Tomasz Sobania naprawdę to robi. Przed nami finał jego niesamowitego biegu, podczas którego pobije rekord świata
Od kilku tygodni z zawzięciem śledzimy postępy Tomasza Sobani – polskiego „Forresta Gumpa”. Biegacz i podróżnik chciał dokonać czegoś, co wydawało się niemożliwe: przebiec 50 maratonów w 50 stanach USA w 50 dni. Już jutro finał jego przygody i zdaje się, że może pobić rekord świata. Kompletnie oszalał i chce przebiec dwa maratony jednego dnia!
Wyoming, Montana, Teksas czy Maine – to wszystko już za polskim biegaczem ekstremalnym. Aż trudno w to uwierzyć, że gdy my codziennie truchtamy na autobus, Tomasz Sobania budzi się w nowym stanie i… biegnie maraton. I tak od 48 dni. Codziennie. W sobotę 27 czerwca finał jego przygody, ale wydarzy się wtedy coś niesamowitego – podróżnik ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia, skrócić czas całego projektu i tym samym pobić rekord należący do swojego idola, Deana Karnazesa, który jako pierwszy przebiegł 50 maratonów w 50 stanach w 50 dni. Jak to w ogóle możliwe, że Tomek jest w stanie to poprawić ten wynik? 50 maratonów w 49 dni Początkowo projekt „Run Across USA” miał polegać na przebiegnięciu Stanów Zjednoczonych wzdłuż i wszerz w 50 dni – każdego dnia, w każdym kolejnym ze stanów, Tomek miał biec kolejny maraton. Jeśliby tego dokonał, wyrównałby rekord Karnazesa. Apetyt rośnie jednak w miarę jedzenia. W sobotę Sobania ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia i tym samym ukończyć 50 maratonów w 49 dni. W ostatni dzień ma przebiec trasy w stanie New Jersey i Nowy Jork. Jeśli to się uda, stanie się pierwszym człowiekiem w historii, który tego dokona. – To projekt, o którym myślałem przez ponad rok. Rok go organizowałem, przyjechaliśmy do Stanów na dwa miesiące, a wszystko sprowadza się do tego jednego dnia – do jutra do 27 czerwca, kiedy spróbuję pobić rekord tej trasy – mówi Tomasz Sobania. Nie udałoby mu się jednak bez jego sztabu. „Jego mentalna odporność jest daleko powyżej normy” – To, co obserwuję, wprawia mnie w ogromne zdumienie – mówi Krzysiek Borowiec, który od pierwszego maratonu jest przy Tomku w podwójnej roli: jako fizjoterapeuta z 20-letnim doświadczeniem medycznym oraz jako reporter wyprawy. – Ciało Tomka jest poddawane codziennemu maratonowi bez okresu regeneracji, który w normalnych warunkach powinien wynosić minimum miesiąc lub dwa po takim wysiłku, a mimo to reaguje inaczej, niż podpowiadałaby teoria. Tomek biegnie z bólem, z mikrourazami, które nakładają się jeden na drugi – wyjaśnia fizjoterapeuta. – Mimo tego cały czas biegnie. To fizjoterapia ekstremalna Jak przekroczyć granice ludzkiej wytrzymałości? Praca fizjoterapeutów jest szalenie ważna i – szczególnie w takich warunkach – bardzo trudna. – Stosujemy metody powięziowe według Fascial Manipulation, tejpowanie, masaże, maści, zimno – wszystko po to, żeby wydłużyć tę 8-godzinną przerwę i regenerację między startami, a także wycisnąć z niej maksimum – tłumaczy Borowiec. – To fizjoterapia w warunkach ekstremalnych, w trakcie jazdy między stanami i w kamperze. Niezwykły przypadek Tomka Sobani – Ale historia Tomka to nie jest tylko historia ciała. To dla mnie jest zdecydowanie historia psychiki. Jako praktyk widzę wyraźnie: jego mentalna odporność jest daleko powyżej normy. Tomek jest zawodnikiem, który walczy nie pomimo bólu, lecz razem z nim – chwali biegacza jego fizjoterapeuta. Rekord świata już za rogiem Zapytałem Tomka, jakie emocje czuje przed finałem – mimo tego, że rozmawiamy z samego rana przed piątkowym maratonem w Vermont. Jest on jednak tylko rozgrzewką przed finałową sobotą, kiedy to swój biegowy dzień Sobania zacznie nad ranem w New Jersey, a skończy o 18:00 na Times Square w Nowym Jorku. Tam czekać będzie na niego policja z eskortą, Polonia i fani z całego świata, którzy zachwycili się po drodze wyczynem Polaka. – Najbardziej jestem podekscytowany. To jest bardzo dobry znak, bo zwykle, gdy byłem w takich sytuacjach, byłem po prostu przerażony, zmartwiony. Na szczęście teraz jest ekscytacja i ciekawość tego, co będzie – mówi zdeterminowany Tomasz Sobania. Uczestnicy wyprawy opowiadają, że najtrudniejszy odcinek przypadł między 34. a 42. maratonem. Ból gonił ból, mnożyła się frustracja i nie było jeszcze widać końca. To już na szczęście za nami, a rekord jest już za rogiem. Z całej siły trzymamy kciuki za Tomka i zachęcamy do śledzenia jego wyczynu w mediach społecznościowych oraz na stronie runacrossusa.org. To wielki moment! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czego współcześni flisacy szukają na najdłuższym zakolu Wisły? Tajemnica fordońskiego kolana
Tradycyjne łodzie płaskodenne na Dolnej Wiśle mierzą się z kaprysami natury. Jak dawne, zapomniane systemy spławu pomagają dziś wodniakom połączyć Toruń i Bydgoszcz w obliczu ekologicznej zapaści europejskiej Amazonii?
Spis treści: Kręgosłup Europy i polska Amazonia Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Smartfon i logistyka w dobie suszy Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? – Trzymajmy się lewej! Tam, przy kępie, woda lekko marszczy się w jodełkę. To podwodna kosa. Jak na nią wejdziemy, zostaniemy tu do nocy – tłumaczy Maciej Nielipowicz, sternik z toruńskiej Winnicy, sprawnie korygując kurs drewnianej łodzi. Znajdujemy się na pokładzie jednostki „Copernicus” – repliki dawnego statku towarowego. Zrekonstruowano go na podstawie XV-wiecznej polichromii z toruńskiego kościoła Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny, przedstawiającej statek rzeczny z epoki miksującej średniowiecze z renesansem. Ruszyliśmy o świcie z Bydgoskiego Przedmieścia w Toruniu. Choć prąd niesie nas na zachód, poważne wyzwanie nawigacyjne zaczyna się tam, gdzie nurt gwałtownie skręca ku północy. Przed nami rozciąga się unikatowy mikroregion – fordońskie zakole Wisły. To tutaj, na dziesięciokilometrowym łuku od Solca Kujawskiego po Fordon, Wisła opuszcza Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką i wpływa do Doliny Dolnej Wisły, całkowicie zmieniając swój dotychczasowy charakter. Kręgosłup Europy i polska Amazonia Mówienie o Wiśle jedynie w kategoriach lokalnej drogi wodnej to błąd perspektywy. W skali całego kontynentu, w większości zabetonowanego i ujętego w uregulowane rynny – jak Ren czy Sekwana – dzika Wisła to rzadki ekosystem. To korytarz ekologiczny, który dla Europy Środkowej pełni podobną funkcję, jaką lasy deszczowe Amazonii czy dorzecze Kongo pełnią dla swoich kontynentów. Podczas gdy Zachód zamienił rzeki w sterylne kanały, polska rzeka w swoim dolnym biegu zachowała charakter zbliżony do naturalnego. Najcenniejszym elementem tego środowiska są łęgi – lasy wierzbowo-topolowe porastające brzegi. To jedne z najbardziej produktywnych i bogatych w gatunki ekosystemów w tej części świata. Ich istnienie jest nierozerwalnie związane z cyklicznymi wezbraniami, które co roku nanoszą żyzny muł. Dziś jednak ten nadrzeczny las stoi w obliczu drastycznych zmian. Globalne ocieplenie, połączone z presją hydrotechniczną, destabilizuje cały organizm. Zamiast stałego zasilania, rzeka funduje łęgom skrajności: miesiące letnich, głębokich niżówek przeplatane gwałtownymi falami opadowymi. Erozja denna sprawia, że lustro Wisły zapada się, odcinając korzenie drzew od wód gruntowych. Te unikatowe lasy zaczynają po prostu zamierać. Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody W labiryncie wysychającego koryta współczesna żegluga tradycyjna wymaga rzemieślniczej intuicji. Sternik musi dekodować najmniejsze zmarszczki, wiry i cienie na powierzchni wody. Czytanie nurtu przypomina analizę górskiego potoku przez kajakarzy. W strategicznym punkcie zakola odsłaniają się polodowcowe głazy, piaszczyste odsypy i zdradliwe łachy, które jeszcze tydzień temu były niewidoczne. Nawigacja to zygzak, który ostatecznie wykręci na liczniku GPS blisko 45 kilometrów, choć w linii prostej dystans między Toruniem a Bydgoszczą wynosi niewiele ponad 35. Przy obecnych niżówkach piaszczyste kępy wyrastają z toni jak pułapki. Nad naszymi głowami, spłoszony nagłym manewrem, wzbija się w górę bielik, tnąc skrzydłami powietrze nad wysychającym korytem. Pan Maciej od ponad 40 lat jest, jak mówi o sobie skromnie, „tylko pasjonatem” – i właśnie teraz nie ma już czasu na dalsze opowieści. Przy brzegu czeka już na niego kolejna wycieczka spragniona rzecznej przygody. Rzuca mi tylko przez ramię krótkie pożegnanie i odsyła do głębszej lektury – do prawdziwego „białego kruka” literatury fachowej, jakim jest kultowa pozycja dr. inż. Jerzego Litwina „Polskie szkutnictwo ludowe XX wieku”. Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Pięć stuleci temu, w okresie złotego wieku handlu wiślanego, pierwsi flisacy prowadzili potężne szkuty czy dubasy, wykorzystując stabilny, mocny nurt zasilany regularnymi roztopami. Dawny flisak rzadko walczył z drastycznym brakiem wody. Wykorzystywał ogromną siłę rzeki, czuły na ruch elastycznego, drewnianego pokładu. Co istotne, dawna Wisła była bezodpadowym systemem logistycznym. Statki takie jak galary czy komęgi były konstrukcjami jednorazowymi. Na południu kraju zbijano je pospiesznie z sosnowych elementów. Ładowano na nie zboże, potaż oraz sól i ruszano z duchem wody ku Gdańskowi. Ciągnięcie pustego kadłuba pod prąd było ekonomicznie nieopłacalne. Dlatego po dopłynięciu do portu przeznaczenia galary bezwzględnie rozbierano. Pozyskany w ten sposób surowiec służył jako tani budulec pomocniczy w Gdańsku. W górę rzeki wracały tylko solidniejsze, droższe w produkcji szkuty i baty, wyładowane towarami luksusowymi. Ich załogi parły pod prąd tygodniami, budując gospodarczą więź między regionami. Smartfon i logistyka w dobie suszy Ta niezwykła relacja przetrwała, choć dziś zamiast twardego handlu spaja ją kultura flisacka, wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Kujawsko-pomorski odcinek rzeki stał się kluczowym punktem podtrzymywania tych wielowiekowych tradycji. Szlak łączy dziś Włocławek, Nieszawę, Ciechocinek, Toruń, Solec Kujawski i Bydgoszcz, aż po Chełmno i Grudziądz. Dla współczesnych wodniaków z całego kraju przepłynięcie tego wymagającego odcinka to ostateczny sprawdzian kunsztu. Na tutejszych wodach obok lokalnych jednostek spotkać można załogi z Ulanowa nad Sanem, a także łodzie z Kazimierza Dolnego czy Warszawy. W dobie permanentnie niskich stanów wód właściciele łodzi muszą na bieżąco wymieniać się informacjami o lokalnych przykosach. Z pokładów płynie nieprzerwany cyfrowy dialog o aktualnej sytuacji hydrologicznej. – Ocknij się, chłopie, dopływamy! – wesoły okrzyk Macieja przerywa moje rozmyślania. Łódź gwałtownie przechyla się na prawą burtę, gdy mijamy ostatni uskok tuż przed fordońskim mostem. Patrzę na rzekę i już wiem: ślady dawnych „surferów” wciąż tkwią głęboko na jej dnie. Odrodzenie flisactwa na Królowej Polskich Rzek pokazuje, że ślady dawnego rzemiosła skutecznie bronią się przed zapomnieniem. Choć dzisiejsza rzeka stawia twarde, klimatyczne warunki, pamięć o dawnych technikach pozwala bezpiecznie nawigować po trudnym szlaku, łącząc nadwiślańskie miasta ponad dawnymi podziałami. Zamiast budować sztuczne bariery, rzeka znów uczy pokory i ścisłej współpracy. Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? Kosa i przykosa (podwodne pułapki z piasku) – dla laika woda to po prostu woda. Dla wodniaka to pole minowe. Kosa to długi, wąski odsyp piaszczysty lub kamienna ostroga wrzynająca się w nurt. Przykosa z kolei to wędrująca, podwodna wydma. Wisła potrafi usypać ją w kilka dni między Solcem Kujawskim a Fordonem. Zdradza ją gwałtowny uskok dna i charakterystyczne marszczenie wody „w jodełkę”. Wejście na przykosę oznacza szorowanie brzuchem łodzi po piasku. Współcześni flisacy zamiast map używają ostrzeżeń na grupach w smartfonach. Galar (statek z biletem w jedną stronę) – to najwięksi ekolodzy dawnej logistyki. Galary były rzecznymi jednorazówkami. Budowano je na południu Polski z taniego sosnowego drewna, spajając konstrukcję potężnymi żelaznymi gwoździami – morfisami. Po dopłynięciu do Gdańska i rozładowaniu zboża, galary rozbierano do ostatniej deski i sprzedawano jako budulec. W górę rzeki wracały jedynie droższe, elitarne szkuty i dubasy. Pychówka i krypa (rzeczne jednostki terenowe) – łodzie płaskodenne, które nie potrzebują głębokiej wody. Prześlizgną się tam, gdzie nowoczesne motorówki dawno urwałyby śrubę. To idealne narzędzia do „czytania rzeki” i lawirowania w labiryncie wysychającego koryta. Łęgi (nadrzeczna dżungla) – to nie są zwykłe zarośla. Łęgi wierzbowo-topolowe to nasz rodzimy odpowiednik lasów tropikalnych. Rosną na brzegach Wisły i żyją w ścisłej symbiozie z jej naturalnym nurtem, uzależniając swoje przetrwanie od okresowych, życiodajnych wylewów rzeki.
„Potrafimy pisać w górach historię”. Andrzej Bargiel wyrusza do Pakistanu, by jako pierwszy zjechać z Nanga Parbat
Andrzej Bargiel nie zwalnia tempa. Po zapierającym dech w piersiach wyczynie w Himalajach, polski skialpinista oficjalnie ogłosił cel swojej najnowszej wyprawy. Tym razem wybiera się do Pakistanu, aby dokonać pełnego zjazdu na nartach z Nanga Parbat – owianego złą sławą ośmiotysięcznika, który pod kątem tego wyzwania może okazać się trudniejszy niż sam „dach świata”.
Sportowiec z Łętowni wielokrotnie udowodnił, że potrafi wyznaczać nowe granice w narciarstwie wysokogórskim i himalaizmie. 10 czerwca 2026 roku Andrzej Bargiel wraz z ekipą wyrusza do Pakistanu na swoją najnowszą wyprawę NANGA PARBAT SKI CHALLENGE w ramach autorskiego projektu HIC SUNT LEONES. Celem wyprawy będzie wejście na szczyt i zjazd na nartach z wierzchołka Nanga Parbat (8126 m n.p.m.) bez dodatkowego tlenu z butli. Podczas dzisiejszej konferencji prasowej zdradził szczegóły nadchodzącej ekspedycji, opowiedział o skomplikowanej logistyce oraz wyjaśnił, dlaczego Nanga Parbat uchodzi za narciarskiego Świętego Graala. Zanim jednak zespół wyruszy na pakistańskie lodowce, warto przypomnieć, co ugruntowało pozycję Polaka jako legendy w tej dyscyplinie. Historyczny wyczyn Bargiela w Himalajach Zeszłoroczna wyprawa Bargiela na najwyższą górę Ziemi (8848 m n.p.m.) zapisała się złotymi zgłoskami w historii himalaizmu. 22 września 2025 roku jako pierwszy człowiek na świecie wszedł on na Mount Everest i zjechał z niego na nartach aż do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). Największe zdumienie w środowisku sportowym i medycznym wywołał fakt, że Polak dokonał tego bez dodatkowego tlenu. Atak szczytowy okazał się ekstremalnie wymagający ze względu na zalegający, świeży śnieg. Bargiel spędził aż 16 godzin w tak zwanej strefie śmierci (powyżej 8000 metrów), torując sobie trasę. Zjazd również mocno wydłużył się w czasie – na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) skialpinistę zastała noc, co zmusiło go do przeczekania do wschodu słońca. Następnie, pokonując niezwykle groźny lodowiec Khumbu bez użycia lin i poręczówek, bezpiecznie dotarł do celu. Ogromny wkład w ten sukces miał jego brat, Bartek Bargiel, który przy użyciu drona opracował optymalną linię zjazdu poprowadzoną przez południową ścianę Mount Everestu. Nanga Parbat – ostatni bastion Teraz uwaga polskiego zespołu przenosi się na Nanga Parbat (8126 m n.p.m.). To góra, z której wierzchołka żaden Polak nie dokonał jeszcze zjazdu na nartach. Szczyt ten, często nazywany „Nagą Górą”, posiada ogromną renomę, ale i tragiczną historię. W 2018 roku zginął tam polski himalaista Tomasz Mackiewicz. Historycznych prób zjazdów było tam stosunkowo dużo. Swoich sił próbował słynny Hans Kammerlander, poruszając się wzdłuż drogi Kinshofera. Eksploracji na nartach dokonywał również austriacko-niemiecki zespół (w tym działający na drodze Reinholda Messnera Luis Stitzinger). Z kolei w ubiegłym roku udaną próbę przeprowadzili Francuzi, jednak na ich trasie znalazły się fragmenty wspinaczkowe, co nie jest zjazdem czystym. Zespół Bargiela celuje wyłącznie w pełny zjazd narciarski bez odpinania nart. Ściana Diamir, seraki i wyścig z czasem – Jesteśmy przed kolejną wyprawą, w tym roku wybieram się na Nanga Parbat do Pakistanu. Strasznie lubię Pakistan, tę atmosferę i te góry, które dają przestrzeń na swobodne działanie – zapowiedział na konferencji prasowej Andrzej Bargiel. Akcja górska ma potrwać około trzech tygodni. Zespół planuje poruszać się na wysokiej, mocno uszczelinionej, ale atrakcyjnej narciarsko ścianie Diamir. Mają w zanadrzu kilka wariantów tras zjazdu – w tym bardzo trudną drogę Messnera oraz trasę zwaną „niezapominajką”. Ostateczny wybór będzie zależny od okna pogodowego i oceny na miejscu. Jak zauważają wspinacze, zagrożeniem będą tam nie tylko szczeliny, ale przede wszystkim lawiny i potężne seraki. Co będzie najtrudniejsze? – Kluczowe będzie to, by znaleźć odpowiednią drogę zjazdu. Będziemy musieli się poruszać po innych drogach, zobaczyć wyszczelinienie, zrozumieć lodowiec, zrozumieć zagrożenia związane z serakami. […] To nie tak, że najpierw idziemy na szczyt, a potem kreujemy to na bieżąco. Ja zawsze chcę mieć plan. Ta praca wcześniej będzie kluczowa i będzie wpływała na to, czy w ogóle będziemy mogli spróbować to zrobić – tłumaczył polski narciarz. Kto będzie uczestniczyć w wyprawie? W składzie wyprawy znaleźli się zaufani ludzie Bargiela. Wsparcie górskie i eksploracyjne na ścianie oraz lodowcu zapewni niezwykle doświadczony himalaista Janusz Gołąb. Towarzyszyć im będą także Darek Załuski, fotograf Bartek Pawlikowski, Kuba Gzela oraz nepalski operator wywodzący się z plemienia Szerpów, który odpowiadał będzie za bezpieczeństwo reszty zespołu, podczas gdy Bargiel będzie zjeżdżał ze szczytu. Jak zaznaczył Janusz Gołąb, zespół wchodzi w strefę pozbawioną utartych ścieżek, gdzie decyzje trzeba będzie podejmować na bieżąco. „Góry to nie miejsce na rywalizację” Media i kibice coraz częściej zestawiają dokonania Bargiela z sukcesami innego, wybitnego polskiego skialpinisty, Bartka Ziemskiego. Bargiel ucina jednak wszelkie próby budowania sztucznej rywalizacji. – Góry są niebezpieczne i nie ma miejsca na rywalizację. Rozsądek musi być na pierwszym miejscu – stanowczo podkreślił. Zaznaczył, że powinniśmy cieszyć się z wysokiego potencjału rodaków, dodając, że góry oferują tyle wyzwań, że wystarczy ich dla wielu pokoleń wspinaczy. Sukcesy rodaków pokazują światu, że Polacy nadal potrafią pisać niezwykłą historię w górach najwyższych. Dla Bargiela bezpieczeństwo, precyzyjne planowanie i zarządzanie ryzykiem to absolutna podstawa. Zapytany o dramatyczne losy Tomasza Mackiewicza, Bargiel odpowiedział z pokorą, że „każda z tragedii ma w sobie nauczkę dla kolejnych osób, które pojawiają się w górach”. Pozostaje mieć nadzieję, że jedynym zmartwieniem zespołu będzie wyłącznie głęboki, sięgający kolan śnieg podczas torowania trasy na szczyt. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Stanął oko w oko z grizzly, biegał w 0°C i upale. Polski „Forrest Gump” pokonał już połowę USA!
Zaczęło się na kultowym moście Golden Gate w San Francisco, a potem nastąpił dziki pęd przez skrajności Ameryki. Tomasz Sobania, polski biegacz i podróżnik, realizuje właśnie swój życiowy projekt „Run Across USA”, polegający na przebiegnięciu Stanów Zjednoczonych od oceanu do oceanu. Za nim już 22 maratony – czyli prawie połowa zaplanowanej trasy. W drodze z Alaski na Hawaje i dalej w głąb lądu zmierzył się nie tylko z morderczym dystansem, ale też z niedźwiedziem grizzly, radykalnymi zmianami stref czasowych oraz temperaturami od zera do trzydziestu stopni Celsjusza.
Spis treści: Z zamarzniętej Alaski do hawajskiego piekła w 24 godziny Oko w oko z grizzly i amerykańska prowincja bez Instagrama Od natury do ludzi. Niezwykła lekcja amerykańskiej gościnności Cel: Nowy Jork. Druga połowa wyzwania przed Polakiem Tomasz Sobania to polski biegacz ekstremalny, podróżnik i pisarz, przez media często nazywany „Polskim Forrestem Gumpem”. Choć karierę zaczynał od pisania powieści dla młodzieży, jego prawdziwym powołaniem stały się ultradystanse. Ma na swoim koncie m.in. bieg z Zakopanego do Gdyni (756 km), wyprawy przez Europę do Rzymu, Barcelony i Grecji, a także spektakularne pokonanie 5250 kilometrów z jednego na drugie wybrzeże USA. Swoje ekstremalne wyczyny sportowe Sobania zawsze łączy z misją charytatywną i społeczną – w ramach obecnego projektu „Run Across USA” promuje kampanię „Możesz więcej niż myślisz”, udowadniając, że granice ludzkich możliwości leżą wyłącznie w naszej psychice. Bieg ma też upamiętnić 250 lat Polaków w USA. Z zamarzniętej Alaski do hawajskiego piekła w 24 godziny Początek wyprawy to logistyczny i fizyczny rollercoaster. Po starcie w Kalifornii i sprincie przez Oregon oraz Seattle Tomasz Sobania dotarł na Alaskę, gdzie brutalnie zderzył się z surowym klimatem północy. Maraton nad jeziorem lodowcowym odbywał się w temperaturze 0°C, w gęstym deszczu ze śniegiem, pośród całkowicie dzikiej, górskiej natury. Prawdziwy szok dla organizmu przyszedł jednak chwilę później. Prosto z mroźnej Alaski ekipa ruszyła na Hawaje. – Po ponad ośmiogodzinnym locie i zaledwie 4 godzinach snu obudziłem się w zupełnie innej strefie czasowej, przy 30-stopniowym upale i gigantycznej wilgotności. Byłem pewien, że to będzie najtrudniejszy maraton, a zrobiłem go w 4 godziny i 19 minut – relacjonuje nam Tomasz Sobania. Z tropikalnych Hawajów trasa poprowadziła przez neonowe, puste o szóstej rano kasyna w Las Vegas, aż na wysokość ponad 2000 metrów n.p.m. nad Wielkim Kanionem Kolorado. Tam rozrzedzone powietrze sprawiło, że bieg stał się o wiele trudniejszy, a regeneracja organizmu drastycznie zwolniła. Polak zaliczył też kultowy punkt na mapie każdego kinomana – przebiegł Monument Valley w Utah dokładnie w tym samym miejscu, w którym swoją filmową trasę kończył Forrest Gump. View Gallery on the source website Oko w oko z grizzly i amerykańska prowincja bez Instagrama Wyprawa przez amerykańskie stany to nie tylko walka z własnymi słabościami, ale też nieprzewidywalne spotkania z dziką przyrodą. Podczas maratonu w słynnym Parku Narodowym Yellowstone polski biegacz przeżył chwile grozy. – Biegnąc, nagle trafiłem na niedźwiedzia grizzly. W starciu z tak potężnym zwierzęciem czułem się kompletnie nagi i bezbronny – wspomina Tomek w rozmowie z National Geographic Polska. Na szczęście spotkanie skończyło się bezpiecznie, a trasa poprowadziła biegacza przez zapierającą dech w piersiach Montanę oraz obie Dakoty. Tam z kolei ekwipunkiem biegacza i jego ekipy zainteresowały się stada bizonów oraz pieski preriowe. Amerykańska prowincja zaskoczyła podróżników również wymiarem ludzkim. W Montanie biegacz spotkał dziewczynki jeżdżące konno na oklep i sprzedające jajka, które... nie miały pojęcia, czym jest Instagram. Niedługo później, w Minnesocie, krajobraz nagle zyskał swojski, niemal rodzimy wymiar. Zielone, bezkresne pola do złudzenia przypominały polskie okolice pod Opolem. Od natury do ludzi. Niezwykła lekcja amerykańskiej gościnności Tomasz Sobania zauważa, że o ile pierwsza połowa projektu „Run Across USA” stała pod znakiem spektakularnych krajobrazów i dzikiej przyrody, o tyle kolejny etap to przede wszystkim niesamowite spotkania z ludźmi. W Illinois polski biegacz zupełnie przypadkowo trafił do lokalnego muzeum kolejnictwa, gdzie poznał wolontariusza imieniem Ogi. Spotkanie, które miało potrwać chwilę, przerodziło się w półtorej godziny wspólnego zwiedzania zabytkowych pociągów. Gdy Polak w ramach podziękowania podarował Ogiemu swoją oficjalną koszulkę biegową, ten zrewanżował się t-shirtami muzeum dla całej ekipy. Sobania resztę dziennego dystansu pokonał dumnie w koszulce Railroad Museum of New York. To właśnie takie momenty, jak sam przyznaje, stanowią największą, nienamacalną wartość jego wypraw. Cel: Nowy Jork. Druga połowa wyzwania przed Polakiem Projekt „Run Across USA” nie zwalnia tempa. Za polskim „Forrestem Gumpem” już maratony w Nebrasce, Kansas, Oklahomie oraz Teksasie. Obecnie Tomasz Sobania mierzy się z morderczą, duszną pogodą w Luizjanie, gdzie wysoka wilgotność i upał wyciskają z niego siódme poty. Przed nim wciąż setki kilometrów i kolejne stany do pokonania. Cel jest jeden – meta na wschodnim wybrzeżu w Nowym Jorku. Śledząc chart ducha i dotychczasowe tempo Polaka, to epickie wyzwanie jest na wyciągnięcie ręki. Wszystkie etapy tego niezwykłego biegu, mapę trasy oraz cele charytatywne stojące za projektem można śledzić na bieżąco na oficjalnej stronie inicjatywy: runacrossusa.org. Źródło: tomaszsobania.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic. noopener">RunAccrossUSA.org
Dramat na Malediwach. Komputery ofiar i śmierć ratownika odsłaniają kulisy czarnego scenariusza pod wodą
Tragedia na Malediwach, w której zginęło pięć osób, wstrząsnęła środowiskiem nurkowym. Choć pierwsze doniesienia mówiły o niespodziewanym porwaniu przez prąd, eksperci analizujący chronologię wydarzeń wskazują na ciąg śmiertelnych błędów ludzkich. Dlaczego ekipa z uprawnieniami rekreacyjnymi znalazła się przy wejściu do jaskini na 55 metrach? Co sprawiło, że życie stracił także nurek-ratownik, który z zasady powinien być filarem bezpieczeństwa? Odkrywamy, jak brak liny poręczowej, odcięcie widoczności przez wzbudzone osady oraz paraliżująca umysł narkoza azotowa doprowadziły do dramatu, którego szczegóły pomogą teraz odtworzyć cyfrowe „czarne skrzynki” ofiar.
Artykuł aktualizowany 22 maja 2026 roku. Spis treści: Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Poruszająca tragedia na Malediwach Atol Vaavu – Dziki raj dla wybranych Statystyki nie kłamią – Nurkowanie jaskiniowe to sport ekstremalny Malediwy mogą kojarzyć się z pocztówkowymi plażami, turkusową wodą i luksusowym odpoczynkiem. Ten rajski azyl potrafi jednak pokazać swoje mroczne i niebezpieczne oblicze. Przekonała się o tym grupa pięciorga doświadczonych włoskich nurków i badaczy, dla których podwodna misja w rejonie atolu Vaavu zakończyła się potworną tragedią we wnętrzu jaskini Thinwana Kandu. Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Czwartkowy poranek miał być kolejnym dniem rutynowej wyprawy badawczej. Grupa włoskich naukowców realizowała podwodne projekty w rejonie atolu Vaavu. Gdy nurkowie nie pojawili się na powierzchni o wyznaczonym czasie, rozpoczęto alarm. Sformułowania o „kilku godzinach" są w tym kontekście mylące – klasyczne nurkowanie rekreacyjne rzadko planuje się na dłużej niż godzinę, i to na znacznie bezpieczniejszych głębokościach od 15 do 30 metrów. Na 60 metrach fizyka gazów pod wysokim ciśnieniem drastycznie kurczy te limity: powietrza w standardowej, pojedynczej butli wystarcza tam na zaledwie około 15 minut nurkowania. Dłuższy pobyt w takich warunkach wymaga już zaawansowanego nurkowania technicznego, dodatkowych butli oraz specjalistycznych mieszanek gazowych zamiast zwykłego powietrza. Alarm i oficjalne wezwanie pomocy nastąpiło o godzinie 13:45. Malediwska straż przybrzeżna oraz wojsko natychmiast rozpoczęły operację ratunkową wysokiego ryzyka. Niestety, akcja szybko przerodziła się w dramat – w pobliżu wejścia do jaskini Thinwana Kandu odnaleziono bez życia ciało kierownika operacji nurkowych i instruktora, Gianlucy Benedettiego. Pozostała czwórka zaginęła w mrocznym labiryncie, a sytuację pogorszyła śmierć jednego z lokalnych ratowników kolejnego dnia. Dopiero sprowadzona na miejsce wyspecjalizowana ekipa jaskiniowa z Finlandii zdołała dotrzeć do trzeciej komory jaskini, gdzie odnaleziono ciała reszty uczestników. Poruszająca tragedia na Malediwach Jak podają włoskie media, ofiarami tej potwornej tragedii są prof. Monica Montefalcone – wybitna biolożka i ekolożka morska związana z Uniwersytetem w Genui, autorka prac m.in. w prestiżowym czasopiśmie „Nature” – oraz jej 23-letnia córka Giorgia Sommacal. W jaskini zginęli także powiązani ze środowiskiem akademickim Muriel Oddenino oraz Federico Gualtieri. Lokalna policja, przy współpracy z włoską dyplomacją, prowadzi szczegółowe śledztwo. Eksperci muszą teraz zabezpieczyć komputery nurkowe ofiar, by odtworzyć każdą minutę tego tragicznego zejścia pod wodę. Najbardziej poruszającym i zagadkowym elementem tragedii pozostaje śmierć nurka-ratownika. Żelazną, pierwszą zasadą ratownictwa wodnego jest dbanie o własne bezpieczeństwo. Ratownicy to osoby szczególnie uwrażliwione na procedury, wyposażone w zapasowe źródła czynnika oddechowego. Czy on również, niesiony chęcią niesienia pomocy za wszelką cenę, przekroczył granice swoich uprawnień i głębokości sprzętowych? Na to pytanie odpowiedzieć musi śledztwo. Kluczem do pełnego zrozumienia tragedii będą komputery nurkowe ofiar – elektroniczne „czarne skrzynki”. Zapisana w nich historia głębokości w funkcji czasu pozwoli ekspertom odtworzyć dokładny profil nurkowania. Wykaże on, czy zejście na 60 metrów było planowane, czy też nastąpiło w wyniku nagłego, nieskontrolowanego zdarzenia. Federacje nurkowe, takie jak PADI, od pierwszych etapów szkolenia kładą ogromny nacisk na świadomość, że przekraczanie limitów głębokości i środowiska jaskiniowego bez specjalistycznego przygotowania technicznego niemal zawsze kończy się tragicznie. Ta tragedia na Malediwach to bolesne przypomnienie, że pod wodą zasady bezpieczeństwa pisane są krwią. Atol Vaavu – Dziki raj dla wybranych Miejsce, w którym doszło do wypadku, to atol Vaavu (Felidhoo) – położony około 64 km na południe od stolicy kraju, Malé. To najmniej zaludniony i jeden z najbardziej dziewiczych rejonów Malediwów, słynący z nieskażonej przyrody, pionowych ścian koralowych i spektakularnych kanałów (tzw. kandus). Przepływające przez nie potężne masy wody oceanicznej przynoszą bogate życie morskie – w tym setki rekinów – co przyciąga tu nurków z całego świata. Obok otwartych, rwących kanałów, ściany atolu Vaavu skrywają jednak zupełnie inny, mroczny świat – głębokie, sięgające ponad 60 metrów systemy jaskiń, takie jak Thinwana Kandu. W dniu tragedii w regionie obowiązywał żółty alert pogodowy. Silny wiatr i wzburzone morze drastycznie utrudniły akcję ratunkową na powierzchni. Z kolei pod wodą, wewnątrz jaskini – w środowisku całkowicie pozbawionym naturalnego światła i podatnym na podnoszenie się osadów dennych – margines błędu dla włoskiej ekipy wynosił zero. Statystyki nie kłamią – Nurkowanie jaskiniowe to sport ekstremalny Choć Malediwy uchodzą za bezpieczny kierunek rekreacyjny, to nurkowanie techniczne i jaskiniowe (tzw. cave diving) na całym świecie zbiera regularne, krwawe żniwo. Śmiertelność w jaskiniach: Według danych organizacji DAN (Divers Alert Network), wypadki w jaskiniach stanowią zaledwie ułamek procenta ogólnych zdarzeń nurkowych, ale cechują się najwyższym wskaźnikiem śmiertelności. Ponad 90% incydentów wewnątrz zamkniętych przestrzeni kończy się utonięciem. Główna przyczyna: Statystyki amerykańskiej organizacji NSS-CDS pokazują, że najczęstszym błędem (w blisko 85% przypadków) jest brak odpowiedniego przeszkolenia jaskiniowego, brak liny poręczowej lub przekroczenie limitów głębokości. W jaskini – środowisku całkowicie pozbawionym naturalnego światła – margines błędu wynosił zero. Wystarczy jeden niewłaściwy ruch płetw, by podnieść z dna drobny osad, który w ułamku sekundy redukuje widoczność do zera. W takich warunkach jedyną drogą powrotną jest lina poręczowa. Jej brak, w połączeniu z nurkowaniem na zwykłym powietrzu poniżej 40 metrów, okazał się wyrokiem. Na głębokości 60 metrów ciśnienie potęguje tzw. narkozę azotową (efekt Martini). W ciemnościach narkoza ta dosłownie odbiera zdolność logicznego myślenia, wywołując kompletną dezorientację i uniemożliwiając podjęcie jakiejkolwiek właściwej decyzji ratunkowej. Malediwy w liczbach: Archipelag odwiedza rocznie kilkaset tysięcy nurków. Wypadki śmiertelne zdarzają się rzadko (średnio kilka przypadków rocznie) i niemal zawsze dotyczą porwania przez prąd na otwartej wodzie. Tragedia w jaskini Thinwana Kandu jest w historii tego kraju zdarzeniem bezprecedensowym – pokazuje, że gdy procedury nurkowania technicznego zostaną złamane, nawet rajskie Malediwy stają się śmiertelną pułapką.. Źródło: Poza Horyzontem Zdarzeń, BBC, Google Scholar Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
W ciągu zaledwie jednego dnia dwoje nepalskich wspinaczy udowodniło, że dla narodu Szerpów Himalaje są domem, po którym poruszają się z niezrównaną wytrzymałością. Kami Rita Sherpa oraz Lhakpa Sherpa pobili światowe rekordy w liczbie wejść na Mount Everest.
Niedziela, 17 maja 2026 roku, na zawsze zapisze się w historii światowego himalaizmu. 56-letni Kami Rita Sherpa oraz 52-letnia Lhakpa Sherpa pobili dwa światowe rekordy, zdobywając szczyt Mount Everestu odpowiednio 32 i 11 razy. Osiągnięcia Szerpów po raz kolejny mogą zawstydzić zachodnich himalaistów. Jeden dzień, dwa rekordy Kami Rita Sherpa po raz 32. stanął na szczycie Mount Everestu, bijąc swój własny rekord ustanowiony zaledwie rok wcześniej. Jego kariera, trwająca nieprzerwanie od 1994 roku, jest świadectwem niespotykanej formy. Z wyjątkiem lat, gdy wyprawy były niemożliwe, Kami Rita zdobywa szczyt najwyższej góry świata niemal co roku. Jest jednym z najbardziej doświadczonych przewodników na świecie. Tego samego dnia swój historyczny sukces świętowała Lhakpa Sherpa, znana jako „Królowa Gór”. 52-latka stanęła na wierzchołku Everestu jedenasty raz, po raz kolejny podbijając własny rekord świata w liczbie wejść wśród kobiet. Lhakpa, która po raz pierwszy zdobyła szczyt w 2000 roku, udowodniła swoją wielkość nie tylko na Evereście, ale i na K2. Jej niezwykłe życie w 2023 uwieczniono w filmie dokumentalnym Netflixa „Lhakpa Sherpa: Królowa gór”. Mimo, że kolejne rekordy to ich osobiste osiągnięcia, oboje podziękowali innym Szerpom za zbiorowy wysiłek, jakim jest wspinaczka w Himalajach. „Każdy szczyt to nie tylko osobisty sukces, ale także hołd dla wszystkich ciężko pracujących Szerpów i wspinaczy, dzięki którym te wyprawy kończą się sukcesem i są bezpieczne” – napisał Kami Rita Sherpa w mediach społecznościowych. „Dziękuję Wam wszystkim za wsparcie i zachętę! Nie dokonałbym tego bez Was wszystkich. Dziękuję w szczególności Szerpom, którzy wszystko przygotowali. Oni są prawdziwymi bohaterami.” – napisała Lhakpa Sherpa. Szerpowie: genetyczny fenomen gór wysokich Szerpowie to tybetańska grupa etniczna. Jej nazwa shar pa dosłownie oznacza „ludzi wschodu”, co nawiązuje do ich migracji z tybetańskiego regionu Kham do Nepalu około XIII–XIV wieku. Żyjąc w wysokogórskich dolinach, takich jak Solukhumbu, na wysokościach od 3000 do 6000 m n.p.m., przez wieki przystosowali się do życia na dużej wysokości. Badania genetyczne wykazały u nich obecność ponad 30 specyficznych wariantów genów, w tym genu EPAS1, który pozwala na niezwykle wydajne wykorzystanie tlenu przy niskim ciśnieniu. Szerpowie wyznają buddyzm tybetański szkoły Nyingma i wierzą, że góry są zamieszkiwane przez bóstwa i demony, które należy udobruchać przed wspinaczką. Mount Everest, nazywany przez nich „Matką Świata”, jest otoczony głęboką czcią, a praca przewodnika to dla wielu nie tylko zawód, ale i forma duchowego obcowania z naturą. Choć termin „szerpa” stał się w językach zachodnich synonimem górskiego tragarza, dla samych Nepalczyków to przede wszystkim dumne określenie narodu, który z rolników i hodowców jaków stał się elitarną grupą przewodników, bez których współczesny himalaizm byłby niemożliwy. Osiągnięcia Szerpów w Himalajach Oprócz najnowszych rekordów, Szerpowie zapisali się w historii himalaizmu licznymi przełomowymi osiągnięciami. Oto najważniejsze z nich: Pierwsze wejście na Mount Everest: 29 maja 1953 roku Tenzing Norgay, wraz z Edmundem Hillarym, jako pierwsi ludzie w historii stanęli na szczycie najwyższej góry świata. Pierwsze zimowe wejście na K2: 16 stycznia 2021 roku grupa Nepalczyków dokonała historycznego, pierwszego zimowego wejścia na K2 – ostatni ośmiotysięcznik niezdobyty wcześniej o tej porze roku. W zespole znajdowało się dziewięciu Szerpów (w tym m.in. Mingma Gyalje Sherpa) oraz jeden Gurkha, Nirmal Purja. Wcześniejszymi wielokrotnymi rekordzistami w liczbie wejść na Everest byli również Apa Sherpa, Lhakpa Tenzing oraz Phurba Tashi, którzy wielokrotnie przesuwali granice wytrzymałości, osiągając pułap 21 wejść. Źródła: Reuters, Gripped Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
12 maja polski skialpinista Bartek Ziemski dokonał historycznego wyczynu w Himalajach, zdobywając czwarty najwyższy szczyt świata – Lhotse (8516 m n.p.m.) – a następnie wykonując pełny zjazd narciarski z samego wierzchołka aż do bazy. To jego kolejne wielkie osiągnięcie.
30-letni bielszczanin wspiął się na szczyt samotnie, bez wspomagania tlenem z butli, bez wsparcia Szerpów i przed ekipami poręczującymi drogę. Jak donosi Polski Związek Alpinizmu, cała akcja została przeprowadzona w niezwykle wąskim oknie pogodowym. Prognozy zapowiadały nadejście długotrwałych silnych wiatrów, co czyniło ten moment prawdopodobnie ostatnią szansą na bezpieczny atak w tym sezonie. Lhotse, czyli najbliższy sąsiad Mount Everestu, to już ósmy ośmiotysięcznik, który Bartek Ziemski zdobył bez tlenu, zjeżdżając następnie na nartach. Historyczny zjazd kuluarem Lhotse Kuluar Lhotse to marzenie skialpinistów – wąski, stromy żleb kusi do zjazdu na nartach, choć jest niezwykle trudnym wyzwaniem. W 2018 roku pierwszego w historii zjazdu na nartach dokonał tam dwuosobowy zespół: Hilaree Nelson i Jim Morrison. Amerykanie korzystali jednak z tlenu, Bartek Ziemski – nie. Dzięki temu, że Ziemski wyprzedził główne wyprawy komercyjne, kuluar Lhotse był pusty – wolny od wspinających się himalaistów i wiszących lin poręczowych, które mogłyby utrudniać zjazd. Nasz skialpinista stanął na szczycie o godzinie 12:14 czasu lokalnego przy niemal idealnej, bezwietrznej pogodzie. Po osiągnięciu wierzchołka Ziemski wpiął narty i rozpoczął skomplikowany technicznie zjazd. Warunki śnieżne określił jako „dla koneserów” – musiał manewrować między twardym „betonem”, fragmentami świeżego śniegu oraz miejscami przewianymi i mocno sprasowanymi. Taka mieszanka wymagała absolutnej koncentracji. Ziemski zjechał bez odpinania nart aż do lodospadu Khumbu Icefall. To jeden z najtrudniejszych odcinków drogi, znany z głębokich szczelin i nieprzewidywalnych ruchów lodu. Choć Ziemski dążył do pełnego zjazdu, warunki na Icefallu wymusiły na nim skorzystanie z drabiny. Nie umniejsza to w żadnym stopniu tego historycznego wyczynu. Ambitny projekt Bartka Zielińskiego Lhotse jest już ósmym ośmiotysięcznikiem, z którego Bartek Ziemski zjechał na nartach bez dodatkowego tlenu. Jego projekt MAD Ski Project konsekwentnie przesuwa granice tego, co możliwe w narciarstwie wysokogórskim i w Himalajach. Wcześniej Ziemski zjechał m.in. z Broad Peaku, Gaszerbrumu II, Annapurny, Dhaulagiri oraz Kanczendzongi (w dwóch ostatnich przypadkach były to pierwsze zjazdy w historii). W 2024 roku zdobył również Makalu, a rok wcześniej Manaslu. Ziemski jest osobą niezwykle skromną i nie korzysta z mediów społecznościowych. Jego wyczyny budzą ogromne uznanie w międzynarodowym środowisku skialpinistycznym. Źródła: Polski Związek Alpinizmu, Wspinanie.pl, Explorersweb Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Dlaczego Czarnobyl wciąż przyciąga ludzi z całego świata? Strefa Wykluczenia robi niesamowite wrażenie
Obszar, z którego po katastrofie w Czarnobylu ewakuowano zagrożoną skażeniem ludność, nazywany jest dzisiaj Strefą Wykluczenia. Jest niedostępny, ale nie aż tak, by nie dało się do niego dotrzeć. A kto zrobi to raz, chce tu wracać. Bo Strefa to magiczny mikroświat angażujący każdy fragment wyobraźni. Niepowtarzalny i tajemniczy. Żywy. Prowokujący do odkrywania upiornych zagadek i eksplorowania niezbadanych miejsc charakterystycznych dla specyfiki funkcjonowania Związku Sowieckiego.
Spis treści: Zasady bezpieczeństwa obowiązujące w Strefie 100 metrów od reaktora Prypeć – miasto duchów Byłem tam już kilkadziesiąt razy. Nigdzie indziej nie czuję się równie wolny i wyjątkowy. Teraz chcę zabrać tam ciebie. Chcę opowiedzieć o przygodzie i o dreszczach, ale też o fascynują­cej historii tego miejsca. I to historii poznanej z pierwszej ręki, bo choć nie mam ambicji, by podejmować się odpowiedzi na pytania związane z czarnobylską katastrofą od strony technicznej, to zgłębiając temat dotarłem do wielu polskich i ukraińskich ekspertów z dziedziny energetyki jądrowej oraz – i to przede wszystkim – do byłych mieszkańców Prype­ci, niegdysiejszego radzieckiego miasta-ogrodu, a dziś – miasta duchów. I jedni, i drudzy podzielili się ze mną niesamowitymi relacjami dotyczą­cymi okoliczności ewakuacji oraz funkcjonowania Strefy tuż po wybu­chu. Uzupełniają one opowieść o tym, co sam tam widziałem i czego doświadczyłem. Zasady bezpieczeństwa obowiązujące w Strefie Strój musi zakrywać całe ciało, a buty powinny mieć grubą podeszwę; Nie wolno niczego kłaść na ziemi (z wyjątkiem statywu). Należy też unikać szorowania po ziemi nogawkami, sznurówkami i wszystkim, co zbiera kurz; Przed wypiciem czegokolwiek należy opłukać usta i wypluć ich zawartość (by pozbyć się z jamy ustnej kurzu, który może zawierać ra­dioaktywne izotopy); Nie wolno jeść, w ostateczności należy skorzystać z produktów w za­mkniętych opakowaniach, np. batonów; Przed załatwieniem potrzeby fizjologicznej należy opłukać dłonie. Należy unikać chodzenia w wysokiej trawie (m.in. dlatego, że złomiarze rozkradli pokrywy studzienek i łatwo wpaść do niewidocznej na pierwszy rzut oka dziury); Nie wolno wchodzić do budynków i na stalowe konstrukcje. Jeśli w pomieszczeniu, w którym przebywamy, uniesie się kurz, należy błyskawicznie zatkać usta i nos. 100 metrów od reaktora Pierwszą atrakcją dnia była wizyta pod kultowym blokiem nr 4. Sarkofag robił piorunujące wrażenie. Ogromny, połatany, zdawał się rozpadać w oczach. Górowały nad nim dwa kominy. Ten wyraźnie niższy i węższy, utrzymany w czerwono-białej kolorystyce, dobudowano już po wybuchu, z kolei oryginalny komin – uszkodzony w wyniku awarii – otrzymał po katastrofie dodatkowe wzmocnienia. Inaczej dawno by się zawalił, podobnie jak potężna frontowa ściana Sarkofagu, gdyby i jej nie podparto wielkim rusztowaniem. Przed ogrodzeniem okalającym kolosa usytuowany był po­mnik upamiętniający wydarzenia z 26 kwietnia 1986 roku. Dopiero teraz naprawdę poczułem grozę. Można obejrzeć setki zdjęć i wysłuchać dziesiątek relacji z tamtych dni, jednak dopiero wizyta na miejscu pozwala w pełni zrozumieć fakty. Widok tej mrocznej budowli w połączeniu ze świadomością tego, co czai się w jej wnętrzu, podziałał na mnie obezwładniająco. Staliśmy ok. stu metrów w linii prostej od reaktora. Pomiary dozy­metrem wskazywały radioaktywność wyższą od normy – ok. 7-8 μSv/h. Choć zarząd Strefy pozwala fotografować blok nr 4 dopiero od wysoko­ści szczytu ogrodzenia – płot stanowi element systemu bezpieczeństwa i dlatego obowiązuje zakaz – mało kto się tym przejmował. Prawie każdy chciał mieć zdjęcie w tym miejscu, a niektórzy zakładali nawet do niego maski przeciwgazowe. Prypeć – miasto duchów Stanęliśmy u wrót Prypeci. Za szybą autobusu majaczyły bardzo wysokie drzewa, a teren za betonowym murem okalającym miasteczko wy­dawał się kompletnie zarośnięty. Pomiędzy liśćmi dało się jednak zauwa­żyć wysoki, zrujnowany budynek bez okien. Wszyscy siedzieliśmy z no­sami przy oknach, jakby ktoś nam je do nich przykleił. Strażnik sprawdził nasze pozwolenia i uniósł bramę. Wjechaliśmy do środka. Znajdowaliśmy się teraz na placu, z którego na północny zachód ciągnęła się Aleja Lenina. Widoczność była naprawdę kiepska. Wszę­dzie rosły wysokie drzewa i krzewy, a ulice wyglądały jak wycięte w nich korytarze. Budynek, który dostrzegłem zza muru, ukazał się w pełnej krasie. Przyroda wręcz go pożerała. Skręciliśmy w al. Lenina. Kiedyś szeroka, składająca się z dwóch jezdni rozdzielonych zielenią, dziś stanowiła trudną do przebycia dżunglę. Przejezdny był tylko pas z lewej strony. Dotarliśmy nim do rozległego jak na panujące tutaj wa­runki skrzyżowania z ul. gen. Kurczatowa. To centralny punkt Prypeci i miejsce, w którym zatrzymuje się większość wycieczek. Wysiedliśmy z autobusu. Pustka. Idealna cisza znienacka przerywana delikatnym wiatrem. Stałem w centrum niegdyś pięćdziesięciotysięcznego miasta, które nie dawało żadnych oznak życia. Mało tego, pochłaniały go, niczym trupa pod ziemią, nienasycone siły przyrody. Szybko podzieliliśmy się na trzy grupy. Jedna poszła z Pawłem, druga z Markiem, a nasza czwórka wywalczyła sobie miejsce w ekipie dowodzonej przez Siergieja. Zależało nam, żeby jak najszybciej zobaczyć najsłynniejsze obiekty Prypeci, czyli basen oraz diabelski młyn, a właśnie tam wybierał się nasz przewodnik. Zaczęliśmy jednak od szkoły średniej nr 3 na ulicy Sportowej. Szkoła Dotarcie do niej nie było trudne, choć przed samym wejściem rosły bardzo gęste krzaki. Założyłem na twarz maskę przeciwpyłową, za moim przykładem poszły też inne osoby. Wolałem nie wdychać brudu, który mógł unosić się we wnętrzu. Wszedłem do środka jako jeden z ostatnich. Budynek był bardzo przestronny, ale wszyscy od razu zgromadzili się w wielkim holu. Ciszę przerwała salwa migawek, a mrok błyskające lampy aparatów. Podszedłem bliżej, zaciekawiony, co wywoła­ło aż takie zainteresowanie moich towarzyszy. Na ziemi leżał stos masek przeciwgazowych. Widok był ekscytujący i przygnębiający zarazem. Efekt potęgowało otoczenie: zrujnowana sceneria, farba odchodząca płatami ze ścian i sufitu, zniszczone, pokryte grubym kurzem meble lub ich frag­menty oraz wszechobecny zapach stęchlizny. Niezwykła mieszanka bom­bardująca niemal wszystkie zmysły. Jak to? Maski? Tutaj? Ktoś na pewno specjalnie je tu rozrzucił, by spotęgować efekt. Spytałem Siergieja. Nieste­ty, potwierdził moje przypuszczenia. Inna sprawa, że w wielu budynkach użyteczności publicznej, m.in. w szkołach i przedszkolach, rzeczywiście magazynowano duże ilości masek na wypadek ataku na elektrownię lub jej uszkodzenia. Ot, taka specyfika barwnych, zimnowojennych czasów. Nie trzymano ich jednak nigdy zaraz przy wejściu. Długim korytarzem udaliśmy się w kierunku sal lekcyjnych. Zna­leźliśmy w nich książki do nauki oraz elementarze. Na ścianach wid­niały rzędy niedużych tabliczek zawierających litery cyrylicy. Można je było wyciągnąć ze specjalnych kieszeni i układać z nich wyrazy. Szkoły w Prypeci były rosyjskojęzyczne, jednak dodatkowo od drugiej klasy wprowadzano język i literaturę ukraińską. Na wysokim poziomie były klasy matematyczne – wielu ich absolwentów ukończyło potem politechniki w Moskwie. Dzieci, dla których język ukraiński nie był ojczystym, mogły być zwolnione z jego nauki na prośbę rodziców. Idąc wzdłuż niekończących się korytarzy, natrafiłem na ławicę książek po­krywającą fragment holu. Było ich tak wiele, że spora część podłogi zu­pełnie pod nimi zniknęła. W pewnym momencie, przechodząc przez drzwi na końcu korytarza po prawej stronie, ujrzałem wypełnioną mrokiem głębię. Okazało się, że w dole jest zrujnowana sala gimnastycz­na. Zorientowałem się, że niespodziewanie znalazłem się na antresoli, z której uczniowie oglądali toczące się tu rozgrywki i przedstawienia. Wkrótce usłyszałem głos Siergieja. Musiałem wracać. Basen Czas płynął szybko, do końca pobytu w Prypeci zostały nam zale­dwie dwie godziny, więc czym prędzej udaliśmy się do położonego tuż obok szkoły kultowego basenu. To symbol miasta we wszystkich tworach popkultury poświęconych katastrofie czarnobylskiej. Budynek miał jedno piętro (dwa, jeśli przyjmiemy ukraińską nomenklaturę). Weszliśmy i znaleźliśmy się w dużej sali gimnastycznej. Podłoga w wielu miejscach prawie nie istniała – wiele długich klepek leżało w nieładzie lub tworzyło drew­niane kopce. Ściany i sufit wyglądały identycznie jak w szkole. Odniosłem wrażenie, że w czasach swojej świetności sala musiała być dobrze wypo­sażona. Siergiej skierował się na najbliższe schody. Wciąż były pokryte li­noleum. Prowadziły do pomieszczenia z basenem. Zaskoczyła mnie jego ogromna przestrzeń. Na żywo basen wyglądał jeszcze bardziej niesamowi­cie niż w grze, choć jej twórcy odwzorowali go perfekcyjnie. W potężnych, wysokich oknach pozostały jedynie resztki szyb. Przez prześwity do wnę­trza budynku dostawały się gałęzie drzew. Przyroda oblepiała tu wszystko i wdzierała się nieproszona przez każdy zakamarek. Wodziłem wzrokiem po kolejnych ścianach, dostrzegając charakterystyczne elementy wystroju: dwukondygnacyjną skocznię i wielki, czerwono-biały zegar ścienny. Gdy minęło pierwsze uniesienie, zszedłem po drabince na dno. Głębokość wy­nosiła ok. 1,5 m. W dalszej części znajdował się stromy spad, który koń­czył się drugim dnem na głębokości ok. 3,5 m. Korciło mnie, żeby zjechać na sam dół, ale bez liny raczej bym stamtąd nie wrócił. Według różnych źródeł basen był czynny do 1996 lub 1998 roku. Do tego czasu korzystali z niego pracownicy elektrowni oraz pozostałych instytucji, które funkcjo­nowały w Strefie po awarii. Dostęp do wody i prądu, gwarantujących funk­cjonowanie kompleksu, nie stanowił po katastrofie problemu, bo media te dostarczano również do innych, wciąż jeszcze wykorzystywanych budynków. Zasilano nawet niektóre latarnie uliczne. Taki stan rzeczy utrzymywał się do końca lat 90. Użytkowano wtedy oczywiście tylko niewielką część Prypeci, ale i tak dzięki temu pracownicy utrzymujący Strefę Wykluczenia mogli tu w miarę normalnie egzystować. Niestety, nie mieliśmy czasu na dłuższy pobyt. Zrobiłem więc szybko kilka zdjęć i obiecałem sobie, że jeszcze kiedyś tu wrócę. Czułem, że ba­sen kryje w sobie coś więcej. Poczta Wyszliśmy na ulicę Łazariewa, będącą – w dużym uproszczeniu – przedłużeniem Alei Lenina. Obie arterie stanowiły główną trasę przez środek miasteczka. W budynku poczty dostrzegłem piękny, kolorowy obraz zajmujący całą powierzchnię jednej ze ścian. Przedstawiał dwie postacie – kobietę i mężczyznę. Pani ubrana była w lekką sukienkę do kolan w odcieniach bieli, błękitu i brązu. Lewą ręką wykonywała zapra­szający gest, prawą natomiast, zgiętą w łokciu, unosiła w górę, jakby po­magała nią sobie w wygłaszaniu przemowy. Jej twarz zwrócona była ku towarzyszowi. On miał na sobie surrealistyczny kostium w tych samych barwach, co jej sukienka. Przypominał kosmonautę, głównie za sprawą hełmu z napisem „CCCP”. Parę rozdzielało stado lecących w górę gołę­bi. Poniżej umieszczono podpis: „Poczta CCCP”. Prawa ręka mężczyzny w tym samym geście zaproszenia spotykała się wśród gołębi z ręką dziew­czyny. Tło stanowiła wielokolorowa mozaika. Dało się na niej dostrzec kilka nieporównanie mniejszych postaci przedstawionych w codzien­nych sytuacjach. To jest przedruk z książki autorstwa Tomasza Ilnickiego „Azyl. Zapiski z Czarnobyla”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Sorus. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Trekking w Kirgistanie – podróż przez Tien-szan, jeziora i dziką naturę. Artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Relacja Ewy Kolbusz-Taczały z trekkingu w Kirgistanie – jednym z najbardziej fascynujących przyrodniczo krajów Azji Centralnej – znalazła się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Pomysł był prosty: bierzemy namioty, pakujemy plecaki i ruszamy na trekking do Kirgistanu. Nasza trasa prowadzi z Jety Oguz przez przełęcz Teleti i obok jeziora Ala-Kul do Aku-Suu. Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Lądujemy w Ałmatach w Kazachstanie i przeprawiamy się do Karakołu – miasta w Kirgistanie i bramy Tien-szanu. Po całym dniu w autobusach i marszrutkach jesteśmy na miejscu. Bierzemy taksówkę do Jety Oguz, skąd ruszamy pieszo. Cel: dojść jak najwyżej pod przełęcz Teleti i rozbić namiot przed zmrokiem. Wygodny szlak prowadzi przez rozległe łąki pełne krów i koni. Po drodze mijamy także jurty i pasterzy. Podglądamy życie, niczym zawieszone w czasie. Turyści schodzący z góry mówią, że przełęcz jest nie do przejścia. Spadła masa śniegu i jest duże zagrożenie lawinowe. Początkowo nie dajemy się zniechęcić, ale kolejne ostrzeżenia gaszą nasz zapał. Docieramy na miejsce i rozbijamy obóz na rozległej polanie, nad rzeką. Pachnie mokrą trawą i ozonem. Jesteśmy niemal sami w dolinie. Wokół – szczyty w świeżym śniegu, ale to nie niewinny cukier puder, który czasem spada w Tatrach jesienią, lecz ciężka masa zalegająca w żlebach. Noc okazuje się trudna. Kirgiskie bakterie eliminują niektórych zawodników, a kolejne opady śniegu sprawiają, że decydujemy się wrócić do Karakołu. Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Po dwóch dniach odpoczynku wracamy w góry – planujemy trasę z doliny Karakoł do jeziora Ala-Kul i dalej do Altyn-Arashan. Rano docieramy marszrutką do bramy parku narodowego i ruszamy w górę. Szlak wiedzie szeroką, zieloną doliną, w której wije się rzeka i pasą się stada koni. Widok, jak z typowego „landsztafu”, który na ścianie wydaje się kiczowaty i nierealny, a tutaj zapiera dech w piersiach. Zostawiamy plecaki w obozie i ruszamy na lekko w stronę lodowca pod Pik Karakoł. Po kilku godzinach docieramy do moreny. Niestety nadciągają ciemne chmury, robi się zimno i zaczyna grzmieć. Coraz częściej. Odwrót! Nie wiem, jak to się stało, że w międzyczasie, w tych warunkach zostałam narzeczoną… ale to już zupełnie inna historia. Biegniemy w dół ulewie i po kilku godzinach docieramy do obozu. Cali mokrzy. Na szczęście ciepła jurta i kirgiskie napoje wyskokowe robią swoje i pozwalają się ogrzać. Następnego dnia ruszamy w stronę jeziora Ala-Kul. Szlak wiedzie przez lasy, kwieciste łąki, kluczy po gołoborzach, mija wodospady, aż wreszcie wyprowadza nas skalistą ścieżką na punkt widokowy na jezioro. Obłędne, turkusowe jezioro otoczone górami i lodowcami. Nierealne. View Gallery on the source website Odpoczywamy chwilę nad wodą i ruszamy dalej. Niestety, pogoda znów się psuje. Wiatr i śnieg nie dają nam cieszyć się widokami. Gdy stajemy na przełęczy, leje całkiem mocno i grzmi. Zbiegamy błotnistym zboczem w dół, uciekając przed burzą. Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Niżej pogoda się poprawia, ale zejście do Altyn-Arashan dłuży się niemiłosiernie, a ciężkie plecaki nie pomagają. Na szczęście myśl o gorących źródłach podtrzymuje morale. Gdy docieramy do celu, wioska nas rozczarowuje. Nie jest urocza, a gorące źródła nie są dzikie – jak to miało miejsce w naszych wyobrażeniach – a ujarzmione rurami i obudowane czymś, co bardziej przypomina wybetonowany kurnik niż miejsce relaksu. Na szczęście domowe jedzenie rekompensuje trochę te rozczarowania. Zasypiamy w ciepłej jurcie, by rano ruszyć na ostatni odcinek do Aku-Suu, skąd wracamy marszrutką do Karakołu. Po chwili odpoczynku wyruszamy nad jezioro Song-Kul. Po całym dniu w marszrutkach, psującym się jeepie i kurzu kirgiskich dróg, docieramy na przełęcz chroniącą to miejsce przed resztą świata. To jak brama do innego wymiaru. Song-Kul leży trzy tysiące metrów nad poziomem morza, jak w kraterze, otoczone pierścieniem gór. Brzegi porasta falująca na wietrze trawa, a w niej – stada koni. Aż po horyzont. Wydaje się, że tam mamy wrażenie, jakbyśmy wjeżdżali do Równiny Serengeti. Nie ma słów, żeby to wyrazić. Błękit jeziora miesza się z błękitem nieba. Zieleń traw jest soczysta i błyszczy się w słońcu. Do tego brak ludzi. Tylko kilka pasterskich jurt, w których mieszkają Kirgizi. Poza nimi nie ma tu nikogo. Rozbijamy namiot nad brzegiem i siedzimy kilka godzin bez ruchu zapatrzeni w taflę jeziora, w zachodzące nad nim słońce i konie. Pasące się spokojnie kilka metrów obok nas. Żyjące swoim najlepszym życiem. Pachnie trawą, wodą i szczęściem. Ten widok zostanie ze mną na lata. Ten idealny moment, którego nie da się opisać, wyrazić słowami czy pokazać na zdjęciach. Uczucie wydestylowanego szczęścia. Te kilka wspomnień z Kirgistanu nie oddają tego, jaki jest ten kraj i co ma do zaoferowania, ale mam nadzieję, że zachęcą kogoś, żeby tam pojechać i przywieźć swoje wspomnienia, swoją historię z tego pięknego miejsca. Z kraju gór i koni. Z kraju, gdzie tradycja wciąż miesza się z nowoczesnością. Z kraju ośnieżonych szczytów i kwitnących łąk. Z kraju prostego życia i szczęścia. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Rob Hall uczynił najwyższe szczyty produktem luksusowym. Za swoją ambicję zapłacił najwyższą cenę
Rob Hall, jako współzałożyciel firmy Adventure Consultants, zrewolucjonizował model komercyjnych wypraw na ośmiotysięczniki. To, co wcześniej wydawało się być wyczynem, którego mogli podjąć się nieliczni, przemienił w elitarną dyscyplinę – śmiertelnie niebezpieczny produkt luksusowy. Nie bał się podejmować ryzykownych decyzji. Jedna z nich doprowadziła do najbardziej medialnej katastrofy w historii himalaizmu.
Spis treści: Praktyka najlepszą formą zdobywania wiedzy Partnerstwo z Garym Ballem Pionierstwo w biznesie wysokogórskim Geneza katastrofy z 1996 roku Wizjoner, który otworzył drogę na najwyższe szczyty świata czy ofiara własnej ambicji? Człowiek, który pogrzebał romantycznego ducha himalaizmu czy ten, który uczynił ten sport dostępniejszym? Dla wielu Rob Hall jest symbolem odwagi i profesjonalizmu – marzycielem, który dotarł na dach świata, nie tylko dosłownie, ale i zawodowo. Wielu wytyka mu jednak pychę wynikającą z wcześniejszych sukcesów i niemożność odpuszczenia celu, gdy cena za jego osiągnięcie staje się zbyt wysoka. Praktyka najlepszą formą zdobywania wiedzy Robert Edwin Hall urodził się 14 stycznia 1961 roku w Christchurch w Nowej Zelandii. Dorastał w regionie zdominowanym przez Alpy Południowe, co w znacznym stopniu ukształtowało jego podejście do gór i pracy. W odróżnieniu od wielu innych wspinaczy, Hall reprezentował typ praktyka-rzemieślnika. Jako 14-latek porzucił szkołę, by zająć się pracą w firmie Alps Sports, zajmującej się projektowaniem i produkcją odzieży oraz sprzętu outdoorowego. Dzięki temu doświadczeniu zyskał cenną wiedzę na temat technologii materiałów i konstrukcji ekwipunku, co okazało się niezwykle istotne dla jego późniejszej kariery. W środowisku wspinaczkowym był znany z wręcz obsesyjnej dbałości o najdrobniejsze detale sprzętowe i logistyczne. Jako 16-latek awansował na stanowisko menadżera. To udowadnia, że już w młodości wykazywał zdolności przywódcze i organizacyjne. Pierwsze sukcesy W Alpach Południowych preferował warunki zimowe. To właśnie on dokonał pierwszych zimowych przejść takich formacji jak Caroline Face na Mount Cook, a także szczytów La Perouse i Black Tower. Te osiągnięcia wymagały nie tylko technicznej biegłości, ale także ogromnej odporności psychicznej. Dla Halla stały się przepustką do najwyższych gór świata. W Himalaje po raz pierwszy wyruszył w 1980 roku. Dwa lata później wziął udział w drugim przejściu północnej grani Ama Dablam i drugim wejściu na szczyt Numbur. Partnerstwo z Garym Ballem Kluczowy moment w międzynarodowej karierze Roba Halla nastał w 1988 roku, gdy nawiązał współpracę z Garym Ballem. Starszy i bardziej doświadczony wspinacz stał się dla niego nie tylko wspinaczkowym partnerem, ale i najbliższym przyjacielem. Wspólnie opracowali ambitny plan, dzięki któremu mieli zyskać rozpoznawalność i finansowanie dalszej działalności – zdobycie najwyższych szczytów wszystkich siedmiu kontynentów w rekordowo krótkim czasie. W 1990 roku dokonali wyczynu, który odbił się szerokim echem, nie tylko w świecie wspinaczkowym, ale i w mediach. W ciągu siedmiu miesięcy zdobyli Koronę Ziemi (zgodną z listą Bassa), zaczynając od Mount Everestu w maju, a kończąc na Masywie Vinsona na Antarktydzie w grudniu. Dzięki temu sukcesowi w Nowej Zelandii zyskali status bohaterów narodowych i liczne odznaczenia, w tym New Zealand Commemoration Medal i Order Imperium Brytyjskiego za zasługi dla alpinizmu. W tym duecie Hall był postrzegany jako metodyczny organizator i dyplomata, potrafiący łagodzić konflikty w bazach. Z kolei Ball wnosił do współpracy ogromną dawkę entuzjazmu i energii. Razem przeprowadzili aż 47 wypraw. Akcja ratunkowa na Evereście Mówiąc o ich wspólnych dokonaniach, nie można nie wspomnieć o udziale w akcji ratowania Andrzeja Marciniaka, który jako jedyny z ekipy przetrwał zejście lawiny podczas odwrotu z Everestu (27 maja 1989 roku). Akcję ratunkową zorganizował Artur Hajzer. Hall i Ball zaoferowali pomoc. 31 maja dotarli do polskiego wspinacza i bezpiecznie sprowadzili go z góry. Pionierstwo w biznesie wysokogórskim Sukces z 1990 roku pozwolił im zrozumieć, że ich przyszłością nie jest sport wyczynowy, a komercyjne przewodnictwo. W 1991 roku założyli firmę Hall and Ball Adventure Consultants, później skróconą do Adventure Consultants. Ich celem było oferowanie bezpiecznego i profesjonalnie przygotowanego wejścia na najwyższe szczyty świata dla osób, które dysponowały odpowiednim kapitałem, ale niekoniecznie dekadami doświadczenia wspinaczkowego. Dzięki obsesyjnemu podejściu Halla do bezpieczeństwa, ich firma szybko stała się liderem rynku. W 1992 roku odnieśli swój pierwszy wielki sukces komercyjny na Evereście, wprowadzając na szczyt sześciu klientów. Ze względu na sprawność i łatwość, z jaką poruszał się w ekstremalnym terenie, Hall zyskał przydomek „Mountain Goat”. Swoją renomą przyciągał klientów z całego świata, mimo że cena wyprawy w AC była wyraźnie wyższa niż u konkurencji. Standardy firmy Halla Hall wprowadził szereg innowacji, które stały się później standardem w branży: zarządzanie tlenem – był zwolennikiem używania dodatkowego tlenu powyżej 8000 metrów przez wszystkich przewodników, co miało zapewniać im jasność umysłu niezbędną do opieki nad klientami; logistyka bazy – standardy żywieniowe i higieniczne w bazach AC były znacznie wyższe niż w tradycyjnych wyprawach narodowych, co minimalizowało ryzyko infekcji i utraty wagi przed atakiem szczytowym; relacje z Szerpami – Hall cieszył się ogromnym szacunkiem wśród społeczności Szerpów, traktując ich jako równorzędnych partnerów i dbając o ich ubezpieczenie oraz wyposażenie. Tragedia na Dhaulagiri W październiku 1993 roku determinacja Roba została wystawiona na ciężką próbę. W trakcie wyprawy na Dhaulagiri Gary Ball zachorował na wysokościowy obrzęk płuc. Mimo desperackich prób ratunku zmarł na wysokości ponad 6000 metrów. Hall pochował przyjaciela w lodowej szczelinie. Mimo straty, zdecydował się kontynuować działalność. Geneza katastrofy z 1996 roku Wyprawa z 1996 roku była dla Halla rutynowym, choć logistycznie złożonym przedsięwzięciem. Wcześniej, wprowadził na szczyt Everestu 39 osób. Takiego wyczynu nie dokonał żaden inny przewodnik niebędący Szerpą. Należy jednak podkreślić, że sezon ten charakteryzował się zagęszczeniem komercyjnych ekip, jakiego na najwyższym szczycie świata wcześniej nie było. Głównym konkurentem Halla był Scott Fischer i jego firma Mountain Madness. Obecność Jona Krakauera, dziennikarza piszącego dla wpływowego magazynu „Outside” w zespole Halla, stworzyła dodatkową presję sukcesu medialnego. Oprócz niego i Halla, w skład zespołu AC weszli: Mike Groom (przewodnik), Andy Harris (przewodnik), Doug Hansen (klient), Beck Weathers (klient), Yasuko Namba (klientka), Lou Kasischke (klient), Frank Fischbeck (klient), Stuart Hutchison (klient), John Taske (klient). Wydarzenia z 10–11 maja Atak szczytowy rozpoczął się tuż po północy 10 maja. Wspinacze wyruszyli z obozu IV na Przełęczy Południowej (ok. 7900 m). Od samego początku wyprawa napotykała problemy, które kumulowały się w czasie. Jednym z najpoważniejszych był brak przygotowanych lin poręczowych na kluczowych odcinkach drogi, w tym na Stopniu Hillary’ego. Szerpowie z ekip Halla i Fischera nie porozumieli się co do podziału pracy, co spowodowało wielogodzinne zatory w strefie śmierci. Hall kładł duży nacisk na rygorystyczne przestrzeganie godzin powrotu, jednak tamtego dnia złamał własną zasadę. Powodem był Doug Hansen, który rok wcześniej musiał zawrócić tuż przed szczytem i dla którego była to ostatnia szansa na zdobycie góry. Czując się osobiście odpowiedzialnym za sukces klienta, Hall pozwolił mu kontynuować wspinaczkę już po bezpiecznym limicie czasu. Hansen dotarł na wierzchołek ok. 16:00, kiedy na horyzoncie widoczna była już potężna burza śnieżna. Załamanie pogody nastąpiło w momencie, gdy wielu wspinaczy znajdowało się jeszcze w pobliżu szczytu lub na południowo-wschodniej grani. Widzialność spadła niemal do zera, a temperatura osiągnęła poziom, który uniemożliwiał przetrwanie bez ruchu. Schodząc z całkowicie wyczerpanym Hansenem, Hall utknął na Południowym Wierzchołku (8749 m). Hansen prawdopodobnie zmarł wkrótce potem, a Andy Harris, który próbował dostarczyć im tlen, zaginął w zamieci. Ostatnia rozmowa Nocą z 10 na 11 maja Hall biwakował pod gołym niebem, bez dodatkowego tlenu, w temperaturze odczuwalnej sięgającej minus 50 stopni Celsjusza. O świcie nawiązał kontakt radiowy z bazą. Mimo skrajnego wyczerpania, brzmiał nadzwyczaj racjonalnie. Jego stan fizyczny nie pozwalał mu jednak na samodzielne zejście – odmrożone dłonie i stopy uniemożliwiały operowanie linami. Później, korzystając z telefonu satelitarnego, pracownicy bazy połączyli go z jego ciężarną żoną w Nowej Zelandii. Świadomy zbliżającego się końca, starał się ją uspokoić. Rob Hall zmarł prawdopodobnie wieczorem 11 maja z powodu hipotermii. Jego ciało zostało znalezione 23 maja przez uczestników ekspedycji IMAX. Do dziś spoczywa na Południowym Wierzchołku, służąc za memento dla innych wspinaczy. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Czułość wobec świata: kobiecy outdoor na Cosy Festiwalu
W dniach 20–23 listopada 2025 roku w Tatrach odbyła się zimowa edycja Cosy Outdoor Festivalu – wydarzenia, które od początku redefiniuje to, czym może być obecność człowieka w przyrodzie. Kameralny, bardziej przypominający obóz niż klasyczny festiwal, przyciągnął kobiety z różnych środowisk: aktywistki, artystki, badaczki, sportsmenki, ale też te, które dopiero zaczynają swoją drogę w outdoorze. W tym roku natura dopełniła idei wydarzenia w sposób niemal symboliczny. Intensywne opady śniegu zamieniły Tatry w zimową opowieść, a atmosfera – w coś na pograniczu skupienia, bliskości i zachwytu.
Zima, miejsce i sens bycia Tatry nie były tu dekoracją. Stały się bohaterem – krajobrazem wymagającym szacunku, pamięci i odpowiedzialności. Cosy od początku osadza swoje działania w kontekście miejsca, przypominając, że bycie w przyrodzie nie polega na jej „zdobywaniu”, lecz na uważnej obecności. Mówiono o ekologii, lokalności i etyce obecności w świecie: o tym, gdzie się jest, jakie historie nosi dany region i jakie konsekwencje niosą codzienne decyzje. Przyroda nie była tłem dla aktywności, lecz przestrzenią relacji. Wielowymiarowy program i nowy język outdooru Program festiwalu budowany jest jak mozaika: prelekcje, warsztaty, dyskusje, filmy i wspólne wyjścia w teren splatają się w opowieść o świecie widzianym z różnych perspektyw. Prelegentki nie mówią wyłącznie o osiągnięciach, dystansach i rekordach. Ich historie dotykają procesu, wątpliwości, granic ciała i odpowiedzialności wobec natury. Obok tematów medycyny górskiej, długodystansowych wędrówek czy życia w ekstremalnych warunkach pojawiają się wątki kultury, tradycji i zapomnianych historii kobiet regionu. Wspólną esencją tych opowieści jest odejście od narracji heroicznej na rzecz relacyjnej. Cosy proponuje inny język mówienia o przyrodzie – bardziej czuły, pozbawiony rywalizacji, otwarty także na tych, którzy nie chcą „zdobywać” szczytów. Outdoor przestaje być polem sprawdzania siebie na tle innych, a staje się przestrzenią bycia, słuchania i współodczuwania. To także zaproszenie dla kobiet, które nigdy wcześniej nie próbowały aktywności w naturze, by mogły wejść w ten świat w bezpieczny i wspierający sposób. Ekologia, sprawczość i kobiece narracje Jednym z filarów festiwalu jest sprawczość rozumiana nie jako spektakularne gesty, lecz jako codzienna odpowiedzialność. Cosy nie poprzestaje na diagnozie kryzysu klimatycznego – uczy myślenia rozwiązaniami, działania lokalnego i szukania własnego miejsca w procesie zmiany. Rozmowy o ekologii i kryzysie klimatycznym łączą się tu z pytaniami o to, jak nie być bierną, jak działać w swoim otoczeniu i jak dokładać realny wkład w większą transformację. W programie regularnie pojawiają się wątki współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz przykłady oddolnych inicjatyw. Ważnym elementem tożsamości Cosy jest także przywracanie kobiecych historii – zarówno tych związanych z górami i outdoorową tradycją, jak i lokalnych narracji regionu. Przypominanie taterniczek, nieopowiedzianych biografii i kobiecego doświadczenia przyrody staje się aktem symbolicznego odzyskiwania miejsca. Ekologiczny feminizm obecny na festiwalu nie jest hasłem ideologicznym, lecz praktyką: przekonaniem, że każdy ma swoje miejsce w świecie, a relacja z naturą nie musi opierać się na dominacji i przekraczaniu za wszelką cenę. Wspólnota zamiast rywalizacji Z perspektywy uczestniczek najważniejsza okazuje się jednak atmosfera. Cosy tworzy bezpieczną przestrzeń, w której nikt nie musi udowadniać swojej wartości. Jest miejsce na mówienie i słuchanie, na dzielenie się doświadczeniem i wątpliwościami, na bycie razem bez presji porównań. „Dziewczyny uczą dziewczyny” – od podstaw zimowych aktywności, przez medycynę górską, po sposoby opowiadania o świecie i działaniu na rzecz przyrody. Dla jednych to pierwszy kontakt z outdoorową wspólnotą, dla innych – coroczny powrót, po którym wyjeżdża się z listą książek, podcastów i pomysłów na dalsze kroki. W kameralnej skali – kilkudziesięciu osób – rodzą się relacje, które trwają dłużej niż cztery festiwalowe dni. Powstają przyjaźnie, sieci wsparcia i inicjatywy oddolne. Uczestniczki mówią o poczuciu naładowaniu energią, o wyjeździe zainspirowanym, z nowym poczuciem sensu i sprawczości. W świecie, w którym outdoor bywa zdominowany przez rywalizację i narracje o podboju, Cosy proponuje inną drogę: uważną, relacyjną i wspólnotową. Zimowa edycja 2025 roku – pośród zasypanych śniegiem tatrzańskich krajobrazów i długich rozmów w kameralnych przestrzeniach – potwierdziła, że Cosy Outdoor Festival jest czymś więcej niż wydarzeniem. To laboratorium nowego myślenia o przyrodzie i miejscu kobiet w świecie. Miejscem, w którym bycie w górach nie musi oznaczać zdobywania, a wspólnota staje się najważniejszym krajobrazem.
Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
Zaczęła zdobywać ośmiotysięczniki po czterdziestce, a na K2 stanęła jako 56-latka, odczarowując mit góry, która rzekomo „nie lubi kobiet”. W szczerej rozmowie Monika Witkowska – himalaistka, żeglarka i dziennikarka – opowiada o tym, dlaczego decyduje się zejść z najwyższych szczytów świata, jak „rozmawia” z górami i dlaczego marzenia to nie coś, co się spełnia, ale coś, co się… wykonuje.
Spis treści: Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Monika Witkowska to postać, której nie da się zamknąć w jednej definicji. Himalaistka, która zdobyła Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki, żeglarka, która opłynęła przylądek Horn, oraz autorka poczytnych książek. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska podróżniczka dzieli się refleksjami na temat współczesnego himalaizmu, kobiecej strategii przetrwania w ekstremalnych warunkach oraz odwagi, by w odpowiednim momencie powiedzieć „pas”. – „Dla mnie praca musi być połączona z pasją. Życie jest krótkie i nie ma czasu na marnotrawienie go na nudę” – podkreśla Witkowska. Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Przez dekady w środowisku wspinaczkowym krążyła legenda o „klątwie K2”. Statystyki były bezlitosne: przez pierwsze 50 lat od zdobycia szczytu niemal wszystkie kobiety, które na nim stanęły, ginęły krótko po sukcesie. Monika Witkowska, będąc drugą Polką w historii (po Wandzie Rutkiewicz), która zdobyła ten prestiżowy szczyt, patrzy na to z zupełnie innej perspektywy. – K2 było dla mnie kobietą. Wyczułam taką kumpelską chemię, dobre fluidy. Z kolei Broad Peak, z którego zjechałam nieprzytomna 300 metrów, był dla mnie facetem – wyznaje podróżniczka. Według niej rok 2022, w którym zdobyła szczyt, ostatecznie przełamał złą passę. W jej międzynarodowej grupie to właśnie kobiety miały statystycznie lepszy współczynnik wejść niż mężczyźni. – Myślę, że odczarowałyśmy tę górę. Wszystkie dziewczyny mają się dobrze i wchodzą na kolejne szczyty – dodaje z uśmiechem. Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Witkowska zwraca uwagę na fundamentalne różnice w podejściu do ryzyka między płciami. Choć himalaizm nazywa sportem „egoistycznym”, przyznaje, że to właśnie kobieca empatia i odpowiedzialność często stają się gwarantem bezpieczeństwa. Kobiety rzadziej ulegają „gorączce szczytowej”, lepiej gospodarując siłami. – Mężczyźni mają często zadaniowe podejście: idą na szczyt. Kobiety jeszcze myślą o tym, że trzeba z niego zejść. To jest nasza strategia, która daje większe szanse na sukces – tłumaczy. Podkreśla również, że w górach wysokich najważniejsza jest „głowa”, a nie tylko przygotowanie fizyczne. Determinacja, pokora i umiejętność motywowania się w kryzysowych momentach to cechy, które pozwoliły jej stawać na najwyższych dachach świata w wieku, w którym wielu myśli o emeryturze. Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Decyzja o zakończeniu przygody z najwyższymi górami świata nie była nagła. Monika Witkowska otwarcie mówi o kosztach, jakie niesie za sobą himalaizm – zarówno emocjonalnych, jak i finansowych. Strata wielu przyjaciół na każdej wyprawie oraz zmiana klimatu panującego w bazie sprawiły, że poczuła potrzebę zamknięcia tego rozdziału. – Ośmiotysięczniki to był ważny epizod, ale nie muszę mieć skompletowanych wszystkich czternastu szczytów. Zbyt wielu znajomych zginęło na moich oczach – wyznaje. Dodaje również, że współczesne góry wysokie tracą swój romantyzm na rzecz marketingu i pogoni za sławą. – Coraz więcej ludzi traktuje góry jako trampolinę do wybicia się, a dla mnie zawsze najważniejsze było przeżywanie wewnętrzne, a nie zaliczanie szczytów. Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Dla Moniki Witkowskiej wiek to tylko liczba. Autostopem podróżuje po Norwegii, planuje kolejne rejsy i wyprawy trekkingowe (m.in. na Ojos del Salado). Jej przesłanie dla innych kobiet jest proste: nigdy nie jest za późno na własną drogę. –Kto nie chce, szuka powodów, kto chce – szuka sposobów. Nawet jeśli nie miałam pieniędzy na K2, wiedziałam, że pojadę tam choćby nie wiem co. Myślałam: wrócę w sierpniu, to we wrześniu pojadę na jabłka do Holandii, żeby spłacić długi – wspomina. Jej zdaniem największą barierą jest nasz własny umysł. – Nic nie musicie, dużo możecie. Realizujcie swoje marzenia, bo życie jest tylko jedno. Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Rozmowę z Moniką Witkowską poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektorka artystyczna National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Najpierw odpadły podeszwy, potem przyszły kolejne straty. Podróże kosztowały mnie więcej niż się spodziewałem
Reportaż Jacka Mosakowskiego z Doliny Śmierci i z Czarnobyla znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Oddajmy hołd wszystkim cichym bohaterom naszych podróży: odzieży i obuwiu, które tych wędrówek nie przetrwały. Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Dolina Śmierci to pustynia w Kalifornii i Nevadzie, znana z nieludzkich warunków i temperatur przekraczających wszelkie przyzwoite normy. Siedzę w aucie, termometr pokazuje, że na zewnątrz jest 50 stopni Celsjusza czy, jakby to powiedzieli Amerykanie, ponad 120 stopni Fahrenheita. „Co to pięćdziesiąt stopni, żaden upał niestraszny temu, kto jeździł komunikacją miejską w lecie" – myślę i dumnie wychodzę z samochodu. Fala gorąca uderza mnie w twarz. Przez chwilę nie jestem pewny, czy to jeszcze Kalifornia, czy może wnętrze wielkiego, rozgrzanego do czerwoności piekarnika. W policzki, czoło, dłonie bije piekielny żar, nawet oddychać ciężej, bo nozdrza palą przy każdym wdechu. Gorąco tak, że nie da się nawet myśleć. Odruchowo stawiam pierwszy krok na twardej, ostrej soli typowej dla Doliny Śmierci, potem drugi krok. Parzy w pięty, da się jednak wytrzymać, idę dalej. Lecz co to? Czuję nieplanowany luz w stopach. Oto podeszwa jednego z butów, żadne tam trampki czy sandały, tylko grube adidasy – postanowiła pójść na swoje i zaczęła odklejać się od czubka. Czyli trzeba będzie ją naprawić po powrocie, jednak chyba nic poważnego. Wykonuję więc następny krok i znowu luz, tym razem w drugim bucie. Trudno, naprawi się oba. Z każdym kolejnym krokiem jednak podeszwy odklejają się coraz bardziej, aż po przejściu kilkunastu metrów całkowicie zostają za mną, stając się osobnym, wolnym bytem. Dolina Śmierci kontra buty 1:0, lecz i tak było warto! Takich wrażeń jednak nie zapewnia przejazd komunikacją miejską. Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Albo ta wizyta w Czarnobylu. Przewodnik nieraz pił z lokalnymi strażnikami, więc przymykali oko, gdy schodziliśmy z utartych ścieżek do miejsc niedostępnych dla zwykłych turystów. Wizyta wewnątrz piątego, nigdy niedokończonego bloku reaktora, z jego surowością i mrokiem opuszczonych hal, była niezapomnianym przeżyciem. View Gallery on the source website Równie mocno uderzyło mnie wchodzenie zniszczonymi klatkami schodowymi na dachy wieżowców w Prypeci. Widok betonowych blokowisk, które znikają w gęstwinie drzew, jest tyleż ponury, co fascynujący – to dziś jedno z najbardziej zielonych miast świata. Najbardziej jednak zapadła mi w pamięć wizyta w piwnicach szpitala, gdzie do dziś porzucone są ubrania ludzi, którzy gasili czarnobylską elektrownię. Ciemny korytarz, mrok rozcinany tylko snopem latarki i licznik Geigera, który nagle, po długiej ciszy, wpada w nerwowy terkocik. To moment, który przyprawia o gęsią skórkę. Choć większość miejsc w Strefie jest już bezpieczna, wciąż trafiają się „gorące” pamiątki: a to składzik z odzieżą, a to maszyna do czyszczenia ulic, a to przypadkowy kamyk wśród traw. Ech, stwierdziłem, że nie ma co ryzykować – jeśli jakikolwiek radioaktywny pył przywarł do moich podeszew, niech tam zostanie. Moje buty do Polski nie wróciły. Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Były też i historie tragikomiczne. Rzym jest wspaniały słońce, zabytki, pyszne jedzenie, dolce vita! Zabrałem więc na wyjazd ulubioną koszulkę, żeby tym piękniejsze były wspomnienia uwiecznione na zdjęciach. Skąd mogłem podejrzewać, że kupione we włoskiej drogerii pudełko wyglądające jak proszek do prania, nie jest proszkiem, tylko wybielaczem? Wyglądało tak samo! W ten sposób moja ulubiona koszulka stała się ofiarą bariery językowej i z czerwonej przeobraziła się w biało-czerwoną. Przynajmniej było patriotycznie! Niewiele więcej szczęścia miały tenisówki zabrane do Hongkongu. Cyberpunkowe miasto przywitało mnie deszczem, co aż tak mi nie przeszkadzało – czyż to nie idealna aura, by podziwiać futurystyczne wieżowce, neony i pokazy laserowe nad Zatoką Wiktorii? Tylko czemu na spacer po ulewie ubrałem białe buty? Błąd godny amatora! Śnieżna biel przegrała z miejskim brudem, jednak widok metropolii przyszłości spowitej podeszczową mgłą wynagrodził mi tę stratę. Pójdę o zakład, że nie tylko ja mam w bagażu doświadczeń podobne historie. Któż z nas, wędrując czy latając, nie stracił jakiegoś przedmiotu, do którego był szczerze przywiązany? A jednak dalej ruszamy w drogę. I pewnie nie przestaniemy, bo przeżycia są o wiele ważniejsze niż najukochańsze nawet buty czy koszulka. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Rejsy ekspedycyjne National Geographic. Poznaj świat z pokładu statku oczami badaczy
Podróżowanie drogą morską to nie tylko przemieszczanie się między portami. To możliwość dotarcia do miejsc, gdzie kończą się drogi, a zaczyna prawdziwa przygoda. Rejsy ekspedycyjne National Geographic łączą wygodę z nauką, pozwalając odkrywać najbardziej niedostępne zakątki globu w towarzystwie światowej klasy ekspertów.
Spis treści: Flota stworzona do zadań specjalnych Wiedza, która zmienia perspektywę Kierunki, które zapierają dech w piersiach Zrównoważony rozwój i ochrona oceanów Jak przygotować się do rejsu życia? Informacje praktyczne – ceny, dostępność i rezerwacje Współczesna turystyka morska ewoluowała. Dzisiejszy podróżnik nie szuka już tylko odpoczynku przy basenie, ale przede wszystkim autentyczności i głębokiego zrozumienia odwiedzanych ekosystemów. Rejsy ekspedycyjne National Geographic, realizowane we współpracy z Lindblad Expeditions, zostały zaprojektowane tak, aby wypełnić lukę między tradycyjnym rejsem a wyprawą badawczą. To wyjątkowa szansa, by stanąć na lądzie, który odwiedzają nieliczni, i spojrzeć na naturę przez obiektyw fotografów, których zdjęcia znamy z magazynu z żółtą ramką. Flota stworzona do zadań specjalnych Kluczem do sukcesu rejsów ekspedycyjnych jest odpowiedni sprzęt. W przeciwieństwie do gigantycznych wycieczkowców jednostki National Geographic to niewielkie, zwinne statki, które mogą wpływać do płytkich zatok i manewrować między krami lodowymi. Flota obejmuje zarówno nowoczesne jednostki o wysokiej klasie lodowej (takie jak National Geographic Endurance), jak i mniejsze statki operujące na wodach tropikalnych. Każdy statek wyposażony jest w pontony typu Zodiac, kajaki oraz deski SUP, co umożliwia szybkie desanty na dzikie plaże czy eksplorację jaskiń morskich. Co więcej, na pokładach znajdują się zaawansowane narzędzia badawcze, takie jak zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ROV) czy hydrofony, dzięki którym pasażerowie mogą w czasie rzeczywistym usłyszeć śpiew wielorybów. Wiedza, która zmienia perspektywę Tym, co wyróżnia te rejsy spośród innych, jest obecność ekspertów. Na pokładzie nie jesteś tylko turystą – stajesz się częścią zespołu. W każdej wyprawie uczestniczą biolodzy morscy, historycy i antropolodzy, którzy prowadzą codzienne wykłady oraz towarzyszą gościom podczas wypraw terenowych. Niezwykle istotnym elementem jest również obecność fotografów National Geographic. Oferują oni bezpłatne warsztaty, pomagając uczestnikom uchwycić dynamikę krajobrazu i niezwykłe zachowania zwierząt. Dzięki temu wracasz z podróży nie tylko ze wspomnieniami, lecz także z umiejętnościami, które pozostają na całe życie. Kierunki, które zapierają dech w piersiach Wybór trasy zależy od twoich zainteresowań przyrodniczych i preferencji klimatycznych. Najpopularniejsze kierunki to: Antarktyda i Arktyka – królestwo lodu, gdzie można obserwować pingwiny, wieloryby i niedźwiedzie polarne w ich naturalnym środowisku, Wyspy Galapagos – żywe laboratorium ewolucji, oferujące bliskie spotkania z legwanami morskimi i gigantycznymi żółwiami, Polinezja i Pacyfik – eksploracja odległych atoli, dziewiczych raf koralowych oraz spotkania z kulturami, które przetrwały wieki w izolacji, Alaska – podziwianie cielących się lodowców oraz obserwacja fascynujących zwierząt Alaski, w tym niedźwiedzi brunatnych polujących na łososie. Zrównoważony rozwój i ochrona oceanów Wybierając rejs ekspedycyjny, wspierasz badania naukowe. National Geographic promuje model odpowiedzialnej turystyki. Statki są wolne od jednorazowego plastiku, a systemy oczyszczania wody i paliwa spełniają najwyższe normy ekologiczne. Podróżnicy mają okazję uczestniczyć w projektach badawczych, zbierając dane o planktonie czy obserwując populacje ssaków morskich, które następnie trafiają do naukowców. To poczucie misji sprawia, że każda mila morska nabiera głębszego znaczenia. Jak przygotować się do rejsu życia? Planowanie takiej wyprawy wymaga odpowiedniego wyprzedzenia. Rejsy na najbardziej oblegane kierunki, takie jak Antarktyda, są często rezerwowane z rocznym wyprzedzeniem. Warto zwrócić uwagę na listę ekwipunku – National Geographic zapewnia profesjonalne parki polarne na zimnych trasach, jednak odpowiedni ubiór warstwowy oraz wysokiej jakości lornetka to absolutna podstawa. Pamiętaj, że rejsy ekspedycyjne wymagają elastyczności. Kapitan i lider wyprawy mogą zmienić kurs, jeśli w pobliżu pojawi się stado orek oceanicznych lub warunki lodowe pozwolą odkryć nową zatokę. To właśnie ta nieprzewidywalność natury stanowi o magii podróżowania z National Geographic – ty musisz być jedynie gotowy na przygodę. Informacje praktyczne – ceny, dostępność i rezerwacje Rejsy ekspedycyjne można rezerwować na stronie NationalGeographic.com/expeditions. W przypadku przykładowej trasy „Arctic Edges: Iceland – Westfjords – East Greenland” ceny zaczynają się od około 7 500–8 000 USD za osobę, a w zależności od standardu kabiny mogą przekraczać 15 tys. USD . W cenę zazwyczaj wliczone są: zakwaterowanie, pełne wyżywienie, wycieczki terenowe, sprzęt ekspedycyjny, opieka zespołu ekspertów. Natomiast przeloty międzynarodowe czy ubezpieczenie pozostają dodatkowymi kosztami. Dostępność jest ograniczona – statki zabierają zwykle około 100–150 pasażerów, dlatego miejsca wyprzedają się nawet z rocznym wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie letnim (czerwiec–sierpień). Standardem jest wpłata zaliczki przy rezerwacji oraz uregulowanie pełnej kwoty na kilka miesięcy przed wyprawą. Warto też śledzić oferty specjalne – zdarzają się rabaty dla wcześniejszych rezerwacji lub niewielkie zniżki grupowe. Źródło: NationalGeographic.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii – jak odkryć 270 km tras i pełnię zimowych wrażeń
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii to region narciarski, który zachwyca 270 km tras, nowoczesną infrastrukturą oraz niezrównanymi możliwościami zarówno dla rodzin, jak i fanów ekstremalnych emocji. Poznaj szczegóły dotyczące dojazdu, cen karnetów, atrakcji oraz wyjątkowych miejsc na mapie tego wyjątkowego ośrodka.
Spis treści: Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Region Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn to jeden z największych i najbardziej zróżnicowanych ośrodków narciarskich w sercu Austrii. Łączy cztery prestiżowe kurorty oraz zapewnia doskonałe warunki zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych miłośników sportów zimowych. Słynie z imponującej liczby kilometrów nartostrad, nowoczesnych kolei linowych oraz licznych atrakcji pozanarciarskich. Dzięki doskonałej infrastrukturze i szerokiej bazie noclegowej, jest miejscem, gdzie każda zima nabiera wyjątkowego charakteru. Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Różnorodność tras i wyciągów narciarskich Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn oferuje aż 270 kilometrów tras narciarskich o różnym poziomie trudności – od szerokich niebieskich zjazdów idealnych dla rodzin i początkujących, przez wymagające czerwone, po ekscytujące czarne odcinki dla zaawansowanych narciarzy. Na trasach spotkamy ponad 70 nowoczesnych wyciągów, w tym 29 kolei gondolowych, 22 wyciągi krzesełkowe oraz 18 orczyków. W 2025 roku region ten był gospodarzem Mistrzostw Świata w Narciarstwie Alpejskim, co podkreśliło rangę i logistyczną sprawność całego systemu – wszystkie konkurencje rozegrano na jednym masywie, a uczestnicy mogli wygodnie korzystać z sieci kolejek linowych, ograniczając ruch samochodowy w dolinie. Snowparki, freeride i atrakcje specjalne dla aktywnych Ośrodek jest także światową stolicą freeride’u, a północne zbocza Wildseeloder w tyrolskim Fieberbrunn oferują trasy z nachyleniem sięgającym 70 stopni. To właśnie tutaj odbywa się Freeride World Tour, a miłośnicy jazdy poza trasami znajdą wiele oznaczonych stref, gdzie można eksplorować świeży puch. Z myślą o zwolennikach freestyle’u stworzono rozbudowane snowparki o zróżnicowanym poziomie trudności. Najbardziej znane to Nitro Snowpark Leogang oraz Nightpark Saalbach, oferujące przeszkody dla riderów na każdym poziomie zaawansowania. Wyjątkową atrakcją jest również „The Challenge” – 65-kilometrowa pętla, która wymaga pokonania 32 wyciągów i dużych różnic wysokości. To jedno z największych narciarskich wyzwań w Alpach, przeznaczone dla osób ceniących sportową ascezę i intensywną jazdę. Rodzinne rozwiązania i infrastruktura dla dzieci Skicircus to także region przyjazny rodzinom. Dostępnych jest wiele ośli łączek, profesjonalnych szkółek narciarskich, stref zabaw na śniegu oraz specjalnych tras dla dzieci. Leogang słynie ze spokojnej atmosfery i świetnie przygotowanej infrastruktury, pozwalającej rodzinom cieszyć się bezpieczną nauką oraz odpoczynkiem w otoczeniu alpejskiej przyrody. Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Ceny karnetów na sezon 2025/2026 – szczegóły i porównanie Region Skicircus oferuje szeroką gamę karnetów, dostosowanych do długości pobytu i wieku narciarzy. W sezonie wysokim (20.12.2025 – 06.04.2026) ceny kształtują się następująco: 1 dzień: 79 € (dorośli), 59 € (młodzież ur. 2007–2009), 39,50 € (dzieci ur. 2010–2019) 6 dni: 425 € (dorośli), 318,50 € (młodzież), 212,50 € (dzieci) Warto pamiętać, że karnety w Skicircus umożliwiają korzystanie z całej sieci tras, snowparków i wyciągów na terenie czterech kurortów. Najwygodniejsze trasy dojazdowe z Polski i alternatywy transportowe Dojazd z Polski do regionu Leogang czy Saalbach możliwy jest na kilka sposobów. Samochodem z centralnej Polski (Warszawa) pokonamy ok. 1000–1250 km, jadąc przez Łódź, Wrocław, Drezno i Monachium. Atutem trasy przez Niemcy są darmowe autostrady, trzeba jedynie wykupić winietę austriacką. Alternatywą jest podróż pociągiem nocnym do Salzburga z Warszawy lub Krakowa (ok. 13 godzin), a następnie przesiadka do pociągu regionalnego ÖBB do Leogang (ok. 1,5 godziny). Osoby preferujące szybki dojazd mogą wybrać lot do Monachium lub Salzburga i wynająć samochód lub skorzystać z transferu busem. Najlepsze opcje zakwaterowania – od luksusu po chalety Region oferuje bogaty wybór miejsc noclegowych – od ekskluzywnych hoteli, przez rodzinne pensjonaty, po nowoczesne apartamenty typu ski-in/ski-out. Szczególną uwagę warto zwrócić na Puradies – Mein Naturresort w Leogang, który oprócz klasycznych pokoi oraz apartamentów proponuje również wolnostojące chalety z własnymi saunami i kominkami. W restauracji ESS:ENZ podawane są dania na bazie certyfikowanych produktów z ekologicznego gospodarstwa rodziny właścicieli. Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Lokalna kuchnia i polecane restauracje Po intensywnym dniu na stoku warto odkryć kulinarną stronę regionu. Oprócz ESS:ENZ, na uwagę zasługują liczne schroniska serwujące tradycyjne potrawy austriackie, jak kasnocken (kluseczki serowe), gulasz wołowy czy słynny apfelstrudel. Wielu kucharzy korzysta z lokalnych produktów, co gwarantuje autentyczność i wysoką jakość posiłków. Atrakcje przyrodnicze i unikatowe miejsca w regionie Skicircus to nie tylko narty, ale też dostęp do jednych z najpiękniejszych alpejskich widoków. Na uwagę zasługuje Baumzipfelweg – najwyżej położony w Europie szlak wśród koron drzew, dostępny również zimą. To doskonałe miejsce na rodzinny spacer oraz podziwianie panoramy doliny Glemmtal. Entuzjaści fotografii i przyrody docenią również widoki ze szczytu Zwölferkogel, będącego naturalnym zegarem regionu. Relaks po nartach – wellness i strefy odpoczynku Wiele hoteli i resortów oferuje rozbudowane strefy wellness, obejmujące baseny, sauny oraz zabiegi relaksacyjne. W Leogang noclegi w chaletach lub hotelach z dostępem ski-in/ski-out umożliwiają szybkie zejście z nart prosto do strefy SPA czy na odprężający masaż. Wyjątkowym przeżyciem może być także kąpiel w odkrytym basenie z widokiem na ośnieżone szczyty Alp. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Legendarny wspinacz znów zadziwił świat. Niezwykły wyczyn, bez żadnej asekuracji
25 stycznia 2026 roku Alex Honnold znów przeszedł do historii. Jako pierwszy wspiął się w stylu free solo (bez żadnej asekuracji) na jeden z najwyższych budynków świata – Taipei 101. Wydarzenie to, zatytułowane „Skyscraper Live”, było transmitowane na żywo przez platformę Netflix z 10-sekundowym opóźnieniem, w razie tragicznego wypadku.
Wspinaczka Alexa Honnolda w Tajpej została przesunięta o jeden dzień z powodu opadów deszczu. Mokra fasada budynku, wykonana ze szkła i stali, byłaby zbyt niebezpieczna. Honnold pokonał 508-metrowego kolosa w zaledwie 1 godzinę i 31 minut, znacząco poprawiając czas Alaina Roberta, który w 2004 roku zdobył ten sam budynek – ale przy użyciu lin i w ciągu czterech godzin. Historyczna wspinaczka w Tajpej Podczas wspinaczki Honnold wykorzystywał niewielkie występy w kształcie litery „L” jako stopnie i musiał radzić sobie z silnym wiatrem. Najtrudniejszym etapem były 64 środkowe piętra, przypominające odwrócone piramidy z przewieszonymi ścianami. Na 89. piętrze wspinacz stanął twarzą w twarz z fanami obserwującymi go przez okna, co było dla niego zupełnie nowym doświadczeniem, w porównaniu do zazwyczaj samotnych wypraw w góry. Po osiągnięciu iglicy na szczycie budynku, Honnold skwitował sukces jednym słowem: „sick”, co można przetłumaczyć jako „sztos”. Później stwierdził, że otrzymane od Netflixa honorarium było „żenująco niskie” w porównaniu do kontraktów zawodowych sportowców. Wspinacz, który nie zna strachu Alex Honnold, urodzony 17 sierpnia 1985 roku w Sacramento, to amerykański wspinacz, którego nazwisko stało się synonimem najbardziej ekstremalnych wyczynów w historii alpinizmu. Światową sławę zdobył w czerwcu 2017 roku, kiedy to jako pierwszy człowiek dokonał przejścia bez żadnej asekuracji legendarnej, 900-metrowej ściany El Capitan w Yosemite. Wyczyn ten został udokumentowany w nagrodzonym Oscarem filmie „Free Solo”. Honnold jest znany z niezwykłej odporności psychicznej – badania neurologiczne wykazały, że jego ciało migdałowate, czyli część mózgu odpowiedzialna za odczuwanie m.in. strachu, reaguje bardzo słabo na bodźce, które u większości ludzi wywołują panikę. Poza wspinaczką skalną, Honnold odnosił sukcesy w alpinizmie, zdobywając nagrodę Piolet d’Or za trawers pasma Fitz Roy w Patagonii wraz z Tommym Caldwellem, oraz w boulderingu. Przez ponad 10 lat prowadził ascetyczne życie: mieszkał w furgonetce, aby móc być zawsze blisko gór i dobrych warunków pogodowych. Jest również filantropem; założył Honnold Foundation, na którą przekazuje jedną trzecią swoich dochodów, wspierając projekty związane z energią słoneczną w ubogich regionach świata. Zdobycie Taipei 101 jest jego najbardziej spektakularnym osiągnięciem w dziedzinie „builderingu”, czyli wspinaczki na obiekty miejskie. Taipei 101: architektoniczne arcydzieło Budynek Taipei 101, położony w stolicy Tajwanu, to architektoniczne arcydzieło o wysokości 508 metrów, które w latach 2004–2009 oficjalnie dzierżyło tytuł najwyższego budynku świata. Jego charakterystyczna sylwetka, zaprojektowana przez C.Y. Lee i C.P. Wanga, nawiązuje do łodygi bambusa, co w kulturze azjatyckiej symbolizuje trwałość i nieustanny wzrost. Budynek ma 101 pięter naziemnych podzielonych na osiem segmentów (liczbę kojarzoną z pomyślnością), a jego elewacja ozdobiona jest tradycyjnymi motywami, takimi jak monety i talizmany ruyi. Taipei 101 znajduje się w strefie aktywności sejsmicznej i częstych tajfunów, dlatego wyposażono go w niezwykłe zabezpieczenie: gigantyczny, 660-tonowy stalowy balast w kształcie kuli, zawieszony między 88. a 92. piętrem, który redukuje kołysanie o 40%. Budynek posiada również certyfikat LEED Platinum, co czyni go jednym z najbardziej ekologicznych i energooszczędnych drapaczy chmur na świecie. Ma też jedne z najszybszych wind na świecie, zdolne wyjechać na 89. piętro w zaledwie 37 sekund, z prędkością przekraczającą 60 km/godz. Źródła: Associated Press, BBC, CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Idzie przez Europę bez butów. Pobił rekord świata należący do Polaka
W epoce tanich lotów, szybkich aut i podróży planowanych pod kątem wygody coraz rzadziej myślimy o przemieszczaniu się jako doświadczeniu samym w sobie. Tymczasem pochodzący z Irlandii mężczyzna postanowił zobaczyć Europę w najbardziej pierwotny sposób – pieszo, powoli i… bez butów. Jego wyprawa właśnie przechodzi do historii.
33-letni Eamonn Keaveney wyruszył w marcu 2025 roku ze Stambułu, rozpoczynając ekstremalnie wymagającą wędrówkę liczącą niemal 6000 kilometrów. Od pierwszego kroku zdecydował się iść boso, bez ochrony stóp, niezależnie od nawierzchni, pogody czy terenu. Celem nie była jedynie podróż przez kontynent, lecz także pobicie rekordu Guinnessa w najdłuższym dystansie pokonanym pieszo bez obuwia. Po miesiącach marszu Keaveney znajduje się już na końcowym etapie swojej drogi, przyciągając uwagę mediów i obserwatorów z całego świata. Najdłuższa piesza wędrówka bez butów przez Europę Urodzony w irlandzkim Claremorris Eamonn Keaveney znajduje się dziś na ostatnim etapie jednej z najbardziej niezwykłych pieszych wypraw ostatnich lat. Jego podróż rozpoczęła się w marcu 2025 roku w Stambule i od samego początku miała charakter ekstremalny – Keaveney postanowił bowiem pokonać całą trasę bez obuwia, niezależnie od nawierzchni, pogody czy ukształtowania terenu. W kolejnych miesiącach przeszedł przez Bałkany, Węgry i Austrię, poruszając się m.in. wzdłuż długodystansowych szlaków pieszych oraz tras biegnących doliną Dunaju. Łącznie pokonał już blisko 5900 kilometrów, spędzając w drodze ponad 300 dni. We wrześniu 2025 roku, na granicy węgiersko-austriackiej, Irlandczyk oficjalnie pobił rekord Guinnessa w kategorii najdłuższego dystansu przebytego pieszo boso. Dotychczasowy rekord należał do Polaka, długodystansowego biegacza Pawła Durakiewicza, i wynosił 3409,75 kilometra. Keaveney niemal podwoił ten wynik, jednak – mimo formalnego pobicia rekordu – nie przerwał marszu. Jego celem od początku było dotarcie z powrotem do rodzinnego Claremorris i symboliczne zamknięcie trasy rozpoczętej wiele miesięcy wcześniej. Po powrocie do Irlandii mężczyzna przyznał, że ostatni etap wyprawy ma dla niego szczególne znaczenie. – Wspaniale jest znów być na znajomym terenie. Naprawdę czuję, że jestem na ostatniej prostej i z każdym dniem coraz mocniej wierzę, że uda mi się wrócić do Claremorris – mówił po przekroczeniu granicy kraju. Obecnie przemierza wschodnie hrabstwa Irlandii, w tym Wexford, konsekwentnie odmawiając przyjęcia butów, które wielokrotnie oferowali mu napotkani ludzie. Na trasie mierzył się z licznymi trudnościami: kontuzjami stóp, ostrymi kamieniami, cierniami, ekstremalnymi temperaturami oraz niebezpiecznym incydentem z udziałem psa, po którym musiał poddać się szczepieniu przeciwko wściekliźnie. Mimo to, jak podkreśla, ogromną motywacją byli dla niego ludzie spotykani po drodze. – W każdym kraju, który odwiedziłem, oferowano mi wodę, jedzenie, pomoc oraz obuwie. Ta życzliwość naprawdę pomagała iść dalej – przyznał. Całą wyprawę dokumentował na bieżąco w mediach społecznościowych, pokazując codzienność długodystansowej wędrówki przez Europę – krok po kroku, zupełnie boso. Charytatywna misja i wcześniejsze ekstremalne wyzwania Eamonna Keaveneya Dla Eamonna Keaveneya ta wyprawa od początku miała znaczenie znacznie wykraczające poza sportowy rekord i fizyczne wyzwanie. Kilkumiesięczna wędrówka przez Europę stała się narzędziem do zbierania funduszy i budowania świadomości wokół problemów, które od lat są mu szczególnie bliskie: ochrony środowiska oraz zdrowia psychicznego młodych ludzi. Dochód z wyprawy zostanie podzielony po równo pomiędzy organizacje Friends of the Earth oraz Jigsaw. Keaveney założył cel zbiórki na poziomie 10 tysięcy euro i – jak podkreśla – każda kolejna darowizna dodaje mu sił, szczególnie w momentach fizycznego wyczerpania. – Jestem naprawdę poruszony hojnością ludzi, zwłaszcza w czasie, gdy tak wiele osób zmaga się z rosnącymi kosztami życia. W trudniejsze dni pomaga mi świadomość, że ten wysiłek ma sens, że przekłada się na realne wsparcie i zwraca uwagę na ważne sprawy – mówił. Jego działania spotkały się także z uznaniem samych organizacji. Dyrektor generalna Friends of the Earth, Deirdre Duffy, podkreślała, że spacer Keaveneya jest dowodem na to, iż zaangażowanie na rzecz klimatu może przyjmować bardzo różne formy i skutecznie łączyć kwestie środowiskowe z tematami zdrowia psychicznego. Warto dodać, że obecna wyprawa nie jest pierwszym ekstremalnym wyzwaniem w życiu Irlandczyka. Już w 2016 roku przeszedł on ponad 2000 kilometrów boso przez Irlandię, zbierając fundusze dla Pieta House, organizacji zajmującej się prewencją samobójstw. Dwa lata później wszedł na dziesięć gór w ciągu dziesięciu dni, kontynuując tę samą misję charytatywną. Z kolei w 2023 roku zwrócił na siebie uwagę zupełnie innym wyczynem – przejechał jednokołowcem trasę z Malin Head do Mizen Head w nieco ponad pięć dni, ustanawiając rekord i wspierając Simon Communities of Ireland. Podczas każdego z tych przedsięwzięć przekraczał fizyczne granice w imię spraw społecznych. Obecna, rekordowa wędrówka przez Europę jest więc kolejnym rozdziałem w konsekwentnie realizowanej filozofii działania – takiej, w której osobisty wysiłek staje się nośnikiem realnej zmiany i przypomnieniem, że nawet najbardziej wymagające cele można osiągać swoim tempem, krok po kroku. Źródła: Fox News, Irish Independent, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Cieśnina Drake’a jest jak „gigantyczny mikser”. Panują tu najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi
Pomiędzy Ameryką Południową a Antarktydą rozciąga się jeden z najbardziej niebezpiecznych akwenów świata – Cieśnina Drake’a. Silne wiatry zachodnie i spotkanie mas wód oceanicznych powodują tu powstawanie fal sięgających nawet kilkunastu metrów oraz gwałtownych sztormów.
Spis treści: Odkrycie Cieśniny Drake’a Ekstremalne warunki pogodowe Tajemnice głębin Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Cieśnina Drake’a to miejsce, w którym zderzają się wody Atlantyku i Pacyfiku, tworząc niezwykle silne prądy morskie. To jeden z najbardziej niespokojnych akwenów na Ziemi, gdzie pogoda potrafi zmieniać się w ciągu minut. Odkrycie Cieśniny Drake’a Cieśnina zawdzięcza nazwę angielskiemu żeglarzowi Francisowi Drake’owi. Choć sam Drake nie przepłynął przez ten akwen, jego ekspedycja w 1578 roku odkryła, że Przylądek Horn nie stanowi końca lądu i że rozciąga się za nim otwarte morze. Jako pierwszy Cieśninę Drake’a pokonał w 1616 roku statek Eendracht, nawigowany przez kapitana Willema Corneliszoona Schoutena. Odkrycie przez Europejczyków tego połączenia morskiego miało olbrzymie znaczenie dla handlu, będąc jednocześnie przełomem w historii nawigacji. Przez kolejne stulecia statki handlowe, podróżnicze i wojenne korzystały z Cieśniny Drake’a, pomimo panujących tu ekstremalnych warunków. Dopiero zbudowanie Kanału Panamskiego w 1914 roku zmniejszyło znaczenie południowego połączenia Atlantyku z Pacyfikiem. Ekstremalne warunki pogodowe Cieśnina Drake’a jest uznawana za miejsce, gdzie panują najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi. Sztormy są tutaj codziennością. Fale osiągają wysokość nawet 15 metrów, a prędkość wiatru przekracza 100 km/godz. Za tak ekstremalne zdarzenia odpowiadają silne wiatry zachodnie, które swobodnie krążą wokół Antarktydy. Eksperci porównują wody Cieśniny Drake’a do gigantycznego miksera, gdzie oceaniczne prądy i wichry nieustannie się ścierają. Głębokie fale, przypominające ruchome góry, powstają dzięki zderzającym się masom wody i brakowi lądu, który mógłby je zatrzymać. Woda w Cieśninie Drake’a jest lodowata, a temperatura powietrza rzadko przekracza kilka stopni Celsjusza, nawet latem. To połączenie sprawia, że przeprawa przez ten akwen to wyzwanie zarówno dla statków, jak i dla ludzi. Każdy rejs wymaga szczegółowego przygotowania, a załogi muszą stale monitorować prognozy pogody, aby unikać niebezpiecznych sztormów. Nawet doświadczeni marynarze podchodzą do przepłynięcia tej cieśniny z szacunkiem. Tajemnice głębin Dno Cieśniny Drake’a od lat fascynuje badaczy. Maksymalna głębokość wynosi tu ok. 5 tys. metrów, a teren obfituje w łańcuchy podwodnych gór. Ze względu na swój niespokojny charakter, cieśnina jest wciąż stosunkowo słabo zbadana. W głębinach żyją endemiczne gatunki ryb i bezkręgowców, które przystosowały się do ekstremalnych warunków życia. To właśnie w Cieśninie Drake’a można spotkać wieloryby, orki, foki i niezliczone gatunki ptaków morskich. Szczególnie latem, kiedy lodowce na Antarktydzie cofają się, życie w tym regionie zdaje się rozkwitać. Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a W XXI wieku Cieśnina Drake’a jest wciąż ważnym szlakiem żeglugowym dla wypraw naukowych i turystycznych na Antarktydę. Najwięcej statków wypływa z portu w Ushuaia – najdalej na południe wysuniętym mieście Argentyny. Rejs na Antarktydę trwa zazwyczaj około 2 dni i jest sporym wyzwaniem dla tych, którzy nie mają mocnego żołądka. Ze względu jednak na coraz większy ruch turystyczny w tym regionie, naukowcy i organizacje ekologiczne apelują o ochronę delikatnego ekosystemu „szóstego kontynentu”. Wprowadzane są nawet regulacje, by ograniczyć liczbę statków i turystów pokonujących Cieśninę Drake’a. Miejsca takie jak piramidy na Antarktydzie i surowa przyroda kontynentu – choć są zjawiskowe – są równocześnie niezwykle delikatne i narażone na zniszczenie. Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Podróż do Cieśniny Drake’a zaczyna się od lotu z Polski do Buenos Aires w Argentynie. Lot trwa około 15–20 godzin z przesiadkami na jednym z dużych europejskich lotnisk (m.in. we Frankfurcie, Paryżu i Madrycie). Z Buenos Aires trzeba dostać się lokalnymi liniami lotniczymi do Ushuaia – miasta położonego na Ziemi Ognistej. To właśnie stąd wypływają statki w kierunku Antarktydy. Ushuaia, choć nazywana „końcem świata”, oferuje kilka opcji noclegowych. Miasto samo w sobie może być celem podróży i bramą wypadową do odwiedzenia Parku Narodowego Ziemi Ognistej i podziwiania panoramy gór oraz lodowców Patagonii. Ta ostatnia atrakcja znalazła się liście National Geographic Traveler – 10 rzeczy, które warto zobaczyć w Argentynie. Ta część świata najlepiej prezentuje się podczas lata na południowej półkuli, czyli od listopada do marca. Jeśli nie jest się naukowcem zaangażowanym w misję badawczą Antarktydy, lepiej jest odpuścić dalszą podróż na Antarktydę. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Roman Paszke pokazał, co naprawdę znaczy odwaga na oceanie
Roman Paszke to nie tylko kapitan i konstruktor jachtów, ale też ikona polskiego żeglarstwa. Jego pasja, rekordy i droga na szczyt to historia, która inspiruje kolejne pokolenia miłośników wiatru i wody.
Spis treści: Ahoj, przygodo! Początki Romana Paszke Jak PRL hamował żeglarskie ambicje Paszke Strach na morzu? Paszke odpowiada bez wahania Kiedy przeciwnik podaje maszt – żeglarska lekcja od króla Haralda LOTTO i Paszke: jak żeglarska legenda promuje sport i zdrowy styl życia Nowe wyzwania na horyzoncie: Paszke nie spuszcza żagli Wśród niespokojnych mórz i oceanów otwiera rodzime okno na świat wodnych wyzwań. Roman Paszke jest polskim żeglarzem, kapitanem jachtowym, konstruktorem i nawigatorem, który w trwającej od pół wieku karierze przepłynął ponad 200 tysięcy mil morskich. Ustanowił rekord trasy ze Świnoujścia do Gdyni, zwyciężył w regatach Kieler Woche i Admiral’s Cup, pobił rekord prędkości na trasie 1 mili morskiej. W życiu osobistym kieruje się autentyczną pasją oraz zaszczepioną w młodości determinacją. Ahoj, przygodo! Początki Romana Paszke Roman Paszke urodził się 25 maja 1951 roku w Gdańsku. Trudniący się żeglarstwem ojciec i portowy klimat miasta – serca morskiego transportu – wywarły wpływ na kształtującą się pasję dorastającego chłopaka. Kontynuowanie rodzinnej tradycji żeglarskiej nosiło jednak niekonwencjonalne znamiona. „Z dzieciństwa i lat młodzieżowych pamiętam, że stałem na rozdrożu. Naczytałem się książek o wspinaczkach wysokogórskich” – relacjonuje w rozmowie z nami Pan Roman. Wspomina przy tym, że zaimponowali mu alpiniści: Walter Bonatti oraz Louis Lachenal. Jego droga od młodzieńczych marzeń o górach do światowych rekordów w żeglarstwie pozostaje nieoczywista, choć scalona determinacją, przekraczaniem własnych granic oraz konsekwencją. „Jeździłem często w góry, ale sama sytuacja, że urodziłem się w Gdańsku, jestem Gdańszczaninem z dziada pradziada, siłą rzeczy wyznaczyła ten kierunek – wspomina kapitan. – Mój ojciec żeglował w Polskim Klubie Morskim, najstarszym polskim klubie, który powstał w 1922 roku. Zacząłem żeglować w tym klubie i tak już zostało”. Jak PRL hamował żeglarskie ambicje Paszke Kapitan Paszke opowiedział nam również o gorzkich początkach branży, która w czasach PRL-u była nierozerwalna z kwestią polityczną. „Niestety było bardzo dużo przeszkód – i paszportowych, i organizacyjnych, a poza tym bariera finansowa. Nasze pensje w latach 70. to był poziom, że ludzie zarabiali po dwadzieścia kilka dolarów na miesiąc, więc jeżeli ktoś chciał wystartować w regatach, często było to niemożliwe. To się odbijało też na wiedzy, poziomie. W tej chwili mamy zupełnie inne czasy”. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku sprostał trudnościom i na przestrzeni dekad stał się ambasadorem polskiego żeglarstwa na świecie. W 1989 roku zorganizował budowę pierwszego rodzimego jachtu z włókien węglowych hi-tech klasy One Ton – Gemini, dzięki któremu polskie żeglarstwo regatowe zaistniało za granicą. Kapitan Roman Paszke dwukrotnie otrzymał Srebrny Sekstant, prestiżowe wyróżnienie żeglarskie przyznawane w Polsce od 1970 roku – kolejno za zdobycie Admiral’s Cup w 1997 roku i za postawę w regatach jachtów wielokadłubowych The Race 2000. W październiku 2009 roku wybitny żeglarz ustanowił rekord na trasie Świnoujście – Gdynia. Dystans pokonał w 8 godzin, 55 minut i 50 sekund, a więc o ponad 4 godziny krócej od poprzedników. Niespełna dwa lata później Roman Paszke ustanowił nowy rekord świata na Oceanie Atlantyckim podczas trasy z Gran Canaria do wyspy Gwadelupa. Załoga pokonała 3250 mil morskich w zaledwie 8 dni, 1 godzinę i 53 minuty, przy czym dotychczasowy wyczyn na tym odcinku wynosił 14 dni. Strach na morzu? Paszke odpowiada bez wahania Czy kapitanowi zdarza się odczuwać niepokój w starciu z żywiołem? „Mam opinię na ten temat, że tylko głupi by się nie bał – mówi Pan Roman. – Często zdarzają się sytuacje takie, że mogą być trudne, czasami groźne, ale trzeba dysponować taką wiedzą i umiejętnościami, żeby sobie w nich poradzić. W żeglarstwie jest to wiedza bardzo rozległa. Oprócz tego, że trzeba wiedzieć, za jaki sznurek i co pociągnąć, jak prowadzić technicznie łódkę, sterować itd., dochodzi jeszcze nawigacja, bardzo rozbudowana dziś elektronika, szczególnie na jednostkach regatowych pełnomorskich” – podsumowuje czterokrotny mistrz Polski w offshore sailingu. Kiedy przeciwnik podaje maszt – żeglarska lekcja od króla Haralda W codzienności Romana Paszke dominują aktywności związane z wodą, ale nowatorski konstruktor jachtów posiada również szereg innych zainteresowań. Kapitan wydał książkę „Ptaki oceanów. Piętnaście lat później”, w której poruszył czytelników historiami o okołoziemskich regatach The Race 2000. Jednostka pobiła wtedy rekord prędkości na trasie 1 mili morskiej w regatach Hoya Cup ’99. Roman Paszke jest ponadto uznanym wykładowcą, a w wolnych chwilach nie stroni od świata kultury. Wspominając film „Wiatr” (1992) skupiony na regatach o Puchar Ameryki, Pan Roman wskazuje na ponadczasową wartość rywalizacji fair play: „Jeden z przeciwników, Australijczyk, traci maszt i jest taka scena, w której załoga amerykańska niesie swój zapasowy maszt, żeby dać go Australijczykom, dlatego, że chcą, aby oni kontynuowali tę walkę”. Wspomnianą sekwencję odnosi do własnych doświadczeń: „Miałem podobną przygodę. Złamaliśmy maszt na naszych pierwszych mistrzostwach świata, gdy startowaliśmy na Gemini. Otrzymaliśmy zapasowe części masztu, po to, aby wystartować w następnym wyścigu. Dostaliśmy wtedy taki prezent od księcia Haralda, który obecnie jest królem. Byliśmy przez kilka lat przeciwnikami na trasie, startowaliśmy w tej samej klasie”. LOTTO i Paszke: jak żeglarska legenda promuje sport i zdrowy styl życia W grudniu tego roku Roman Paszke został ambasadorem marki LOTTO, wspierając spółkę jako mecenas sportu oraz promując aktywizację w sportach wodnych. Regatowa legenda upatruje we współpracy szansy na popularyzację polskiego żeglarstwa. „Zwiększą się zasięgi, zainteresowanie, a o zasięgi wszyscy dziś walczą, więc myślę, że taka okazja jest naprawdę bardzo ważna” – mówi Pan Roman. Warto dodać, że nie jest to pierwsze doświadczenie Paszke z marką LOTTO. Przed laty kapitan jachtowy brał udział w programie Szkoła Mistrzów, w którym polscy sportowcy zdobywali doświadczenie pod okiem mentorów z różnych dziedzin sportu. Pan Roman wspomina projekt jako „bardzo udany i rozwijający”. Wskazuje przy tym na rolę doświadczonych żeglarzy, którzy z jednej strony mobilizują młodych do startu, a z drugiej umacniają własną pozycję i stanowią wzór dla przyszłych pokoleń. „Dużo osób z mojego targetu to są ludzie, którzy biegają maratony, startują w triathlonach, żeglują – robią wręcz fantastyczne rzeczy. Może nie są zagrożeniem dla młodych, ale taka kontynuacja jest przykładem tego, że można prowadzić zdrowy, aktywny tryb życia i jednocześnie, jeżeli się uda, promować banderę polską”. Nowe wyzwania na horyzoncie: Paszke nie spuszcza żagli Kapitan Paszke nie zwalnia tempa i planuje intensywny sezon w 2026 roku, w tym start na Kieler Woche w niemieckiej Kilonii. Kilka dni temu otrzymał również z rąk Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego Odznakę Honorową „Bene Merito”, która stanowi podsumowanie jego sukcesów budujących dobre imię Polski na świecie. Ambasadorowi polskiego żeglarstwa życzymy dalszych sukcesów oraz pomyślnych wiatrów! Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Paula Apanowicz Absolwentka Filozofii na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (specjalizacja kulturowo-estetyczna). Dziennikarka kulturalna, pisarka. Autorka bloga Blondynka Hitchcocka. Z mediami związana od 2018 roku. Ma na koncie dwie książki: samodzielną „Najwięksi skandaliści złotej ery Hollywood” (2024) oraz publikację zbiorową „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” (2021). Jej opowiadanie zdobyło drugą nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Bolesława Prusa. Jest wolontariuszką miesięcznika „Vege”. Wśród setek artykułów m.in. na łamach WP.pl, „Świata Wiedzy Historia”, Damosfery, „Polityki” czy Kronik Dziejów podejmuje tematykę historyczną, mody, sztuki i kina. Napisała również pokaźną liczbę tekstów biograficznych przedstawicieli świata kultury. W National Geographic kontynuuje te fascynacje, przyglądając się odległym czasom oraz ikonom.
„Odwiedziłam wyspę widmo” – pół wieku temu tętniło tu życie, dziś przyciąga fanów ekstremalnej wspinaczki
Polinezja Francuska kryje zapomnianą perłę – wyspę Makatea. Dziś to tropikalny raj dla wspinaczy i tych, którzy szukają przygody z dala od cywilizacji.
Spis treści: Rejs przez burzę: tak zaczyna się droga na Makateę Makatea: wyspa, która straciła wszystko, by odzyskać naturę Tapu, skały i cisza – jak Makatea stała się rajem dla wspinaczy Ostatnia noc na Makatei. Gdy raj żegna cię falą Makatea – jak zaplanować podróż Choć otaczają ją głębokie wody Pacyfiku, a do najbliższego lądu dzieli ją ponad 100 km oceanu, Makatea przyciąga jak magnes. To nie tylko geologiczna osobliwość i dawna kolonia przemysłowa, ale również jedno z najbardziej malowniczych i ekstremalnych miejsc wspinaczkowych na świecie. Rejs przez burzę: tak zaczyna się droga na Makateę Powietrze przeszył huk tak potężny, że wprawił w wibracje kadłub naszej małej łodzi, w której właśnie siedzieliśmy. Płynęliśmy prosto w serce czarnej burzowej chmury zasłaniającej horyzont, gdzieś pośrodku bezkresnego Pacyfiku, zaledwie kilkanaście stopni na południe od równika. Ponad godzinę temu zostawiliśmy za sobą Rangiroa, największy atol Polinezji Francuskiej i trzeci co do wielkości na świecie. Teraz w zasięgu wzroku nie było już ani skrawka lądu, tylko my i coraz groźniejszy ocean. To nie jest fragment dzienników Roberta FitzRoya – brytyjskiego żeglarza, meteorologa, kapitana HMS Beagle ze słynnej podróży Darwina, podczas której dotarli do Galapagos – lecz kolejny etap naszej wyprawy do jednego z najbardziej odległych zakątków wspinaczkowych na Ziemi – Makatei. Nasz kapitan, czterdziestoparoletni Polinezyjczyk w sztormiaku i bermudach w złote makrele – mahi-mahi – wydawał się niewzruszony złowieszczą aurą. Nagle, wpatrując się w horyzont, wskazał palcem na ledwie widoczny błysk w oddali. Chwilę później złowił nam rybę na kolację. W tym momencie burza przestała mieć znaczenie. Zapomniałam o niej tak bardzo, że nie zauważyłam pierwszych kropel deszczu. Na szczęście wkrótce na horyzoncie pojawił się ciemny zarys lądu. Makatea: wyspa, która straciła wszystko, by odzyskać naturę Kiedyś Makatea tętniła życiem. Do lat 60. ubiegłego wieku ta licząca zaledwie 24 km² wyspa była jednym z najnowocześniejszych miejsc w Polinezji Francuskiej, a jako jedyna w całym regionie posiadała własną linię kolejową. Jej serce pulsowało dzięki wydobyciu fosforytów, a populacja sięgała ponad 3 tys. osób. Szczątki dawnej świetności wciąż są tu obecne – wplątane w tropikalną dżunglę leżą zardzewiałe lokomotywy, opuszczone budynki i porzucony sprzęt przemysłowy. To milczący świadkowie dawnego bogactwa. Pierwszym reliktem przeszłości, który nas powitał, był monumentalny zrujnowany port, który przebijał się przez koralową rafę. To symboliczne wejście na wyspę, która w 1966 r. upadła, gdy złoża fosforytów uległy wyczerpaniu. Ludność skurczyła się do zaledwie 70 mieszkańców, a ci, którzy pozostali, znaleźli się w pułapce ograniczonych możliwości. To jednak, co dla ówczesnych Polinezyjczyków stało się katastrofą, okazało się błogosławieństwem dla natury, która powoli odzyskuje swoje dawne piękno. Niewielu wie, że historia Makatei sięga o wiele głębiej. Polinezyjscy osadnicy przybyli tu ok. VIII w., wykorzystując żyzne gleby do uprawy taro, kokosów i chlebowca. Czerpali również z bogactw okolicznych wód, łowiąc ryby i chwytając kraby palmowe, podstawę codziennej diety. Wyspa ma również stałe źródło wody pitnej, co jest rzadkością w tym regionie. Jej niezwykła geologiczna budowa, wzniesiony pierścień wapienia rafowego, tworzy naturalne schronienie przed najsilniejszymi cyklonami, które co jakiś czas przetaczają się przez Pacyfik. Dzięki tej kombinacji zasobów i bezpiecznego azylu osadnictwo przetrwało tu przez wieki. Tapu, skały i cisza – jak Makatea stała się rajem dla wspinaczy Wita nas mer Makatei, Julien Mai, wraz z synami: Heitapu „Tapu” i Tarariki, wspinaczami i przewodnikami. To właśnie Tapu z przyjaciółmi z lokalnego stowarzyszenia Acropol rozpoczął w 2018 r. misję rozwoju wspinaczki na wyspie. Dzięki wsparciu polinezyjskiego Ministerstwa Sportu i Turystyki otworzył tu 40 pierwszych dróg wspinaczkowych oraz niewielką via ferratę, bo wielkim atutem Makatei są otaczające ją wapienne klify wznoszące się miejscami na ponad 80 m, wypiętrzone przez siły tektoniczne miliony lat temu. Nie trzeba było długo czekać, aby światowej klasy wspinacze przybyli tutaj, pokazując tę perłę Polinezji światu. Następnego dnia, z promieniami porannego słońca, wskakujemy na pakę pikapa Tapu. Zmierzamy w kierunku jednej z dwóch „soczewkowych plaż” na wyspie, które są jedynymi punktami dostępu do klifów wspinaczkowych. Wkrótce stajemy pod pierwszymi drogami w rejonie Moumu Nord. Kiedy tylko zaczynamy się wspinać towarzyszy nam odgłos ryczących fal rozbijających się o rafę. Moje palce chwytają skalne krawędzie, a na opuszkach czuję surową teksturę wapienia. Każda ukończona droga to triumf zmysłów: smak wilgotnego, słonego powietrza, feeria tropikalnej dżungli i lazur wody. Tego nie da się zapomnieć. Makatea emanuje poczuciem absolutnej izolacji. Skały wznoszą się osamotnione, odcięte od cywilizacji. Poza Tapu i Tarariki jedynymi mieszkańcami, z którymi wchodzimy w kontakt, są dzielne czerwono-pomarańczowe kraby pustelniki ukrywające się w szczelinach skał. Powolne tempo życia wyspy jest tak zaraźliwe, że przez chwilę wydaje się, że czas się zatrzymał, a my staliśmy się częścią tego dzikiego skalnego świata. Ostatnia noc na Makatei. Gdy raj żegna cię falą Trudno nazwać naszą wyprawę zwykłą podróżą na tropikalną wyspę – Makatea jest tak odludna, że to prawdziwa ekspedycja. Jedenaście dni spędzonych w odosobnieniu od świata wydało się miesiącem w raju, gdzie rytm dnia wyznaczały wschody i zachody słońca oraz szum fal uderzających o rafę. Z lokalną społecznością spędzaliśmy czas na prostych codziennych czynnościach, wciąż mam w ustach smak śniadań: świeżej ryby poisson cru marynowanej w cytrynie i mleku kokosowym, sashimi z tuńczyka, grillowanych krabów czy dojrzałych ananasów. Julien opowiadał nam o swojej młodości – o podróżach z tahitańską orkiestrą po świecie i o tym, jak powrót na Makateę pozwolił mu odkryć jej piękno na nowo. W jego rękach ukulele, na którym grał dla nas, stawało się wehikułem wspomnień. Przy jego akompaniamencie 74-letni mer śpiewał nostalgiczne pieśni. Ostatniego wieczoru Tapu ostrzega nas, że fale będą wyjątkowo wysokie. Sugeruje, byśmy poczekali z powrotem. Pytamy go, czy będzie bezpiecznie, a on z uśmiechem odpowiada: „Oczywiście, że będzie bezpiecznie, ale na pewno nie będzie wygodnie”. Dyskomfort nigdy nas nie odstraszał, więc postanawiamy zaryzykować. Trzy i pół godziny podróży pośród sześciometrowych fal, kurczowo trzymając się burty, to doświadczenie, którego nigdy nie zapomnę. Nasz kapitan kolejny raz udowadnia, że jest wytrawnym wilkiem morskim, tańcząc swoim kutrem między bałwanami z pewnością i gracją. Gdy fale stopniowo łagodnieją, z mocno posiniaczonymi plecami wreszcie zbliżamy się do Rangiroa. Nasza przygoda dobiegła końca, ale wspomnienia z Makatei zostaną ze mną na zawsze. Makatea – jak zaplanować podróż Makatea najlepiej odwiedzać w porze suchej – od maja do października, gdy opady są mniejsze, a temperatury utrzymują się na stałym, tropikalnym poziomie – rzadko spadają poniżej 25°C. Mimo to trzeba liczyć się z wysoką wilgotnością powietrza przez cały rok. Dotarcie na wyspę to prawdziwa przygoda – z Polski należy polecieć do Papeete na Tahiti, np. z Air France (przez Paryż i Los Angeles) lub KLM (przez Amsterdam i Los Angeles), co kosztuje od około 5000 zł. Z Tahiti lub Rangiroa na Makateę można się dostać tylko drogą morską – prywatnym katamaranem lub łodzią (3–4 tys. dolarów) albo tańszą, choć rzadszą opcją – kontenerowcem płynącym z Tahiti co 15 dni. Alternatywą jest transport organizowany przez Juliena i Tapu z Rangiroa (ok. 1300 euro). Polacy nie potrzebują wizy, a na miejscu obowiązuje waluta frank CFP (XPF) – najlepiej przywieźć ze sobą euro lub dolary i wymienić je na miejscu (limit jednorazowej wymiany: 40 tys. franków). Na Makatei praktycznie jedyną opcją noclegową jest zakwaterowanie u Juliena i Tapu, oferujących pełne wyżywienie za 60–100 euro za dobę. Źródło: National Geographic Traveler
Marek Kamiński wraca na bieguny – tym razem z 18-letnim synem. Polski podróżnik po 30 latach ponownie przemierza całą Ziemię
Marek Kamiński to podróżnik ekstremalny i absolutny rekordzista. Jako pierwszy człowiek na Ziemi zdobył oba bieguny samotnie, bez żadnej pomocy. Po 30 latach od tego wydarzenia wyruszył z synem w nową podróż, by sprawdzić, jak zmienił się świat – i my sami. Gdzie jest teraz?
9 grudnia 2025 roku Marek Kamiński rozpoczął roczną ekspedycję z bieguna południowego na biegun północny. Projekt Pole2Pole podzielony jest na 12 etapów, z których każdy dotyczy jednego z wyzwań współczesnego człowieka: samotności, pamięci, klimatu, technologii, odporności, długowieczności czy wspólnoty. Gdy to czytasz, jest właśnie w trakcie 111-kilometrowego marszu przez Antarktydę. Polski podróżnik powtarza swój wyczyn W 1995 roku Marek Kamiński został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa: jako pierwszy na świecie zdobył oba bieguny Ziemi bez pomocy z zewnątrz. I to oba w przeciągu jednego roku! 23 maja 1995 „odwiedził” – chociaż słowo to nie oddaje powagi wyprawie – biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku biegun południowy. 30 lat później powtarza swój wyczyn – daje sobie rok, by przemierzyć trasę z jednego bieguna na drugi. Jego szlak – na którego początku towarzyszy mu wyłącznie syn Kay – prowadzić będzie przez najbardziej kontrastowe miejsca na Ziemi. Od Antarktydy, przez Patagonię, Atacamę i Amazonię, po Spitsbergen, Grenlandię i Kanadę – każde z tych miejsc stanie się metaforą realnych problemów, z którymi mierzymy się jako społeczeństwo. Po co jeszcze raz zdobywać bieguny? Dzisiaj Marek Kamiński nie jedzie po rekord, ale po odpowiedzi. Chce zobaczyć, jak przez 30 lat zmienił się świat, co oferuje nowoczesna technologia, z jakimi problemami zmagają się ludzie oraz – przede wszystkim – poznać własne granice. W 2026 rok będzie wchodził na biegunie: 31 grudnia planowane jest jego zdobycie. – Chciałbym wejść w nowy rok z poczuciem porządku. Że droga, którą przeszliśmy, miała sens i że decyzje podjęte po drodze były właściwe. Na biegunie południowym nie ma miejsca na iluzje – warunki szybko weryfikują wszystko. Jeśli docierasz tam w zgodzie z tym, co robisz, nowy rok może się zacząć od solidnych podstaw – życzy sobie Marek Kamiński. Nie chodzi o bieguny, ale o to, co „pomiędzy” 12 etapów ekspedycji to 12 różnych odpowiedni na pytanie, kim staje się człowiek w świecie, który tak szybko się zmienia. Same bieguny są tylko początkiem i końcem na mapie: prawdziwa opowieść wydarza się „pomiędzy”: na pustyniach, w górach, w dżunglach, na zimnie, w gorącu i w miastach przyszłości, gdzie Marek i Kay będą mierzyć się z samotnością i wspólnotą, pamięcią i zapomnieniem, zaufaniem do technologii i troską o planetę. Łączna trasa dwunastu etapów wyniesie ponad 1000 kilometrów w temperaturach sięgających −40°C. Pierwszy etap – trwający obecnie – odbywa się w pełnej autonomii, na nartach, z ciągnięciem sań z ładunkiem około 120 kilogramów. Biegun południowy – jedno z najtrudniejszych miejsc do życia – stanie się pierwszym testem dla całego projektu. Czy syn i ojciec przekształcą się w równoprawnych partnerów? Co jest największym wyzwaniem na wyprawie? Opowiada sam Marek Kamiński – Warunki Antarktydy są surowe, ale w pewnym sensie przewidywalne – zimno, wiatr i dystans to stałe elementy tej drogi. Wspólna wyprawa z synem to inny rodzaj wyzwania, bo wymaga codziennej uważności na drugiego człowieka i reagowania nie tylko na warunki zewnętrzne, ale też na zmęczenie, emocje i tempo drugiej osoby. Ta podróż bardzo wyraźnie pokazuje, jak relacja wpływa na sposób poruszania się w ekstremalnym świecie – opowiada National Geographic Polska sam podróżnik prosto z bazy Union Glacier. W kolejnych etapach projektu Pole2Pole – już poza Antarktydą – szlak będzie się dalej otwierać. Część wycieczek realizowanych jest we współpracy dodatkowymi uczestnikami. To dzięki temu po raz pierwszy inne osoby mogą dołączyć do wybranych fragmentów tej trasy i doświadczyć ekstremalnych miejsc świata w sposób odpowiedzialny i przygotowany. Informacje o kolejnych etapach i wyprawach są publikowane na bieżąco w ramach projektu Pole2Pole oraz w mediach społecznościowych Marka Kamińskiego: warto je śledzić. Wyprawa Marka Kamińskiego nie tylko łączy bieguny świata, ale przede wszystkim ludzi, emocje i pokolenia – to historia o odporności, autentyczności i wolności wyboru własnej drogi. Jeśli to nie jest inspiracja dla nas wszystkich, to nie wiem, co nią jest. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kontenerowcem przez północny Pacyfik z kapitanem Lechowskim. „Jestem teraz o cztery dni młodszy”
Polski kapitan prowadzi olbrzymi kontenerowiec przez północny Pacyfik. Dziennikarz Paul Salopek dołącza do załogi, by sprawdzić, jak naprawdę wygląda życie na oceanie. Tu każda wachta to rytuał, a każdy błąd może być ostateczny. Jak wygląda życie na pokładzie?
Terminal kontenerowy w Jokohamie, Japonia – 35° 23′ 49″ N, 139° 40′ 46″ E Spis treści: Cyfrowe czasy na kontenerowcu Czas na załadunek! Reporter na niezwykłym szlaku Statek wielkości dzielnicy Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Kobiety na statkach? W labiryncie samotności Morskie podróże przodków człowieka Na statku zegarki są bezużyteczne Powolny rejs dla klimatu – Morze nigdy się nie zmienia – tak mówi Wojciech Lechowski. Kapitan statku handlowego z polskiego wybrzeża Bałtyku. Szyderczo pogodny. Przyjazny. Barczysty, ciężkiej kości – i, jak to bywa u oficerów po latach na morzu, nieco „niewyćwiczony”. Lechowski ma skłonność do takich sentencji. To lakoniczny tik dowódcy. Chodzi mu o coś prostego. Jednego dnia wieje wiatr. Następnego rosną fale. Prądy subpolarnego wiru krążą po Pacyfiku tylko w jedną stronę – zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Arktyka szarzeje na pięćdziesiątym równoleżniku. Metaliczne niebo. Grafitowe morze w pobliżu Aleutów. Ten filtr pozbawia naturę reszty kolorów i nic nie wskazuje, by miało się to kiedykolwiek zmienić.Wobec takich pierwotnych sił słonej wody ludzkie sprawy wydają się chimeryczne, niespokojne, ulotne, mizerne, a nawet absurdalne. Cyfrowe czasy na kontenerowcu Morze nigdy się nie zmienia. Trzy dekady temu, gdy Lechowski był gładkolicym kadetem, na statkach pracowali radiotelegrafiści i stolarze. Dziś życie na morzu jest zupełnie inne. Scyfryzowane. Zautomatyzowane. Skonteneryzowane. Na pokładach gigantycznych jednostek, takich jak te, którymi dowodzi Lechowski, technologia zmniejszyła liczebność załóg o połowę – z ponad czterdziestu do około dwudziestu pięciu osób. Natychmiastowa łączność sięga dziś każdego horyzontu. Korporacyjni traderzy, państwowi regulatorzy, a nawet zaniepokojony hodowca z Hokkaido, wysyłający paletę wołowiny Wagyu do Kalifornii, mogą w każdej chwili śledzić pozycję dowolnego frachtowca. Dzięki satelitom robią to niemal w czasie rzeczywistym. Potrafiliby nawet wskazać punkt, w którym kapitan Lechowski znajduje się w tej chwili. Stoi na mostku nawigacyjnym Maersk San Vicente. Kontenerowca klasy NeoPanamax, zacumowanego w Jokohamie, dokładnie przy nabrzeżu MC4. Przez panoramiczne okno z grubego szkła Lechowski spogląda w dół. Powoli popija kawę z białego kubka. Wszystko robi spokojnie i rozważnie. Jakby dźwigał na barkach cały ciężar statku o wyporności 112 224 ton. Daleko poniżej rozciąga się pokład. Jest tak długi, jak wysoka jest Wieża Eiffla. Czas na załadunek! Suwnice bramowe ładują i wyładowują setki kontenerów. Te kanciaste jednostki ładunkowe, wielkości wagonów kolejowych, stoją w ładowniach w stosach po siedemnaście sztuk. Dokładnie 4 439 kontenerów, wypełnionych produktami konsumenckimi, dobytkiem, surowcami i komponentami produkcyjnymi, przepłynie Pacyfik do Ameryki Północnej. Operacja sztauowania jest złożona, a zarazem zdumiewająco szybka. Trwa zaledwie kilka godzin. Komputer pokładowy w praktyce buduje sześcienną górę ładunku. Układa ją w precyzyjnej konfiguracji, tak by dało się ją później rozebrać równie drobiazgowo w kolejnych portach – w Kanadzie, Chinach, Korei Południowej, a dwa miesiące później znów w Japonii. Dźwigi na nabrzeżu unoszą się ku niebu na wysokość trzydziestu pięter. Dwudziestotonowe kontenery kołyszą się jak klocki Lego. Reporter na niezwykłym szlaku Jestem tu mniej niż przypisem w tym wirującym, tytanicznym balecie. Jestem dziennikarzem, który przemierza planetę pieszo, a na statku „przesuwa” zaledwie osiemdziesiąt kilogramów masy. Trzynaście lat temu wyruszyłem z Etiopii, by odtwarzać szlaki naszych koczowniczych przodków z epoki kamienia. Rozmawiam z ludźmi. Notuję to, co widzę po drodze. Teraz, gdy dotarłem do ostatniego skraju Azji, skończył mi się stały ląd. Wsiadam więc „na stopa” do Ameryk na Maersk San Vicente. Osobliwości mojej wyprawy nie robią na Lechowskim szczególnego wrażenia. Z przypływem morze wyrzuca na brzeg rozmaite głupoty. Morze nigdy się nie zmienia. – Może pan korzystać z naszej siłowni – mówi bez cienia sarkazmu. – Żeby utrzymać formę. Spójrzcie na statek. Pomalowany na basenowy błękit kadłub wyrasta nad dokami w Jokohamie jak stalowe tsunami. Nad relingami pokładu piętrzy się kolejna ściana kontenerów – pomarańczowych, szarych i czerwonych. A jeszcze wyżej wznosi się przeszklona sterówka. Pływające biuro Lechowskiego. Statek wielkości dzielnicy Mrużę oczy, patrząc w górę. Mój żółty plastikowy kask, wymagany przez japońskie władze portowe, spada z głowy i wiruje po betonowym nabrzeżu. Według najnowszych inżynierskich miar Maersk San Vicente to zaledwie kontenerowiec średniej wielkości. A jednak jego skala – fantastyczna, przerysowana, willego-wonkowa – nie daje się przyjąć jako coś zwyczajnego. Statek ma trzysta metrów długości od dziobu do rufy. To mniej więcej długość czterech przecznic. Jeśli przebiegniesz osiem okrążeń wokół pokładu, zrobisz pięć kilometrów. Maszynownia jest oświetloną jak hala jaskinią wewnątrz kadłuba, przestronną jak hangar dla samolotów pasażerskich. Silnik napędza śrubę tak szeroką, jak długość szkolnego autobusu. Każdy z dziewięciu tłoków ma wysokość silosu zbożowego i waży ponad pięć ton. Przy pełnej mocy Maersk San Vicente rozwija niemal pięćdziesiąt tysięcy koni mechanicznych. Aleksander Wielki podbił większość Eurazji kawalerią liczącą sześć tysięcy koni. Kotwica statku jest cięższa niż dziesięć samochodów osobowych. Właścicielem i operatorem Maersk San Vicente jest druga co do wielkości firma żeglugowa świata – A.P. Møller–Maersk z siedzibą w Kopenhadze. Ten statek jest jedną z co najmniej pięćdziesięciu siedmiu tysięcy jednostek handlowych pływających dziś po oceanach. Ta międzynarodowa flota – kontenerowce, masowce, tankowce, barki – działa jak czerwone krwinki w ekonomicznym ciele planety. Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Dziewięćdziesiąt procent towarów handlowanych ponad granicami sunie po cienkiej błonie oddzielającej dwa „płyny”. Wodę morską i powietrze. W zasadzie wszystko, co importujesz – co jesz, nosisz, czym jeździsz, czym urządzasz dom, czym się bawisz, czym się leczysz, w czym grzebiesz zmarłych, czego pożądasz i czym gardzisz – trafia do twojego życia statkami towarowymi. Bez tej wodnej karawany współczesna kultura konsumpcji skurczyłaby się, stanęła i po prostu by się zawaliła. A jednak 1,9 miliona marynarzy, którzy podtrzymują w ruchu ten ogromny taśmociąg globalizacji, pozostaje anonimowych. Niedostrzeganych. Niemal niewidzialnych. Gdzie są kinowe hity osadzone na mostku? Gdzie są szanty o kontenerowcach? Bestsellery o marynarce handlowej? Memy z morza? – Znajomi w domu wciąż pytają, czy widuję piratów – mówi John Cruz, uprzejmy pierwszy oficer na Maersk San Vicente. Przykłada dłoń do oka, udając piracką przepaskę. – To chore. Nikt nie rozumie naszego świata. Cruz jest romantykiem. Czwartego dnia po wypłynięciu z Jokohamy zabiera mnie na skrzydło mostka. To odsłonięty pomost wysoko nad pokładem. Stoi w rozkroku jak na szczycie góry. Wiatr o prędkości około pięćdziesięciu sześciu kilometrów na godzinę szarpie mu włosy. W dłoniach trzyma staroświecki sekstant wygrzebany z szuflady. Chce pokazać, jak dawniej „łapało się” słońce do nawigacji astralnej. To gest pamięci. Ukłon w stronę sztuki żeglarskiej sprzed radarów dopplerowskich, GPS-u, korporacyjnego zarządzania i karaoke dudniącego w mesie rekreacyjnej. Tylko że ta nostalgia jest zbędna. Magia wody pozostaje. Morze nigdy się nie zmienia. Tamtej nocy leżę w swojej ascetycznej kabinie i nie mogę zasnąć. Tysiące kontenerów ociera się o siebie w ładowniach. Przez stalowe grodzie dochodzi jęk i skrzypienie. Cicha, żałosna symfonia, gdy statek napręża się i wygina na równinie wody. Może tak brzmiało stado dinozaurów. Kobiety na statkach? Kreskówkowe tablice BHP na Maersk San Vicente pokazują kobiety-marynarzy. Filmy szkoleniowe również je uwzględniają. Ogłoszenia w mesie załogi, małym saloniku wypełnionym majonezem z Emiratów, pakistańskim dżemem porzeczkowym, filipińskimi krakersami i słoikami Nutelli, ostrzegają surowo przed molestowaniem seksualnym. Tylko że na kontenerowcu nie ma kobiet. W całej załodze A.P. Møller–Maersk kobiety stanowią zaledwie siedem procent. Nawet ta ponura liczba uchodzi za sukces. W skali globalnej mniej niż dwa procent marynarzy to kobiety. Ocean pozostaje głęboko męską enklawą. Maersk San Vicente obsługuje dwudziestu jeden mężczyzn. Mają od dwudziestu kilku do pięćdziesięciu kilku lat. Ich paszporty odzwierciedlają powojenną zmianę w branży. Rekrutację z obszarów tańszej siły roboczej – Filipin, Indii, Polski, Chin. Wielojęzyczna załoga porozumiewa się przy stole w „Seaspeak”. To skrócona, wędrowna odmiana angielskiego. Jako włóczęga czuję się w niej jak w domu. Podpisują kontrakty na trzy do dziewięciu miesięcy. Pracują, śpią i odpoczywają wewnątrz olbrzymiej fabryki, która wymaga stałej uwagi. Sekwencyjne życie na morzu Czas jest tu bezlitośnie podzielony na wachty. Śniadanie o siódmej trzydzieści. Obiad o jedenastej trzydzieści. Kolacja o siedemnastej trzydzieści. Dwie przerwy na kawę. Z bliskimi rozmawiają przez satelitarny internet. Bez filmów. Bez gier. Beżowe korytarze części mieszkalnej są czyste i stale oświetlone. Porządek i maniery nie są tu grzecznością. Są koniecznością. Koszt pomyłek na morzu bywa niemal tak nieodwracalny jak na orbicie. Żyją z szefem. Poznajcie Dana Johna Caballero. Ma dwadzieścia dziewięć lat. Jest krępy. Zdeterminowany. Bez owijania w bawełnę – do bólu bezpośredni. Jest drugim oficerem na Maersk San Vicente. – Chcę wkrótce zostać kapitanem – mówi rzeczowo. – Mam marzenia. Na początku kariery Caballero musiał porzucić płonący kontenerowiec. Pamięta dym. Krzyki. I skok przez reling jak z wysokiego klifu. Spadanie, spadanie, spadanie w kłębiące się fale poniżej. Katastrofa wydarzyła się na starszej jednostce, w innej firmie, na innym oceanie. Caballero pisze o tym książkę. Stuka w ekran smartfona podczas przerw w brutalnej środkowej wachcie, od północy do czwartej nad ranem. Co dwanaście minut na zaciemnionym mostku rozlega się automatyczny alarm. Jego metaliczny brzęk wstrząsa oceaniczną ciemnością. Caballero wstaje z fotela kapitana i wycisza go, naciskając czerwony przycisk. Alarm ma utrzymać wachtowego w czujności. Caballero pochodzi z Cebu. To filipiński port, w którym Ferdynand Magellan postawił krzyż, zanim zginął od ciosu lokalnej szabli. Od cebuano sugbú nazwa miasta oznacza „zanurzać się w wodę”. Albo poznajcie Sagara Pandeya. Przez dekadę kręcił reklamy i seriale w Bombaju. Potem pandemia zdusiła rynek. Zlecenia wyschły. Jego ojciec był marynarzem, więc Pandey, mając dwadzieścia pięć lat, wrócił do rodzinnego fachu. Akordeon jego czoła gra pieśń frustracji, gdy o tym mówi. Towarzyszę mu podczas wachty. Pandey jest marynarzem pokładowym. Intensywny. Szczupły. Żartobliwy. Z gawędziarskim zacięciem showmana. Na plecach kombinezonu wypisał swoje nazwisko, wstawiając znak dolara zamiast litery „S”. W labiryncie samotności Ten ogromny statek to labirynt samotności. Nadbudówka, sześć pokładów korytarzy z drzwiami kabin, kambuz, sale narad oficerskich, pralnia i prowizoryczny sklepik, przechodzi w puste przemysłowe przejścia oplatane rurami parowymi i kablami elektrycznymi. Sufity nad zamkniętymi ładowniami są tak wysokie, że giną w mroku. Łańcuchy kotwiczne, z ogniwami długimi jak moje ciało, zwijają się w schowkach, które pomieściłyby dwupiętrowy budynek. Wszystko pomalowano w wesołe, lunaparkowe kolory. Strażacką czerwień. Limonkową zieleń. Śnieżną biel. Kombinezony załogi są granatowe. Plastikowe kaski fosforyzująco żółte. To jak spacer po elementarnym obrazie Mondriana, który delikatnie kołysze się pod stopami. Pytam Pandeya o ten himalajski stos ładunku. Nie sposób uciec od apokaliptycznych fantazji. Jak długo przeżylibyśmy we dwudziestu dwóch, odcięci od lądu, na statku wielkości wieżowca, obładowanym tonami nieskończonych możliwości. Może chłodniczymi kontenerami szampana. Skrzynkami kiwi. Paletami telefonów. Ciężarówkami żwirku dla kotów. – Mamy spis – wzrusza ramionami Pandey. – Ale kogo to obchodzi. Nasza robota to to przewieźć. Słyszę tę odpowiedź od innych członków załogi. Jak listonosze koncentrują się na procesie. Pandey skuwa popękaną farbę z pokładu elektrycznym skalerem. Narzędzie kręci szczotką ze stalowych igieł z prędkością do pięciu tysięcy obrotów na minutę. Piszczy na metalu w tym, co Pandey nazywa nigdy niekończącą się wojną marynarza z rdzą. Wkłada w to całe ciało. Lecą iskry. Na tle nieprzeniknionego, szarego horyzontu Pacyfiku mógłby być Argonautą Jazona. Albo mnichem w łodzi świętego Brendana. Albo żeglarzem holocenu, odpływającym od lodowatej fali Beringii. Jedyny starszy zawód człowieka to polowanie i zbieractwo. Pandey wciąż robi filmy. Wrzuca na YouTube figlarne vlogi z postoju w portach Wietnamu, Malezji i Panamy. Dzięki wydajności konteneryzacji zejścia na ląd skurczyły się z dni do godzin. – Ludzie w domu nie rozumieją poświęceń – mówi. – Dla nich to film. „Ale super, zobacz te sztormy”. Tylko że to nie jest super. Bywa ciężko. Nie widzisz rodziny przez miesiące. Są tu faceci z dziećmi, które mają rok albo dwa. Oglądam ich filmiki. Dzieci zaczynają płakać. Pandey przechodzi na wiadro i pędzel. Pokrywa świeżo oczyszczony metal polimerową powłoką. Materiał chemicznie odbudowuje się po zarysowaniu. Marynarze nazywają go farbą samoleczącą. Nigdy nie znajdziemy najstarszego statku. Artefakty, które pływają, rzadko przetrwają. Na pewno nie w skali czasów najwcześniejszych ludzkich migracji. Jeszcze niewiele ponad sto lat temu większość łodzi była drewniana. Drewno gnije. Rozpada się. Znika. Morskie podróże przodków człowieka Około pięćdziesięciu tysięcy lat temu Homo sapiens dotarł do Australii. Nikt nie wie, jak. Być może na tratwach z bambusa. Ta sama logika dotyczy pierwszego zasiedlenia Ameryk ponad piętnaście tysięcy lat temu, w czasie interglacjalnego ocieplenia. Coraz więcej dowodów wskazuje na wędrówki wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Być może początkowo łodziami obciągniętymi skórą, podobnymi do inuickich kajaków. – Wiemy, że ludzie budowali i używali jednostek pływających trzynaście tysięcy lat temu – pisze Jennifer Raff w książce „Origin. A Genetic History of the Americas”. – Na wyspie Santa Rosa u wybrzeży Kalifornii znaleziono szczątki człowieka z tego okresu. Żeby tam dotrzeć, potrzebna była łódź. Svante Pääbo, szwedzki paleogenetyk i noblista, zadaje w związku z tym inne pytanie. Dotyczy ono nie technologii, lecz umysłu. Neandertalczycy, nasi najbliżsi przedludzcy krewni, stali jego zdaniem przez setki tysięcy lat zakłopotani na plażach. Nie wyobrażali sobie ani nie odważyli się przekroczyć otwartej wody. Homo sapiens zrobił coś innego. Musiał wiosłować ku pustym horyzontom. – To dopiero w pełni współcześni ludzie zaczynają zapuszczać się na ocean, gdzie nie widać lądu – mówi Pääbo. – Oczywiście potrzebna jest technologia. Trzeba mieć statki. Ale jest w tym też, lubię tak myśleć, odrobina szaleństwa. Ile osób musiało wypłynąć i zniknąć na Pacyfiku, zanim znaleziono Wyspę Wielkanocną? To absurd. Po co to robisz. Dla chwały. Dla nieśmiertelności. Z ciekawości. Na statku zegarki są bezużyteczne Maersk San Vicente jest koniem roboczym handlu. Jest też wehikułem czasu. Podczas naszej jedenastodniowej przeprawy przez północny Pacyfik przecinamy siedemnaście stref czasowych. Co to oznacza. Że zegarki stają się bezużyteczne. Że czas się rozpuszcza. Że sen wycieka. Błąkam się po korytarzach o każdej porze, zdezorientowany, jakby przykryty mgłą źle zsynchronizowanych neuronów. Ta część mózgu, która odpowiada za poczucie czasu, rozciąga się jak rozgrzana guma. Moje ciało pozostaje zsynchronizowane z czasem Japonii. Mój umysł funkcjonuje według strumienia wiadomości z pracy, przywiązanych do Alaski. Do tego dochodzi jeszcze „czas statku”. Zgodnie z obliczeniami, które rozumie tylko kapitan Lechowski, zegary przesuwa się jednym przyciskiem na mostku. Czwartego dnia na morzu popołudnie skraca się o trzy godziny. Szóstego dnia znikają kolejne dwie. I tak dalej. Załoga zachowuje w ten sposób sprawiedliwy rytm wacht, gdy połykamy strefy czasowe, sunąc na wschód ku świtowi. Jest jeszcze „czas naturalny”. Wystarczy spojrzeć przez bulaj. Światło albo ciemność wyznaczają godzinę. Jednego ranka jest czas filipiński. Dwa popołudnia później robi się czas Vanuatu. Przecinając linię zmiany daty, biegnącą wzdłuż sto osiemdziesiątego południka, cofamy się do wczoraj. – Siedem przejść na wschód. Jedenaście na zachód – rozmyśla Lechowski. – Wychodzi mi, że jestem teraz o cztery dni młodszy. Powolny rejs dla klimatu Kapitan Lechowski prowadzi jednostkę w trybie bardzo wolnego rejsu, tak zwanego super slow steaming, w stronę Prince Rupert w Kanadzie. Rzadko przekraczamy czternaście węzłów, czyli około dwudziestu sześciu kilometrów na godzinę. Służy to dwóm celom. Ograniczeniu emisji i zmniejszeniu rachunku za paliwo do około dwustu pięćdziesięciu tysięcy dolarów. Pewnej nocy przepływamy przez galaktykę chińskich kutrów na kałamarnice. Potężne lampy na ich pokładach wabią zdobycz i barwią fale na nienaturalną zieleń. Flota rybacka kroi ciemność jak pływające miasto. Przepływamy nad górą podmorską Daiichi Kashima. To zatopiony wulkan, którego szczyt wznosi się trzy i pół kilometra ponad abisalną równinę oceanu. Płyta pacyficzna wsuwa się tu w płaszcz Ziemi w tempie mniej więcej szerokości dłoni rocznie. Skutkiem są częste trzęsienia ziemi. Dzień później mijamy na północnym horyzoncie lejek szarego dymu. Kontenerowiec pod banderą Liberii, przewożący trzy tysiące chińskich samochodów, płonie. Załoga opuściła statek. Inne jednostki zawracają na ratunek. Widzimy wieloryby. Ptaki pelagiczne. Wschodzi pełny, żółty księżyc nad węglowym morzem. Jego blask szkli się na falach jak wypolerowany obsydian. Na południe od Aleutów pojawia się w dzień drugi „księżyc”. Ogromna biała kula osadzona na wysokiej, czworokątnej podstawie. To amerykański morski radar SBX. Cała konstrukcja wznosi się siedemdziesiąt metrów ponad fale. – Jest w ciszy radiowej i nie pokazuje się w systemie AIS – mówi pierwszy oficer Cruz. – Podejrzewamy, że monitoruje starty rakiet w Korei Północnej. – Nie zbliżamy się – mruczy kapitan Lechowski, mrużąc oczy za lornetką. Dziesiątej nocy na morzu wpływamy na wody Kanady. Na smoliście czarnym mostku ekrany radarów pokazują elektroniczne mgławice. Punkty pojawiają się i znikają. Konstelacje rozkwitają, rozpadają się i znów wynurzają na cyfrowych wyświetlaczach. To kosmos stworzony przez człowieka. Błyszczące punkty są wierzchołkami fal odbijających sygnały radaru. Fale są spłaszczane pod ogromnym dziobem statku. Nawet ich nie czujemy. Przywozimy wszystko. To mężczyźni zebrani razem przez suszę i pandemie. Przez konieczność i przypadek. Przez ekonomię i geografię. Ich wspólna przestrzeń to mostek, maszynownia, pokład. Ich wspólny czas to wachty. Ich wspólny język to skrócony angielski. Ich wspólny los to ruch. Te błyszczące punkty na radarach są tylko wierzchołkami fal. Fale odbijają elektromagnetyczne impulsy wysyłane przez statek. Ukazują się na ekranach jak sztuczne gwiazdy. Gasną. Wracają. Migoczą. Pod ogromnym dziobem Maersk San Vicente woda spłaszcza się i ustępuje. Nie słyszymy jej. Nie czujemy. Statek idzie dalej. Przywozimy wszystko. Morze nigdy się nie zmienia. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Polski youtuber jako 27. Polak zdobył Koronę Ziemi. Rozmawiamy z Kubą „Patecem” Pateckim o tym, co trzeba mieć w sobie, by sięgać szczytów
„Uważaj, o czym marzysz” – ostrzega mnie Kuba Patecki na początku naszej rozmowy. Ostrzeżenia tego trudno jednak nie traktować jako zachęty: podróż 28-latka – i zdobycie rozszerzonej Korony Ziemi w 1,5 roku – jest dowodem na to, jak daleko może zaprowadzić nas determinacja i pielęgnowana w sobie ciekawość świata. Czego możemy się od niego nauczyć?
Spis treści: Kuba w krainie Youtube'a O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Wszystko za Koronę Ziemi Jak się nie bać podróżowania? Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik, turysta wysokogórski, „profesjonalny amator”. Tak sam siebie określa w naszej rozmowie Jakub Patecki, twórca treści internetowych (mówiąc bardzo szeroko), znany z hartu ducha i… robienia rzeczy pozornie niemożliwych. Ultramaratony, nurkowania w Oceanii, dokumenty o afrykańskich zwierzętach, zwiedzanie sowieckich baz kosmicznych czy w końcu… wspinaczka wysokogórska. Najświeższy zdobywca Korony Ziemi – najwyższych szczytów każdego z kontynentów – dokonał wyczynu, który w historii udał się tylko 26 Polakom. Patec dołączył do grona wielkich himalaistów i opowiada National Geographic Polska o tym, jak wyglądała jego podróżnicza droga, której część śledzić mogliśmy na Youtube. Kuba w krainie Youtube’a O „Patecu” w podróżniczym świecie zrobiło się naprawdę głośno w czerwcu 2024 roku, w którym na Youtube ukazała się jego seria na temat zdobywania Mount Everest. To wtedy w oczach wielu przeistoczył się z internetowego „śmieszka” w prawdziwego zdobywcę. Podróżowanie stało się częścią jego życia jednak dużo, dużo wcześniej. – Kochałem podróżować od dzieciaka. To wszystko zaczęło się chyba od mojej mamy i cioci, od których dostałem książki Alfreda Szklarskiego. No i zaczęliśmy czytać: od „Tomka w krainie kangurów”, po inne powieści […] rodzice wpoili we mnie ciekawość świata. W czasach liceum umawialiśmy się z chłopakami na wyzwania autostopowe, np. z Krakowa do Gdyni, a gdy tylko miałem możliwość jeździłem na wymiany uczniowskie: na Cypr gdy miałem 15 lat, potem do Japonii czy do Indii. Starsze rodzeństwo motywowało mnie, żebym – gdy tylko mogę – wybierał jak najbardziej egzotyczne kierunki – opowiada Kuba. Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Podróże stawały się coraz bardziej ekstremalne, a w międzyczasie Kuba zaczął także tworzyć na Youtube. Kontent był z początku nieco mniej podróżniczy, ale wkrótce zew przygody wyszedł na pierwszy plan: ukazały się między innymi materiały z jego pełnego emocji i wyzwań, kilkudniowego zwiedzania opuszczonego sowieckiego kosmodromu w Kazachstanie. Jeśli ktoś jest ciekawy śladów myśli technicznej zza naszej wschodniej granicy, to zdecydowanie warto je nadrobić. – Trzeba uważać, o czym się marzy – śmieje się podróżnik. – Wkrótce zobaczyłem, jak wielkie mam ciągoty do „przeżywania”. Uświadomiłem sobie, że gdy tylko coś mi się spodoba, to nie ma siły, która mnie powstrzyma, by to mieć, zrobić, przeżyć. O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Alpinizm nigdy nie był jednak konikiem Pateca – twórca podróżował wcześniej po bardziej „płaskim” terenie, eksplorował naturę czy poznawał egzotyczne kultury. Przygotowywał się także do wielu wyzwań sportowych, np. do ultramaratonu. Skąd w takim razie pasja do gór? – Podczas jednego z wyjazdów, z moim przyjacielem Marcinem „Pawbeatsem” Pawłowskim zdobyliśmy górę Synaj (2285 m n.p.m.). Na szczycie pomyślałem, że… fajnie byłoby zdobyć Mount Everest. Do tej pory nie byłem jednak górołazem – chodziłem na wycieczki po Górach Sowich z PTTK czy w liceum, więc ta „zajawka” prawie nie istniała. Te góry pojawiły się trochę z tego, że uwielbiam sport i lubię podróżować, a ja postanowiłem to połączyć […] Szczyty znajdują się zwykle w tych miejscach, w których jest ciekawie, które są trochę odizolowane. Do takich zawsze mnie ciągnęło – wspomina Kuba. Jak przygotować się na najwyższą górę świata? – Nie od razu można wspiąć się na Mount Everest. Po Synaju wybraliśmy się na Island Peaka – sześciotysięcznik w Himalajach – oraz na Ama Dablam. Nie przygotowywałem się do tej wyprawy zbyt mocno: miałem dosyć solidną bazę kondycyjną z biegania, jednak nie wiedziałem wtedy jeszcze, że chodzenie po górach bardzo się od niego różni […] Mogę śmiało powiedzieć, że dostałem mocny „wycisk” podczas tej wyprawy. W tamtym momencie zrozumiałem, że koniec z „amatorskością” moich podróży. Ze szczytu Ama Dablam widziałem Mount Everest i wiedziałem, że samo szczęście nie pomoże mi się tam dostać. Należało rozpocząć treningi. Kuba współpracował ze specjalistami, którzy pomogli mu jak najlepiej przygotować się na wyzwanie, jakie stanowiły wysokie góry. Konieczne było też „pilnowanie michy”. Jednym z ciekawszych elementów przygotowań, o których od niego usłyszałem, było… trenowania jelita. Chodzi o to, by przyzwyczaić żołądek do pracy podczas wysiłku – na siłownianych „schodach” je się żelki, je się banany. Jak w górach. – Muszę powiedzieć o tym, że nie da rady wejść na Everest bez treningu. Nie nazwę siebie profesjonalnym sportowcem, ale trening i okres przygotowawczy trwał około 7–8 miesięcy. Trzeba było drastycznie zmienić tryb życia. Realnie, przez aktywność fizyczną, przygotowywałem się 6 lat – ostrzega Patecki. Czy w dzisiejszych czasach każdy może zdobyć Mount Everest? – Ja nie mam problemu z tym, że ludzie będą mówili, że mnie szerpowie „wnieśli”, że w dzisiejszych czasach „każdy to może”. Wiem realnie, że tak nie jest, że rzeczywiście jest bardzo ciężko. Widziałem na własne oczy ludzkie tragedie. Zależy mi na tym, żeby ludzie nie myśleli, że można „pójść” sobie bez przygotowania na górę: nawet taka Śnieżka może dać popalić. Ludzie mogą się śmiać, ale Szerpowie bardzo mi pomogli – bez ich wiedzy nie udałoby się zdobyć szczytu. Nawet jednak z nimi w górach trzeba bardzo uważać – podkreśla. – Ja zostawiam sportowy aspekt sportowcom. Jak najbardziej: wszedłem na Everest z tlenem, z pomocą szerpów, w zorganizowanej wyprawie. Widziałem w jej trakcie wiele osób, które musiało zawrócić: przez odmrożenia, nieprzygotowanie. Jedna osoba z mojej wyprawy niestety zginęła. Jak nie stracić motywacji wchodząc na szczyt? W górach ważne jest poczucie celu. Może to być próba przezwyciężenia własnych słabości, pragnienie udowodnienia czegoś światu, ale może też być – jak w przypadku Kuby – chęć przekucia zdobywania szczytu w coś dobrego. – Podczas zdobywania Everestu zorganizowaliśmy zbiórkę na Fundację Cancer Fighters. Wiedzieliśmy, że akcja zdobywania szczytu będzie dosyć głośna, więc chcieliśmy to wykorzystać, by pomóc dzieciom z nowotworem. Od jednej z podopiecznych fundacji – małej Mai – dostałem rysunek, który wziąłem na szczyt Everestu: przedstawiał naszą dwójkę na szczycie świata. Dodawał mi mnóstwo siły i otuchy, gdy myślałem, że już nie dam rady. Wiedziałem, że muszę to zrobić – jeśli nie dla siebie, to dla niej. Podczas wypraw zebraliśmy ponad milion złotych. Wszystko za Koronę Ziemi Mówi się, że ze szczytu Everestu widać cały glob. Kuba Patecki musiał zobaczyć z niej pozostałe góry innych kontynentów, bo to tam wpadł mu do głowy pomysł, by zdobyć Koronę Ziemi. – Po Evereście pomyślałem sobie, że chwila: kocham góry, kocham podróże, zróbmy ten projekt Korony Ziemi – uśmiecha się na wspomnienie młody podróżnik. Szczęśliwie wszystko się udało, i to w wyjątkowo szybkim tempie: wszystkie szczyty – poza Mount Everest – Patec zdobył w 2025 roku. Do zdobycia – w pełnym, tzw. „messnerowskim” wymiarze Korony Ziemi – został więc Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Oceanii (4884 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Mount Blanc w Europie (4805 m n.p.m.), Góra Kościuszki w Australii (2228 m n.p.m.) oraz Elbrus na granicy Azji z Europą (5642 m n.p.m.). Kuba na białym lądzie, czyli jak się zdobywa Antarktydę? – Mount Vinson wymaga ogromnych kosztów. Nie wynika to jednak z monopolu, ale problemów z logistyką. Antarktyda jest odrealniona, panuje tam iście laboratoryjny klimat. Codziennie był dzień: słońce nie zachodziło nawet na minutę. To utrudniało regenerację, odpoczynek. Trafiliśmy jednak wspaniałą pogodę: chociaż było bardzo zimno, to temperatury w bazie wynosiły −10 stopni. Idzie się przyzwyczaić – śmieje się Patec, dodając, że kalesony są jego ulubionym elementem garderoby. Sympatia do nich z pewnością pomaga. – Na Antarktydzie zachwyciły mnie także pingwiny. Na lądzie nie mają naturalnych wrogów, więc były ciekawskie, podchodziły do kamery. Od razu wskoczyły na podium moich ulubionych zwierząt. Cieszę się, że o nich rozmawiamy, bo przypomniałem sobie, jak bardzo je uwielbiam. Chciałbym, żeby każdy przeżył spotkanie z nimi – uśmiecha się podróżnik. Kuba w Ameryce Południowej, czyli latynoska lekcja pokory – Prosto z Vinsona poleciałem do Argentyny. Tam czekała na mnie Aconcagua. Co ciekawe, wydawało mi się, że po Evereście już każdy szczyt będzie prosty. Jak bardzo się myliłem! Dostałem kolejną lekcję, że to nie wysokość, a warunki grają główną rolę przy zdobywaniu szczytów. Gigantyczne wiatry sprawiły, że większość grup nie dotarła na górę. Tylko 3 grupom z około 15 udało się to zrobić, a nasza była jedną z tych, które zdobyły szczyt. Prowadzeni przez gauchos, argentyńskich kowbojów, weszliśmy na Aconcaguę. Po sukcesie świętowaliśmy w otoczeniu śpiewów, wina, tańca i steków. Kuba w indonezyjskiej dżungli, czyli wejście na Piramidę Carstensza – Piramida Carstensza to najbardziej niedostępna góra z całego zestawu Korony Ziemi. Znajduje się w indonezyjskiej części Papui i była zamknięta przez bardzo długi czas. Lokalne plemiona zdenerwowały się, że turyści nie korzystają z ich usług… i zaczęły porywać ludzi. Jedynym sposobem jest ich ominięcie i podlecenie do bazy, w której są żołnierze z bronią, helikopterem. To dosyć „nieładny” sposób zdobywania góry: lecisz z poziomu morza na niemal 4000 m n.p.m., a następnego dnia robisz 1000 metrów. To zaprasza do choroby wysokościowej. A to góra bardzo techniczna, wymaga „via ferratowego” podchodzenia. Mieliśmy dużo szczęścia, bo góra zaraz potem została zamknięta: zdobywający ją turyści zginęli. Kuba w Afryce, czyli turystyka wysokogórska w pełnej krasie – Kilimandżaro pokazało mi turystyczną część gór. Sam padłem tego trochę ofiarą: chciałem koniecznie zdobyć najwyższy szczyt na każdym kontynencie. Włączył się konsumpcjonizm, także przygodowy […] Zobaczyłem tam jednak, jak wygląda prawdziwa „turystyka wysokogórska. Widziałem jak przewodnicy „targają” nieprzytomnych ludzi na szczyt, robią im zdjęcie, a potem ich ściągają. Tam się sprzedaje zbyt krótkie, 6-dniowe wyprawy, które nie dają możliwości przyzwyczaić się do wysokości. Realnie warto podczas podejścia na Kilimandżaro zarezerwować sobie około dwóch tygodni. Ze względu na tempo wielu ludzi tam umiera. Bardzo ostrzegam przed tą górą. Kuba na tropie zimna, czyli Denali (lub Mount McKinley) – Denali jest uznawane za jedną z najtrudniejszych gór z Korony Ziemi właśnie przez swój ekspedycyjny charakter. Miałem okazję pojechać tam z Osawaldem Rodrigo Pereirą, czyli himalaistą przez duże „H”. Jedzie się tam na trzy tygodnie, przechodzimy przez lodowiec, taszczymy wszystkie ciężary na plecach czy na saniach. Nie dolatuje tam helikopter. Przez całą podróż musieliśmy nosić także swoje „kupki”. Na Denali jest przenikliwie zimno: wszystko przez wiatry i wilgotność. Na szczyt dociera tylko 25% osób. Kuba na szlaku Kordiana, czyli relaks w Alpach – Mount Blanc zdobyłem, by mieć czyste sumienie: chciałem zrobić tzw. Rozszerzoną Koronę Ziemi. Poszliśmy trasą 3M, która jest uznawana za ciekawszą, nie polega tylko na dreptaniu po śniegu. To bardzo przyjemna góra, a wejście na szczyt Europy miało wymiar symboliczny. Przepiękne miejsce. Kuba w krainie kangurów, czyli polski akcent Korony Ziemi – By zmierzać do celu pojechałem do Australii zdobyć Górę Kościuszki: szczególnie ciekawy był dla mnie Polski akcent, bo szczyt został nazwany w ten sposób przez naszego rodzimego podróżnika, Pawła Edmunda Strzeleckiego. Niewielką wysokość odkupiłem wspaniałymi widokami. Została jednak jeszcze jeden szczyt. Kuba na wojennej ścieżce, czyli szczyt w terytorium Rosji – Ostatnim ze szczytów Korony Ziemi został Elbrus. To najwyższy szczyt Europy, ale niefortunny ze względu na swoje położenie: znajduje się na terytorium Rosji. Polacy nie są przez nich szczególnie mile widziani: zwłaszcza w czasie panującej w Ukrainie wojny. Problemy pojawiły się już na granicy gruzińsko-rosyjskiej. Byliśmy tam przesłuchiwani, przetrzymywani przez wiele godzin – poważnieje Patecki. – Długo nas przepytywali, zabrali nam telefony: mieliśmy je do wymiany, bo na pewno zainstalowali nam jakieś rzeczy. Dość powiedzieć, że gdy nam je oddali, wszystkie aplikacje były w języku rosyjskim i ewidentnie je do czegoś podłączyli – uśmiecha się ponuro Patec. Wcześniej cała grupa skasowała w swoich telefonach wiele zdjęć, Kuba usunął także – na czas przejazdu przez granicę – z Youtube’a swój film o wizycie w Kazachstanie. Porozbierali i pochowali sprzęt do nagrywania, żeby wyprawa wyglądała jak najbardziej amatorsko. Jak się nie bać podróżowania? „Chciałbym, żeby ludzie sami zobaczyli świat” Patec to fenomen. Ma wyjątkowy dar do pokazywania świata takim, jaki jest – nie wymuskany i wyreżyserowany, tylko autentyczny, czasem szorstki, ale też życzliwy i przede wszystkim: niesamowicie ciekawy. Nie chodzi jednak tylko o to, by ludzie oglądali jego filmy. Chodzi o coś więcej. – Chciałbym, by ludzie, gdy poczują się w miarę gotowi – nie w pełni, bo gotowym się nigdy nie jest –sami spróbowali podróżować. Niektórym się wydaje, że musisz być nie-wiadomo-kim, żeby wyruszyć. Uważam, że żeby podróżować, nie trzeba mieć żadnych kompetencji. To jedna z prostszych rzeczy, które można robić. Oczywiście nie trzeba się rzucać na głęboką wodę, nie trzeba od razu wyjeżdżać na inny kontynent. Wystarczy nowe miasto w Polsce. Ciekawa wioska. Nawet jeśli cel jest nieznany, warto wyjść, spróbować. Powolutku. Ja pierwszą wyprawę zrobiłem z Krakowa nad morze, a skończyliśmy na Evereście – zachęca twórca. To tak jak pisał Tolkien: „niebezpiecznie jest wychodzić za własny próg. Trafisz na gościniec i jeśli nie powstrzymasz swoich nóg, ani się spostrzeżesz, kiedy Cię poniosą”. A droga wiedzie w przód i w przód… Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik nie zamierza jednak osiadać na Koronie Ziemi. Wręcz przeciwnie – obecnie trwają kolejne projekty, które owiane są nutką tajemnicy. Czego dotyczą? Patec, zapytany o loty w kosmos, tylko lekko się uśmiecha – żartuje, że obecnie najłatwiej polecieć na orbitę wtedy, gdy samemu zbuduje się własną rakietę. Czyżby to była podpowiedź? – Nie chcę rezygnować z gór, ale będzie ich na pewno dużo mniej. Teraz leciutko „dotykam” się z morzem: mam taki projekt, podczas którego chciałbym przepłynąć Atlantyk. Próbuję różnych rozmiarów i typów łodzi. Skończenie Korony Ziemi trochę mnie uwolniło: będziemy chcieli zaopiekowywać egzotyczne tematy i łączyć je ze sportem. Pozostaje nam czekać i pozostaje nam kibicować. Chętni poznania kulis zdobywania Korony Ziemi przez Kubę znajdą z niej pieczołowicie – i pięknie – przygotowane relacje na jego kanale na Youtube. Warto śledzić „Pateca”, bo to podróżnik, który z pewnością nas jeszcze nie raz zaskoczy i natchnie narodową dumą. Polska górą! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Omega Planet Ocean: nowe wcielenie legendy
Chcąc dać legendzie nowe życie musisz działać z iście zegarmistrzowską precyzją, starannie zachowując to, stanowi o duszy zegarka, jednocześnie wprowadzając zmiany, które dadzą mu nową osobowość, pasującą do nowych czasów. Szwajcarscy zegarmistrzowie pokazali, co potrafią, projektujący najnowszą wersję Omegi Planet Ocean właśnie w taki sposób.
Minęły dwie dekady od chwili, kiedy Omega zaprezentowała pierwsze modele Seamaster Planet Ocean. Od tego czasu kolekcja zyskała status legendy i stała się punktem odniesienia dla wszystkich, którzy szukają zegarka łączącego wyrafinowany styl z bezkompromisową funkcjonalnością. Jednak już wtedy sukces był zbudowany na historii sięgającej daleko w przeszłość – aż do roku 1932 i premiery modelu Marine. Kolejne czasomierze odmierzały kolejne dekady technicznych innowacji, nieustannie doskonalonego stylu i niezmiennie rekordowej odporności na głębinowe warunki. Dwadzieścia lat później, w zegarkach czwartej generacji Planet Ocean możemy zobaczyć odbicie całego tego dziedzictwa Omegi. Kolekcja Planet Ocean W skład nowej kolekcji Planet Ocean wchodzi siedem zupełnie nowych modeli, które zachwycają zarówno wyglądem, jak i technologią. Odświeżony design zwraca uwagę wyrazistymi liniami i mocnymi kształtami z zaakcentowanymi krawędziami, a całość ma czystszą i spójniejszą bryłę dzięki usunięciu zaworu helowego. Konstrukcja koperty została całkiem przeprojektowana – teraz składa się z dwóch części: głównego korpusu i wewnętrznego pierścienia z tytanu, zamkniętych nakręcanym, także tytanowym deklem. Taka architektura i materiały nie tylko podnoszą wytrzymałość, ale także pozwalają obniżyć wagę i uzyskać smuklejszy profil, który wynosi teraz tylko 13,79 mm. Wygląd i funkcjonalność Specjalna wzmianka należy się kultowemu pomarańczowemu kolorowi, towarzyszącemu linii Planet Ocean od początku jej istnienia. Osiągnięcie jednolitego, perfekcyjnego odcienia, które w przypadku aluminium jest stosunkowo proste, przy ceramice stanowiło prawdziwe wyzwanie, któremu Omedze udało się sprostać w 2014 roku, w modelu Planet Ocean GTM. Teraz ceramiczne bezele w energetycznym pomarańczowym odcieniu trafiły do najnowszej kolekcji Planet Ocean. Obok nich znajdziemy też wersje z błękitnym lub czarnym bezelem, każda w dostępna na stalowej bransolecie, oraz czarnym lub pomarańczowym gumowym pasku. Przeprojektowana koperta łączy się z nowymi bransoletami w sposób sprawiający wrażenie, jakby były całkowicie integrowane, a same bransolety są teraz bardziej płaskie i lżejsze, podnosząc komfort noszenia. Oferują też sześciostopniową regulację oraz przedłużenie, przydatne podczas użytkowania z kombinezonem nurkowym. Tarcze wszystkich modeli są matowo czarne, z charakterystycznymi wskazówkami zakończonymi grotem strzały i wyrazistymi indeksami wypełnionymi Super-LumiNova. Subtelna zmiana typografii cyfr nadaje całości bardziej techniczny, nowoczesny wyraz, a rodowane logo Omegi i białe napisy podkreślają prestiż marki. Precyzja i niezawodność Chociaż legendarny styl zwraca uwagę i przyciąga wzrok, prawdziwe mistrzostwo kryje się wewnątrz. Wszystkie nowe modele napędza mechanizm OMEGA Co-Axial Master Chronometer kaliber 8912 – ten sam, który sprawdził się już w zegarkach Ultra Deep. Oferuje najwyższą precyzję, wydajność i odporność na działanie pól magnetycznych, co potwierdza certyfikat METAS, a także 60 godzin rezerwy chodu.