Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii – jak odkryć 270 km tras i pełnię zimowych wrażeń
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii to region narciarski, który zachwyca 270 km tras, nowoczesną infrastrukturą oraz niezrównanymi możliwościami zarówno dla rodzin, jak i fanów ekstremalnych emocji. Poznaj szczegóły dotyczące dojazdu, cen karnetów, atrakcji oraz wyjątkowych miejsc na mapie tego wyjątkowego ośrodka.
Spis treści: Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Region Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn to jeden z największych i najbardziej zróżnicowanych ośrodków narciarskich w sercu Austrii. Łączy cztery prestiżowe kurorty oraz zapewnia doskonałe warunki zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych miłośników sportów zimowych. Słynie z imponującej liczby kilometrów nartostrad, nowoczesnych kolei linowych oraz licznych atrakcji pozanarciarskich. Dzięki doskonałej infrastrukturze i szerokiej bazie noclegowej, jest miejscem, gdzie każda zima nabiera wyjątkowego charakteru. Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Różnorodność tras i wyciągów narciarskich Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn oferuje aż 270 kilometrów tras narciarskich o różnym poziomie trudności – od szerokich niebieskich zjazdów idealnych dla rodzin i początkujących, przez wymagające czerwone, po ekscytujące czarne odcinki dla zaawansowanych narciarzy. Na trasach spotkamy ponad 70 nowoczesnych wyciągów, w tym 29 kolei gondolowych, 22 wyciągi krzesełkowe oraz 18 orczyków. W 2025 roku region ten był gospodarzem Mistrzostw Świata w Narciarstwie Alpejskim, co podkreśliło rangę i logistyczną sprawność całego systemu – wszystkie konkurencje rozegrano na jednym masywie, a uczestnicy mogli wygodnie korzystać z sieci kolejek linowych, ograniczając ruch samochodowy w dolinie. Snowparki, freeride i atrakcje specjalne dla aktywnych Ośrodek jest także światową stolicą freeride’u, a północne zbocza Wildseeloder w tyrolskim Fieberbrunn oferują trasy z nachyleniem sięgającym 70 stopni. To właśnie tutaj odbywa się Freeride World Tour, a miłośnicy jazdy poza trasami znajdą wiele oznaczonych stref, gdzie można eksplorować świeży puch. Z myślą o zwolennikach freestyle’u stworzono rozbudowane snowparki o zróżnicowanym poziomie trudności. Najbardziej znane to Nitro Snowpark Leogang oraz Nightpark Saalbach, oferujące przeszkody dla riderów na każdym poziomie zaawansowania. Wyjątkową atrakcją jest również „The Challenge” – 65-kilometrowa pętla, która wymaga pokonania 32 wyciągów i dużych różnic wysokości. To jedno z największych narciarskich wyzwań w Alpach, przeznaczone dla osób ceniących sportową ascezę i intensywną jazdę. Rodzinne rozwiązania i infrastruktura dla dzieci Skicircus to także region przyjazny rodzinom. Dostępnych jest wiele ośli łączek, profesjonalnych szkółek narciarskich, stref zabaw na śniegu oraz specjalnych tras dla dzieci. Leogang słynie ze spokojnej atmosfery i świetnie przygotowanej infrastruktury, pozwalającej rodzinom cieszyć się bezpieczną nauką oraz odpoczynkiem w otoczeniu alpejskiej przyrody. Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Ceny karnetów na sezon 2025/2026 – szczegóły i porównanie Region Skicircus oferuje szeroką gamę karnetów, dostosowanych do długości pobytu i wieku narciarzy. W sezonie wysokim (20.12.2025 – 06.04.2026) ceny kształtują się następująco: 1 dzień: 79 € (dorośli), 59 € (młodzież ur. 2007–2009), 39,50 € (dzieci ur. 2010–2019) 6 dni: 425 € (dorośli), 318,50 € (młodzież), 212,50 € (dzieci) Warto pamiętać, że karnety w Skicircus umożliwiają korzystanie z całej sieci tras, snowparków i wyciągów na terenie czterech kurortów. Najwygodniejsze trasy dojazdowe z Polski i alternatywy transportowe Dojazd z Polski do regionu Leogang czy Saalbach możliwy jest na kilka sposobów. Samochodem z centralnej Polski (Warszawa) pokonamy ok. 1000–1250 km, jadąc przez Łódź, Wrocław, Drezno i Monachium. Atutem trasy przez Niemcy są darmowe autostrady, trzeba jedynie wykupić winietę austriacką. Alternatywą jest podróż pociągiem nocnym do Salzburga z Warszawy lub Krakowa (ok. 13 godzin), a następnie przesiadka do pociągu regionalnego ÖBB do Leogang (ok. 1,5 godziny). Osoby preferujące szybki dojazd mogą wybrać lot do Monachium lub Salzburga i wynająć samochód lub skorzystać z transferu busem. Najlepsze opcje zakwaterowania – od luksusu po chalety Region oferuje bogaty wybór miejsc noclegowych – od ekskluzywnych hoteli, przez rodzinne pensjonaty, po nowoczesne apartamenty typu ski-in/ski-out. Szczególną uwagę warto zwrócić na Puradies – Mein Naturresort w Leogang, który oprócz klasycznych pokoi oraz apartamentów proponuje również wolnostojące chalety z własnymi saunami i kominkami. W restauracji ESS:ENZ podawane są dania na bazie certyfikowanych produktów z ekologicznego gospodarstwa rodziny właścicieli. Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Lokalna kuchnia i polecane restauracje Po intensywnym dniu na stoku warto odkryć kulinarną stronę regionu. Oprócz ESS:ENZ, na uwagę zasługują liczne schroniska serwujące tradycyjne potrawy austriackie, jak kasnocken (kluseczki serowe), gulasz wołowy czy słynny apfelstrudel. Wielu kucharzy korzysta z lokalnych produktów, co gwarantuje autentyczność i wysoką jakość posiłków. Atrakcje przyrodnicze i unikatowe miejsca w regionie Skicircus to nie tylko narty, ale też dostęp do jednych z najpiękniejszych alpejskich widoków. Na uwagę zasługuje Baumzipfelweg – najwyżej położony w Europie szlak wśród koron drzew, dostępny również zimą. To doskonałe miejsce na rodzinny spacer oraz podziwianie panoramy doliny Glemmtal. Entuzjaści fotografii i przyrody docenią również widoki ze szczytu Zwölferkogel, będącego naturalnym zegarem regionu. Relaks po nartach – wellness i strefy odpoczynku Wiele hoteli i resortów oferuje rozbudowane strefy wellness, obejmujące baseny, sauny oraz zabiegi relaksacyjne. W Leogang noclegi w chaletach lub hotelach z dostępem ski-in/ski-out umożliwiają szybkie zejście z nart prosto do strefy SPA czy na odprężający masaż. Wyjątkowym przeżyciem może być także kąpiel w odkrytym basenie z widokiem na ośnieżone szczyty Alp. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Legendarny wspinacz znów zadziwił świat. Niezwykły wyczyn, bez żadnej asekuracji
25 stycznia 2026 roku Alex Honnold znów przeszedł do historii. Jako pierwszy wspiął się w stylu free solo (bez żadnej asekuracji) na jeden z najwyższych budynków świata – Taipei 101. Wydarzenie to, zatytułowane „Skyscraper Live”, było transmitowane na żywo przez platformę Netflix z 10-sekundowym opóźnieniem, w razie tragicznego wypadku.
Wspinaczka Alexa Honnolda w Tajpej została przesunięta o jeden dzień z powodu opadów deszczu. Mokra fasada budynku, wykonana ze szkła i stali, byłaby zbyt niebezpieczna. Honnold pokonał 508-metrowego kolosa w zaledwie 1 godzinę i 31 minut, znacząco poprawiając czas Alaina Roberta, który w 2004 roku zdobył ten sam budynek – ale przy użyciu lin i w ciągu czterech godzin. Historyczna wspinaczka w Tajpej Podczas wspinaczki Honnold wykorzystywał niewielkie występy w kształcie litery „L” jako stopnie i musiał radzić sobie z silnym wiatrem. Najtrudniejszym etapem były 64 środkowe piętra, przypominające odwrócone piramidy z przewieszonymi ścianami. Na 89. piętrze wspinacz stanął twarzą w twarz z fanami obserwującymi go przez okna, co było dla niego zupełnie nowym doświadczeniem, w porównaniu do zazwyczaj samotnych wypraw w góry. Po osiągnięciu iglicy na szczycie budynku, Honnold skwitował sukces jednym słowem: „sick”, co można przetłumaczyć jako „sztos”. Później stwierdził, że otrzymane od Netflixa honorarium było „żenująco niskie” w porównaniu do kontraktów zawodowych sportowców. Wspinacz, który nie zna strachu Alex Honnold, urodzony 17 sierpnia 1985 roku w Sacramento, to amerykański wspinacz, którego nazwisko stało się synonimem najbardziej ekstremalnych wyczynów w historii alpinizmu. Światową sławę zdobył w czerwcu 2017 roku, kiedy to jako pierwszy człowiek dokonał przejścia bez żadnej asekuracji legendarnej, 900-metrowej ściany El Capitan w Yosemite. Wyczyn ten został udokumentowany w nagrodzonym Oscarem filmie „Free Solo”. Honnold jest znany z niezwykłej odporności psychicznej – badania neurologiczne wykazały, że jego ciało migdałowate, czyli część mózgu odpowiedzialna za odczuwanie m.in. strachu, reaguje bardzo słabo na bodźce, które u większości ludzi wywołują panikę. Poza wspinaczką skalną, Honnold odnosił sukcesy w alpinizmie, zdobywając nagrodę Piolet d’Or za trawers pasma Fitz Roy w Patagonii wraz z Tommym Caldwellem, oraz w boulderingu. Przez ponad 10 lat prowadził ascetyczne życie: mieszkał w furgonetce, aby móc być zawsze blisko gór i dobrych warunków pogodowych. Jest również filantropem; założył Honnold Foundation, na którą przekazuje jedną trzecią swoich dochodów, wspierając projekty związane z energią słoneczną w ubogich regionach świata. Zdobycie Taipei 101 jest jego najbardziej spektakularnym osiągnięciem w dziedzinie „builderingu”, czyli wspinaczki na obiekty miejskie. Taipei 101: architektoniczne arcydzieło Budynek Taipei 101, położony w stolicy Tajwanu, to architektoniczne arcydzieło o wysokości 508 metrów, które w latach 2004–2009 oficjalnie dzierżyło tytuł najwyższego budynku świata. Jego charakterystyczna sylwetka, zaprojektowana przez C.Y. Lee i C.P. Wanga, nawiązuje do łodygi bambusa, co w kulturze azjatyckiej symbolizuje trwałość i nieustanny wzrost. Budynek ma 101 pięter naziemnych podzielonych na osiem segmentów (liczbę kojarzoną z pomyślnością), a jego elewacja ozdobiona jest tradycyjnymi motywami, takimi jak monety i talizmany ruyi. Taipei 101 znajduje się w strefie aktywności sejsmicznej i częstych tajfunów, dlatego wyposażono go w niezwykłe zabezpieczenie: gigantyczny, 660-tonowy stalowy balast w kształcie kuli, zawieszony między 88. a 92. piętrem, który redukuje kołysanie o 40%. Budynek posiada również certyfikat LEED Platinum, co czyni go jednym z najbardziej ekologicznych i energooszczędnych drapaczy chmur na świecie. Ma też jedne z najszybszych wind na świecie, zdolne wyjechać na 89. piętro w zaledwie 37 sekund, z prędkością przekraczającą 60 km/godz. Źródła: Associated Press, BBC, CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Idzie przez Europę bez butów. Pobił rekord świata należący do Polaka
W epoce tanich lotów, szybkich aut i podróży planowanych pod kątem wygody coraz rzadziej myślimy o przemieszczaniu się jako doświadczeniu samym w sobie. Tymczasem pochodzący z Irlandii mężczyzna postanowił zobaczyć Europę w najbardziej pierwotny sposób – pieszo, powoli i… bez butów. Jego wyprawa właśnie przechodzi do historii.
33-letni Eamonn Keaveney wyruszył w marcu 2025 roku ze Stambułu, rozpoczynając ekstremalnie wymagającą wędrówkę liczącą niemal 6000 kilometrów. Od pierwszego kroku zdecydował się iść boso, bez ochrony stóp, niezależnie od nawierzchni, pogody czy terenu. Celem nie była jedynie podróż przez kontynent, lecz także pobicie rekordu Guinnessa w najdłuższym dystansie pokonanym pieszo bez obuwia. Po miesiącach marszu Keaveney znajduje się już na końcowym etapie swojej drogi, przyciągając uwagę mediów i obserwatorów z całego świata. Najdłuższa piesza wędrówka bez butów przez Europę Urodzony w irlandzkim Claremorris Eamonn Keaveney znajduje się dziś na ostatnim etapie jednej z najbardziej niezwykłych pieszych wypraw ostatnich lat. Jego podróż rozpoczęła się w marcu 2025 roku w Stambule i od samego początku miała charakter ekstremalny – Keaveney postanowił bowiem pokonać całą trasę bez obuwia, niezależnie od nawierzchni, pogody czy ukształtowania terenu. W kolejnych miesiącach przeszedł przez Bałkany, Węgry i Austrię, poruszając się m.in. wzdłuż długodystansowych szlaków pieszych oraz tras biegnących doliną Dunaju. Łącznie pokonał już blisko 5900 kilometrów, spędzając w drodze ponad 300 dni. We wrześniu 2025 roku, na granicy węgiersko-austriackiej, Irlandczyk oficjalnie pobił rekord Guinnessa w kategorii najdłuższego dystansu przebytego pieszo boso. Dotychczasowy rekord należał do Polaka, długodystansowego biegacza Pawła Durakiewicza, i wynosił 3409,75 kilometra. Keaveney niemal podwoił ten wynik, jednak – mimo formalnego pobicia rekordu – nie przerwał marszu. Jego celem od początku było dotarcie z powrotem do rodzinnego Claremorris i symboliczne zamknięcie trasy rozpoczętej wiele miesięcy wcześniej. Po powrocie do Irlandii mężczyzna przyznał, że ostatni etap wyprawy ma dla niego szczególne znaczenie. – Wspaniale jest znów być na znajomym terenie. Naprawdę czuję, że jestem na ostatniej prostej i z każdym dniem coraz mocniej wierzę, że uda mi się wrócić do Claremorris – mówił po przekroczeniu granicy kraju. Obecnie przemierza wschodnie hrabstwa Irlandii, w tym Wexford, konsekwentnie odmawiając przyjęcia butów, które wielokrotnie oferowali mu napotkani ludzie. Na trasie mierzył się z licznymi trudnościami: kontuzjami stóp, ostrymi kamieniami, cierniami, ekstremalnymi temperaturami oraz niebezpiecznym incydentem z udziałem psa, po którym musiał poddać się szczepieniu przeciwko wściekliźnie. Mimo to, jak podkreśla, ogromną motywacją byli dla niego ludzie spotykani po drodze. – W każdym kraju, który odwiedziłem, oferowano mi wodę, jedzenie, pomoc oraz obuwie. Ta życzliwość naprawdę pomagała iść dalej – przyznał. Całą wyprawę dokumentował na bieżąco w mediach społecznościowych, pokazując codzienność długodystansowej wędrówki przez Europę – krok po kroku, zupełnie boso. Charytatywna misja i wcześniejsze ekstremalne wyzwania Eamonna Keaveneya Dla Eamonna Keaveneya ta wyprawa od początku miała znaczenie znacznie wykraczające poza sportowy rekord i fizyczne wyzwanie. Kilkumiesięczna wędrówka przez Europę stała się narzędziem do zbierania funduszy i budowania świadomości wokół problemów, które od lat są mu szczególnie bliskie: ochrony środowiska oraz zdrowia psychicznego młodych ludzi. Dochód z wyprawy zostanie podzielony po równo pomiędzy organizacje Friends of the Earth oraz Jigsaw. Keaveney założył cel zbiórki na poziomie 10 tysięcy euro i – jak podkreśla – każda kolejna darowizna dodaje mu sił, szczególnie w momentach fizycznego wyczerpania. – Jestem naprawdę poruszony hojnością ludzi, zwłaszcza w czasie, gdy tak wiele osób zmaga się z rosnącymi kosztami życia. W trudniejsze dni pomaga mi świadomość, że ten wysiłek ma sens, że przekłada się na realne wsparcie i zwraca uwagę na ważne sprawy – mówił. Jego działania spotkały się także z uznaniem samych organizacji. Dyrektor generalna Friends of the Earth, Deirdre Duffy, podkreślała, że spacer Keaveneya jest dowodem na to, iż zaangażowanie na rzecz klimatu może przyjmować bardzo różne formy i skutecznie łączyć kwestie środowiskowe z tematami zdrowia psychicznego. Warto dodać, że obecna wyprawa nie jest pierwszym ekstremalnym wyzwaniem w życiu Irlandczyka. Już w 2016 roku przeszedł on ponad 2000 kilometrów boso przez Irlandię, zbierając fundusze dla Pieta House, organizacji zajmującej się prewencją samobójstw. Dwa lata później wszedł na dziesięć gór w ciągu dziesięciu dni, kontynuując tę samą misję charytatywną. Z kolei w 2023 roku zwrócił na siebie uwagę zupełnie innym wyczynem – przejechał jednokołowcem trasę z Malin Head do Mizen Head w nieco ponad pięć dni, ustanawiając rekord i wspierając Simon Communities of Ireland. Podczas każdego z tych przedsięwzięć przekraczał fizyczne granice w imię spraw społecznych. Obecna, rekordowa wędrówka przez Europę jest więc kolejnym rozdziałem w konsekwentnie realizowanej filozofii działania – takiej, w której osobisty wysiłek staje się nośnikiem realnej zmiany i przypomnieniem, że nawet najbardziej wymagające cele można osiągać swoim tempem, krok po kroku. Źródła: Fox News, Irish Independent, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Cieśnina Drake’a jest jak „gigantyczny mikser”. Panują tu najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi
Pomiędzy Ameryką Południową a Antarktydą rozciąga się jeden z najbardziej niebezpiecznych akwenów świata – Cieśnina Drake’a. Silne wiatry zachodnie i spotkanie mas wód oceanicznych powodują tu powstawanie fal sięgających nawet kilkunastu metrów oraz gwałtownych sztormów.
Spis treści: Odkrycie Cieśniny Drake’a Ekstremalne warunki pogodowe Tajemnice głębin Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Cieśnina Drake’a to miejsce, w którym zderzają się wody Atlantyku i Pacyfiku, tworząc niezwykle silne prądy morskie. To jeden z najbardziej niespokojnych akwenów na Ziemi, gdzie pogoda potrafi zmieniać się w ciągu minut. Odkrycie Cieśniny Drake’a Cieśnina zawdzięcza nazwę angielskiemu żeglarzowi Francisowi Drake’owi. Choć sam Drake nie przepłynął przez ten akwen, jego ekspedycja w 1578 roku odkryła, że Przylądek Horn nie stanowi końca lądu i że rozciąga się za nim otwarte morze. Jako pierwszy Cieśninę Drake’a pokonał w 1616 roku statek Eendracht, nawigowany przez kapitana Willema Corneliszoona Schoutena. Odkrycie przez Europejczyków tego połączenia morskiego miało olbrzymie znaczenie dla handlu, będąc jednocześnie przełomem w historii nawigacji. Przez kolejne stulecia statki handlowe, podróżnicze i wojenne korzystały z Cieśniny Drake’a, pomimo panujących tu ekstremalnych warunków. Dopiero zbudowanie Kanału Panamskiego w 1914 roku zmniejszyło znaczenie południowego połączenia Atlantyku z Pacyfikiem. Ekstremalne warunki pogodowe Cieśnina Drake’a jest uznawana za miejsce, gdzie panują najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi. Sztormy są tutaj codziennością. Fale osiągają wysokość nawet 15 metrów, a prędkość wiatru przekracza 100 km/godz. Za tak ekstremalne zdarzenia odpowiadają silne wiatry zachodnie, które swobodnie krążą wokół Antarktydy. Eksperci porównują wody Cieśniny Drake’a do gigantycznego miksera, gdzie oceaniczne prądy i wichry nieustannie się ścierają. Głębokie fale, przypominające ruchome góry, powstają dzięki zderzającym się masom wody i brakowi lądu, który mógłby je zatrzymać. Woda w Cieśninie Drake’a jest lodowata, a temperatura powietrza rzadko przekracza kilka stopni Celsjusza, nawet latem. To połączenie sprawia, że przeprawa przez ten akwen to wyzwanie zarówno dla statków, jak i dla ludzi. Każdy rejs wymaga szczegółowego przygotowania, a załogi muszą stale monitorować prognozy pogody, aby unikać niebezpiecznych sztormów. Nawet doświadczeni marynarze podchodzą do przepłynięcia tej cieśniny z szacunkiem. Tajemnice głębin Dno Cieśniny Drake’a od lat fascynuje badaczy. Maksymalna głębokość wynosi tu ok. 5 tys. metrów, a teren obfituje w łańcuchy podwodnych gór. Ze względu na swój niespokojny charakter, cieśnina jest wciąż stosunkowo słabo zbadana. W głębinach żyją endemiczne gatunki ryb i bezkręgowców, które przystosowały się do ekstremalnych warunków życia. To właśnie w Cieśninie Drake’a można spotkać wieloryby, orki, foki i niezliczone gatunki ptaków morskich. Szczególnie latem, kiedy lodowce na Antarktydzie cofają się, życie w tym regionie zdaje się rozkwitać. Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a W XXI wieku Cieśnina Drake’a jest wciąż ważnym szlakiem żeglugowym dla wypraw naukowych i turystycznych na Antarktydę. Najwięcej statków wypływa z portu w Ushuaia – najdalej na południe wysuniętym mieście Argentyny. Rejs na Antarktydę trwa zazwyczaj około 2 dni i jest sporym wyzwaniem dla tych, którzy nie mają mocnego żołądka. Ze względu jednak na coraz większy ruch turystyczny w tym regionie, naukowcy i organizacje ekologiczne apelują o ochronę delikatnego ekosystemu „szóstego kontynentu”. Wprowadzane są nawet regulacje, by ograniczyć liczbę statków i turystów pokonujących Cieśninę Drake’a. Miejsca takie jak piramidy na Antarktydzie i surowa przyroda kontynentu – choć są zjawiskowe – są równocześnie niezwykle delikatne i narażone na zniszczenie. Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Podróż do Cieśniny Drake’a zaczyna się od lotu z Polski do Buenos Aires w Argentynie. Lot trwa około 15–20 godzin z przesiadkami na jednym z dużych europejskich lotnisk (m.in. we Frankfurcie, Paryżu i Madrycie). Z Buenos Aires trzeba dostać się lokalnymi liniami lotniczymi do Ushuaia – miasta położonego na Ziemi Ognistej. To właśnie stąd wypływają statki w kierunku Antarktydy. Ushuaia, choć nazywana „końcem świata”, oferuje kilka opcji noclegowych. Miasto samo w sobie może być celem podróży i bramą wypadową do odwiedzenia Parku Narodowego Ziemi Ognistej i podziwiania panoramy gór oraz lodowców Patagonii. Ta ostatnia atrakcja znalazła się liście National Geographic Traveler – 10 rzeczy, które warto zobaczyć w Argentynie. Ta część świata najlepiej prezentuje się podczas lata na południowej półkuli, czyli od listopada do marca. Jeśli nie jest się naukowcem zaangażowanym w misję badawczą Antarktydy, lepiej jest odpuścić dalszą podróż na Antarktydę. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Roman Paszke pokazał, co naprawdę znaczy odwaga na oceanie
Roman Paszke to nie tylko kapitan i konstruktor jachtów, ale też ikona polskiego żeglarstwa. Jego pasja, rekordy i droga na szczyt to historia, która inspiruje kolejne pokolenia miłośników wiatru i wody.
Spis treści: Ahoj, przygodo! Początki Romana Paszke Jak PRL hamował żeglarskie ambicje Paszke Strach na morzu? Paszke odpowiada bez wahania Kiedy przeciwnik podaje maszt – żeglarska lekcja od króla Haralda LOTTO i Paszke: jak żeglarska legenda promuje sport i zdrowy styl życia Nowe wyzwania na horyzoncie: Paszke nie spuszcza żagli Wśród niespokojnych mórz i oceanów otwiera rodzime okno na świat wodnych wyzwań. Roman Paszke jest polskim żeglarzem, kapitanem jachtowym, konstruktorem i nawigatorem, który w trwającej od pół wieku karierze przepłynął ponad 200 tysięcy mil morskich. Ustanowił rekord trasy ze Świnoujścia do Gdyni, zwyciężył w regatach Kieler Woche i Admiral’s Cup, pobił rekord prędkości na trasie 1 mili morskiej. W życiu osobistym kieruje się autentyczną pasją oraz zaszczepioną w młodości determinacją. Ahoj, przygodo! Początki Romana Paszke Roman Paszke urodził się 25 maja 1951 roku w Gdańsku. Trudniący się żeglarstwem ojciec i portowy klimat miasta – serca morskiego transportu – wywarły wpływ na kształtującą się pasję dorastającego chłopaka. Kontynuowanie rodzinnej tradycji żeglarskiej nosiło jednak niekonwencjonalne znamiona. „Z dzieciństwa i lat młodzieżowych pamiętam, że stałem na rozdrożu. Naczytałem się książek o wspinaczkach wysokogórskich” – relacjonuje w rozmowie z nami Pan Roman. Wspomina przy tym, że zaimponowali mu alpiniści: Walter Bonatti oraz Louis Lachenal. Jego droga od młodzieńczych marzeń o górach do światowych rekordów w żeglarstwie pozostaje nieoczywista, choć scalona determinacją, przekraczaniem własnych granic oraz konsekwencją. „Jeździłem często w góry, ale sama sytuacja, że urodziłem się w Gdańsku, jestem Gdańszczaninem z dziada pradziada, siłą rzeczy wyznaczyła ten kierunek – wspomina kapitan. – Mój ojciec żeglował w Polskim Klubie Morskim, najstarszym polskim klubie, który powstał w 1922 roku. Zacząłem żeglować w tym klubie i tak już zostało”. Jak PRL hamował żeglarskie ambicje Paszke Kapitan Paszke opowiedział nam również o gorzkich początkach branży, która w czasach PRL-u była nierozerwalna z kwestią polityczną. „Niestety było bardzo dużo przeszkód – i paszportowych, i organizacyjnych, a poza tym bariera finansowa. Nasze pensje w latach 70. to był poziom, że ludzie zarabiali po dwadzieścia kilka dolarów na miesiąc, więc jeżeli ktoś chciał wystartować w regatach, często było to niemożliwe. To się odbijało też na wiedzy, poziomie. W tej chwili mamy zupełnie inne czasy”. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku sprostał trudnościom i na przestrzeni dekad stał się ambasadorem polskiego żeglarstwa na świecie. W 1989 roku zorganizował budowę pierwszego rodzimego jachtu z włókien węglowych hi-tech klasy One Ton – Gemini, dzięki któremu polskie żeglarstwo regatowe zaistniało za granicą. Kapitan Roman Paszke dwukrotnie otrzymał Srebrny Sekstant, prestiżowe wyróżnienie żeglarskie przyznawane w Polsce od 1970 roku – kolejno za zdobycie Admiral’s Cup w 1997 roku i za postawę w regatach jachtów wielokadłubowych The Race 2000. W październiku 2009 roku wybitny żeglarz ustanowił rekord na trasie Świnoujście – Gdynia. Dystans pokonał w 8 godzin, 55 minut i 50 sekund, a więc o ponad 4 godziny krócej od poprzedników. Niespełna dwa lata później Roman Paszke ustanowił nowy rekord świata na Oceanie Atlantyckim podczas trasy z Gran Canaria do wyspy Gwadelupa. Załoga pokonała 3250 mil morskich w zaledwie 8 dni, 1 godzinę i 53 minuty, przy czym dotychczasowy wyczyn na tym odcinku wynosił 14 dni. Strach na morzu? Paszke odpowiada bez wahania Czy kapitanowi zdarza się odczuwać niepokój w starciu z żywiołem? „Mam opinię na ten temat, że tylko głupi by się nie bał – mówi Pan Roman. – Często zdarzają się sytuacje takie, że mogą być trudne, czasami groźne, ale trzeba dysponować taką wiedzą i umiejętnościami, żeby sobie w nich poradzić. W żeglarstwie jest to wiedza bardzo rozległa. Oprócz tego, że trzeba wiedzieć, za jaki sznurek i co pociągnąć, jak prowadzić technicznie łódkę, sterować itd., dochodzi jeszcze nawigacja, bardzo rozbudowana dziś elektronika, szczególnie na jednostkach regatowych pełnomorskich” – podsumowuje czterokrotny mistrz Polski w offshore sailingu. Kiedy przeciwnik podaje maszt – żeglarska lekcja od króla Haralda W codzienności Romana Paszke dominują aktywności związane z wodą, ale nowatorski konstruktor jachtów posiada również szereg innych zainteresowań. Kapitan wydał książkę „Ptaki oceanów. Piętnaście lat później”, w której poruszył czytelników historiami o okołoziemskich regatach The Race 2000. Jednostka pobiła wtedy rekord prędkości na trasie 1 mili morskiej w regatach Hoya Cup ’99. Roman Paszke jest ponadto uznanym wykładowcą, a w wolnych chwilach nie stroni od świata kultury. Wspominając film „Wiatr” (1992) skupiony na regatach o Puchar Ameryki, Pan Roman wskazuje na ponadczasową wartość rywalizacji fair play: „Jeden z przeciwników, Australijczyk, traci maszt i jest taka scena, w której załoga amerykańska niesie swój zapasowy maszt, żeby dać go Australijczykom, dlatego, że chcą, aby oni kontynuowali tę walkę”. Wspomnianą sekwencję odnosi do własnych doświadczeń: „Miałem podobną przygodę. Złamaliśmy maszt na naszych pierwszych mistrzostwach świata, gdy startowaliśmy na Gemini. Otrzymaliśmy zapasowe części masztu, po to, aby wystartować w następnym wyścigu. Dostaliśmy wtedy taki prezent od księcia Haralda, który obecnie jest królem. Byliśmy przez kilka lat przeciwnikami na trasie, startowaliśmy w tej samej klasie”. LOTTO i Paszke: jak żeglarska legenda promuje sport i zdrowy styl życia W grudniu tego roku Roman Paszke został ambasadorem marki LOTTO, wspierając spółkę jako mecenas sportu oraz promując aktywizację w sportach wodnych. Regatowa legenda upatruje we współpracy szansy na popularyzację polskiego żeglarstwa. „Zwiększą się zasięgi, zainteresowanie, a o zasięgi wszyscy dziś walczą, więc myślę, że taka okazja jest naprawdę bardzo ważna” – mówi Pan Roman. Warto dodać, że nie jest to pierwsze doświadczenie Paszke z marką LOTTO. Przed laty kapitan jachtowy brał udział w programie Szkoła Mistrzów, w którym polscy sportowcy zdobywali doświadczenie pod okiem mentorów z różnych dziedzin sportu. Pan Roman wspomina projekt jako „bardzo udany i rozwijający”. Wskazuje przy tym na rolę doświadczonych żeglarzy, którzy z jednej strony mobilizują młodych do startu, a z drugiej umacniają własną pozycję i stanowią wzór dla przyszłych pokoleń. „Dużo osób z mojego targetu to są ludzie, którzy biegają maratony, startują w triathlonach, żeglują – robią wręcz fantastyczne rzeczy. Może nie są zagrożeniem dla młodych, ale taka kontynuacja jest przykładem tego, że można prowadzić zdrowy, aktywny tryb życia i jednocześnie, jeżeli się uda, promować banderę polską”. Nowe wyzwania na horyzoncie: Paszke nie spuszcza żagli Kapitan Paszke nie zwalnia tempa i planuje intensywny sezon w 2026 roku, w tym start na Kieler Woche w niemieckiej Kilonii. Kilka dni temu otrzymał również z rąk Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego Odznakę Honorową „Bene Merito”, która stanowi podsumowanie jego sukcesów budujących dobre imię Polski na świecie. Ambasadorowi polskiego żeglarstwa życzymy dalszych sukcesów oraz pomyślnych wiatrów! Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Paula Apanowicz Absolwentka Filozofii na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (specjalizacja kulturowo-estetyczna). Dziennikarka kulturalna, pisarka. Autorka bloga Blondynka Hitchcocka. Z mediami związana od 2018 roku. Ma na koncie dwie książki: samodzielną „Najwięksi skandaliści złotej ery Hollywood” (2024) oraz publikację zbiorową „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” (2021). Jej opowiadanie zdobyło drugą nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Bolesława Prusa. Jest wolontariuszką miesięcznika „Vege”. Wśród setek artykułów m.in. na łamach WP.pl, „Świata Wiedzy Historia”, Damosfery, „Polityki” czy Kronik Dziejów podejmuje tematykę historyczną, mody, sztuki i kina. Napisała również pokaźną liczbę tekstów biograficznych przedstawicieli świata kultury. W National Geographic kontynuuje te fascynacje, przyglądając się odległym czasom oraz ikonom.
„Odwiedziłam wyspę widmo” – pół wieku temu tętniło tu życie, dziś przyciąga fanów ekstremalnej wspinaczki
Polinezja Francuska kryje zapomnianą perłę – wyspę Makatea. Dziś to tropikalny raj dla wspinaczy i tych, którzy szukają przygody z dala od cywilizacji.
Spis treści: Rejs przez burzę: tak zaczyna się droga na Makateę Makatea: wyspa, która straciła wszystko, by odzyskać naturę Tapu, skały i cisza – jak Makatea stała się rajem dla wspinaczy Ostatnia noc na Makatei. Gdy raj żegna cię falą Makatea – jak zaplanować podróż Choć otaczają ją głębokie wody Pacyfiku, a do najbliższego lądu dzieli ją ponad 100 km oceanu, Makatea przyciąga jak magnes. To nie tylko geologiczna osobliwość i dawna kolonia przemysłowa, ale również jedno z najbardziej malowniczych i ekstremalnych miejsc wspinaczkowych na świecie. Rejs przez burzę: tak zaczyna się droga na Makateę Powietrze przeszył huk tak potężny, że wprawił w wibracje kadłub naszej małej łodzi, w której właśnie siedzieliśmy. Płynęliśmy prosto w serce czarnej burzowej chmury zasłaniającej horyzont, gdzieś pośrodku bezkresnego Pacyfiku, zaledwie kilkanaście stopni na południe od równika. Ponad godzinę temu zostawiliśmy za sobą Rangiroa, największy atol Polinezji Francuskiej i trzeci co do wielkości na świecie. Teraz w zasięgu wzroku nie było już ani skrawka lądu, tylko my i coraz groźniejszy ocean. To nie jest fragment dzienników Roberta FitzRoya – brytyjskiego żeglarza, meteorologa, kapitana HMS Beagle ze słynnej podróży Darwina, podczas której dotarli do Galapagos – lecz kolejny etap naszej wyprawy do jednego z najbardziej odległych zakątków wspinaczkowych na Ziemi – Makatei. Nasz kapitan, czterdziestoparoletni Polinezyjczyk w sztormiaku i bermudach w złote makrele – mahi-mahi – wydawał się niewzruszony złowieszczą aurą. Nagle, wpatrując się w horyzont, wskazał palcem na ledwie widoczny błysk w oddali. Chwilę później złowił nam rybę na kolację. W tym momencie burza przestała mieć znaczenie. Zapomniałam o niej tak bardzo, że nie zauważyłam pierwszych kropel deszczu. Na szczęście wkrótce na horyzoncie pojawił się ciemny zarys lądu. Makatea: wyspa, która straciła wszystko, by odzyskać naturę Kiedyś Makatea tętniła życiem. Do lat 60. ubiegłego wieku ta licząca zaledwie 24 km² wyspa była jednym z najnowocześniejszych miejsc w Polinezji Francuskiej, a jako jedyna w całym regionie posiadała własną linię kolejową. Jej serce pulsowało dzięki wydobyciu fosforytów, a populacja sięgała ponad 3 tys. osób. Szczątki dawnej świetności wciąż są tu obecne – wplątane w tropikalną dżunglę leżą zardzewiałe lokomotywy, opuszczone budynki i porzucony sprzęt przemysłowy. To milczący świadkowie dawnego bogactwa. Pierwszym reliktem przeszłości, który nas powitał, był monumentalny zrujnowany port, który przebijał się przez koralową rafę. To symboliczne wejście na wyspę, która w 1966 r. upadła, gdy złoża fosforytów uległy wyczerpaniu. Ludność skurczyła się do zaledwie 70 mieszkańców, a ci, którzy pozostali, znaleźli się w pułapce ograniczonych możliwości. To jednak, co dla ówczesnych Polinezyjczyków stało się katastrofą, okazało się błogosławieństwem dla natury, która powoli odzyskuje swoje dawne piękno. Niewielu wie, że historia Makatei sięga o wiele głębiej. Polinezyjscy osadnicy przybyli tu ok. VIII w., wykorzystując żyzne gleby do uprawy taro, kokosów i chlebowca. Czerpali również z bogactw okolicznych wód, łowiąc ryby i chwytając kraby palmowe, podstawę codziennej diety. Wyspa ma również stałe źródło wody pitnej, co jest rzadkością w tym regionie. Jej niezwykła geologiczna budowa, wzniesiony pierścień wapienia rafowego, tworzy naturalne schronienie przed najsilniejszymi cyklonami, które co jakiś czas przetaczają się przez Pacyfik. Dzięki tej kombinacji zasobów i bezpiecznego azylu osadnictwo przetrwało tu przez wieki. Tapu, skały i cisza – jak Makatea stała się rajem dla wspinaczy Wita nas mer Makatei, Julien Mai, wraz z synami: Heitapu „Tapu” i Tarariki, wspinaczami i przewodnikami. To właśnie Tapu z przyjaciółmi z lokalnego stowarzyszenia Acropol rozpoczął w 2018 r. misję rozwoju wspinaczki na wyspie. Dzięki wsparciu polinezyjskiego Ministerstwa Sportu i Turystyki otworzył tu 40 pierwszych dróg wspinaczkowych oraz niewielką via ferratę, bo wielkim atutem Makatei są otaczające ją wapienne klify wznoszące się miejscami na ponad 80 m, wypiętrzone przez siły tektoniczne miliony lat temu. Nie trzeba było długo czekać, aby światowej klasy wspinacze przybyli tutaj, pokazując tę perłę Polinezji światu. Następnego dnia, z promieniami porannego słońca, wskakujemy na pakę pikapa Tapu. Zmierzamy w kierunku jednej z dwóch „soczewkowych plaż” na wyspie, które są jedynymi punktami dostępu do klifów wspinaczkowych. Wkrótce stajemy pod pierwszymi drogami w rejonie Moumu Nord. Kiedy tylko zaczynamy się wspinać towarzyszy nam odgłos ryczących fal rozbijających się o rafę. Moje palce chwytają skalne krawędzie, a na opuszkach czuję surową teksturę wapienia. Każda ukończona droga to triumf zmysłów: smak wilgotnego, słonego powietrza, feeria tropikalnej dżungli i lazur wody. Tego nie da się zapomnieć. Makatea emanuje poczuciem absolutnej izolacji. Skały wznoszą się osamotnione, odcięte od cywilizacji. Poza Tapu i Tarariki jedynymi mieszkańcami, z którymi wchodzimy w kontakt, są dzielne czerwono-pomarańczowe kraby pustelniki ukrywające się w szczelinach skał. Powolne tempo życia wyspy jest tak zaraźliwe, że przez chwilę wydaje się, że czas się zatrzymał, a my staliśmy się częścią tego dzikiego skalnego świata. Ostatnia noc na Makatei. Gdy raj żegna cię falą Trudno nazwać naszą wyprawę zwykłą podróżą na tropikalną wyspę – Makatea jest tak odludna, że to prawdziwa ekspedycja. Jedenaście dni spędzonych w odosobnieniu od świata wydało się miesiącem w raju, gdzie rytm dnia wyznaczały wschody i zachody słońca oraz szum fal uderzających o rafę. Z lokalną społecznością spędzaliśmy czas na prostych codziennych czynnościach, wciąż mam w ustach smak śniadań: świeżej ryby poisson cru marynowanej w cytrynie i mleku kokosowym, sashimi z tuńczyka, grillowanych krabów czy dojrzałych ananasów. Julien opowiadał nam o swojej młodości – o podróżach z tahitańską orkiestrą po świecie i o tym, jak powrót na Makateę pozwolił mu odkryć jej piękno na nowo. W jego rękach ukulele, na którym grał dla nas, stawało się wehikułem wspomnień. Przy jego akompaniamencie 74-letni mer śpiewał nostalgiczne pieśni. Ostatniego wieczoru Tapu ostrzega nas, że fale będą wyjątkowo wysokie. Sugeruje, byśmy poczekali z powrotem. Pytamy go, czy będzie bezpiecznie, a on z uśmiechem odpowiada: „Oczywiście, że będzie bezpiecznie, ale na pewno nie będzie wygodnie”. Dyskomfort nigdy nas nie odstraszał, więc postanawiamy zaryzykować. Trzy i pół godziny podróży pośród sześciometrowych fal, kurczowo trzymając się burty, to doświadczenie, którego nigdy nie zapomnę. Nasz kapitan kolejny raz udowadnia, że jest wytrawnym wilkiem morskim, tańcząc swoim kutrem między bałwanami z pewnością i gracją. Gdy fale stopniowo łagodnieją, z mocno posiniaczonymi plecami wreszcie zbliżamy się do Rangiroa. Nasza przygoda dobiegła końca, ale wspomnienia z Makatei zostaną ze mną na zawsze. Makatea – jak zaplanować podróż Makatea najlepiej odwiedzać w porze suchej – od maja do października, gdy opady są mniejsze, a temperatury utrzymują się na stałym, tropikalnym poziomie – rzadko spadają poniżej 25°C. Mimo to trzeba liczyć się z wysoką wilgotnością powietrza przez cały rok. Dotarcie na wyspę to prawdziwa przygoda – z Polski należy polecieć do Papeete na Tahiti, np. z Air France (przez Paryż i Los Angeles) lub KLM (przez Amsterdam i Los Angeles), co kosztuje od około 5000 zł. Z Tahiti lub Rangiroa na Makateę można się dostać tylko drogą morską – prywatnym katamaranem lub łodzią (3–4 tys. dolarów) albo tańszą, choć rzadszą opcją – kontenerowcem płynącym z Tahiti co 15 dni. Alternatywą jest transport organizowany przez Juliena i Tapu z Rangiroa (ok. 1300 euro). Polacy nie potrzebują wizy, a na miejscu obowiązuje waluta frank CFP (XPF) – najlepiej przywieźć ze sobą euro lub dolary i wymienić je na miejscu (limit jednorazowej wymiany: 40 tys. franków). Na Makatei praktycznie jedyną opcją noclegową jest zakwaterowanie u Juliena i Tapu, oferujących pełne wyżywienie za 60–100 euro za dobę. Źródło: National Geographic Traveler
Marek Kamiński wraca na bieguny – tym razem z 18-letnim synem. Polski podróżnik po 30 latach ponownie przemierza całą Ziemię
Marek Kamiński to podróżnik ekstremalny i absolutny rekordzista. Jako pierwszy człowiek na Ziemi zdobył oba bieguny samotnie, bez żadnej pomocy. Po 30 latach od tego wydarzenia wyruszył z synem w nową podróż, by sprawdzić, jak zmienił się świat – i my sami. Gdzie jest teraz?
9 grudnia 2025 roku Marek Kamiński rozpoczął roczną ekspedycję z bieguna południowego na biegun północny. Projekt Pole2Pole podzielony jest na 12 etapów, z których każdy dotyczy jednego z wyzwań współczesnego człowieka: samotności, pamięci, klimatu, technologii, odporności, długowieczności czy wspólnoty. Gdy to czytasz, jest właśnie w trakcie 111-kilometrowego marszu przez Antarktydę. Polski podróżnik powtarza swój wyczyn W 1995 roku Marek Kamiński został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa: jako pierwszy na świecie zdobył oba bieguny Ziemi bez pomocy z zewnątrz. I to oba w przeciągu jednego roku! 23 maja 1995 „odwiedził” – chociaż słowo to nie oddaje powagi wyprawie – biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku biegun południowy. 30 lat później powtarza swój wyczyn – daje sobie rok, by przemierzyć trasę z jednego bieguna na drugi. Jego szlak – na którego początku towarzyszy mu wyłącznie syn Kay – prowadzić będzie przez najbardziej kontrastowe miejsca na Ziemi. Od Antarktydy, przez Patagonię, Atacamę i Amazonię, po Spitsbergen, Grenlandię i Kanadę – każde z tych miejsc stanie się metaforą realnych problemów, z którymi mierzymy się jako społeczeństwo. Po co jeszcze raz zdobywać bieguny? Dzisiaj Marek Kamiński nie jedzie po rekord, ale po odpowiedzi. Chce zobaczyć, jak przez 30 lat zmienił się świat, co oferuje nowoczesna technologia, z jakimi problemami zmagają się ludzie oraz – przede wszystkim – poznać własne granice. W 2026 rok będzie wchodził na biegunie: 31 grudnia planowane jest jego zdobycie. – Chciałbym wejść w nowy rok z poczuciem porządku. Że droga, którą przeszliśmy, miała sens i że decyzje podjęte po drodze były właściwe. Na biegunie południowym nie ma miejsca na iluzje – warunki szybko weryfikują wszystko. Jeśli docierasz tam w zgodzie z tym, co robisz, nowy rok może się zacząć od solidnych podstaw – życzy sobie Marek Kamiński. Nie chodzi o bieguny, ale o to, co „pomiędzy” 12 etapów ekspedycji to 12 różnych odpowiedni na pytanie, kim staje się człowiek w świecie, który tak szybko się zmienia. Same bieguny są tylko początkiem i końcem na mapie: prawdziwa opowieść wydarza się „pomiędzy”: na pustyniach, w górach, w dżunglach, na zimnie, w gorącu i w miastach przyszłości, gdzie Marek i Kay będą mierzyć się z samotnością i wspólnotą, pamięcią i zapomnieniem, zaufaniem do technologii i troską o planetę. Łączna trasa dwunastu etapów wyniesie ponad 1000 kilometrów w temperaturach sięgających −40°C. Pierwszy etap – trwający obecnie – odbywa się w pełnej autonomii, na nartach, z ciągnięciem sań z ładunkiem około 120 kilogramów. Biegun południowy – jedno z najtrudniejszych miejsc do życia – stanie się pierwszym testem dla całego projektu. Czy syn i ojciec przekształcą się w równoprawnych partnerów? Co jest największym wyzwaniem na wyprawie? Opowiada sam Marek Kamiński – Warunki Antarktydy są surowe, ale w pewnym sensie przewidywalne – zimno, wiatr i dystans to stałe elementy tej drogi. Wspólna wyprawa z synem to inny rodzaj wyzwania, bo wymaga codziennej uważności na drugiego człowieka i reagowania nie tylko na warunki zewnętrzne, ale też na zmęczenie, emocje i tempo drugiej osoby. Ta podróż bardzo wyraźnie pokazuje, jak relacja wpływa na sposób poruszania się w ekstremalnym świecie – opowiada National Geographic Polska sam podróżnik prosto z bazy Union Glacier. W kolejnych etapach projektu Pole2Pole – już poza Antarktydą – szlak będzie się dalej otwierać. Część wycieczek realizowanych jest we współpracy dodatkowymi uczestnikami. To dzięki temu po raz pierwszy inne osoby mogą dołączyć do wybranych fragmentów tej trasy i doświadczyć ekstremalnych miejsc świata w sposób odpowiedzialny i przygotowany. Informacje o kolejnych etapach i wyprawach są publikowane na bieżąco w ramach projektu Pole2Pole oraz w mediach społecznościowych Marka Kamińskiego: warto je śledzić. Wyprawa Marka Kamińskiego nie tylko łączy bieguny świata, ale przede wszystkim ludzi, emocje i pokolenia – to historia o odporności, autentyczności i wolności wyboru własnej drogi. Jeśli to nie jest inspiracja dla nas wszystkich, to nie wiem, co nią jest. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kontenerowcem przez północny Pacyfik z kapitanem Lechowskim. „Jestem teraz o cztery dni młodszy”
Polski kapitan prowadzi olbrzymi kontenerowiec przez północny Pacyfik. Dziennikarz Paul Salopek dołącza do załogi, by sprawdzić, jak naprawdę wygląda życie na oceanie. Tu każda wachta to rytuał, a każdy błąd może być ostateczny. Jak wygląda życie na pokładzie?
Terminal kontenerowy w Jokohamie, Japonia – 35° 23′ 49″ N, 139° 40′ 46″ E Spis treści: Cyfrowe czasy na kontenerowcu Czas na załadunek! Reporter na niezwykłym szlaku Statek wielkości dzielnicy Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Kobiety na statkach? W labiryncie samotności Morskie podróże przodków człowieka Na statku zegarki są bezużyteczne Powolny rejs dla klimatu – Morze nigdy się nie zmienia – tak mówi Wojciech Lechowski. Kapitan statku handlowego z polskiego wybrzeża Bałtyku. Szyderczo pogodny. Przyjazny. Barczysty, ciężkiej kości – i, jak to bywa u oficerów po latach na morzu, nieco „niewyćwiczony”. Lechowski ma skłonność do takich sentencji. To lakoniczny tik dowódcy. Chodzi mu o coś prostego. Jednego dnia wieje wiatr. Następnego rosną fale. Prądy subpolarnego wiru krążą po Pacyfiku tylko w jedną stronę – zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Arktyka szarzeje na pięćdziesiątym równoleżniku. Metaliczne niebo. Grafitowe morze w pobliżu Aleutów. Ten filtr pozbawia naturę reszty kolorów i nic nie wskazuje, by miało się to kiedykolwiek zmienić.Wobec takich pierwotnych sił słonej wody ludzkie sprawy wydają się chimeryczne, niespokojne, ulotne, mizerne, a nawet absurdalne. Cyfrowe czasy na kontenerowcu Morze nigdy się nie zmienia. Trzy dekady temu, gdy Lechowski był gładkolicym kadetem, na statkach pracowali radiotelegrafiści i stolarze. Dziś życie na morzu jest zupełnie inne. Scyfryzowane. Zautomatyzowane. Skonteneryzowane. Na pokładach gigantycznych jednostek, takich jak te, którymi dowodzi Lechowski, technologia zmniejszyła liczebność załóg o połowę – z ponad czterdziestu do około dwudziestu pięciu osób. Natychmiastowa łączność sięga dziś każdego horyzontu. Korporacyjni traderzy, państwowi regulatorzy, a nawet zaniepokojony hodowca z Hokkaido, wysyłający paletę wołowiny Wagyu do Kalifornii, mogą w każdej chwili śledzić pozycję dowolnego frachtowca. Dzięki satelitom robią to niemal w czasie rzeczywistym. Potrafiliby nawet wskazać punkt, w którym kapitan Lechowski znajduje się w tej chwili. Stoi na mostku nawigacyjnym Maersk San Vicente. Kontenerowca klasy NeoPanamax, zacumowanego w Jokohamie, dokładnie przy nabrzeżu MC4. Przez panoramiczne okno z grubego szkła Lechowski spogląda w dół. Powoli popija kawę z białego kubka. Wszystko robi spokojnie i rozważnie. Jakby dźwigał na barkach cały ciężar statku o wyporności 112 224 ton. Daleko poniżej rozciąga się pokład. Jest tak długi, jak wysoka jest Wieża Eiffla. Czas na załadunek! Suwnice bramowe ładują i wyładowują setki kontenerów. Te kanciaste jednostki ładunkowe, wielkości wagonów kolejowych, stoją w ładowniach w stosach po siedemnaście sztuk. Dokładnie 4 439 kontenerów, wypełnionych produktami konsumenckimi, dobytkiem, surowcami i komponentami produkcyjnymi, przepłynie Pacyfik do Ameryki Północnej. Operacja sztauowania jest złożona, a zarazem zdumiewająco szybka. Trwa zaledwie kilka godzin. Komputer pokładowy w praktyce buduje sześcienną górę ładunku. Układa ją w precyzyjnej konfiguracji, tak by dało się ją później rozebrać równie drobiazgowo w kolejnych portach – w Kanadzie, Chinach, Korei Południowej, a dwa miesiące później znów w Japonii. Dźwigi na nabrzeżu unoszą się ku niebu na wysokość trzydziestu pięter. Dwudziestotonowe kontenery kołyszą się jak klocki Lego. Reporter na niezwykłym szlaku Jestem tu mniej niż przypisem w tym wirującym, tytanicznym balecie. Jestem dziennikarzem, który przemierza planetę pieszo, a na statku „przesuwa” zaledwie osiemdziesiąt kilogramów masy. Trzynaście lat temu wyruszyłem z Etiopii, by odtwarzać szlaki naszych koczowniczych przodków z epoki kamienia. Rozmawiam z ludźmi. Notuję to, co widzę po drodze. Teraz, gdy dotarłem do ostatniego skraju Azji, skończył mi się stały ląd. Wsiadam więc „na stopa” do Ameryk na Maersk San Vicente. Osobliwości mojej wyprawy nie robią na Lechowskim szczególnego wrażenia. Z przypływem morze wyrzuca na brzeg rozmaite głupoty. Morze nigdy się nie zmienia. – Może pan korzystać z naszej siłowni – mówi bez cienia sarkazmu. – Żeby utrzymać formę. Spójrzcie na statek. Pomalowany na basenowy błękit kadłub wyrasta nad dokami w Jokohamie jak stalowe tsunami. Nad relingami pokładu piętrzy się kolejna ściana kontenerów – pomarańczowych, szarych i czerwonych. A jeszcze wyżej wznosi się przeszklona sterówka. Pływające biuro Lechowskiego. Statek wielkości dzielnicy Mrużę oczy, patrząc w górę. Mój żółty plastikowy kask, wymagany przez japońskie władze portowe, spada z głowy i wiruje po betonowym nabrzeżu. Według najnowszych inżynierskich miar Maersk San Vicente to zaledwie kontenerowiec średniej wielkości. A jednak jego skala – fantastyczna, przerysowana, willego-wonkowa – nie daje się przyjąć jako coś zwyczajnego. Statek ma trzysta metrów długości od dziobu do rufy. To mniej więcej długość czterech przecznic. Jeśli przebiegniesz osiem okrążeń wokół pokładu, zrobisz pięć kilometrów. Maszynownia jest oświetloną jak hala jaskinią wewnątrz kadłuba, przestronną jak hangar dla samolotów pasażerskich. Silnik napędza śrubę tak szeroką, jak długość szkolnego autobusu. Każdy z dziewięciu tłoków ma wysokość silosu zbożowego i waży ponad pięć ton. Przy pełnej mocy Maersk San Vicente rozwija niemal pięćdziesiąt tysięcy koni mechanicznych. Aleksander Wielki podbił większość Eurazji kawalerią liczącą sześć tysięcy koni. Kotwica statku jest cięższa niż dziesięć samochodów osobowych. Właścicielem i operatorem Maersk San Vicente jest druga co do wielkości firma żeglugowa świata – A.P. Møller–Maersk z siedzibą w Kopenhadze. Ten statek jest jedną z co najmniej pięćdziesięciu siedmiu tysięcy jednostek handlowych pływających dziś po oceanach. Ta międzynarodowa flota – kontenerowce, masowce, tankowce, barki – działa jak czerwone krwinki w ekonomicznym ciele planety. Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Dziewięćdziesiąt procent towarów handlowanych ponad granicami sunie po cienkiej błonie oddzielającej dwa „płyny”. Wodę morską i powietrze. W zasadzie wszystko, co importujesz – co jesz, nosisz, czym jeździsz, czym urządzasz dom, czym się bawisz, czym się leczysz, w czym grzebiesz zmarłych, czego pożądasz i czym gardzisz – trafia do twojego życia statkami towarowymi. Bez tej wodnej karawany współczesna kultura konsumpcji skurczyłaby się, stanęła i po prostu by się zawaliła. A jednak 1,9 miliona marynarzy, którzy podtrzymują w ruchu ten ogromny taśmociąg globalizacji, pozostaje anonimowych. Niedostrzeganych. Niemal niewidzialnych. Gdzie są kinowe hity osadzone na mostku? Gdzie są szanty o kontenerowcach? Bestsellery o marynarce handlowej? Memy z morza? – Znajomi w domu wciąż pytają, czy widuję piratów – mówi John Cruz, uprzejmy pierwszy oficer na Maersk San Vicente. Przykłada dłoń do oka, udając piracką przepaskę. – To chore. Nikt nie rozumie naszego świata. Cruz jest romantykiem. Czwartego dnia po wypłynięciu z Jokohamy zabiera mnie na skrzydło mostka. To odsłonięty pomost wysoko nad pokładem. Stoi w rozkroku jak na szczycie góry. Wiatr o prędkości około pięćdziesięciu sześciu kilometrów na godzinę szarpie mu włosy. W dłoniach trzyma staroświecki sekstant wygrzebany z szuflady. Chce pokazać, jak dawniej „łapało się” słońce do nawigacji astralnej. To gest pamięci. Ukłon w stronę sztuki żeglarskiej sprzed radarów dopplerowskich, GPS-u, korporacyjnego zarządzania i karaoke dudniącego w mesie rekreacyjnej. Tylko że ta nostalgia jest zbędna. Magia wody pozostaje. Morze nigdy się nie zmienia. Tamtej nocy leżę w swojej ascetycznej kabinie i nie mogę zasnąć. Tysiące kontenerów ociera się o siebie w ładowniach. Przez stalowe grodzie dochodzi jęk i skrzypienie. Cicha, żałosna symfonia, gdy statek napręża się i wygina na równinie wody. Może tak brzmiało stado dinozaurów. Kobiety na statkach? Kreskówkowe tablice BHP na Maersk San Vicente pokazują kobiety-marynarzy. Filmy szkoleniowe również je uwzględniają. Ogłoszenia w mesie załogi, małym saloniku wypełnionym majonezem z Emiratów, pakistańskim dżemem porzeczkowym, filipińskimi krakersami i słoikami Nutelli, ostrzegają surowo przed molestowaniem seksualnym. Tylko że na kontenerowcu nie ma kobiet. W całej załodze A.P. Møller–Maersk kobiety stanowią zaledwie siedem procent. Nawet ta ponura liczba uchodzi za sukces. W skali globalnej mniej niż dwa procent marynarzy to kobiety. Ocean pozostaje głęboko męską enklawą. Maersk San Vicente obsługuje dwudziestu jeden mężczyzn. Mają od dwudziestu kilku do pięćdziesięciu kilku lat. Ich paszporty odzwierciedlają powojenną zmianę w branży. Rekrutację z obszarów tańszej siły roboczej – Filipin, Indii, Polski, Chin. Wielojęzyczna załoga porozumiewa się przy stole w „Seaspeak”. To skrócona, wędrowna odmiana angielskiego. Jako włóczęga czuję się w niej jak w domu. Podpisują kontrakty na trzy do dziewięciu miesięcy. Pracują, śpią i odpoczywają wewnątrz olbrzymiej fabryki, która wymaga stałej uwagi. Sekwencyjne życie na morzu Czas jest tu bezlitośnie podzielony na wachty. Śniadanie o siódmej trzydzieści. Obiad o jedenastej trzydzieści. Kolacja o siedemnastej trzydzieści. Dwie przerwy na kawę. Z bliskimi rozmawiają przez satelitarny internet. Bez filmów. Bez gier. Beżowe korytarze części mieszkalnej są czyste i stale oświetlone. Porządek i maniery nie są tu grzecznością. Są koniecznością. Koszt pomyłek na morzu bywa niemal tak nieodwracalny jak na orbicie. Żyją z szefem. Poznajcie Dana Johna Caballero. Ma dwadzieścia dziewięć lat. Jest krępy. Zdeterminowany. Bez owijania w bawełnę – do bólu bezpośredni. Jest drugim oficerem na Maersk San Vicente. – Chcę wkrótce zostać kapitanem – mówi rzeczowo. – Mam marzenia. Na początku kariery Caballero musiał porzucić płonący kontenerowiec. Pamięta dym. Krzyki. I skok przez reling jak z wysokiego klifu. Spadanie, spadanie, spadanie w kłębiące się fale poniżej. Katastrofa wydarzyła się na starszej jednostce, w innej firmie, na innym oceanie. Caballero pisze o tym książkę. Stuka w ekran smartfona podczas przerw w brutalnej środkowej wachcie, od północy do czwartej nad ranem. Co dwanaście minut na zaciemnionym mostku rozlega się automatyczny alarm. Jego metaliczny brzęk wstrząsa oceaniczną ciemnością. Caballero wstaje z fotela kapitana i wycisza go, naciskając czerwony przycisk. Alarm ma utrzymać wachtowego w czujności. Caballero pochodzi z Cebu. To filipiński port, w którym Ferdynand Magellan postawił krzyż, zanim zginął od ciosu lokalnej szabli. Od cebuano sugbú nazwa miasta oznacza „zanurzać się w wodę”. Albo poznajcie Sagara Pandeya. Przez dekadę kręcił reklamy i seriale w Bombaju. Potem pandemia zdusiła rynek. Zlecenia wyschły. Jego ojciec był marynarzem, więc Pandey, mając dwadzieścia pięć lat, wrócił do rodzinnego fachu. Akordeon jego czoła gra pieśń frustracji, gdy o tym mówi. Towarzyszę mu podczas wachty. Pandey jest marynarzem pokładowym. Intensywny. Szczupły. Żartobliwy. Z gawędziarskim zacięciem showmana. Na plecach kombinezonu wypisał swoje nazwisko, wstawiając znak dolara zamiast litery „S”. W labiryncie samotności Ten ogromny statek to labirynt samotności. Nadbudówka, sześć pokładów korytarzy z drzwiami kabin, kambuz, sale narad oficerskich, pralnia i prowizoryczny sklepik, przechodzi w puste przemysłowe przejścia oplatane rurami parowymi i kablami elektrycznymi. Sufity nad zamkniętymi ładowniami są tak wysokie, że giną w mroku. Łańcuchy kotwiczne, z ogniwami długimi jak moje ciało, zwijają się w schowkach, które pomieściłyby dwupiętrowy budynek. Wszystko pomalowano w wesołe, lunaparkowe kolory. Strażacką czerwień. Limonkową zieleń. Śnieżną biel. Kombinezony załogi są granatowe. Plastikowe kaski fosforyzująco żółte. To jak spacer po elementarnym obrazie Mondriana, który delikatnie kołysze się pod stopami. Pytam Pandeya o ten himalajski stos ładunku. Nie sposób uciec od apokaliptycznych fantazji. Jak długo przeżylibyśmy we dwudziestu dwóch, odcięci od lądu, na statku wielkości wieżowca, obładowanym tonami nieskończonych możliwości. Może chłodniczymi kontenerami szampana. Skrzynkami kiwi. Paletami telefonów. Ciężarówkami żwirku dla kotów. – Mamy spis – wzrusza ramionami Pandey. – Ale kogo to obchodzi. Nasza robota to to przewieźć. Słyszę tę odpowiedź od innych członków załogi. Jak listonosze koncentrują się na procesie. Pandey skuwa popękaną farbę z pokładu elektrycznym skalerem. Narzędzie kręci szczotką ze stalowych igieł z prędkością do pięciu tysięcy obrotów na minutę. Piszczy na metalu w tym, co Pandey nazywa nigdy niekończącą się wojną marynarza z rdzą. Wkłada w to całe ciało. Lecą iskry. Na tle nieprzeniknionego, szarego horyzontu Pacyfiku mógłby być Argonautą Jazona. Albo mnichem w łodzi świętego Brendana. Albo żeglarzem holocenu, odpływającym od lodowatej fali Beringii. Jedyny starszy zawód człowieka to polowanie i zbieractwo. Pandey wciąż robi filmy. Wrzuca na YouTube figlarne vlogi z postoju w portach Wietnamu, Malezji i Panamy. Dzięki wydajności konteneryzacji zejścia na ląd skurczyły się z dni do godzin. – Ludzie w domu nie rozumieją poświęceń – mówi. – Dla nich to film. „Ale super, zobacz te sztormy”. Tylko że to nie jest super. Bywa ciężko. Nie widzisz rodziny przez miesiące. Są tu faceci z dziećmi, które mają rok albo dwa. Oglądam ich filmiki. Dzieci zaczynają płakać. Pandey przechodzi na wiadro i pędzel. Pokrywa świeżo oczyszczony metal polimerową powłoką. Materiał chemicznie odbudowuje się po zarysowaniu. Marynarze nazywają go farbą samoleczącą. Nigdy nie znajdziemy najstarszego statku. Artefakty, które pływają, rzadko przetrwają. Na pewno nie w skali czasów najwcześniejszych ludzkich migracji. Jeszcze niewiele ponad sto lat temu większość łodzi była drewniana. Drewno gnije. Rozpada się. Znika. Morskie podróże przodków człowieka Około pięćdziesięciu tysięcy lat temu Homo sapiens dotarł do Australii. Nikt nie wie, jak. Być może na tratwach z bambusa. Ta sama logika dotyczy pierwszego zasiedlenia Ameryk ponad piętnaście tysięcy lat temu, w czasie interglacjalnego ocieplenia. Coraz więcej dowodów wskazuje na wędrówki wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Być może początkowo łodziami obciągniętymi skórą, podobnymi do inuickich kajaków. – Wiemy, że ludzie budowali i używali jednostek pływających trzynaście tysięcy lat temu – pisze Jennifer Raff w książce „Origin. A Genetic History of the Americas”. – Na wyspie Santa Rosa u wybrzeży Kalifornii znaleziono szczątki człowieka z tego okresu. Żeby tam dotrzeć, potrzebna była łódź. Svante Pääbo, szwedzki paleogenetyk i noblista, zadaje w związku z tym inne pytanie. Dotyczy ono nie technologii, lecz umysłu. Neandertalczycy, nasi najbliżsi przedludzcy krewni, stali jego zdaniem przez setki tysięcy lat zakłopotani na plażach. Nie wyobrażali sobie ani nie odważyli się przekroczyć otwartej wody. Homo sapiens zrobił coś innego. Musiał wiosłować ku pustym horyzontom. – To dopiero w pełni współcześni ludzie zaczynają zapuszczać się na ocean, gdzie nie widać lądu – mówi Pääbo. – Oczywiście potrzebna jest technologia. Trzeba mieć statki. Ale jest w tym też, lubię tak myśleć, odrobina szaleństwa. Ile osób musiało wypłynąć i zniknąć na Pacyfiku, zanim znaleziono Wyspę Wielkanocną? To absurd. Po co to robisz. Dla chwały. Dla nieśmiertelności. Z ciekawości. Na statku zegarki są bezużyteczne Maersk San Vicente jest koniem roboczym handlu. Jest też wehikułem czasu. Podczas naszej jedenastodniowej przeprawy przez północny Pacyfik przecinamy siedemnaście stref czasowych. Co to oznacza. Że zegarki stają się bezużyteczne. Że czas się rozpuszcza. Że sen wycieka. Błąkam się po korytarzach o każdej porze, zdezorientowany, jakby przykryty mgłą źle zsynchronizowanych neuronów. Ta część mózgu, która odpowiada za poczucie czasu, rozciąga się jak rozgrzana guma. Moje ciało pozostaje zsynchronizowane z czasem Japonii. Mój umysł funkcjonuje według strumienia wiadomości z pracy, przywiązanych do Alaski. Do tego dochodzi jeszcze „czas statku”. Zgodnie z obliczeniami, które rozumie tylko kapitan Lechowski, zegary przesuwa się jednym przyciskiem na mostku. Czwartego dnia na morzu popołudnie skraca się o trzy godziny. Szóstego dnia znikają kolejne dwie. I tak dalej. Załoga zachowuje w ten sposób sprawiedliwy rytm wacht, gdy połykamy strefy czasowe, sunąc na wschód ku świtowi. Jest jeszcze „czas naturalny”. Wystarczy spojrzeć przez bulaj. Światło albo ciemność wyznaczają godzinę. Jednego ranka jest czas filipiński. Dwa popołudnia później robi się czas Vanuatu. Przecinając linię zmiany daty, biegnącą wzdłuż sto osiemdziesiątego południka, cofamy się do wczoraj. – Siedem przejść na wschód. Jedenaście na zachód – rozmyśla Lechowski. – Wychodzi mi, że jestem teraz o cztery dni młodszy. Powolny rejs dla klimatu Kapitan Lechowski prowadzi jednostkę w trybie bardzo wolnego rejsu, tak zwanego super slow steaming, w stronę Prince Rupert w Kanadzie. Rzadko przekraczamy czternaście węzłów, czyli około dwudziestu sześciu kilometrów na godzinę. Służy to dwóm celom. Ograniczeniu emisji i zmniejszeniu rachunku za paliwo do około dwustu pięćdziesięciu tysięcy dolarów. Pewnej nocy przepływamy przez galaktykę chińskich kutrów na kałamarnice. Potężne lampy na ich pokładach wabią zdobycz i barwią fale na nienaturalną zieleń. Flota rybacka kroi ciemność jak pływające miasto. Przepływamy nad górą podmorską Daiichi Kashima. To zatopiony wulkan, którego szczyt wznosi się trzy i pół kilometra ponad abisalną równinę oceanu. Płyta pacyficzna wsuwa się tu w płaszcz Ziemi w tempie mniej więcej szerokości dłoni rocznie. Skutkiem są częste trzęsienia ziemi. Dzień później mijamy na północnym horyzoncie lejek szarego dymu. Kontenerowiec pod banderą Liberii, przewożący trzy tysiące chińskich samochodów, płonie. Załoga opuściła statek. Inne jednostki zawracają na ratunek. Widzimy wieloryby. Ptaki pelagiczne. Wschodzi pełny, żółty księżyc nad węglowym morzem. Jego blask szkli się na falach jak wypolerowany obsydian. Na południe od Aleutów pojawia się w dzień drugi „księżyc”. Ogromna biała kula osadzona na wysokiej, czworokątnej podstawie. To amerykański morski radar SBX. Cała konstrukcja wznosi się siedemdziesiąt metrów ponad fale. – Jest w ciszy radiowej i nie pokazuje się w systemie AIS – mówi pierwszy oficer Cruz. – Podejrzewamy, że monitoruje starty rakiet w Korei Północnej. – Nie zbliżamy się – mruczy kapitan Lechowski, mrużąc oczy za lornetką. Dziesiątej nocy na morzu wpływamy na wody Kanady. Na smoliście czarnym mostku ekrany radarów pokazują elektroniczne mgławice. Punkty pojawiają się i znikają. Konstelacje rozkwitają, rozpadają się i znów wynurzają na cyfrowych wyświetlaczach. To kosmos stworzony przez człowieka. Błyszczące punkty są wierzchołkami fal odbijających sygnały radaru. Fale są spłaszczane pod ogromnym dziobem statku. Nawet ich nie czujemy. Przywozimy wszystko. To mężczyźni zebrani razem przez suszę i pandemie. Przez konieczność i przypadek. Przez ekonomię i geografię. Ich wspólna przestrzeń to mostek, maszynownia, pokład. Ich wspólny czas to wachty. Ich wspólny język to skrócony angielski. Ich wspólny los to ruch. Te błyszczące punkty na radarach są tylko wierzchołkami fal. Fale odbijają elektromagnetyczne impulsy wysyłane przez statek. Ukazują się na ekranach jak sztuczne gwiazdy. Gasną. Wracają. Migoczą. Pod ogromnym dziobem Maersk San Vicente woda spłaszcza się i ustępuje. Nie słyszymy jej. Nie czujemy. Statek idzie dalej. Przywozimy wszystko. Morze nigdy się nie zmienia. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Polski youtuber jako 27. Polak zdobył Koronę Ziemi. Rozmawiamy z Kubą „Patecem” Pateckim o tym, co trzeba mieć w sobie, by sięgać szczytów
„Uważaj, o czym marzysz” – ostrzega mnie Kuba Patecki na początku naszej rozmowy. Ostrzeżenia tego trudno jednak nie traktować jako zachęty: podróż 28-latka – i zdobycie rozszerzonej Korony Ziemi w 1,5 roku – jest dowodem na to, jak daleko może zaprowadzić nas determinacja i pielęgnowana w sobie ciekawość świata. Czego możemy się od niego nauczyć?
Spis treści: Kuba w krainie Youtube'a O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Wszystko za Koronę Ziemi Jak się nie bać podróżowania? Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik, turysta wysokogórski, „profesjonalny amator”. Tak sam siebie określa w naszej rozmowie Jakub Patecki, twórca treści internetowych (mówiąc bardzo szeroko), znany z hartu ducha i… robienia rzeczy pozornie niemożliwych. Ultramaratony, nurkowania w Oceanii, dokumenty o afrykańskich zwierzętach, zwiedzanie sowieckich baz kosmicznych czy w końcu… wspinaczka wysokogórska. Najświeższy zdobywca Korony Ziemi – najwyższych szczytów każdego z kontynentów – dokonał wyczynu, który w historii udał się tylko 26 Polakom. Patec dołączył do grona wielkich himalaistów i opowiada National Geographic Polska o tym, jak wyglądała jego podróżnicza droga, której część śledzić mogliśmy na Youtube. Kuba w krainie Youtube’a O „Patecu” w podróżniczym świecie zrobiło się naprawdę głośno w czerwcu 2024 roku, w którym na Youtube ukazała się jego seria na temat zdobywania Mount Everest. To wtedy w oczach wielu przeistoczył się z internetowego „śmieszka” w prawdziwego zdobywcę. Podróżowanie stało się częścią jego życia jednak dużo, dużo wcześniej. – Kochałem podróżować od dzieciaka. To wszystko zaczęło się chyba od mojej mamy i cioci, od których dostałem książki Alfreda Szklarskiego. No i zaczęliśmy czytać: od „Tomka w krainie kangurów”, po inne powieści […] rodzice wpoili we mnie ciekawość świata. W czasach liceum umawialiśmy się z chłopakami na wyzwania autostopowe, np. z Krakowa do Gdyni, a gdy tylko miałem możliwość jeździłem na wymiany uczniowskie: na Cypr gdy miałem 15 lat, potem do Japonii czy do Indii. Starsze rodzeństwo motywowało mnie, żebym – gdy tylko mogę – wybierał jak najbardziej egzotyczne kierunki – opowiada Kuba. Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Podróże stawały się coraz bardziej ekstremalne, a w międzyczasie Kuba zaczął także tworzyć na Youtube. Kontent był z początku nieco mniej podróżniczy, ale wkrótce zew przygody wyszedł na pierwszy plan: ukazały się między innymi materiały z jego pełnego emocji i wyzwań, kilkudniowego zwiedzania opuszczonego sowieckiego kosmodromu w Kazachstanie. Jeśli ktoś jest ciekawy śladów myśli technicznej zza naszej wschodniej granicy, to zdecydowanie warto je nadrobić. – Trzeba uważać, o czym się marzy – śmieje się podróżnik. – Wkrótce zobaczyłem, jak wielkie mam ciągoty do „przeżywania”. Uświadomiłem sobie, że gdy tylko coś mi się spodoba, to nie ma siły, która mnie powstrzyma, by to mieć, zrobić, przeżyć. O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Alpinizm nigdy nie był jednak konikiem Pateca – twórca podróżował wcześniej po bardziej „płaskim” terenie, eksplorował naturę czy poznawał egzotyczne kultury. Przygotowywał się także do wielu wyzwań sportowych, np. do ultramaratonu. Skąd w takim razie pasja do gór? – Podczas jednego z wyjazdów, z moim przyjacielem Marcinem „Pawbeatsem” Pawłowskim zdobyliśmy górę Synaj (2285 m n.p.m.). Na szczycie pomyślałem, że… fajnie byłoby zdobyć Mount Everest. Do tej pory nie byłem jednak górołazem – chodziłem na wycieczki po Górach Sowich z PTTK czy w liceum, więc ta „zajawka” prawie nie istniała. Te góry pojawiły się trochę z tego, że uwielbiam sport i lubię podróżować, a ja postanowiłem to połączyć […] Szczyty znajdują się zwykle w tych miejscach, w których jest ciekawie, które są trochę odizolowane. Do takich zawsze mnie ciągnęło – wspomina Kuba. Jak przygotować się na najwyższą górę świata? – Nie od razu można wspiąć się na Mount Everest. Po Synaju wybraliśmy się na Island Peaka – sześciotysięcznik w Himalajach – oraz na Ama Dablam. Nie przygotowywałem się do tej wyprawy zbyt mocno: miałem dosyć solidną bazę kondycyjną z biegania, jednak nie wiedziałem wtedy jeszcze, że chodzenie po górach bardzo się od niego różni […] Mogę śmiało powiedzieć, że dostałem mocny „wycisk” podczas tej wyprawy. W tamtym momencie zrozumiałem, że koniec z „amatorskością” moich podróży. Ze szczytu Ama Dablam widziałem Mount Everest i wiedziałem, że samo szczęście nie pomoże mi się tam dostać. Należało rozpocząć treningi. Kuba współpracował ze specjalistami, którzy pomogli mu jak najlepiej przygotować się na wyzwanie, jakie stanowiły wysokie góry. Konieczne było też „pilnowanie michy”. Jednym z ciekawszych elementów przygotowań, o których od niego usłyszałem, było… trenowania jelita. Chodzi o to, by przyzwyczaić żołądek do pracy podczas wysiłku – na siłownianych „schodach” je się żelki, je się banany. Jak w górach. – Muszę powiedzieć o tym, że nie da rady wejść na Everest bez treningu. Nie nazwę siebie profesjonalnym sportowcem, ale trening i okres przygotowawczy trwał około 7–8 miesięcy. Trzeba było drastycznie zmienić tryb życia. Realnie, przez aktywność fizyczną, przygotowywałem się 6 lat – ostrzega Patecki. Czy w dzisiejszych czasach każdy może zdobyć Mount Everest? – Ja nie mam problemu z tym, że ludzie będą mówili, że mnie szerpowie „wnieśli”, że w dzisiejszych czasach „każdy to może”. Wiem realnie, że tak nie jest, że rzeczywiście jest bardzo ciężko. Widziałem na własne oczy ludzkie tragedie. Zależy mi na tym, żeby ludzie nie myśleli, że można „pójść” sobie bez przygotowania na górę: nawet taka Śnieżka może dać popalić. Ludzie mogą się śmiać, ale Szerpowie bardzo mi pomogli – bez ich wiedzy nie udałoby się zdobyć szczytu. Nawet jednak z nimi w górach trzeba bardzo uważać – podkreśla. – Ja zostawiam sportowy aspekt sportowcom. Jak najbardziej: wszedłem na Everest z tlenem, z pomocą szerpów, w zorganizowanej wyprawie. Widziałem w jej trakcie wiele osób, które musiało zawrócić: przez odmrożenia, nieprzygotowanie. Jedna osoba z mojej wyprawy niestety zginęła. Jak nie stracić motywacji wchodząc na szczyt? W górach ważne jest poczucie celu. Może to być próba przezwyciężenia własnych słabości, pragnienie udowodnienia czegoś światu, ale może też być – jak w przypadku Kuby – chęć przekucia zdobywania szczytu w coś dobrego. – Podczas zdobywania Everestu zorganizowaliśmy zbiórkę na Fundację Cancer Fighters. Wiedzieliśmy, że akcja zdobywania szczytu będzie dosyć głośna, więc chcieliśmy to wykorzystać, by pomóc dzieciom z nowotworem. Od jednej z podopiecznych fundacji – małej Mai – dostałem rysunek, który wziąłem na szczyt Everestu: przedstawiał naszą dwójkę na szczycie świata. Dodawał mi mnóstwo siły i otuchy, gdy myślałem, że już nie dam rady. Wiedziałem, że muszę to zrobić – jeśli nie dla siebie, to dla niej. Podczas wypraw zebraliśmy ponad milion złotych. Wszystko za Koronę Ziemi Mówi się, że ze szczytu Everestu widać cały glob. Kuba Patecki musiał zobaczyć z niej pozostałe góry innych kontynentów, bo to tam wpadł mu do głowy pomysł, by zdobyć Koronę Ziemi. – Po Evereście pomyślałem sobie, że chwila: kocham góry, kocham podróże, zróbmy ten projekt Korony Ziemi – uśmiecha się na wspomnienie młody podróżnik. Szczęśliwie wszystko się udało, i to w wyjątkowo szybkim tempie: wszystkie szczyty – poza Mount Everest – Patec zdobył w 2025 roku. Do zdobycia – w pełnym, tzw. „messnerowskim” wymiarze Korony Ziemi – został więc Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Oceanii (4884 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Mount Blanc w Europie (4805 m n.p.m.), Góra Kościuszki w Australii (2228 m n.p.m.) oraz Elbrus na granicy Azji z Europą (5642 m n.p.m.). Kuba na białym lądzie, czyli jak się zdobywa Antarktydę? – Mount Vinson wymaga ogromnych kosztów. Nie wynika to jednak z monopolu, ale problemów z logistyką. Antarktyda jest odrealniona, panuje tam iście laboratoryjny klimat. Codziennie był dzień: słońce nie zachodziło nawet na minutę. To utrudniało regenerację, odpoczynek. Trafiliśmy jednak wspaniałą pogodę: chociaż było bardzo zimno, to temperatury w bazie wynosiły −10 stopni. Idzie się przyzwyczaić – śmieje się Patec, dodając, że kalesony są jego ulubionym elementem garderoby. Sympatia do nich z pewnością pomaga. – Na Antarktydzie zachwyciły mnie także pingwiny. Na lądzie nie mają naturalnych wrogów, więc były ciekawskie, podchodziły do kamery. Od razu wskoczyły na podium moich ulubionych zwierząt. Cieszę się, że o nich rozmawiamy, bo przypomniałem sobie, jak bardzo je uwielbiam. Chciałbym, żeby każdy przeżył spotkanie z nimi – uśmiecha się podróżnik. Kuba w Ameryce Południowej, czyli latynoska lekcja pokory – Prosto z Vinsona poleciałem do Argentyny. Tam czekała na mnie Aconcagua. Co ciekawe, wydawało mi się, że po Evereście już każdy szczyt będzie prosty. Jak bardzo się myliłem! Dostałem kolejną lekcję, że to nie wysokość, a warunki grają główną rolę przy zdobywaniu szczytów. Gigantyczne wiatry sprawiły, że większość grup nie dotarła na górę. Tylko 3 grupom z około 15 udało się to zrobić, a nasza była jedną z tych, które zdobyły szczyt. Prowadzeni przez gauchos, argentyńskich kowbojów, weszliśmy na Aconcaguę. Po sukcesie świętowaliśmy w otoczeniu śpiewów, wina, tańca i steków. Kuba w indonezyjskiej dżungli, czyli wejście na Piramidę Carstensza – Piramida Carstensza to najbardziej niedostępna góra z całego zestawu Korony Ziemi. Znajduje się w indonezyjskiej części Papui i była zamknięta przez bardzo długi czas. Lokalne plemiona zdenerwowały się, że turyści nie korzystają z ich usług… i zaczęły porywać ludzi. Jedynym sposobem jest ich ominięcie i podlecenie do bazy, w której są żołnierze z bronią, helikopterem. To dosyć „nieładny” sposób zdobywania góry: lecisz z poziomu morza na niemal 4000 m n.p.m., a następnego dnia robisz 1000 metrów. To zaprasza do choroby wysokościowej. A to góra bardzo techniczna, wymaga „via ferratowego” podchodzenia. Mieliśmy dużo szczęścia, bo góra zaraz potem została zamknięta: zdobywający ją turyści zginęli. Kuba w Afryce, czyli turystyka wysokogórska w pełnej krasie – Kilimandżaro pokazało mi turystyczną część gór. Sam padłem tego trochę ofiarą: chciałem koniecznie zdobyć najwyższy szczyt na każdym kontynencie. Włączył się konsumpcjonizm, także przygodowy […] Zobaczyłem tam jednak, jak wygląda prawdziwa „turystyka wysokogórska. Widziałem jak przewodnicy „targają” nieprzytomnych ludzi na szczyt, robią im zdjęcie, a potem ich ściągają. Tam się sprzedaje zbyt krótkie, 6-dniowe wyprawy, które nie dają możliwości przyzwyczaić się do wysokości. Realnie warto podczas podejścia na Kilimandżaro zarezerwować sobie około dwóch tygodni. Ze względu na tempo wielu ludzi tam umiera. Bardzo ostrzegam przed tą górą. Kuba na tropie zimna, czyli Denali (lub Mount McKinley) – Denali jest uznawane za jedną z najtrudniejszych gór z Korony Ziemi właśnie przez swój ekspedycyjny charakter. Miałem okazję pojechać tam z Osawaldem Rodrigo Pereirą, czyli himalaistą przez duże „H”. Jedzie się tam na trzy tygodnie, przechodzimy przez lodowiec, taszczymy wszystkie ciężary na plecach czy na saniach. Nie dolatuje tam helikopter. Przez całą podróż musieliśmy nosić także swoje „kupki”. Na Denali jest przenikliwie zimno: wszystko przez wiatry i wilgotność. Na szczyt dociera tylko 25% osób. Kuba na szlaku Kordiana, czyli relaks w Alpach – Mount Blanc zdobyłem, by mieć czyste sumienie: chciałem zrobić tzw. Rozszerzoną Koronę Ziemi. Poszliśmy trasą 3M, która jest uznawana za ciekawszą, nie polega tylko na dreptaniu po śniegu. To bardzo przyjemna góra, a wejście na szczyt Europy miało wymiar symboliczny. Przepiękne miejsce. Kuba w krainie kangurów, czyli polski akcent Korony Ziemi – By zmierzać do celu pojechałem do Australii zdobyć Górę Kościuszki: szczególnie ciekawy był dla mnie Polski akcent, bo szczyt został nazwany w ten sposób przez naszego rodzimego podróżnika, Pawła Edmunda Strzeleckiego. Niewielką wysokość odkupiłem wspaniałymi widokami. Została jednak jeszcze jeden szczyt. Kuba na wojennej ścieżce, czyli szczyt w terytorium Rosji – Ostatnim ze szczytów Korony Ziemi został Elbrus. To najwyższy szczyt Europy, ale niefortunny ze względu na swoje położenie: znajduje się na terytorium Rosji. Polacy nie są przez nich szczególnie mile widziani: zwłaszcza w czasie panującej w Ukrainie wojny. Problemy pojawiły się już na granicy gruzińsko-rosyjskiej. Byliśmy tam przesłuchiwani, przetrzymywani przez wiele godzin – poważnieje Patecki. – Długo nas przepytywali, zabrali nam telefony: mieliśmy je do wymiany, bo na pewno zainstalowali nam jakieś rzeczy. Dość powiedzieć, że gdy nam je oddali, wszystkie aplikacje były w języku rosyjskim i ewidentnie je do czegoś podłączyli – uśmiecha się ponuro Patec. Wcześniej cała grupa skasowała w swoich telefonach wiele zdjęć, Kuba usunął także – na czas przejazdu przez granicę – z Youtube’a swój film o wizycie w Kazachstanie. Porozbierali i pochowali sprzęt do nagrywania, żeby wyprawa wyglądała jak najbardziej amatorsko. Jak się nie bać podróżowania? „Chciałbym, żeby ludzie sami zobaczyli świat” Patec to fenomen. Ma wyjątkowy dar do pokazywania świata takim, jaki jest – nie wymuskany i wyreżyserowany, tylko autentyczny, czasem szorstki, ale też życzliwy i przede wszystkim: niesamowicie ciekawy. Nie chodzi jednak tylko o to, by ludzie oglądali jego filmy. Chodzi o coś więcej. – Chciałbym, by ludzie, gdy poczują się w miarę gotowi – nie w pełni, bo gotowym się nigdy nie jest –sami spróbowali podróżować. Niektórym się wydaje, że musisz być nie-wiadomo-kim, żeby wyruszyć. Uważam, że żeby podróżować, nie trzeba mieć żadnych kompetencji. To jedna z prostszych rzeczy, które można robić. Oczywiście nie trzeba się rzucać na głęboką wodę, nie trzeba od razu wyjeżdżać na inny kontynent. Wystarczy nowe miasto w Polsce. Ciekawa wioska. Nawet jeśli cel jest nieznany, warto wyjść, spróbować. Powolutku. Ja pierwszą wyprawę zrobiłem z Krakowa nad morze, a skończyliśmy na Evereście – zachęca twórca. To tak jak pisał Tolkien: „niebezpiecznie jest wychodzić za własny próg. Trafisz na gościniec i jeśli nie powstrzymasz swoich nóg, ani się spostrzeżesz, kiedy Cię poniosą”. A droga wiedzie w przód i w przód… Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik nie zamierza jednak osiadać na Koronie Ziemi. Wręcz przeciwnie – obecnie trwają kolejne projekty, które owiane są nutką tajemnicy. Czego dotyczą? Patec, zapytany o loty w kosmos, tylko lekko się uśmiecha – żartuje, że obecnie najłatwiej polecieć na orbitę wtedy, gdy samemu zbuduje się własną rakietę. Czyżby to była podpowiedź? – Nie chcę rezygnować z gór, ale będzie ich na pewno dużo mniej. Teraz leciutko „dotykam” się z morzem: mam taki projekt, podczas którego chciałbym przepłynąć Atlantyk. Próbuję różnych rozmiarów i typów łodzi. Skończenie Korony Ziemi trochę mnie uwolniło: będziemy chcieli zaopiekowywać egzotyczne tematy i łączyć je ze sportem. Pozostaje nam czekać i pozostaje nam kibicować. Chętni poznania kulis zdobywania Korony Ziemi przez Kubę znajdą z niej pieczołowicie – i pięknie – przygotowane relacje na jego kanale na Youtube. Warto śledzić „Pateca”, bo to podróżnik, który z pewnością nas jeszcze nie raz zaskoczy i natchnie narodową dumą. Polska górą! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Omega Planet Ocean: nowe wcielenie legendy
Chcąc dać legendzie nowe życie musisz działać z iście zegarmistrzowską precyzją, starannie zachowując to, stanowi o duszy zegarka, jednocześnie wprowadzając zmiany, które dadzą mu nową osobowość, pasującą do nowych czasów. Szwajcarscy zegarmistrzowie pokazali, co potrafią, projektujący najnowszą wersję Omegi Planet Ocean właśnie w taki sposób.
Minęły dwie dekady od chwili, kiedy Omega zaprezentowała pierwsze modele Seamaster Planet Ocean. Od tego czasu kolekcja zyskała status legendy i stała się punktem odniesienia dla wszystkich, którzy szukają zegarka łączącego wyrafinowany styl z bezkompromisową funkcjonalnością. Jednak już wtedy sukces był zbudowany na historii sięgającej daleko w przeszłość – aż do roku 1932 i premiery modelu Marine. Kolejne czasomierze odmierzały kolejne dekady technicznych innowacji, nieustannie doskonalonego stylu i niezmiennie rekordowej odporności na głębinowe warunki. Dwadzieścia lat później, w zegarkach czwartej generacji Planet Ocean możemy zobaczyć odbicie całego tego dziedzictwa Omegi. Kolekcja Planet Ocean W skład nowej kolekcji Planet Ocean wchodzi siedem zupełnie nowych modeli, które zachwycają zarówno wyglądem, jak i technologią. Odświeżony design zwraca uwagę wyrazistymi liniami i mocnymi kształtami z zaakcentowanymi krawędziami, a całość ma czystszą i spójniejszą bryłę dzięki usunięciu zaworu helowego. Konstrukcja koperty została całkiem przeprojektowana – teraz składa się z dwóch części: głównego korpusu i wewnętrznego pierścienia z tytanu, zamkniętych nakręcanym, także tytanowym deklem. Taka architektura i materiały nie tylko podnoszą wytrzymałość, ale także pozwalają obniżyć wagę i uzyskać smuklejszy profil, który wynosi teraz tylko 13,79 mm. Wygląd i funkcjonalność Specjalna wzmianka należy się kultowemu pomarańczowemu kolorowi, towarzyszącemu linii Planet Ocean od początku jej istnienia. Osiągnięcie jednolitego, perfekcyjnego odcienia, które w przypadku aluminium jest stosunkowo proste, przy ceramice stanowiło prawdziwe wyzwanie, któremu Omedze udało się sprostać w 2014 roku, w modelu Planet Ocean GTM. Teraz ceramiczne bezele w energetycznym pomarańczowym odcieniu trafiły do najnowszej kolekcji Planet Ocean. Obok nich znajdziemy też wersje z błękitnym lub czarnym bezelem, każda w dostępna na stalowej bransolecie, oraz czarnym lub pomarańczowym gumowym pasku. Przeprojektowana koperta łączy się z nowymi bransoletami w sposób sprawiający wrażenie, jakby były całkowicie integrowane, a same bransolety są teraz bardziej płaskie i lżejsze, podnosząc komfort noszenia. Oferują też sześciostopniową regulację oraz przedłużenie, przydatne podczas użytkowania z kombinezonem nurkowym. Tarcze wszystkich modeli są matowo czarne, z charakterystycznymi wskazówkami zakończonymi grotem strzały i wyrazistymi indeksami wypełnionymi Super-LumiNova. Subtelna zmiana typografii cyfr nadaje całości bardziej techniczny, nowoczesny wyraz, a rodowane logo Omegi i białe napisy podkreślają prestiż marki. Precyzja i niezawodność Chociaż legendarny styl zwraca uwagę i przyciąga wzrok, prawdziwe mistrzostwo kryje się wewnątrz. Wszystkie nowe modele napędza mechanizm OMEGA Co-Axial Master Chronometer kaliber 8912 – ten sam, który sprawdził się już w zegarkach Ultra Deep. Oferuje najwyższą precyzję, wydajność i odporność na działanie pól magnetycznych, co potwierdza certyfikat METAS, a także 60 godzin rezerwy chodu.
Brytyjski piechur wyruszył w podróż dookoła świata. Po 27 latach jest bliski finału
Brytyjski podróżnik jest o krok od zakończenia jednej z najdłuższych pieszych wypraw w historii. Karl Bushby wyruszył z Chile w 1998 roku, postanawiając wrócić do Wielkiej Brytanii bez korzystania z jakiegokolwiek środka transportu mechanicznego. Po 27 latach nieprzerwanej wędrówki – pełnej wyzwań, blokad granicznych i ekstremalnych warunków – jego niezwykła podróż wreszcie dobiega końca.
Wiele lat temu Karl Bushby założył się w barze, że zdoła przejść pieszo z południowego krańca Ameryki Południowej aż do rodzinnej Anglii. Choć jego znajomi uważali to za pomysł całkowicie nierealny, on postanowił potraktować go poważnie. – Nagle stało się to wyzwaniem. Dyskusja nabierała tempa, aż w końcu stwierdziłem: „To jest wykonalne”. Stałem się niemal obsesyjnie skoncentrowany na tym, co trzeba zrobić, aby w ogóle spróbować – wspomina dziś, opisując rozmowę, która z żartu przerodziła się w życiowy projekt. Kilka lat później, bo w 1998 roku, stanął na obrzeżach Punta Arenas w Chile, gotowy rozpocząć liczącą ponad 50 tysięcy kilometrów wędrówkę, którą pierwotnie planował ukończyć w mniej więcej 12 lat. Nikt, łącznie z nim samym, nie przewidywał, że zajmie mu ona ponad dwie dekady i przeistoczy się w jedną z najbardziej wymagających pieszych podróży we współczesnym świecie. 27 lat samotnej wędrówki. Szczegóły wyprawy Karla Bushby'ego Ponad dwadzieścia lat pieszej wędrówki uczyniło Karla Bushby'ego jedną z najbardziej niezwykłych postaci współczesnych wypraw. W wieku 56 lat Brytyjczyk ma już za sobą około 50 tys. kilometrów pokonanych wyłącznie na własnych nogach – trasę prowadzącą przez obie Ameryki, Rosję, Mongolię, Azję Środkową oraz ekstremalne przejście przez skute lodem wody Cieśniny Beringa. Jego wieloletni marsz przypadł na okres intensywnych przemian (od obchodów milenijnych, przez zamachy z 11 września, po pandemię COVID-19), co często przekładało się na zamknięte granice, restrykcje i dodatkowe przeszkody logistyczne. Po drodze mierzył się również z wyzwaniami natury: w Arktyce niemal natknął się na niedźwiedzie polarne, a w 2024 roku, pozbawiony innej drogi, przepłynął blisko 300 kilometrów przez Morze Kaspijskie, aby kontynuować wyprawę. Od początku narzucił sobie dwa warunki definiujące całe przedsięwzięcie – i przez ponad dwie dekady nie złamał żadnego z nich. Pierwszy zakładał całkowitą rezygnację z transportu mechanicznego. Drugi – że nie wróci do domu przed ukończeniem trasy pieszo. – Jeśli gdzieś utknę, muszę sam znaleźć drogę – podkreślał, wspominając początki marszu, gdy całą trasę planował jeszcze, używając papierowych map i ołówka. Te zasady sprawiły jednak, że projekt „Goliath Expedition” regularnie napotykał przeszkody – brak funduszy, odmowy wizowe, zawirowania polityczne czy pandemia wielokrotnie zmuszały go do wielomiesięcznych przestojów. Wiosną 2025 roku, pokonawszy około 47 tys. kilometrów, Bushby dotarł do Turcji i 2 maja przeszedł przez Most Bosforski, wracając do Europy po raz pierwszy od 1998 roku. Chwilę później jednak ponownie zatrzymała go biurokracja, gdyż kończąca się wiza zmusiła piechura do opuszczenia kraju. Przez kolejne trzy miesiące czekał w Meksyku na możliwość ponownego wjazdu. Finalnie kilka dni temu Karl wrócił do Stambułu i właśnie przygotowuje się do ostatniego odcinka trasy prowadzącej przez Bułgarię, Rumunię, Węgry, Austrię, Niemcy i Francję. Od rodzinnego Hull dzieli go już tylko około 3 tys. kilometrów. Jeśli nic nie stanie mu na przeszkodzie, dotrze tam wczesną jesienią 2026 roku, kończąc jedną z najdłuższych i najtrudniejszych pieszych wędrówek we współczesnych czasach. Motywacje, wyzwania i życiowe lekcje Karla Bushby’ego Jego wyprawa budzi dziś podziw, jednak jej korzenie tkwią nie tylko w barowym zakładzie, lecz także doświadczeniach wyniesionych ze służby wojskowej. Bushby służył bowiem jako spadochroniarz w armii brytyjskiej, co – jak twierdzi – nauczyło go wytrzymałości i rozbudziło potrzebę podróżowania. – Kiedy jesteś w wojsku i masz okazję zobaczyć te niesamowite miejsca, to naprawdę inspiruje i rozbudza żądzę wędrówek – mówił. Jednocześnie śmierć kilku kolegów sprawiła, że zaczął poważniej myśleć o kruchości życia. – Doszło do mnie, że życie jest krótkie i trzeba przeżyć je najlepiej, jak potrafimy – dodał. Te doświadczenia skłoniły go do rozpoczęcia w wieku 29 lat marszu dookoła świata. Na wyprawę wyruszył z 500 dolarami w kieszeni i bez jakiegokolwiek wsparcia. – Ameryka bardzo szybko zamieniła się w walkę o przetrwanie… Czasem sprowadzało się to do szukania jedzenia przy drodze – wyznał w jednym z wywiadów. Spał głównie w namiocie, a niekiedy u osób, które zaprosiły go do siebie z życzliwości. Z czasem jego historia zaczęła przyciągać uwagę. Pojawiły się pierwsze darowizny, sponsorzy, kontrakt na książkę i zainteresowanie filmowców. – Jedna rzecz, której się nauczyłem, to że nikt nie dokonuje takich rzeczy w pojedynkę. Mogę iść sam, ale nie doszedłbym tu bez ludzi, którzy mnie wspierali – podkreślił w rozmowie z „Washington Post”. Rosnąca rozpoznawalność nie chroniła go jednak przed trudnościami. Bushby musiał pokonać Przełęcz Darién (czyli jedno z najbardziej niebezpiecznych miejsc w dżungli), spędził 57 dni w rosyjskim areszcie za niewłaściwe przekroczenie granicy, a w 2013 roku otrzymał pięcioletni zakaz wjazdu do Rosji, o którego zniesienie zabiegał, idąc pieszo z Los Angeles do ambasady w Waszyngtonie. Do tego dochodziły ograniczenia wizowe, które regularnie zmuszały go do wylotów do Meksyku i wielomiesięcznych przerw. Mimo wszystko powtarza, że to właśnie życzliwość obcych ludzi dawała mu siłę. – 99,99% osób, które spotkałem, okazało się niezwykle życzliwych. Świat jest o wiele bardziej przyjazny, niż często nam się wydaje – stwierdził. Choć samotność bywała przytłaczająca, Bushby podkreślił też, że wędrówka stała się dla niego formą życiowej edukacji. Dziś zależy mu na tym, by inspirować innych. – Trzeba zobaczyć świat takim, jaki jest naprawdę, i poznać ludzi, którzy w nim żyją. To jedna z najcenniejszych lekcji, jakie można wynieść z podróży – podsumował. Źródła: Washington Post, Explorers Web, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fizjoterapeuta i konsultant ds. wydajności ciała z National Biomechanics Institute, nazywa to „treningiem interwałowym w przebraniu”. Taki rytm podnosi tętno i przyspiesza oddech. Dzięki temu poprawia się wydolność układu krążenia i rośnie VO₂ max. – W praktyce trenujesz serce, by wydajniej dostarczało tlen, podczas gdy mięśnie pracują z pełną mocą – wyjaśnia Hashish. Wspinaczka buduje też wszechstronną siłę w sposób, do którego niewiele innych aktywności może się zbliżyć. – Gdy mówimy o wzmacnianiu mięśni, mamy zazwyczaj na myśli trzy rodzaje ich pracy – tłumaczy Joyce Gomes-Osman, fizjoterapeutka i neurolog z University of Miami Miller School of Medicine. Pierwszy to skurcz koncentryczny – na przykład wtedy, gdy podciągasz się w górę, a włókna mięśniowe się skracają. Drugi to skurcz ekscentryczny – gdy opuszczasz się w kontrolowanym zjeździe, wydłużając włókna pod obciążeniem. Trzeci rodzaj to skurcz izometryczny, gdy trwasz w bezruchu, opierając się sile, na przykład stając na mikroskopijnym stopniu i jednocześnie napinając całe ciało, żeby utrzymać pozycję. – Fascynujące we wspinaczce jest to, że wykonujesz wszystkie trzy rodzaje pracy mięśniowej niemal bez zastanowienia. Często w ramach jednej sekwencji ruchów – mówi Gomes-Osman. Taki „multitasking” całego ciała przynosi wymierne efekty. Metaanaliza dziewięciu badań wykazała, że wspinaczka znacząco poprawia moc, wysokość wyskoku oraz siłę mięśni tułowia, górnych i dolnych partii ciała. – Kiedy się wspinasz, budujesz siłę praktycznie we wszystkich grupach mięśniowych – mówi Horodyskyj. – To naprawdę trening całego ciała. Ponieważ każdy chwyt wymaga utrzymania napięcia i wytrzymałości, wspinanie świetnie rozwija też siłę chwytu i wytrzymałość przedramion. To z kolei jest zaskakująco dobrym wskaźnikiem zdrowia i długości życia. Badania pokazują, że słabszy uścisk dłoni wiąże się z gorszym stanem układu krążenia i wyższą ogólną śmiertelnością. Pośrednio odzwierciedla on bowiem ogólną kondycję mięśni i zdolność organizmu do wykonywania podstawowych codziennych ruchów. – Mówiąc krótko, silniejsze dłonie mogą oznaczać silniejsze, dłuższe życie – podsumowuje Rohleder. Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Wspinaczka nie tylko buduje mięśnie. Uczy także, jak współpracują, bo każdy ruch – sięgnięcie, skręt, odepchnięcie – wymaga koordynacji oraz drobnych korekt równowagi i kontroli. – Wspinanie to trening równowagi w przebraniu – mówi Hashish. – Każdy stopień uczy mikrokorekt, które wyostrzają stabilność. Wspinacze poruszają się w głębokich zakresach zgięcia bioder i barków, wyprostu stawu skokowego i rotacji kręgosłupa. Często robią to, jednocześnie utrzymując ciężar całego ciała. Dzięki temu rozwijają mobilność, której wielu sportowców może im tylko pozazdrościć. – Używasz krańcowych zakresów ruchu, do których większość sportów nawet się nie zbliża – wyjaśnia Hashish. – A ponieważ robisz to pod obciążeniem, stawy pozostają mobilne i mocne. To kwintesencja tzw. sprawności funkcjonalnej – zdolności do sprawnego poruszania się w schematach ruchu potrzebnych na co dzień, takich jak przysiad, sięganie, przyciąganie czy stabilizowanie. Dzięki temu można wykonywać codzienne czynności bezpieczniej i z mniejszym wysiłkiem. Tego typu sprawność jest też silnie powiązana z mniejszym ryzykiem urazów oraz dłuższym, zdrowszym życiem. Jak podkreśla Rohleder, adaptacje, których wymaga wspinaczka, nie tylko poprawiają wyniki sportowe. – Sprawiają też, że codzienne zadania wymagają od nas mniej wysiłku – mówi. Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Poza wyzwaniami fizycznymi wspinanie to także gra umysłowa. Każda droga, każde wejście i zejście wymagają strategii, pamięci i kreatywności. – We wspinaczce musisz planować kilka ruchów naprzód, „czytać” skałę, wyznaczać kolejne kroki, zachować spokój pod presją i dostosowywać się, gdy coś nie idzie zgodnie z planem – mówi Horodyskyj.– To sport, który wymaga rozumienia własnego ciała i tego, jak porusza się w przestrzeni. Dzięki temu rozwijasz koordynację, pewność siebie i zaufanie do samego siebie – dodaje Alyson Chun, zastępczyni dyrektora programów Adventure Sports and Recreation na Stanford University. Takie zaangażowanie poznawcze przynosi efekty także poza ścianą. Badanie opublikowane w „Journal of Human Kinetics” wykazało, że doświadczeni wspinacze mają szybszą prędkość przetwarzania informacji i lepsze postrzeganie przestrzenne niż osoby początkujące. Pokonywanie złożonych dróg wzmacnia bowiem połączenia nerwowe między ruchem, pamięcią i podejmowaniem decyzji. Badania pokazują również, że wspinanie może zmniejszać objawy depresji i lęku oraz poprawiać nastrój i poczucie własnej wartości. Dzieje się tak dzięki połączeniu uważnego ruchu i natychmiastowej informacji zwrotnej. – Pacjenci, którzy się wspinają, opisują to jako wyciszenie natrętnych myśli i emocji – mówi Anika Frühauf, adiunktka na University of Innsbruck i współautorka tych badań. Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Połączenie ruchu, uważności i wzajemnego zaufania pogłębia też więzi społeczne. – Uczestnicy często opisują silne poczucie zaufania budowanego między partnerami wspinaczkowymi. Szczególnie poprzez asekurowanie, kiedy jedna osoba dosłownie odpowiada za bezpieczeństwo drugiej – wyjaśnia Frühauf. Chun widzi to zjawisko na co dzień w swojej pracy. – Wspinacze uczą się wyznaczać cele, ciężko na nie pracować, próbować nowych rzeczy, ponosić porażki i odnosić sukcesy – mówi. – A kiedy wszystko to dzieje się w otoczeniu innych wspinaczy, którzy ci kibicują, ta aktywność staje się niezwykle satysfakcjonująca. Wspinanie w plenerze dodatkowo wzmacnia udowodnione już korzyści płynące z przebywania na łonie natury. Należą do nich lepszy nastrój, mniejszy poziom stresu i większe poczucie witalności. – Wspinanie pozwala wchodzić z krajobrazem w interakcję, zamiast tylko się nim zachwycać z daleka. Dzięki temu korzystasz z uroków przebywania na zewnątrz w najbardziej namacalny sposób – podkreśla Horodyskyj. Nic dziwnego, że w badaniu z 2025 roku 73 procent wspinaczy zadeklarowało poprawę zdrowia psychicznego po rozpoczęciu uprawiania tego sportu. Źródło: National Geographic
Uznano go za zmarłego na Mount Evereście. Alpinista cudem przeżył w strefie śmierci
Mount Everest, najwyższa góra świata, od dekad fascynuje odkrywców, lecz każdy, kto próbuje ją zdobyć, musi liczyć się z ryzykiem. Powyżej 8 tys. metrów rozciąga się tzw. „strefa śmierci”, czyli obszar, w którym tlen staje się luksusem, a siły opuszczają nawet najbardziej doświadczonych alpinistów. To właśnie tam wydarzył się cud, a człowiek uznany za martwego odzyskał przytomność.
Po kilku godzinach bezskutecznej reanimacji grupa alpinistów uznała, że nie jest już w stanie nic zrobić. Na wąskiej grani, ponad 8500 metrów nad poziomem morza, pozostawili swojego towarzysza przekonani, że zmarł. O jego śmierci poinformowano rodzinę, a wiadomość o tragedii zaczęła obiegać świat. Kilkanaście godzin później wydarzyło się jednak coś, czego nikt nie potrafił wyjaśnić – mężczyzna odzyskał świadomość i zaczął walczyć o życie. Na krawędzi życia i śmierci W maju 2006 roku australijski alpinista Lincoln Hall omal nie dołączył do tragicznej listy tych, którzy nie wrócili z Mount Everestu. Po udanym zdobyciu szczytu jego organizm odmówił posłuszeństwa podczas zejścia. Współtowarzysze przez wiele godzin walczyli o jego życie, ale gdy stracił przytomność i przestał reagować, uznali, że nie ma już nadziei. Na wysokości około 8500 metrów zostawili go na grani, przekonani, że zmarł. Następnego ranka, czyli 26 maja, rodzina Halla została oficjalnie powiadomiona o jego śmierci. Jednak los napisał inny scenariusz. Kilkanaście godzin później 45-letni wówczas Dan Mazur, wspinający się z grupą alpinistów i szerpów, natknął się na siedzącego przy krawędzi grani mężczyznę. Hall, bez czapki i rękawiczek, z rozpiętym kombinezonem, wyglądał jak widmo. – Siedział tam po prostu z otwartymi ustami. Nie miał tlenu, czapki, gogli ani żadnego sprzętu. Myśleli, że nie żyje, więc zabrali jego rzeczy. Prawdopodobnie był bliski śmierci – wspominał Mazur w rozmowie z magazynem „People”. Dramatyczna akcja ratunkowa na Evereście Mazur i jego towarzysze początkowo nie dowierzali, że mężczyzna, którego spotkali w „strefie śmierci”, wciąż żyje. Lincoln Hall reagował na głosy, choć jego organizm był na granicy wyczerpania. Dla wspinaczy, którzy planowali wejście na szczyt, był to moment decyzji – kontynuować wspinaczkę czy ratować nieznajomego. – Jak można było po prostu przejść obok kogoś takiego? Siedział, podnosił ręce i mówił do nas. Gdybyśmy go zostawili, nie moglibyśmy z tym żyć – wspominał później Mazur. Hall był w stanie głębokiego wychłodzenia i cierpiał na halucynacje spowodowane niedotlenieniem mózgu. Uważał, że znajduje się na łodzi z Szerpami, z którymi odbywa spokojny rejs. Mazur i jego zespół natychmiast przystąpili do pomocy – podali mu tlen z zapasowej butli, batonik energetyczny i wodę. Każda czynność, nawet założenie rękawiczek czy zapięcie kurtki, wymagała od Halla ogromnego wysiłku i nieustannej motywacji ze strony ratowników. Jego dłonie były niemal całkowicie odmrożone, skóra przybrała żółtawy odcień, a ciało zdradzało objawy obrzęku mózgu. Dzięki oznaczeniom na jego ubraniu Mazur zdołał ustalić, z jakiej ekspedycji pochodził, i przekazał wiadomość do bazy, że Hall żyje. W tym czasie jego własna grupa zrezygnowała z dalszej wspinaczki, by uczestniczyć w akcji ratunkowej. – Straciliśmy cztery godziny i sporo tlenu, ale wiedzieliśmy, że nie ma innego wyjścia. Ta góra potrafi uświadomić, jak cienka jest granica między życiem a śmiercią – opowiadał Mazur. Z pomocą Mazura i Szerpów Hall został sprowadzony niżej, gdzie rozpoczęto walkę o jego życie. Lekarze później stwierdzili, że jego uratowanie było niemal niemożliwe, gdyż cierpiał na poważne odmrożenia i chorobę wysokościową, a jego organizm był skrajnie wyczerpany. Po ewakuacji do Katmandu przeszedł długą rekonwalescencję i wrócił do zdrowia, tracąc jedynie końcówki kilku palców. Finalnie zmarł 6 lat później na raka, który – jak ustalono – rozwinął się u niego w wyniku narażenia na azbest, gdy w młodości pomagał ojcu przy budowie domków letniskowych. Źródło: VT.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
To opowieść, która mimo upływu lat wciąż porusza i budzi podziw. Ada Blackjack miała zaledwie 23 lata, kiedy znalazła się na skutej lodem wyspie, z dala od ludzi i świata, zmagając się z chłodem, głodem i samotnością. Jej jedynym towarzyszem był kot.
Spis treści: Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Na początku ubiegłego wieku Arktyka pozostawała miejscem niemal nieznanym, a przez to niebezpiecznym. Wyprawy na polarne pustkowia podejmowali wówczas głównie mężczyźni, przekonani, że tylko oni są w stanie przetrwać w świecie lodu i ciszy. Los sprawił jednak, że wśród uczestników jednej z takich ekspedycji znalazła się młoda kobieta, która nie szukała przygody, lecz możliwości utrzymania siebie i dziecka. Wyspa, do której dotarła, miała dać jej pracę i szansę na zmianę życia. Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna, gdyż zastane tam warunki szybko zamieniły codzienność w nieustanną walkę o przetrwanie. To, co miało być prostym zadaniem, stało się próbą siły, wytrwałości i odwagi w jednym z najbardziej bezlitosnych krajobrazów na Ziemi. Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Ada Deletuk, która później zyskała popularność jako Ada Blackjack, urodziła się w 1898 roku w Spruce Creek na Alasce, niedaleko Nome – osady, która w czasie gorączki złota przyciągała poszukiwaczy przygód i szczęścia. Choć Ada była Inupiatką, jej dorastanie przebiegało inaczej niż w tradycyjnych rdzennych społecznościach. Nie uczono jej polowania, tropienia zwierzyny ani przetrwania w arktycznej dziczy. Wychowywali ją metodystyczni misjonarze, którzy kładli nacisk na naukę języka angielskiego, czytania Biblii oraz prowadzenia domu zgodnie z zachodnimi normami. Ada nauczyła się szyć, gotować potrawy „dla białych” i wykonywać prace, które w jej późniejszym życiu okazały się dla niej zarówno ratunkiem, jak i przekleństwem. W wieku zaledwie 16 lat wyszła za mąż za Jacka Blackjacka, mężczyznę prowadzącego psie zaprzęgi. Małżeństwo nie przyniosło jej jednak bezpieczeństwa ani stabilizacji. Para miała troje dzieci, z których dwoje zmarło, a jedyne ocalałe (czyli pięcioletni Bennett) poważnie chorowało na gruźlicę. W 1921 roku Jack opuścił rodzinę, zostawiając Adę samą na Półwyspie Seward bez środków do życia. Zdesperowana, odbyła liczącą około 64 kilometry pieszą drogę do Nome, niosąc chłopca na rękach, gdy nie był już w stanie samodzielnie iść. Tam, nie mogąc zapewnić mu odpowiedniej opieki, podjęła jedną z najbardziej bolesnych decyzji w swoim życiu i oddała go do lokalnego sierocińca. Przysięgła jednak, że zrobi wszystko, by pewnego dnia sprowadzić go z powrotem. Właśnie dlatego we wrześniu 1921 roku, gdy do Nome zawinął statek „Victoria” z młodymi mężczyznami przygotowującymi ekspedycję na odległą Wyspę Wrangla, Ada dostrzegła w tym szansę. Poszukiwano osoby mówiącej po angielsku i potrafiącej szyć, czyli dokładnie tego, czego ją uczono. Miesięczna pensja w wysokości 50 dolarów mogła umożliwić jej odzyskanie Bennetta. Nawet fakt, że Inuici, którzy mieli dołączyć do wyprawy, wycofali się w ostatniej chwili, jej nie zniechęcił. 21 września 1921 roku Ada wyruszyła na północ wraz z czterema mężczyznami i kotką o imieniu Victoria, nie wiedząc jeszcze, że ta podróż stanie się najtrudniejszą próbą jej życia. Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Po dotarciu na Wyspę Wrangla początkowo wszystko wskazywało na to, że wyprawa przebiegnie zgodnie z planem. Allan Crawford, Lorne Knight, Fred Maurer i Milton Galle rozbili obóz, wywiesili brytyjską flagę i rozpoczęli badanie terenu. Klimat wydawał się łagodniejszy, niż zakładano, a obecność zwierzyny (zwłaszcza lisów, ptaków i okazjonalnie fok) pozwalała uzupełniać zapasy. Ada wykonywała obowiązki, dla których ją zatrudniono: szyła ubrania, naprawiała sprzęt i przygotowywała posiłki. Wszyscy byli przekonani, że latem przypłynie statek z kolejną dostawą żywności, dlatego zapasów nie racjonowano tak ostrożnie, jak należało. Statek jednak nigdy nie dotarł. Jednostka wysłana z zaopatrzeniem utknęła w lodzie i została zmuszona do odwrotu, co dla obozu oznaczało konieczność przetrwania zimy bez wsparcia. Wraz ze spadkiem temperatur i nadejściem nocy polarnej narastało zmęczenie, frustracja i poczucie zagrożenia. Zwierzyna zaczęła znikać z okolic obozu, a u Lorne’a Knighta pojawiły się objawy szkorbutu: osłabienie, ból stawów i krwawiące dziąsła. Gdy zapasy były na wyczerpaniu, Crawford, Maurer i Galle podjęli dramatyczną decyzję. W styczniu 1923 roku wyruszyli przez zamarznięte morze, by dotrzeć do lądu i sprowadzić pomoc. Zabrali psy zaprzęgowe i część racji żywnościowych. Nie wrócili, a ślad po nich na zawsze zaginął. Ada wówczas została sama z Knightem, którego stan stale się pogarszał. Co więcej, mężczyzna wyładowywał na niej swoje frustracje, choć przejęła wszystkie obowiązki. 23-latka zapisała w dzienniku: „Nigdy nie pomyślał, jak trudno jest kobiecie zastąpić czterech mężczyzn”. Finalnie 23 czerwca 1923 roku Knight zmarł, a jej jedyną towarzyszką została kotka Vic. Ada się nie poddała. Codziennie zastawiała sidła, polowała na ptaki i foki, szyła ubrania ze skór i zostawiała w obozie notatki z informacją, dokąd się udała na wypadek, gdyby pomoc przybyła pod jej nieobecność. W dzienniku często pisała o synu, uszyła dla niego nawet parę kapci. W końcu 20 sierpnia 1923 roku, czyli po blisko dwóch latach od przybycia na wyspę, do brzegu dotarł szkuner Donaldson. Ada była wyczerpana, lecz żywa. Członkowie załogi byli pod wrażeniem porządku w obozie i twierdzili, że mogłaby przetrwać tam z Victorią jeszcze jedną zimę. Ada nie przypisywała jednak sobie bohaterstwa, lecz powtarzała, że była po prostu matką, która chciała wrócić do syna. Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Po powrocie na Alaskę Ada Blackjack trafiła w sam środek zainteresowania mediów. Prasa chciała dowiedzieć się, jak zdołała przeżyć w warunkach, które odebrały życie czterem zdrowym mężczyznom. Początkowy podziw szybko jednak ustąpił podejrzeniom i oskarżeniom. Zarzucano jej, że nie zrobiła wystarczająco dużo, by ocalić Lorne’a Knighta. Jeden z członków ekipy ratunkowej próbował nawet udowodnić jej winę, wyrywając z jej dziennika strony, które jasno świadczyły o jej trosce i wysiłkach. Z czasem jego manipulacje wyszły na jaw, a rodzice Knighta podkreślali publicznie, że Ada opiekowała się ich synem najlepiej, jak było to możliwe i nazywali ją bohaterką. Dzięki pieniądzom z wyprawy mogła sprowadzić Bennetta do Seattle na leczenie i na pewien czas odsunąć się od reporterów. Jej życie nie stało się jednak łatwiejsze. Otóż ponownie wyszła za mąż i urodziła drugiego syna, Billy’ego, lecz trudności finansowe znów zmusiły ją do oddania obu chłopców do sierocińca – tym razem na dziewięć lat. Bennett nigdy nie odzyskał pełni zdrowia i zmarł w 1972 roku. Ada przeżyła go o dziesięć lat. Pracowała później m.in. przy hodowli reniferów, nieustannie zmagając się z ubóstwem. Zmarła w wieku 85 lat w Palmer na Alasce. Jej grób w Anchorage nosi napis: „Bohaterka wyprawy na Wyspę Wrangla”. Syn Billy wspominał ją później jako „jedną z najbardziej kochających matek i jedną z największych bohaterek w historii eksploracji Arktyki”. Źródła: Oceanwide Expedition, Atlas Obscura, Myślakowice Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Targane wiatrem dalekie wyspy, na których żyje więcej owiec niż ludzi” – o ten archipelag spierają się dwa kontynenty
Archipelag Falklandów, targany historycznym konfliktem i zamieszkany przez potomków brytyjskich osadników, skrywa więcej tajemnic niż mogłoby się wydawać. Choć wielu kojarzy go wyłącznie z wojną z 1982 roku, to dziś jest to miejsce o dynamicznej gospodarce, zaskakująco wysokim PKB i wyjątkowej kulturze wyspiarskiej.
Spis treści: Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Archipelag Falklandów, znany również jako Malwiny, to miejsce o niepowtarzalnym charakterze i burzliwej przeszłości. Położone na południowym Atlantyku wyspy od lat przyciągają uwagę nie tylko miłośników przyrody i podróżników, lecz także obserwatorów polityki międzynarodowej. Wpływy brytyjskie widoczne są tu na każdym kroku – od architektury, przez język, po codzienne życie mieszkańców. Jednocześnie Falklandy wciąż pozostają przedmiotem sporu między Wielką Brytanią a Argentyną, co wpływa na ich rozwój i tożsamość. Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Brytyjskie przejęcie wysp i początek sporu z Argentyną Falklandy, czyli Malwiny, to archipelag liczący ponad 700 wysp, z czego największe to Falkland Wschodni i Falkland Zachodni. Leżą one około 500 km od wybrzeży Argentyny. Pierwsze wzmianki o wyspach pochodzą z XVII wieku, choć istnieją przypuszczenia, że mogły być znane wcześniej hiszpańskim i portugalskim żeglarzom. Formalne brytyjskie osadnictwo rozpoczęło się w 1765 roku, gdy Anglicy założyli Port Egmont. Jednak wyspy szybko stały się przedmiotem rywalizacji między Francją, Hiszpanią a później także Zjednoczonym Królestwem i Argentyną. Po uzyskaniu niepodległości przez Argentynę w 1816 roku, kraj ten zaczął rościć sobie prawa do Malwin. W 1833 roku Wielka Brytania przejęła kontrolę nad wyspami, co do dziś pozostaje przedmiotem sporu między oboma krajami. Argentyńskie roszczenia mają oparcie zarówno w historii kolonialnej, jak i w strategicznym położeniu wysp. Według analizy polskich badaczy „Falklandy – Malwiny” przygotowanej przez UMCS w Lublinie już od pierwszych dekad XIX wieku wyspy funkcjonowały jako brytyjskie terytorium zamorskie, a napływ kolonistów przyczynił się do wykształcenia specyficznej kultury mieszkańców. Wojna o Falklandy w 1982 roku i jej konsekwencje Spór o Falklandy (Malwiny) wszedł w nową fazę 2 kwietnia 1982 roku, gdy argentyńskie wojska zajęły wyspy. Operacja ta była próbą odzyskania archipelagu, lecz spotkała się z szybką i zdecydowaną reakcją Wielkiej Brytanii. Rozpoczęła się krótka, lecz intensywna wojna trwająca 74 dni. Brytyjczycy odzyskali kontrolę nad wyspami, a konflikt pochłonął życie ponad 900 osób, w tym 649 Argentyńczyków i 255 Brytyjczyków. Wojna o Falklandy miała poważne konsekwencje polityczne – zarówno dla Argentyny, która doświadczyła po niej upadku junty wojskowej, jak i dla Wielkiej Brytanii, gdzie Margaret Thatcher zyskała poparcie opinii publicznej. Międzynarodowo konflikt uznawany jest za jedno z kluczowych starć zimnej wojny na południowej półkuli. Mimo iż wyspy pozostały pod zarządem brytyjskim, Argentyna nie przestaje podnosić roszczeń do tego terytorium. Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Przemiany ekonomiczne archipelagu i główne źródła dochodów Tradycyjna gospodarka Falklandów opierała się na hodowli owiec oraz produkcji wysokiej jakości wełny eksportowanej głównie do Europy. Już w XIX wieku powstały tu liczne farmy owcze, a produkcja wełny stała się fundamentem lokalnego dobrobytu. W drugiej połowie XX wieku sytuacja ekonomiczna wysp uległa diametralnej zmianie. W 1987 roku rząd Falklandów rozpoczął sprzedaż licencji na połowy ryb w swoich wodach terytorialnych, co szybko przyniosło znaczne dochody. Dochód z licencji połowowych stał się głównym źródłem finansowania lokalnych usług publicznych – systemu ochrony zdrowia, edukacji i infrastruktury. Według badań „Rozwój gospodarczy terytoriów zależnych na Atlantyku Południowym”, przeprowadzonych na Uniwersytecie w Buenos Aires, wpływy z połowów ryb, szczególnie kałamarnic, przekraczają obecnie 40 mln dolarów rocznie. To właśnie sprzedaż licencji połowowych pozwoliła wyspom osiągnąć jeden z najwyższych poziomów PKB per capita w regionie. Eksport, usługi i znaczenie turystyki Obecnie eksport Falklandów obejmuje głównie: wełnę z owiec, ryby i owoce morza (głównie kałamarnice), znaczki pocztowe oraz monety kolekcjonerskie. W ostatnich latach coraz większe znaczenie zyskuje turystyka. Falklandy odwiedza rocznie kilka tysięcy turystów, głównie z Europy i Stanów Zjednoczonych, zainteresowanych przyrodą oraz historią wysp. Najważniejsze atrakcje to obserwacje pingwinów, słoni morskich, jak również zwiedzanie stolicy Stanley oraz miejsc związanych z wojną o Falklandy. Rozwijają się także usługi lokalne, związane z obsługą przyjezdnych i logistyką. Wyspy są samowystarczalne pod względem podstawowych produktów żywnościowych, choć wiele towarów importuje się z Wielkiej Brytanii. Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Spór argentyńsko-brytyjski w XXI wieku Mimo upływu ponad czterech dekad od wojny, konflikt o Falklandy/Malwiny wciąż pozostaje nierozstrzygnięty. Argentyna regularnie podnosi roszczenia do wysp, powołując się na rezolucje ONZ dotyczące dekolonizacji. W 2013 roku prezydent Cristina Kirchner wystąpiła oficjalnie o rozpoczęcie negocjacji w sprawie przekazania wysp, jednak rząd brytyjski oraz mieszkańcy Falklandów nie wyrazili na to zgody. W marcu 2013 roku odbyło się referendum, w którym ponad 99% głosujących opowiedziało się za pozostaniem pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii. Był to wyraźny sygnał dla społeczności międzynarodowej, że mieszkańcy wysp czują się związani z Wielką Brytanią zarówno kulturowo, jak i politycznie. Jednocześnie wciąż trwają spory dotyczące granic morskich i prawa do wydobycia surowców naturalnych w strefie ekonomicznej Falklandów. Co istotne, ONZ do dziś nie przyznała Argentynie prawa do wyłącznego rozstrzygania o losie wysp. Życie codzienne, kultura i atrakcje turystyczne archipelagu Życie na Falklandach to nie tylko historia konfliktów, ale także codzienność małej, zżytej społeczności. Stolica wysp, Stanley, zachowała charakter brytyjskiego miasteczka – z czerwonymi budkami telefonicznymi, klasycznymi pubami i szkołami nauczającymi w języku angielskim. Około 3,5 tys. mieszkańców wysp to głównie potomkowie brytyjskich osadników, ale coraz częściej przybywają tu także osoby z innych krajów. Kultura Falklandów jest mieszanką brytyjskich tradycji z wpływami południowoamerykańskimi. Ważną częścią tożsamości mieszkańców są coroczne obchody rocznic związanych z wojną o Malwiny oraz pielęgnowanie lokalnych zwyczajów. Typowe dania kuchni wyspiarskiej opierają się na baraninie i rybach, a lokalne święta łączą elementy brytyjskiego dziedzictwa z lokalną specyfiką. Archipelag słynie z wyjątkowej fauny. Można tu obserwować kilka gatunków pingwinów, słonie morskie, lwy morskie oraz wiele ptaków. Wśród turystów dużą popularnością cieszą się także wycieczki śladami bitew z 1982 roku oraz zwiedzanie Muzeum Wysp Falklandzkich, gdzie można zapoznać się z historią, kulturą i codziennym życiem mieszkańców. Stanley to także centrum administracyjne, edukacyjne i gospodarcze wysp. Znajduje się tu wiktoriańska katedra, pomnik z wielorybich kości szczękowych oraz liczne miejsca upamiętniające historię regionu. Mimo izolacji i surowego klimatu, mieszkańcy wysp tworzą zżytą społeczność, otwartą na turystów i nowe doświadczenia. Źródła: Falklands.gov.fk, Universidad de Buenos Aires, Falklands Museum Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
To tutaj odpoczywała Brigitte Bardot. Dziś ten kurort przypomina sceny z horroru
Lata temu luksusowy kurort na wybrzeżu Morza Śródziemnego przyciągał jak magnes turystów, którzy szukali odpoczynku na rozgrzanych plażach, w wystawnych restauracjach i hotelach. Z czasem rejon ten zamienił się w miejsce jak scenografia z horroru.
Spis treści: Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Warosia to dawna dzielnica turystyczna Famagusty – miejscowości kontrolowanej przez Cypr i Cypr Północny. W latach 60. XX wieku ten region tętnił życiem. Turyści uwielbiali odwiedzać hotele, kasyna, restauracje w Warosii, a także wylegiwać się na skąpanej w słońcu plaży. Wszystko zmieniło się w 1974 roku, po inwazji Turcji na Cypr. Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Ponad pół wieku temu kurort Warosia na Cyprze, który powstał około dwóch kilometrów od Famagusty – wówczas najważniejszego portu na wyspie – nazywany był „Copacabaną Morza Śródziemnego”. Słoneczny klimat, krystalicznie czysta woda i złote plaże sprawiały, że miejsce to stało się symbolem luksusu i beztroskiego wypoczynku. Kurort odwiedzały największe ówczesne sławy, takie jak Elizabeth Taylor, Richard Burton, Raquel Welch czy Brigitte Bardot. To właśnie ich obecność przyciągała jeszcze więcej turystów, którzy chcieli wypoczywać tak jak hollywoodzkie gwiazdy. W szczytowym okresie działało tu 45 hoteli i 60 apartamentowców, a także kasyna, kina, muzea, teatry i ekskluzywne butiki. Warosia generowała niemal 50% całego ruchu turystycznego na Cyprze, a jej rozwój przyczynił się do gospodarczego boomu w regionie. Ulice tętniły życiem przez całą dobę – od porannych spacerów nad brzegiem morza, przez popołudniowe zakupy, aż po wieczorne wizyty w kasynach i restauracjach z muzyką na żywo. Kurort był wzorem nowoczesnej architektury hotelowej lat 60. i 70., a jego dynamiczny rozwój sprawił, że był jednym z najbardziej dochodowych rejonów turystycznych w Europie. Kres „cypryjskiego raju” nastąpił w 1974 roku. Z miasta musiało uciekać kilkadziesiąt tysięcy Greków cypryjskich z powodu niespodziewanej inwazji Turcji. Po mieszkańcach i turystach zostały opuszczone domy, hotele i lokale usługowe. Zostawili wszystko, licząc na szybki powrót – ten jednak nigdy nie nastąpił. Z biegiem lat kurort Warosia zaczął niszczeć i zamienił się w miasto widmo, budząc fascynację miłośników „mrocznej turystyki” i nostalgii za utraconym rajem. Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka „Przełom” w historii dawnego wakacyjnego raju nastąpił 8 października 2020 roku. Wówczas władze tureckie ogłosiły częściowe otwarcie Warosii, co po raz pierwszy od 46 lat umożliwiło ograniczony dostęp do tej opuszczonej dzielnicy Famagusty. Zwiedzanie było możliwe w godzinach 8:00–20:00, jednak nadal obowiązywał zakaz wstępu do prywatnych posiadłości, dawnych hoteli i apartamentowców. W praktyce oznaczało to możliwość spaceru po wyznaczonych trasach – bez prawa wejścia do budynków. Decyzja Turcji wywołała ogromne kontrowersje na arenie międzynarodowej. Rzecznik greckiego rządu, Stelios Pecas, jednoznacznie potępił ten ruch i wezwał Ankarę do wycofania się z otwarcia. Obawy dotyczyły zarówno aspektów prawnych (naruszenia statusu strefy zdemilitaryzowanej), jak i humanitarnych – wielu dawnych mieszkańców nadal rości sobie prawa do majątków pozostawionych w Warosii. Hubert Faustmann, profesor z Uniwersytetu w Nikozji, wskazał jednak, że motywacją do otwarcia mogły być względy czysto praktyczne – zamknięta strefa od dawna przyciągała miłośników „mrocznej turystyki”, a kontrolowanie ich napływu było coraz trudniejsze. – Ta część miasta znalazła się w czołówce miejsc turystycznych pod względem nielegalnej turystyki, dlatego zaczęto otwierać pewne części Warosii. Obecnie jest to miejsce turystyczne z wycieczkami z przewodnikiem, rowerami elektrycznymi, pojazdami i kawiarniami – wyjaśnił Faustmann. Otwarcie kurortu-widma przez wielu obserwatorów uznawane jest za element gry politycznej między Cyprem, Turcją a wspólnotą międzynarodową. Dla części turystów to jednak po prostu fascynujący punkt na mapie nieoczywistych kierunków podróży. Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Podobne miejsca jak Warosia przyciągają dziś turystów poszukujących emocji i wyjątkowych wrażeń. To osoby zainteresowane historią, dramatem ludzkim i surową estetyką opuszczonych przestrzeni. Umiłowanie „mrocznej turystyki” staje się coraz bardziej widoczne, także za sprawą platform takich jak TikTok czy Instagram, gdzie użytkownicy dokumentują swoje wyprawy do miejsc naznaczonych tragedią. Wideo i zdjęcia ze Strefy Czarnobylskiej, japońskiej wyspy Hashima, faweli w Rio de Janeiro czy opuszczonych amerykańskich miast przemysłowych zdobywają miliony wyświetleń i zachęcają kolejne osoby do odwiedzin. W przypadku Warosii – fascynacja wynika z połączenia luksusowej przeszłości, dramatycznego upadku i tajemniczej atmosfery miasta zamkniętego na dziesięciolecia. W lipcu 2021 roku ogłoszono drugi etap częściowego otwarcia Warosii. Najważniejszym krokiem była demilitaryzacja części obszaru, która umożliwiła poszerzenie dostępu dla zwiedzających oraz rozwinięcie infrastruktury turystycznej – pojawiły się nowe punkty widokowe, ścieżki piesze i punkty informacyjne. Dziś Warosia nie tylko opowiada historię upadku, ale również staje się symbolem turystyki alternatywnej, która balansuje na granicy pamięci, traumy i estetyki zniszczenia. Źródło: Forsal.pl, Interia.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
350 osób ewakuowanych z Mount Everest. 200 himalaistów wciąż czeka na ratunek
Intensywne opady śniegu zaskakująco uderzyły we wschodnią ścianę Mount Everest i uwięziły ponad 500 turystów z Chin. Trwa akcja ratunkowa. Ekipa poszukuje zaginionych i sukcesywnie ściąga himalaistów ze szlaku.
Setki mieszkańców i ratowników uczestniczą w akcji oczyszczania szlaków prowadzących na Mount Everest, na których nagła śnieżyca zasypała ponad 500 himalaistów. Zwykle łagodny październik przyniósł niespodziewane opady, których nie przewidzieli nawet przewodnicy. 200 zaginionych himalaistów – akcja ratunkowa na Mount Everest Wielu turystów z Chin rozpoczęło w miniony weekend wędrówkę na najwyższy szczyt świata – Mount Everest. Zgromadzili się oni w Dolinie Karama w Tybecie, które prowadzi do wschodniej ściany góry. Czemu na wyprawę ruszyli turyści akurat z Chin? Trafili pechowo: niespodziewana śnieżyca uderzyła akurat wtedy, gdy w Państwie Środka trwa ośmiodniowy Złoty Tydzień, czyli jedno z najdłuższych świąt w Chinach. Większość osób ma wtedy wolne, a niemal wszystkie fabryki czy urzędy są zamknięte. Gwałtowne opady odcięły od świata około 550 turystów, którzy byli na różnym etapie zdobywania góry. Ratownikom udało się wydostać 350 z nich, ale 200 himalaistów wciąż znajduje się wśród śniegu. Władze informują, że ze wszystkimi udało się nawiązać kontakt. – Miałem ogromne szczęście, że udało mi się wydostać – opowiada BBC turysta, który został zaskoczony przez zamieć. Zima zaskoczyła przewodników Przewodnicy górscy byli zaskoczeni nietypowo obfitymi opadami śniegu. Październik jest popularnym miesiącem na zdobywanie Mount Everest właśnie z powodu łagodnych temperatur i bezchmurnego nieba, mimo że temperatura zaczyna już powoli spadać. Nagła zła pogoda dotknęła również inne rejony Azji. Najbliższy turystom Nepal nawiedziły ulewne deszcze i powodzie, które od piątku zabiły około 50 osób, a wiele zmusiły do ucieczki z miejsc zamieszkania. Podobne nieprzewidziane tajfuny dotknęły ostatnio Filipiny. Chociaż monsun teoretycznie zakończył się kilka tygodni temu, to nadal występują obfite i niespodziewane opady deszczu. Po tybetańskiej stronie gór zazwyczaj jest bardzo sucho, a teraz trzeba mierzyć się z wyjątkowo obfitymi opadami śniegu. To zwiększa ryzyko lawin. Ratownicy znoszą turystów na plecach Ratownicy i ekipy tybetańskiej straży pożarnej w ciemnościach walczą ze śniegiem i sukcesywnie wynoszą na własnych plecach uwięzionych turystów podczas akcji ratunkowej w Himalajach. – Mamy do czynienia z połączeniem zimna i mokrego śniegu. Istnieje ryzyko hipotermii – mówi BBC himalaistka Rebecca Stephens, pierwsza Brytyjka, która zdobyła szczyt Everestu. Akcja ratownicza ciągle trwa, a powracający himalaiści opowiadają o niezwykle trudnych warunkach w Dolinie. – W namiocie było nas ponad 10 i prawie nie spaliśmy. Musieliśmy odśnieżać co 10 minut, w przeciwnym razie nasze schronienie by się zawaliło – opowiada Eric Wen należący do 18-osobowej grupy turystów, która zdecydowała się opuścić bazę z powodu ciągłych opadów śniegu. Trzy osoby z jego grupy doznały hipotermii. Źródło: BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Technologia na krańcu świata. Test Huawei Watch Ultimate 2
Zimno, lodowe szlaki i brak dostępu do cywilizacji – w takich warunkach każdy sprzęt poddawany jest próbie wytrzymałości. Czy Huawei Watch Ultimate 2 sprostał temu wyzwaniu?
Największa wyspa świata Grenlandia to największa wyspa na Ziemi i jeden z najbardziej wymagających obszarów do życia. Ponad 80% jej powierzchni przykrywa lądolód, a mieszkańcy żyją na wąskich pasach wybrzeża. Zimą, noc polarna bywa trudna do przetrwania, a latem – mimo ocieplenia – natura wciąż wystawia człowieka na próbę. To właśnie w takiej scenerii, podczas fotograficznej wyprawy, testowałam Huawei Watch Ultimate 2, zegarek stworzony z myślą o ekstremach. Wśród gór lodowych Zmienna temperatura, zimny wiatr i stromy szlak – to codzienne warunki podczas trekkingu po fiordach zatoki Disko. Zegarek wykazał się wytrzymałością i nic nie zakłóciło jego działania. Ogromnym wsparciem był ekran LTPO o przekątnej 1,5 cala i jasności do 3500 nitów. Pozostawał czytelny nawet przy oślepiających promieniach słońca odbijających się od gór lodowych czy połyskujących tafli lodu. Na szlaku, gdzie każdy upadek czy otarcie może być problematyczne, koperta z płynnego metalu na bazie cyrkonu, nanoceramiczny bezel i szkło szafirowe chroniły urządzenie przed uszkodzeniami. To poczucie pewności i bezpieczeństwa. Podczas rejsu między górami lodowymi wyrzeźbionymi przez czas, kluczowa okazała się bateria. W miejscu, gdzie dostęp do energii jest ograniczony, zegarek działał nieprzerwanie przez kilka dni, dając mi spokój ducha i pozwalając skupić się na wyprawie. Co ważne, w parze z jakością idzie uniwersalność. Huawei Watch Ultimate 2 można bowiem połączyć ze smartfonami zarówno na systemie Android, jak i iOS. Wsparcie w trudnych chwilach Wyprawa na Grenlandię wymaga czujności. Nagłe zmęczenie, zmiana pogody czy brak kontaktu z cywilizacją mogą mieć poważne konsekwencje. Huawei Watch Ultimate 2 pozwalał na importowanie tras i korzystanie z zapisanych map offline. Rozwiązanie, które okazuje się bezcenne w miejscach pozbawionych sygnału sieci komórkowej. System pozycjonowania Sunflower wskazywał lokalizację nawet tam, gdzie internet zawodzi i człowiek mógłby poczuć się całkowicie zagubiony. Nocą, gdy niebo rozświetlała zorza polarna, czas tracił na znaczeniu. Zegarek subtelnym komunikatem przypominał o odpoczynku, równoważąc pasję fotografowania z troską o moje zdrowie. Ta dyskretna funkcja nabiera wyjątkowej wartości w momencie, kiedy łatwo zatracić poczucie granic własnej wytrzymałości. Sprzymierzeniec w każdych warunkach Grenlandia to kraina, w której człowiek mierzy się nie tylko z pięknem natury, ale też z jej bezwzględnością. W takich warunkach technologia nie jest dodatkiem, lecz partnerem codziennej wędrówki. Huawei Watch Ultimate 2 dzięki wytrzymałej konstrukcji, długiej pracy baterii, precyzyjnej nawigacji i pomiarom parametrów zdrowotnych – udowodnił, że potrafi sprostać Arktyce. Podczas tej podróży zdał egzamin tak samo jak ja, stając się nieocenionym towarzyszem, który w ciszy i chłodzie północy przypomina, że człowiek i technologia mogą wspólnie pokonać granice. Materiał promocyjny marki Huawei
Dar Młodzieży idzie w odstawkę. Powstanie nowy statek
Dar Młodzieży to obrosły niejedną legendą polski statek szkoleniowy, który wykształcił wiele pokoleń żeglarzy. Nadciąga jednak jego następca, a Uniwersytet Morski w Gdyni pęka z dumy – nowy statek ma być wyposażony w najnowsze technologie, a przy tym odwoływać się do najlepszych tradycji Polskiej Marynarki Handlowej.
Po 43 latach służby i niemal 25 000 przeszkolonych kadetów Dar Młodzieży będzie mógł wreszcie odejść na zasłużoną emeryturę. Decyzją Rady Ministrów ustanowiony został wieloletni program „Budowy statków dla uczelni morskich w latach 2025–2029”, którego celem będzie m. in. zaprojektowanie, budowa i wyposażenie nowoczesnego szkolnego żaglowca dla UMG. Nowy żaglowiec dla Uniwersytetu Morskiego w Gdyni Senat uczelni oraz KPRM byli zgodni – infrastruktura szkoleniowa i badawcza Uniwersytetu Morskiego wymagała unowocześnienia. Dar Młodzieży, na którym szkolą się obecnie kadeci, nie spełnia już standardów, które obowiązują dla tego typu jednostek. Odsłużył już swoje: uczestniczył między innymi w rejsie dookoła świata. Nowy statek zastąpi charakterystyczną trzymasztową fregatę w ciągu najbliższych trzech lat, odsyłając Dar Młodzieży na wyczekiwany odpoczynek. Podobnie było z Darem Pomorza, który służył w latach 1929–1982, a obecnie jest na stałe zacumowanym w Gdyni w muzeum. Dlaczego potrzebny jest nowy statek? Następca Daru Młodzieży przyniesie nie tylko najnowocześniejsze rozwiązania elektroniczne, automatyczne czy nawigacyjne, ale także specjalnie przygotowane przestrzenie dydaktyczne. Szkolenie polskich marynarzy będzie dzięki temu przebiegać zdecydowanie sprawniej i podniesie się jakość kształcenia. Statek umożliwi studentom i pracownikom uczestnictwo w projektach badawczych – nauczą się między innymi obsługi zaawansowanych urządzeń pomiarowych. Jednostka umożliwi szkolenie aż 120 kadetów jednocześnie. Program budowy statków – liczba mnoga jest nieprzypadkowa, bo oprócz następcy Daru Młodzieży powstanie także osobna jednostka szkolno-badawcza dla Politechniki Morskiej w Szczecinie – pozwoli wzmocnić pozycję Polskiej Marynarki na mapie europejskiej nauki i przemysłu morskiego. Żaglowce mają posłużyć flocie przez kolejne dekady, tak jak z sukcesami robił to Dar Młodzieży. Pozostaje życzyć stopy wody pod kilem. Źródło: UMG Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Andrzej Bargiel znów dokonał niemożliwego. Zjechał na nartach z Mount Everestu bez tlenu!
Polski skialpinista Andrzej Bargiel jako pierwszy w historii wszedł na Mount Everest i zjechał z niego na nartach do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). I dokonał tego bez wspomagania tlenem! To przełomowy moment w światowym skialpinizmie i kolejne nieprawdopodobne osiągnięcie Polaka.
– To jeden z ważniejszych kroków w mojej sportowej karierze. Zjazd z Everestu bez tlenu był dla mnie marzeniem, które dojrzewało latami. Wiedziałem, że trudne jesienne warunki i poprowadzenie linii zjazdu przez lodowiec Khumbu to największe wyzwanie, z jakim mogę się zmierzyć. Dzięki wsparciu Red Bulla i teamu moje marzenie w końcu stało się rzeczywistością – powiedział Andrzej Bargiel po zjeździe. Ekstremalne warunki i strefa śmierci Atak szczytowy okazał się trudniejszy, niż zakładano. 22 września 2025 r. Bargiel wspinał się z obozu czwartego, położonego na wysokości ok. 7900 m n.p.m. Świeży śnieg utrudniał torowanie trasy i wydłużył wspinaczkę. Polak 16 godzin spędził w tzw. strefie śmierci (na wysokości powyżej 8000 m n.p.m.), nie korzystając przy tym z dodatkowego tlenu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/Andrzej-Bargiel-w-drodze-na-szczyt-Mount-Everest-fot.-Pasang-Rinzee-SherpaRed-Bull-Content-Pool-248965b.jpeg" width="1280" height="720" alt="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa/Red Bull" title="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa_Red Bull Content Pool" /> – Jeżeli spojrzy się na fizjologię człowieka przy tak małej ilości tlenu w powietrzu to to, czego dokonał Andrzej, przekracza ludzkie możliwości – skomentowała wyczyn lekarka wyprawy, dr Patrycja Jonetzko. Bargiel na szczycie najwyższej góry świata spędził zaledwie kilka minut, po czym przypiął narty i rozpoczął historyczny zjazd, ścigając się z zachodzącym słońcem. Na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) zastała go noc, uniemożliwiająca bezpieczny zjazd. Zatrzymał się w obozie i poczekał do wschodu słońca. Następnie w fenomenalnym stylu pokonał lodowiec Khumbu bez korzystania z liny i poręczówek i zakończył zjazd na wysokości bazy. Niezwykły wkład Bartka Bargiela Niemal równie niezwykły jak wyczyn Andrzeja jest wkład jego brata, Bartka Bargiela. Specjalna linia zjazdu, opracowana przez niego z użyciem drona, przebiegała przez południową ścianę Mount Everestu. – Samo nawigowanie w tak trudnym terenie było dla mnie sporym wyzwaniem. (…) Najtrudniejszymi momentami były przejazdy przez grań i lodowiec. Kiedy Andrzej pokonał te fragmenty, odetchnąłem – mówi Bartek Bargiel. To nie był pierwszy raz – długa historia wyzwania Plany zjazdu z najwyższej góry świata pojawiły się kilka lat temu. Pierwszą ekspedycję w 2019 roku przerwał ogromny serak (lodowa bryła) zawieszony nad lodowcem Khumbu. Kolejną wyprawę, w 2022 roku, przerwano ze względu na zagrażającą bezpieczeństwu śnieżycę. Przy trzecim podejściu wreszcie się udało. Zespół Andrzeja Bargiela tworzyli: Tomasz Gaj (kierownik wyprawy), Patrycja Jonetzko (lekarz), Piotr Sadowski (fizjoterapeuta), Jan Gąsienica-Roj (kierownik ds. bezpieczeństwa), Dariusz Załuski (wsparcie sportowe, operator kamery), Maciej Sulima (operator kamery), Bartek Bargiel (operator drona), Bartek Pawlikowski (fotograf). Sportowy gigant z Łętowni Andrzej Bargiel ma 37 lat. Urodzony w Łętowni (woj. małopolskie), od najmłodszych lat związany był z górami i sportem. To wielokrotny mistrz Polski i reprezentant kraju w narciarstwie wysokogórskim. Na arenie międzynarodowej zasłynął jako pionier ekstremalnych zjazdów z najwyższych szczytów świata, wyznaczając nowe granice w himalaizmie i narciarstwie. Najważniejsze osiągnięcia Bargiela to: K2 (2018) – pierwszy i jedyny w historii pełny zjazd na nartach Śnieżna Pantera (2016) – rekord zdobycia 5 najwyższych szczytów byłego Związku Radzieckiego (30 dni) Broad Peak (2015) – pierwszy w historii zjazd na nartach Manaslu (2014) – pierwszy zjazd Polaka na nartach, rekordowy czas wejścia i zjazdu (21 h i 14 min) Shiszapangma (2013) – pierwszy zjazd Polaka na nartach z centralnego wierzchołka Źródło: Everest Ski Challenge Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
Maciek Rutkowski - mistrz świata i 20-krotny mistrz Polski w windsurfingu – przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Morderczą trasę pokonał 18 września, teraz czas na procedury związane z wpisaniem wyczynu do Księgi Rekordów Guinnessa.
Trasę o długości 227,5 km Rutkowski pokonał w rekordowym czasie 8 godzin i 28 minut, pędząc w niektórych momentach z prędkością nawet 55 kilometrów na godzinę. Na metę w Surf Stolicy, we Władysławowie Rutkowski dotarł o 15:28. Czekały na niego tłumy. Mordercze kulisy rekordowej wyprawy „Po godzinie wyłączył mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać kurcze w rękach. Było dwa razy ciężej, niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie, to się popłakałem” – opowiadał po dopłynięciu na metę Maciek Rutkowski. Jak tłumaczy w rozmowie z National Geographic, utrzymanie najwyższego poziomu uwagi po pewnym czasie staje się dla organizmu ogromnym wyzwaniem. Windsurfing to sport techniczny, wymagający umiejętności i koordynacji, które w tym przypadku trzeba było zachować przez ponad 8 godzin. Zwykle wyścigi, w których bierze udział Maciek Rutkowski trwają kilka minut. Stuprocentowa mobilizacja układu nerwowego była jednym z największych wyzwań. „Jak ucieka skupienie, to leżymy” – kwituje. Gdyby wiatr wiał trochę mocniej…. „Stanie w miejscu bez wiatru przez pierwsze dwie godziny nie było optymalne dla czasu rekordu, ale po tym piekle, które zobaczyłem i przeżyłem tam na środku, po moim mózgu odmawiającym współpracy, po 7 glebach i bólu jakiego nigdy nie czułem jestem naprawdę szczęśliwy, że udało mi się ukończyć to wyzwanie!” – pisał Rutkowski w mediach społecznościowych po powrocie. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiada windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Koordynacja wszystkich czynników była wielkim wyzwaniem. W pokonaniu Bałtyku pomagali m.in. ratownicy, fizjoterapeuci, ekipa filmowa, partnerzy zapewniający sprzęt. Trzymetrowe fale i zakłócenia sygnału Rutkowski wystartował punktualnie o 7 rano z Sandhamn na południu Szwecji, w asyście dwóch łodzi motorowych z ratownikami i ekipą wideo, która transmitowała przebieg morderczej trasy na żywo. Nie obyło się bez przygód. Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i wiatrem dochodzącym w porywach do blisko 60 km na godzinę. Miał po drodze 7 wywrotek. „Zrobiło się tak mokro na łódce, że telefon sam wysyła wiadomości, nagrywa filmiki i fotki. (...) Maciek daje radę. Kilka wywrotek spowodowanych było trudnymi warunkami. Są momenty, że nie widzimy drugiej motorówki, bo chowa się między falami” – informowała na bieżąco ekipa ratunkowa na łodzi asekurującej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/MissionBalticmain-photo-1c9f88a.jpg" width="2322" height="3173" alt="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" title="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" /> Nie tylko sport – charytatywny cel wyprawy Maćka Rutkowskiego Maciek Rutkowski płynął nie tylko z myślą o rekordzie. W trakcie trasy odbywała się zbiórka na pomoc chorej Malwince – córce Bartka Marszałka, jedynego Polaka startującego w Mistrzostwach Świata Formuły 1 na wodzie. W chwili dotarcia Maćka na metę widzowie wpłacili blisko 70 tysięcy złotych. Łącznie zebrano ponad 120 tysięcy złotych. Spalone przez Maćka Rutkowskiego kilokalorie zostały pomnożone przez trzy – i taką sumę sam dorzucił do zbiórki. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
O wyczynach himalaistów co i rusz słyszymy w mediach – mnożą się zdobywcy Mount Everest czy innych ekstremalnych szczytów. Stosunkowo rzadko jednak mówi się o tym, co pod ziemią. Jak się okazuje, ukryte pod powierzchnią tajemnice mogą być równie ekscytujące, jeśli nie bardziej, co najwyższe góry. Udało nam się porozmawiać z polskimi speleologami, którzy sensacyjnie odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Jak sami mówią, są „jednymi z najszczęśliwszych ludzi na Ziemi”.
Spis treści: Poszukiwacze zaginionej jaskini Jak odkrywa się szczeliny? Najgłębsza jaskinia w Albanii Polskie sukcesy świętowane za granicą Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci Grupa speleologów związanych z Fundacją Speleologia Polska odkryła najgłębszą jaskinię w Albanii. Shpella e Valbones (Jaskinia Valbony) ma 727 metrów głębokości, a dzięki pracy polskich odkrywców może zostać jeszcze pogłębiona. Jak udało się na nią trafić, w jaki sposób znajduje się nowe jaskinie i co wspólnego mają speleolodzy z astronautami? Rozmawiamy z Michałem Macioszczykiem oraz Justyną i Łukaszem Pokorskimi, organizatorami i uczestnikami wyprawy. Poszukiwacze zaginionej jaskini W 2021 roku do Albanii ruszyła niebagatelna ekspedycja: 28 osób z różnych klubów jaskiniowych w Polsce i Europie pod kierownictwem Michała Macioszczyka ruszyła do Doliny Valbony na północy tego bałkańskiego kraju. Z inicjatywy Mariusza Poloka z FSP badali oni region, który mógł okazać się perspektywiczny z punktu widzenia obecności nowych jaskiń. Co ich skusiło? Przede wszystkim to, że wcześniej w okolicy grotołazi ze speleoklubu Aven oraz Fundacji Speleologia Polska odkryli inną jaskinię – Shpella Sportive – o głębokości 270 metrów. Ta informacja przyspieszała bicie serca: mogła oznaczać, że w okolicy jest więcej nieodkrytych, głębokich jaskiń. Ktoś mógłby zapytać: czemu schodzić do pod ziemię, skoro można zdobywać szczyty? Łukasz Pokorski (Pokor), ratownik GOPR z Grupy Sudeckiej i instruktor ratownictwa, ma na to proste wytłumaczenie: – Nie chcę mówić, że my robimy coś bardziej ekscytującego, ale Himalaje są znane. Satelita obleciała wszystko: wiemy, gdzie trafimy, na co trafimy, gdzie ta góra jest. Wiemy, ile jest niezdobytych szczytów na świecie i którędy pójść, żeby je zdobyć. To nurkowie i speleolodzy odkrywają prawdziwy kosmos – opowiada. Jak odkrywa się szczeliny? Międzyklubowa środowiskowa wyprawa przed dokonaniem odkrycia musiała przejść wiele wyzwań, z których kluczowa okazała się logistyka. Chodziło o wniesienie w wysokie góry niemal tony sprzętu – nie tylko lin, kotew, medykamentów czy namiotów, ale także… jedzenia. – Wyzwaniem może być nawet to, gdy nagle, pierwszy raz w życiu, musisz ugotować obiad dla kilkudziesięciu osób. Ile kaszy je 30 ludzi? – śmieje się Justyna Pokorska (Juti), speleolożka, a na co dzień tłumaczka j. czeskiego i właścicielka agroturystyki. Często problemy są jednak poważniejsze. Należy zająć się przede wszystkim zdrowiem i bezpieczeństwem uczestników wyprawy. – W Albanii nie ma górskiej służby ratunkowej. Pomoc dotrze, ale w kilka dni. Do tego czasu musimy radzić sobie sami – ostrzega Pokorski. Przed wyruszeniem na wyprawę „astronauci” musieli zadbać także o łączność: to jedna z najważniejszych kwestii związanych z bezpieczeństwem. Stałe meldunki przez krótkofalówki to obowiązek każdego speleologa. Najgłębsza jaskinia w Albanii Zadaniem speleologów w trakcie wyprawy było zarówno pogłębienie (czyli sprawdzenie, czy nie jest głębsza, niż się wcześniej wydawało) znalezionej już wcześniej jaskini Shpella Sportiva, jak i poszukiwanie nowych otworów. Nie mogli wiedzieć, że w trakcie rekonesansu odkryją jaskinię niemal trzy razy głębszą niż do tej pory. Szczęśliwcem okazał się Michał Macioszczyk (eMCe), kierownik wyprawy, instruktor taternictwa jaskiniowego i ratownik GOPR. – Przechodziłem obok i powiało mi po nogach. Zacząłem odgruzowywać, wszedłem do otworu, ale nie miałem liny. Trzeba było skontaktować się z zespołem wyposażonym w sprzęt. Fajnie wiało, więc czuliśmy w tym otworze potencjał – opowiada o swoim odkryciu. Zużyli jedną linę, potem następną a potem następną. Liny się kończyły, ale jaskinia nie chciała. Odkrywanie trwało kilka dni – w ruch poszły kotwy i dodatkowy sprzęt z bazy. W głębinach zakładali biwaki, a poszczególne ekspedycje trwały nawet ponad 50 godzin. – Wcześniej ten teren uchodził za obszar, na którym nie ma jaskiń głębokich. Już pierwszego roku wyprawy przełamaliśmy to założenie – śmieje się Macioszczyk. Ostatecznie w 2023 roku głębokość jaskini Shpella e Valbones, roboczo nazywanej „stodziesiątką” ustalono na 725 metry. Może być jeszcze głębsza. 2024 i 2025 rok owocował odnalezieniem nowych korytarzy, ale ich rezultatem nie było tak spektakularne pogłębienie. Prace ciągle trwają. Dla porównaniu najgłębsza jaskinia w Polsce – Jaskinia Wielka Śnieżna – znajduje się w Tatrach i ma 824 metry głębokości. W naszym kraju jaskiń jest jednak stosunkowo niedużo. Spotkamy je głównie w Tatrach, które są Parkiem Narodowym, więc dostęp do nich jest ograniczony oraz wyspowo na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej czy w Sudetach. Polskie sukcesy świętowane za granicą Chociaż w Polsce mówi się o nich stanowczo za mało, speleolodzy znad Wisły zostali docenieni za granicą. W 2025 na odbywającym się raz na 4 lata Światowym Kongresie Speleologicznym w Brazylii byli przedstawiciele Fundacji Speleologia Polska, uczestnicy wyprawy, którzy przygotowali panel poświęcony ekspedycji, odkryciom i działalności naukowej. Kongres organizowany jest przez UIS (Międzynarodową Unię Speleologiczną), od której ekspedycja dwukrotnie uzyskała grant na działalność badawczą. To pierwsza polska wyprawa, która otrzymała tego rodzaju środki. Nie udało się ich uzyskać z Polski, a wyprawa finansowana jest głównie z własnych pieniędzy i wsparcia sponsorskiego. Na wyprawę ze speleologami jeżdżą także naukowcy, na przykład badający nietoperze chiropterolodzy. Uczestnicy ekspedycji mierzą między innymi wpływ antropopresji na występowanie nietoperzy: za pomocą specjalistycznych mikrofonów sprawdzają, jak budowa nowych hoteli w dynamicznie rozwijającej się turystycznie Dolinie Valbony wpływa na obecność zwierząt. – Możemy wyróżnić dwa kierunki badań. Jednym z nich jest badanie fauny jaskiniowej i okołojaskiniowej. Interesują nas gatunki w tamtym regionie jeszcze nieopisane. W „naszej” jaskini odnaleźliśmy między innymi szkielet koziorożca bałkańskiego, którym na tym obszarze miał nie występować – tłumaczy Pokorski. – Drugim jest klimat. Pobieramy rdzenie z drzew i badamy lód, który zawiera w sobie zanieczyszczenia dużo mówiące nam o historii regionu. Takie próbki wysyłamy do dalszych badań. Współpracujemy między innymi z PAN czy Uniwersytetem Oxfordzkim – dodaje. W badaniach bierze udział także UPWR, Instytut Badawczy Leśnictwa, Dendrolab IBL czy Climate Change Institute na Uniwersytecie w Maine. Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią W ciemnościach na odkrywców czyha wiele niebezpieczeństw. – Wyzwaniem jest kruszyzna kamienia, ciasnoty, przecieranie się liny czy… grawitacja. Jeżeli lina się przetrze, to spadniesz i zostaniesz w jaskini na zawsze. Poruszanie się w jaskini wymaga doświadczenia w osadzaniu punktów asekuracyjnych i wyczucia skały – mówi Łukasz Pokorski. Ważne są także umiejętności wspinaczkowe: nie zawsze schodzi się tylko w dół. Wbrew pozorom jest dużo wspinania. Zagrożeniem może być także woda, bo w trakcie ulewy ta błyskawicznie wypełnia jaskinię. Trzeba umieć przewidywać pogodę, bo wychodzenie przez wodospad może skończyć się utonięciem. Speleolodzy mówią, że sam kurs to za mało. – Im częściej to robisz, tym bardziej przyzwyczajasz się do rzeczy, które na początku są przerażające. Jaskinia oferuje klaustrofobię, ekspozycję i wiele innych nieprzyjemnych rzeczy... z tym tylko, że ich nie widzisz – dodaje Michał Macioszczyk. Co ciekawe, nie wszystkie jaskinie wymagają przechodzenia przez ciasne szczeliny na wdechu. Gdzieniegdzie znajdziemy tak duże sale, w których… ludzie latają balonami. To cały podziemny świat! Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci „Podziemni astronauci” mówią, że w tym wszystkim… chodzi o tajemnicę. Sami są wspinaczami i poruszają się po drogach, które ktoś już kiedyś wytyczył. Istnieje co prawda niewielka możliwość wytyczenia nowych, ale dla nich odarte jest to z sekretu. W jaskini naprawdę są odkrywcami: takimi, którzy kiedyś ładowali się na okręt, brali beczki z rumem i płynęli w niewiadome. Odkrywanie jaskiń pozwala na pozostawienie czegoś po sobie – w kontraście dla wspinaczki, która dla Łukasza Pokorskiego jest po prostu sportem. – Gdy wychodzisz do jaskini, czas na zewnątrz przestaje płynąć. Świat zewnętrzny przestaje istnieć. Z mojego pierwszego wyjścia pamiętam to, że wiedziałam, że będzie zimno i ciemno. Nie spodziewałam się, że będzie panować tam tak niesamowita cisza, w której słychać każdą spadającą kroplę wody – konstatuje Justyna Pokorska. Ciemność, cisza i niezbadane przestrzenie. Czy naprawdę speleolodzy to „podziemni astronauci”? Naszym zdaniem z całą pewnością. Trzymamy kciuki za ich sukcesy – z pewnością przed polskimi odkrywcami jeszcze wiele spektakularnych odkryć. Źródło: National Geographic Polska, Projekt Valbona Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Korona Ziemi to wyzwanie dla najwytrwalszych. Podołało mu kilkuset podróżników
Korona Ziemi obejmuje najwyższe szczyty na wszystkich kontynentach. Przeciętnemu człowiekowi sprostanie wyzwaniu zdobycia ich wszystkich wydaje się niemożliwe do zrealizowania. A jednak nie brakuje zapaleńców, którzy tego dokonali lub którym wydaje się, że to zrobili. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że nie tylko kompletowanie wierzchołków, ale także dokładne określenie zakresu zadania przysparza ogromnych trudności. Dlaczego? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak to się zaczęło? Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Zdobywcy Korony Ziemi Podróżnicy, wspinacze i ludzie ciekawi świata od zawsze szukali wyzwań, z którymi nie poradził sobie nikt lub którym sprostali tylko nieliczni. Dotrzeć szybciej, dotrzeć dalej, dotrzeć wyżej – niektórzy po prostu nie szukają dróg na skróty, a zamiast tego stawiają przed sobą maksymalne trudności. Jedną z największych prób dla takich niespokojnych duchów jest skompletowanie Korony Ziemi. Jak to się zaczęło? Ideę połączenia najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach we wspólną grupę gigantów do zdobycia przypisuje się Richardowi Bassowi, amerykańskiemu biznesmenowi. Faktem jest, że to on jako pierwszy postawił stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, ale twórcą samej koncepcji wyzwania jest ktoś inny. Pierwszy najprawdopodobniej był William Hackett. Pod koniec lat 40. XX wieku, amerykański wspinacz postawił przed sobą wyzwanie i konsekwentnie je realizował, ale tylko do czasu. Zdobył pięć z siedmiu szczytów. Niepowodzeniem zakończyła się próba zdobycia Mount Vinson, a na Mount Everest nigdy się nie wybrał. Powód? Prozaiczny – taka wyprawa znajdowała się poza jego zasięgiem finansowym. „Siedem Szczytów” Bassa Richard Bass miał do dyspozycji nieporównywalnie większe środki, a nie brakowało mu też zapału. To pierwsze było tak samo potrzebne, jak drugie. Nawet dziś, gdy zdobywanie najwyższych szczytów uległo komercjalizacji, skompletowanie Korony Ziemi dla wielu podróżników byłoby niemożliwe bez wsparcia sponsorów. Pięć dekad temu każda ekspedycja wiązała się z jeszcze większym wydatkiem. Bass przystąpił do realizacji swojego projektu w latach 80. Towarzyszył mu inny majętny biznesmen, Frank Wells. 1 stycznia 1983 roku dwaj pasjonaci gór zaczęli spełniać swoje marzenie. Do końca roku zapisali na swoim koncie sześć z siedmiu wierzchołków. Wtedy zatrzymał ich prawdziwy potwór – Everest. Pierwsze dwie próby zakończyły się niepowodzeniem. To zniechęciło Wellsa. Bass został sam „na placu boju”, ale nie zamierzał odpuszczać. Udało się za trzecim razem. 30 kwietnia 1985 roku skompletował siedem najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach. Czy jednak na pewno? Lista wymagała korekty? Jeszcze zanim Bass dokonał tego niewiarygodnego wyczynu pojawiły się głosy, że na liście pominął dwa istotne szczyty. Najgłośniej oponował Reinhold Messner. Włoski alpinista uznał, że najwyższy szczyt Australii – Góra Kościuszki – nie stanowi żadnego wyzwania. Stwierdził, że najmniejszy ze wszystkich kontynentów należy umownie połączyć z Oceanią i za najwyższy uznać Piramidę Carstensza, czyli szczyt Puncak Jaya. Wątpliwości wzbudziła także obecność na liście szczytu Elbrus jako najwyższego wierzchołka Europy. Powszechnie uznawana (ale jednak umowna) granica, oddzielająca Stary Kontynent i Azję, przebiega przez Kaukaz. Jeżeli więc pominie się różnice kulturowo-cywilizacyjne, które na tym obszarze zarysowują się już bardzo wyraźnie, należy uznać, że najwyższy w Europie jest właśnie Elbrus. W tym temacie Messner zgodził się z Bassem, ale wielu innych wspinaczy sprzeciwiło się temu. Przeciwnicy podkreślili, że szczyty Kaukazu mają więcej wspólnego z Azją niż z Europą. W ich opinii, Stary Kontynent powinien być reprezentowany przez Mont Blanc. Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Kto ma rację? Najwyraźniej trudno to rozstrzygnąć, bo istnieją dwie listy szczytów, składających się na Koronę Ziemi, Bassa i Messnera. Zatem Elbrus stanowi obowiązkowy punkt wyprawy, ale każdy zdobywca decyduje sam, czy postawi stopę na wierzchołku Góry Kościuszki, czy Piramidy Carstensza. Niektórzy zdobywcy decydują się na skompletowanie ośmiu, a nawet dziewięciu szczytów. Najpowszechniej realizowana jest jednak wersja Korony Ziemi według listy Messnera. Składają się na nią następujące góry: Mount Everest w Azji (8849 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Elbrus w Europie (5642 m n.p.m.), Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Australii i Oceanii (4884 m n.p.m.). Zdobywcy Korony Ziemi Skompletowanie najwyższych szczytów na wszystkich kontynentach wymaga przygotowania kondycyjnego, sprzętowego i finansowego. Pozornie ta misja wydaje się niemal niemożliwa do zrealizowania. A jednak setkom poszukiwaczy przygód udało się tego dokonać. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/475a00ed91db16ce559912129af0c3885747bbbf-cf5452c.jpeg" width="938" height="625" alt="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" title="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" /> Oficjalny globalny rejestr zdobywców nie istnieje, a dane z poszczególnych źródeł nieco różnią się od siebie. Strona 7summits.com, aktualizowana do sierpnia 2016 roku, wymienia 416 nazwisk. W nowszych zestawieniach jest mowa o ponad 500, choć można także natrafić na listę obejmującą ponad 700 zdobywców. Ci byli pierwszymi Jak już wspomnieliśmy, jako pierwszy siedem szczytów skompletował Richard Bass. Koronę Ziemi w wersji Messnera po raz pierwszy zdobył natomiast Pat Morrow w 1986 roku. Rok później jego wyczyn powtórzył sam Messner, ale jako pierwszy zrobił to w starym stylu, bez wspomagania tlenem. Pierwszą kobietą, która postawiła stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, była Junko Tabei. Pierwszy Polak, który zdobył Koronę Ziemi Na liście zdobywców gigantów świata nie brakuje także polskich nazwisk. Jako pierwszy podołał temu wyzwaniu Leszek Cichy, ten sam, który wraz z Krzysztofem Wielickim zapisał na swoim koncie pierwsze w historii himalaizmu zimowe wejście na Mount Everest. Pamiętne wejście odbyło się 17 lutego 1980 roku. W latach 90. XX wieku miał już na koncie cztery klejnoty z Korony Ziemi: Everest, Elbrus (a także Mont Blanc), Aconcaguę i Denali. W 1998 roku, wraz z Markiem Kamińskim, wszedł na Mount Vinson. Kolejne były Kilimandżaro i Góra Kościuszki. W 1999 roku dopiął listę, zdobywając Piramidę Carstensza. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Lynn Hill na 30. Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju. Najsłynniejsza wspinaczka świata odwiedziła Polskę
Amerykańska wspinaczka Lynn Hill przeszła do historii jako pierwsza osoba, której udało się w sposób klasyczny pokonać sławną drogę „The Nose” na przerażającej skale El Capitan. O swojej historii opowiedziała na jubileuszowej, 30. edycji Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju. Byliśmy tam!
„To nie tylko jedna z najlepiej wspinających się kobiet na świecie: jest jedynym z największych wspinaczy wszech czasów” – tak o Lynn Hill mówi Jon Krakauer, amerykański alpinista i pisarz. O swojej determinacji i roli kobiet we współczesnej wspinaczce opowiedziała w trakcie zakończonego w minioną niedzielę 30. Festiwalu Górskiego w Lądku-Zdroju. Niewielka wspinaczka na wielkiej skale Wizyta Lynn Hill wzbudziła spore poruszenie na terenie festiwalu – ludzie w mgnieniu oka pozostawili pełne lin, uprzęży i czekanów stoiska i tłumnie zawędrowali do największego z namiotów, który przypominał zjawiskową halę. Miejsca siedzące zapełniły się w kilka minut, a dużo osób musiało słuchać opowieści Lynn na stojąco. Przyciągnęła tłumy nie bez kozery: całe życie goniła niemożliwe i pokazywała, że nie ma barier nie do przejścia, niezależnie od płci. Niewysoka wspinaczka opowiedziała o swojej historii. Jej rodzice – w szczególności ojciec, który był inżynierem NASA – od najmłodszych lat zabierali ją wraz z rodzeństwem na różnorodne wyprawy. Zaczęła wspinać się w wieku 14 lat: wszystko z pasji do przygody. Były to lata 70. XX wieku, więc sport ten – w szczególności w Ameryce – nie był zbyt popularny. Wraz ze znajomymi przez wiele lat wspinała się… z nudów i dla zabawy. Dopiero pierwsza wizyta w Europie uświadomiła ją, że ktoś uprawia wspinaczkę profesjonalnie. – Nie wiedziałam, że ktoś bierze to na poważnie – śmieje się Hill. Pierwszy człowiek, który pokonał Kapitana Chociaż ma na koncie wiele sukcesów, najbardziej inspirująca jest z pewnością jej historia pokonania jednego z najsłynniejszych wyciągów wspinaczkowych na świecie: drogi The Nose w formacji skalnej znanej jako El Capitan. To mekka wszystkich wspinaczy – 900 metrów pionowego, litego granitu i kolebka wspinania w Stanach Zjednoczonych. Sam „Kapitan” mierzy 2307 metrów n.p.m. Jako pierwszy człowiek na świecie dokonała tego w sposób klasyczny. Oznacza to, że używany sprzęt działa tylko w przypadku odpadnięcia od ściany, a w górę wspinacz porusza się o własnych siłach. O tym wyczynie może świadczyć fakt, że do 2014 roku droga ta została pokonana zaledwie 6 razy – w tym dwukrotnie przez samą Hill. Obecnie udanych prób jest około tuzina. Superbohaterka, która nie ma już nic do udowodnienia W latach 70. wspinacze twierdzili, że El Capitan może zostać pokonany wyłącznie przez mężczyznę. Lynn Hill udowodniła im, jak bardzo się mylili – była nie tylko pierwszą kobietą, ale długo pierwszym człowiekiem, któremu udała się ta sztuka. Jest inspiracją dla wszystkich kobiet, którym powtarza się, że nie są zdolne do wielkich czynów. Polskie spotkanie ze wspinaczką wywołało owacje na stojąco i było przyczynkiem do wielu rozmów na terenie festiwalu. 30. Festiwal Górski w Lądku-Zdroju Amerykanka była tylko jednym z gości niezwykłego festiwalu w Lądku-Zdroju. Swoje prelekcje mieli także polscy himalaiści Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy, znany belgijski (lekko zwariowany) wspinacz-muzyk-producent filmowy Sean Villanueva O’Driscoll czy Simone Moro, drugi po Jerzym Kukuczce wspinacz, który zdobył zimą cztery ośmiotysięczniki. 30. Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady to także masa koncertów (m. in. Stare Dobrze Małżeństwo czy Myslovitz), dziesiątki stoisk ze specjalistycznym sprzętem, warsztaty czy spotkania z podróżnikami. Odbył się w dniach 4–7.09, a kto nie był, niech żałuje! A jeśli żałuje, to już zapowiedziano kolejną edycję: należy przygotować się na 3–6.09 2026 roku. Treki w dłoń i w drogę! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.