie, które Paweł Zygmunt zgłosił do konkursu, powstało podczas dziesięciodniowej wyprawy fotograficznej na Islandię w lipcu 2023 roku. Ujęcie Polak wykonał w Interiorze, czyli środkowej części wyspy, do której można dotrzeć wyłącznie podczas letnich miesięcy – o innych porach roku teren jest na tyle oblodzony, że poruszanie się po nim jest niemożliwe. Dotarcie do tego miejsca wymagało od Polaka nie lada wysiłku. Wszystko przez wzgląd na to, że obszar geotermalny Hveravellir jest pustynią wulkaniczną, gdzie z wnętrza ziemi biją źródła gorącej wody. Do sfotografowanego punktu dotarł dziką drogą, około 60 kilometrów w głąb terenu, a w czasie jego podróży przestrzeń wokół zdawała się parować i bulgotać. Mierzył się także z silnym wiatrem. – To zdjęcie jest wyjątkowe, bo łączy w sobie nie tylko walory estetyczne, ale też pewien element tajemnicy. Przedstawia krajobraz, który trudno od razu zidentyfikować – wygląda jak oko jakiegoś mitycznego stwora. Ten nieoczywisty charakter kadru sprawia, że obraz działa na wyobraźnię i właśnie dlatego uznałem, że ma szansę przyciągnąć uwagę jury. Dodatkowo, jego wykonanie było efektem determinacji – pokonanie dzikiej drogi, silny wiatr, trudne warunki… To wszystko nadało temu zdjęciu głębię nie tylko wizualną, ale i emocjonalną – tłumaczył fotograf w rozmowie z „National Geographic”. Paweł Zygmunt o wygranym konkursie fotograficznym Warto dodać, że pochodzący z Żor Paweł Zygmunt już od około 20 lat związany jest z Irlandią i to właśnie tam zaczęła się jego przygoda z fotografią. Jak nam wyznał, zawsze „fascynowała go surowa siła natury i jej niedostępność”, dlatego kocha „zieloną wyspę”. – Wciąż wracam do jej klifów, lasów i dzikich wybrzeży, ale z czasem pojawiła się potrzeba wypraw dalej – do miejsc jeszcze mniej dostępnych, jeszcze bardziej surowych. Islandia, Interior, pustynie wulkaniczne – to przestrzenie, które pokazują Ziemię w jej pierwotnej, niemal dziewiczej formie. Fotografia przyrodnicza pozwala mi nie tylko być w tych przestrzeniach, ale też próbować uchwycić ich ducha i przekazać go dalej. Myślę, że z czasem przerodziło się to w misję, by dokumentować świat, który powoli znika, a jednocześnie pokazywać jego piękno i wyjątkowość – zdradził. A co poczuł, gdy dowiedział się o werdykcie National Geographic? – To była ogromna radość i satysfakcja. Praca nad tą fotografią była wymagająca – zarówno logistycznie, jak i technicznie – więc świadomość, że została doceniona, daje poczucie, że wysiłek nie poszedł na marne. Cieszy mnie też to, że zdjęcie wywołało zaskoczenie i zaciekawienie u odbiorców. Lubię, gdy obraz nie podaje się na tacy, tylko zmusza do zatrzymania się, zastanowienia, czasem nawet konfuzji. Właśnie takie emocje budują trwałą relację z widzem – podsumował Paweł Zygmunt. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niewiarygodna rowerowa wyprawa polskiego podróżnika zakończona sukcesem
Paweł Małaszko, pasjonat wypraw rowerowych, ukończył właśnie niezwykle trudną ekspedycję. Jako pierwszy człowiek w historii pobił dwa rowerowe rekordy jednocześnie: przejechał na rowerze trasę z poziomu morza do najwyższego przejścia granicznego na przełęczy Khunjerab Pass oraz do bazy pod K2.
Spis treści Niewiarygodna wyprawa Pawła Małaszki Bike Expedition K2 w liczbach Paweł Małaszko rozpoczął wyprawę Bike Expedition K2 nad Morzem Arabskim. Po 56 dniach morderczej ekspedycji na terenie Pakistanu, dotarł na wysokość 5017 m.n.p.m., do bazy pod drugą górą świata: K2. Nikt przed nim nie odbył takiej podróży. Niewiarygodna wyprawa Pawła Małaszki – To była najtrudniejsza, a zarazem najpiękniejsza ekspedycja w moim życiu – mówi Małaszko. Po raz pierwszy realizowałem projekt z tak silnym nastawieniem na wynik – od poziomu Morza Arabskiego aż do bazy pod K2, wyłącznie siłą własnych mięśni – dodaje. Podróż rozpoczęła się w Karaczi w Pakistanie, nad Morzem Arabskim. Stamtąd Paweł Małaszko jechał do Islamabadu, Skardu i w końcu do bazy pod K2. W pierwszym etapie, tuż po wyjeździe z Karaczi, mierzył się z ekstremalnymi upałami sięgającymi 46°C oraz wszechobecną policją, która przez większość trasy nie odstępowała go na krok. Aby uniknąć najwyższych temperatur, jechał głównie nocami. Potem, z uwagi na konflikt wewnętrzny między rządem Pakistanu a agencjami górskimi, musiał w sądzie walczyć o prawo dalszej podróży i pozwolenie na wjazd na lodowiec Baltoro w Karakorum, sąsiadujący z celem wyprawy – K2, drugi szczyt Ziemi i jedną z najniebezpieczniejszych gór świata. Przejazd przez słynną i niebezpieczną Karakorum Highway sam w sobie był prawdziwym wyzwaniem, ale Paweł Małaszko wymyślił sobie kolejne. 3 maja, jako pierwszy człowiek w historii, przejechał rowerem z poziomu morza na najwyżej położone przejście graniczne świata – Khunjerab Pass (4718 m n.p.m.), między Pakistanem a Chinami. Ostatni etap – ze Skardu do bazy pod K2 – choć najkrótszy, okazał się fizycznie najbardziej wymagający. Małaszko napotykał coraz to nowe trudności: lodowce, strome trawersy, piesze przeprawy przez rzeki spływające z lodowców, szczeliny, torowanie w śniegu po pas z rowerem na plecach, kontuzję kolana, zatrucie pokarmowe na 5000 m n.p.m. Mimo tych wszystkich przeciwności, dotarł do celu, K2 Base Camp na wysokości 5017 m n.p.m. Jako pierwszy człowiek w historii, rowerem i siłą własnych mięśni. Bike Expedition K2 w liczbach Paweł Małaszko podsumowuje swoją niezwykłą ekspedycję liczbami, w które niemal trudno uwierzyć: czas ekspedycji: 56 dni, długość trasy: 3376 km (w tym 3322 km rowerem, 54 km trekkingu z rowerem na plecach), przewyższenie: 32 003 m, zakres temperatur: od 46°C do -18°C, światowy rekord nr 1: przejazd z poziomu morza do bazy pod K2, światowy rekord nr 2: przejazd z poziomu morza na Khunjerab Pass. Gratulujemy i życzymy dalszych sukcesów! Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.