97-latka pobiła rekord świata. Stanęła na skrzydle lecącego samolotu
Emerytura wielu osobom kojarzy się ze spokojniejszym tempem życia, odpoczynkiem i czasem spędzanym z rodziną. Betty Bromage ma jednak zupełnie inny pomysł na późne lata. 97-letnia Brytyjka właśnie pobiła rekord Guinnessa, stając na skrzydle lecącego samolotu.
Wing walking należy do najbardziej widowiskowych i ekstremalnych form lotniczej rozrywki. Uczestnik, odpowiednio zabezpieczony, znajduje się podczas lotu na zewnętrznej części samolotu, kilkaset metrów nad ziemią. Betty Bromage podjęła się tego wyzwania w wieku, w którym niewiele osób decyduje się na podobne przygody. Kim jest 97-letnia rekordzistka i co sprawiło, że ponownie zdecydowała się wzbić w powietrze? Kim jest Betty Bromage? Wing walking zaczęła dopiero po osiemdziesiątce Nietypowa pasja Betty Bromage pojawiła się w jej życiu stosunkowo późno. Brytyjka po raz pierwszy spróbowała wing walkingu w wieku 87 lat, po tym jak zobaczyła reklamę batona Crunchie, w której pokazano podobny wyczyn. Uznała wówczas, że sama również mogłaby tego spróbować – wcześniej za jedną z najbardziej ryzykownych aktywności w swoim życiu uważała jazdę konną. Przez ponad 20 lat pracowała jako pielęgniarka, a po przejściu na emeryturę nie zamierzała rezygnować z nowych doświadczeń. Rodzina pomogła jej więc sprawdzić, czy będzie w stanie dostać się na skrzydło samolotu. Udało się, a pierwszy lot szybko przerodził się w kolejne. – Nigdy nie wiesz, co potrafisz, dopóki nie spróbujesz – tłumaczyła później. Za drugim razem poprosiła już pilota, aby lot był „nieco bardziej interesujący”, a z czasem zaczęła decydować się również na bardziej wymagające powietrzne akrobacje. W 2022 roku, podczas piątego takiego wyczynu, ustanowiła oficjalny rekord Guinnessa. Miała wówczas 93 lata i 145 dni, a samolot wykonał z nią na skrzydle m.in. pętlę i beczkę. – Gdyby ktoś powiedział mi, kiedy miałam 80 lat, że będę uprawiać wing walking, uznałabym to za kompletną bzdurę – przyznała. Lot na skrzydle nie jest przy tym jedynym ekstremalnym doświadczeniem na jej koncie. Bromage zjechała również na jednej z najszybszych tyrolek na świecie w Walii oraz na linie z mierzącej około 49 metrów Eagle Tower w Cheltenham. Kolejne wyzwania stały się dla niej sposobem na zachowanie aktywności i niezależności mimo ograniczeń związanych z wiekiem. Sama przyznaje, że nie chce skupiać się na ograniczeniach, lecz na tym, co wciąż jest w stanie robić. 97-latka pobiła własny rekord Guinnessa. Lot miał też charytatywny cel Ekstremalne wyzwania Bromage od lat mają również drugi wymiar – pomagają jej zbierać pieniądze dla potrzebujących. Do czasu ustanowienia pierwszego rekordu zgromadziła ponad 23 tys. funtów dla lokalnych organizacji charytatywnych, m.in. hospicjum Sue Ryder Leckhampton Court. Tegoroczna akcja miała jednak dla niej szczególnie osobiste znaczenie. W sierpniu 2025 roku kobieta przeszła udar, którego skutki nadal odczuwa – wpłynął m.in. na jej mowę. Leczeniem 97-latki zajmował się wówczas Cheltenham General Hospital, dlatego kiedy rok później postanowiła ponownie wzbić się w powietrze, zdecydowała, że będzie zbierać pieniądze właśnie dla tej placówki. Jak sama podkreślała, personel szpitala bardzo dobrze się nią opiekował, a powrót do kolejnego lotu stał się dla niej nie tylko próbą poprawienia własnego rekordu, lecz także sposobem na odwdzięczenie się za otrzymaną pomoc. Tym samym 4 sierpnia 2026 roku Bromage po raz szósty w życiu znalazła się na skrzydle samolotu. Aby poprawić własny rekord Guinnessa, musiała spędzić w powietrzu co najmniej pięć minut, wliczając start i lądowanie. Próba zakończyła się sukcesem. Przed startem 97-latka zapewniała, że nie czuje zdenerwowania, a po powrocie na ziemię określiła lot jako „nieco wyboisty”, ale świetny. Jej podejście do kolejnych wyzwań najlepiej oddają jednak słowa, które wypowiedziała w programie „Good Morning Britain”. – Słowo „nie mogę” nie występuje w moim słowniku – mówiła, zachęcając innych, by nie rezygnowali z nowych doświadczeń tylko dlatego, że z góry zakładają, iż sobie nie poradzą. Dodała też: „Czego można się bać, mając 97 lat?”. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczny rekord nie musi być ostatnim rozdziałem jej podniebnych przygód. Bromage zapowiedziała, że jeśli zdrowie nadal będzie jej na to pozwalało, za kilka lat może spróbować ponownie. Już wcześniej śmiała się, że na setne urodziny będzie musiała wymyślić „coś wyjątkowego”. Patrząc na dotychczasową listę jej wyczynów, niewykluczone, że nie była to wyłącznie żartobliwa deklaracja. Źródła: BBC, Daily Mail, Good Morning Britain Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jedne z najbardziej niezwykłych wydarzeń sportowych w Europie. Ich tradycja liczy setki lat
W 2026 roku kibice nie mogli narzekać na brak sportowych emocji. Za nami m.in. Zimowe Igrzyska Olimpijskie i piłkarskie mistrzostwa świata, jednak najbardziej niezwykłe wydarzenia wcale nie odbywają się na największych stadionach. W różnych zakątkach Europy od stuleci organizowane są widowiska sportowe, które są jednocześnie ważnym elementem lokalnej kultury, historii i tradycji. To właśnie dla nich co roku przyjeżdżają tysiące turystów.
Turystyka sportowa od dawna nie ogranicza się wyłącznie do finałów wielkich turniejów czy meczów znanych klubów. Coraz więcej podróżników wybiera wydarzenia, które pozwalają zajrzeć do lokalnych tradycji i zobaczyć dyscypliny przekazywane z pokolenia na pokolenie. W Europie nie brakuje imprez o wielowiekowej historii – od średniowiecznych turniejów i wyścigów konnych po widowiskowe regaty czy zawody, których zasady niemal nie zmieniły się od setek lat. Dla wielu odwiedzających są one równie atrakcyjne jak zabytki czy lokalna kuchnia i stają się dobrym pretekstem, by poznać region z zupełnie innej perspektywy. Palio di Siena. Wyścig konny, który od wieków dzieli włoskie miasto Jednym z najbardziej widowiskowych wydarzeń sportowych we Włoszech jest Palio di Siena, organizowane nieprzerwanie od XVII wieku na słynnym Piazza del Campo. Wyścig odbywa się dwa razy w roku (2 lipca i 16 sierpnia) i jest czymś znacznie więcej niż rywalizacją jeździecką. Siena podzielona jest na 17 historycznych dzielnic, zwanych contrade, z których w każdej edycji startuje dziesięć. Dżokeje dosiadają losowo przydzielonych koni i trzykrotnie okrążają plac, często w niezwykle emocjonującym tempie. Dla mieszkańców zwycięstwo oznacza prestiż na wiele lat, a świętowanie trwa jeszcze długo po zakończeniu wyścigu. Następnego dnia ulicami miasta przechodzą barwne pochody zwycięskiej contrady, które należą do najbardziej charakterystycznych elementów tej wielowiekowej tradycji. Calcio Storico Fiorentino. Historyczna gra, w której piłka nożna spotyka rugby Florencja od XVI wieku pielęgnuje własną odmianę sportowej rywalizacji – Calcio Storico Fiorentino, uznawane za jedną z najbardziej wymagających gier zespołowych w Europie. W zawodach uczestniczą reprezentacje czterech historycznych dzielnic miasta, a mecze rozgrywane są na piaszczystym boisku ustawianym na placu Santa Croce. Dyscyplina łączy elementy piłki nożnej, rugby i zapasów, a zawodnicy mogą stosować wiele technik walki wręcz, dlatego spotkania bywają niezwykle widowiskowe. Turniej odbywa się co roku w czerwcu, a finał tradycyjnie rozgrywany jest 24 czerwca, w święto patrona Florencji – św. Jana Chrzciciela. Dla mieszkańców miasta wydarzenie jest równie ważne jak historyczna rekonstrukcja i stanowi jeden z symboli florenckiej tożsamości. Highland Games. Szkockie igrzyska siły i tradycji Highland Games należą do najbardziej rozpoznawalnych szkockich tradycji. Organizowane od XIX wieku zawody obejmują konkurencje siłowe, takie jak słynny rzut pniem drzewa (caber toss), rzut młotem czy pchnięcie kamieniem. Oprócz rywalizacji sportowej odbywają się pokazy tańców, koncerty dudziarzy i parady w tradycyjnych kiltach. Największym wydarzeniem jest Cowal Highland Gathering w Dunoon pod koniec sierpnia, natomiast ogromnym prestiżem cieszy się również Braemar Gathering, organizowane na początku września i od lat odwiedzane przez członków brytyjskiej rodziny królewskiej. To jedna z najlepszych okazji, by poznać szkocką kulturę w jej najbardziej autentycznej odsłonie. Velká Pardubická. Najtrudniejszy wyścig z przeszkodami w Europie Miłośnicy sportów jeździeckich powinni zwrócić uwagę na Wielką Pardubicką, czyli najstarszy i jeden z najtrudniejszych wyścigów z przeszkodami w Europie. Zawody odbywają się od 1874 roku w czeskich Pardubicach i tradycyjnie rozgrywane są w drugą niedzielę października. Trasa liczy niemal siedem kilometrów i obejmuje 31 przeszkód, w tym słynny Rów Taxisa, przez lata uznawany za jeden z najbardziej wymagających elementów toru. Nie każdemu uczestnikowi udaje się ukończyć wyścig, dlatego zwycięstwo w Velkiej Pardubickiej uchodzi za jedno z największych osiągnięć w europejskich wyścigach konnych. Co roku wydarzenie przyciąga tysiące kibiców z Czech i zagranicy. Concurs de Castells. Katalońskie wieże z ludzi wpisane na listę UNESCO Choć castells, czyli budowanie wielopiętrowych wież z ludzi, trudno nazwać klasyczną dyscypliną sportu, wymaga ona ogromnej siły, równowagi i perfekcyjnej współpracy całego zespołu. Tradycja narodziła się w XVIII wieku w Katalonii i została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Najważniejszym wydarzeniem jest Concurs de Castells organizowany co dwa lata w Tarragonie, podczas którego najlepsze drużyny rywalizują o zbudowanie najwyższych i najbardziej skomplikowanych konstrukcji. Każda wieża oceniana jest według liczby poziomów, trudności oraz sposobu wykonania. Wydarzenie przyciąga dziesiątki tysięcy widzów, a bilety na kolejne edycje wyprzedają się z dużym wyprzedzeniem. Sinjska Alka. Chorwacki turniej rycerski z tradycją UNESCO W pierwszy weekend sierpnia chorwacki Sinj przenosi się o kilka stuleci wstecz. To właśnie wtedy odbywa się Sinjska Alka – turniej rycerski organizowany nieprzerwanie od XVIII wieku dla upamiętnienia zwycięstwa nad wojskami osmańskimi. Uczestnicy, ubrani w historyczne stroje, pędzą konno przez główną ulicę miasta i próbują trafić kopią w niewielki metalowy pierścień zawieszony nad torem. O wyniku decyduje precyzja oraz zdobyta liczba punktów, a zwycięstwo uchodzi za ogromny zaszczyt. Wydarzenie zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO i jest jedną z najważniejszych tradycji Dalmacji. Kırkpınar. Najstarszy turniej sportowy świata odbywa się w Turcji Historia Kırkpınar, czyli słynnych tureckich zapasów w oleju, sięga XIV wieku. Turniej organizowany w Edirne uznawany jest przez Księgę Rekordów Guinnessa za najstarsze nieprzerwanie odbywające się zawody sportowe na świecie. Zawodnicy nacierają ciała oliwą, zakładają charakterystyczne skórzane spodnie kispet i przez kilkadziesiąt minut próbują powalić przeciwnika lub uzyskać nad nim wyraźną przewagę. Walka wymaga nie tylko siły, ale także techniki, ponieważ śliskie ciało skutecznie utrudnia wykonanie chwytów. Turniej odbywa się pod koniec czerwca i od 2010 roku figuruje również na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO. ESAF. Szwajcarskie święto tradycyjnych sportów Raz na trzy lata Szwajcaria organizuje Federalny Festiwal Zapaśniczy i Alpejski (ESAF) – największe wydarzenie poświęcone tradycyjnym dyscyplinom tego kraju. Program obejmuje m.in. zapasy Schwingen, rzut kamieniem Steinstossen oraz Hornussen, określane niekiedy mianem połączenia baseballu i golfa. Zawody przyciągają dziesiątki tysięcy kibiców, którzy przyjeżdżają nie tylko dla sportu, ale także regionalnej muzyki, kuchni i alpejskich tradycji. Kolejna edycja odbędzie się w 2028 roku w Thun, dlatego warto już teraz uwzględnić ją w planach podróży po Szwajcarii. Źródła: Euronews, Concurs de Castells, Comune di Siena Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polak oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Pokonał Bałtyk w niesamowitym tempie
Maciek Rutkowski, wielokrotny mistrz świata i Polski w windsurfingu, we wrześniu ubiegłego roku przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Trasę pokonał w rekordowym czasie, pędząc po wodzie z prędkością dochodzącą do 60 kilometrów na godzinę. Dziś może świętować po raz kolejny – jego niewiarygodny czas został oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa.
Rutkowski pokonał Bałtyk w rekordowym czasie 8 godzin 28 minut, a cała trasa liczyła 227,5 km. Jego rekord został właśnie oficjalnie uznany przez Guinness Book of Records w kategorii „Najszybsze przepłynięcie Morza Bałtyckiego na desce windsurfingowej (mężczyzna)”. Długie procedury Księgi Rekordów Guinnessa Na wpis Polak musiał jednak poczekać aż 10 miesięcy, a rezultat starań wcale nie był oczywisty. – Czekaliśmy tak długo, że mentalnie chyba się pogodziłem z tym, że tego rekordu wcale może nie być. Dla mnie i całego teamu to coś zupełnie nowego. Musieliśmy spełnić bardzo wiele wymagań. Wydaje Ci się, że możesz nie sprostać instytucji owianej taką legendą, do której tak trudno się dostać. Kiedy dowiedziałem się, że mamy to, byłem w szoku, bo, mimo że o to walczyliśmy, mentalnie po prostu starałem się nie nastawiać, że rekord na pewno będzie mój – komentuje Maciek Rutkowski. Kulisy Misji Bałtyk: 7 wywrotek, foka, kontenerowce i wyścig z czasem W trakcie ustanawiania rekordu, 18 września 2025 roku, Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i silnym wiatrem. Jego prędkość wynosiła momentami nawet 60 km na godzinę. To był najbardziej wymagający i niebezpieczny wyścig, z jakim dotąd zmierzył się Rutkowski, który na co dzień ściga się w Pucharze Świata PWA (Professional Windsurfing Association). – Po kilku godzinach zaczął wyłączać mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem, gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać skurcze w kilku miejscach na raz. Było dużo ciężej niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie to się rozpłakałem – opowiadał na mecie Maciek Rutkowski. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiadał windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Nie tylko sport – charytatywny cel wyprawy Maćka Rutkowskiego Maciek Rutkowski płynął nie tylko z myślą o rekordzie. W trakcie trasy odbywała się zbiórka na pomoc chorej Malwince – córce Bartka Marszałka, jedynego Polaka startującego w Mistrzostwach Świata Formuły 1 na wodzie. W chwili dotarcia Maćka na metę widzowie wpłacili blisko 70 tysięcy złotych. Łącznie zebrano ponad 120 tysięcy złotych. Spalone przez Maćka Rutkowskiego kilokalorie zostały pomnożone przez trzy – i taką sumę sam dorzucił do zbiórki.
Dziesięć ofiar pod Broad Peak. Tak doszło do katastrofalnej lawiny, w której zginął legendarny himalaista Nirmal Purja
Tragiczny finał wyprawy na Broad Peak. W potężnej lawinie zginęło 10 wspinaczy, w tym gwiazda himalaizmu Nirmal „Nims” Purja. Obfite opady śniegu doprowadziły do zejścia lawiny na wysokości 6600 m n.p.m. Większość zespołów wycofała się spod szczytu.
Spis treści Jak doszło do tragedii na Broad Peak? Relacje wspinaczy Większość wspinaczy zrezygnowała Tragiczna lawina z 30 lipca Kim byli himalaiści, którzy zginęli? Nadzieje na odnalezienie żywych wspinaczy Osiągnięcia Nirmala Purji i kontrowersje Ostatnie wiadomości z Broad Peak Gwiazda himalaizmu i dziewięciu innych wspinaczy zginęło w lawinie na Broad Peak w pakistańskim Karakorum. Inne wyprawy opuściły górę już wcześniej z obawy przed skutkami obfitych opadów śniegu. Przed lawiną Nirmal „Nims” Purja opublikował na Instagramie post, w którym prosił górę o ochronę: „Broad Peak, nie proszę o nic poza bezpieczną drogą w górę i na dół”. Jak doszło do tragedii na Broad Peak? Relacje wspinaczy Himalaiści David Klein i Ian Overton nie byli zadowoleni z tego, co widzieli. Do ostatniego tygodnia lipca obaj mężczyźni spędzili miesiąc pod szczytem Broad Peak (8051 m n.p.m.), a góra przed nimi drastycznie zmieniała swoje oblicze. Przyjechali, aby wspiąć się na nią bez tlenu z butli i bez wsparcia tragarzy wysokościowych. Klein, Węgier, który w 2000 roku prowadził pierwszą narodową próbę zdobycia Broad Peak, oraz Overton, amerykański ratownik, próbowali wspólnie zdobyć Nanga Parbat zimą 2012 roku. W tym roku postanowili zmierzyć się z Broad Peak, dwunastym najwyższym szczytem świata. W połowie lipca Klein powiedział serwisowi ExplorersWeb, że warunki na górze są stosunkowo dobre, a „zagrożenie lawinowe jest niskie”. Stwierdził wówczas, że większość niebezpiecznych mas śniegu już zjechała z góry. 19 lipca Klein podążał za pakistańskim zespołem poręczującym zachodnią ścianę przez 19 godzin i zawrócił tuż poniżej szczytu. Klein wspinał się bez tlenu z butli. Overton, odczuwający skutki wysokości, wrócił już wcześniej do bazy. Większość wspinaczy zrezygnowała Klein rozważał podjęcie kolejnej próby, ale zniechęciły go obfite opady śniegu, które rozpoczęły się około 22 lipca. – Po dużych opadach nie liczysz już tylko na dobrą pogodę – mówi Klein. – Potrzebujesz kilku dni pogody bez opadów, podczas których czekasz, ponieważ śnieg musi albo związać się z górą, albo z niej zjechać – dodaje. Większość zespołów wróciła w tym czasie do domów. 25 lipca Klein i Overton również spakowali się i odjechali. Jednak kilka zespołów pozostało pod Broad Peak, w tym grupa Nirmala „Nimsa” Purji, który zyskał sławę w 2019 roku po zdobyciu wszystkich 14 ośmiotysięczników świata w rekordowym czasie. Przyczyny ich decyzji o pozostaniu są wciąż niejasne, ale konsekwencje okazały się tragiczne. Tragiczna lawina z 30 lipca Około godziny 9:00 rano czasu lokalnego, w czwartek 30 lipca, ogromna lawina porwała dziesięciu wspinaczy w dół głównego kuluaru na zachodniej ścianie góry. Natychmiast rozpoczęto akcję ratunkową. Początkowo ratownicy mieli nadzieję na znalezienie ocalałych, jednak Alpine Club of Pakistan potwierdził w piątek, że odnaleziono ciała dwojga wspinaczy: Nadhiry Al-Harthy z Omanu oraz Pur Bahadura Gurunga „Yukty” z Nepalu. W sobotę firma Elite Exped poinformowała, że wśród zmarłych są też Nirmal Purja oraz inny wspinacz i przewodnik, Nima Sherpa. „Dziś z głębokim smutkiem i ogromnym bólem serca potwierdzamy, że Nirmal 'Nimsdai' Purja tragicznie stracił życie w wyniku lawiny na Broad Peak. Otrzymaliśmy również potwierdzenie, że inni członkowie wyprawy niestety nie przeżyli. Żadne słowa nie opiszą tak niewyobrażalnej straty” – napisano w oświadczeniu Elite Exped. Kim byli himalaiści, którzy zginęli? W skład grupy dziesięciu osób, które straciły życie w lawinie, weszli: pięciu nepalskich wspinaczy pod kierownictwem Nirmala Purji, pakistański przewodnik Sohail Sakhi, omańska wspinaczka Al-Harthy, amerykańska wspinaczka Mallory Geis, chiński wspinacz zidentyfikowany jedynie jako pan Wang oraz jeden obcokrajowiec. Al-Harthy była pierwszą kobietą z Omanu, która zdobyła Mount Everest. Nepalczyk Yukta przez lata pracował na najwyższych szczytach świata. Zeszłej jesieni był członkiem zespołu, który wspiął się na północną ścianę Everestu, wspierając himalaistę Jima Morrisona podczas pierwszego zjazdu narciarskiego Kuluarem Hornbeina. Nadzieje na odnalezienie żywych wspinaczy W ciągu weekendu doniesiono o odnalezieniu lub zlokalizowaniu ciał wszystkich dziesięciu osób. Purja, jak większość wspinaczy, posiadał urządzenie GPS, które nadawało jego pozycję przez cztery godziny po opuszczeniu obozu II tego ranka. Pierwsze sygnały ulokowały go na wysokości 6166 metrów – koło obozu II – o godzinie 5:33 rano czasu pakistańskiego w czwartek, 30 lipca. Urządzenie Al-Harthy nadawało podobną pozycję. Stamtąd ślad piął się miarowo w górę: do godziny 7:03 zespół Elite Exped dotarł na wysokość 6430 metrów. Kolejne pingi od Purji i Al-Harthy przyszły tuż przed 9:00 rano czasu lokalnego, z wysokości około 6660 metrów. Następnie sygnały z urządzenia Purji umieściły go ponad 600 metrów poniżej pozycji sprzed zaledwie 30 minut. Sygnał GPS Al-Harthy również zniknął z górnych partii góry, a jej urządzenie odnaleziono ponad półtora kilometra niżej w pionie. Współzałożyciel Elite Exped, Mingma Gyabu Sherpa, miał nadzieję na uratowanie Purji, powołując się na fakt, że jego tracker GPS przemieszczał się po upadku. Tracker Purji wygenerował jeszcze kilka sygnałów, które zdawały się pokazywać ruch, ale prędkość wynosiła zero. Urządzenia GPS pod śniegiem lub w głębokim, stromym terenie często nadal nadają, ale ich odczyty stają się niewiarygodne. Tracker Purji i Al-Harthy pokazały ten sam schemat: gwałtowny spadek, a następnie krótki ruch na północ. Osiągnięcia Nirmala Purji i kontrowersje Postaci takiej jak Nirmal Purja nie było w himalaizmie od dekad. W 2019 roku, mając na koncie zaledwie kilka ośmiotysięczników, postawił sobie za cel zdobycie wszystkich 14 w ciągu jednego sezonu. Rekord, należący wówczas do Koreańczyka z Południa Kim Chang-ho, wynosił siedem lat i 10 miesięcy. Purja zaczął od Annapurny 23 kwietnia, a skończył na Shishapangmie 29 października – w 189 dni, czyli sześć miesięcy i sześć dni. Nazwał to Project Possible. Netflix w 2021 roku poświęcił mu film dokumentalny, czyniąc go pierwszym celebrytą himalaizmu ery streamingowej i całkowicie zmieniając sposób, w jaki obecnie komercyjnie zdobywa się Himalaje. Zamiast oblegać jeden szczyt, zaczęto atakować kilka wierzchołków w krótkich odstępach czasu, często pod okiem Purji i jego zespołu przewodników. Zyskał on sławę niespotykaną wśród nepalskich wspinaczy, ale był równie mocno chwalony, jak i krytykowany. Używał tlenu z butli. Polegał na linach poręczowych. Wspinał się drogami klasycznymi za ekipą najsilniejszych Szerpów. Argumentowano, że to, czego dokonał, było tylko rozwiązaniem logistycznym. Dlatego w styczniu 2021 roku zdobył K2 zimą. Świat wspinaczkowy przez dziesięciolecia nazywał to „ostatnim wielkim pierwszym razem”. Purja wszedł na szczyt z dziewięcioma innymi Nepalczykami. Cała dziesiątka przeszła ostatnie metry ramię w ramię, śpiewając hymn narodowy. Tym razem Purja dokonał tego bez dodatkowego tlenu. Jednak reputacja Purji ucierpiała po maju 2024 roku, kiedy dwie kobiety – fińska wspinaczka Lotta Hintsa i amerykańska lekarka April Leonardo – wysunęły pod jego adresem oskarżenia o molestowanie seksualne. Poprzez swojego prawnika Purja nazwał te oskarżenia fałszywymi i zniesławiającymi oraz zaprzeczył jakiemukolwiek naruszeniu prawa. Ostatnie wiadomości z Broad Peak W poście na Instagramie opublikowanym tuż przed wspinaczką Purja napisał, że Broad Peak był późnym dodatkiem do wyprawy. Udane wejście na szczyt przybliżyłoby go do zostania pierwszą osobą, która zdobyła wszystkie 14 ośmiotysięczników dwukrotnie bez użycia tlenu. „Broad Peak, nie proszę o nic poza bezpieczną drogą w górę i na dół” – napisał. Dla tych, którzy wspinają się na najwyższe szczyty świata, śmierć jest stale obecnym ryzykiem. Purja mówił o tym podczas wywiadu w 2022 roku. – Śmierć jest pewna od momentu narodzin. Muszę kontynuować moją podróż, ponieważ mam większy cel – powiedział. Źródło: National Geographic
5 prób, 170 kilometrów, 55 godzin w wodzie. Historyczny wyczyn Bartłomieja Kubkowskiego
Bartłomiej Kubkowski jako pierwszy człowiek w historii przepłynął wpław Morze Bałtyckie. Po pięciu latach prób, 170 kilometrach walki z zimną, słoną wodą i ponad dwóch dobach bez snu, polski pływak długodystansowy dokonał niemożliwego.
To, co przez lata uznawano w świecie sportów ekstremalnych za barierę nie do pokonania, właśnie się wydarzyło. Bartłomiej „Foka” Kubkowski przepłynął całe Morze Bałtyckie, Pokonując trasę ze Szwecji do Polski wpław, bez ani jednej minuty snu i bez dotykania łodzi asekuracyjnej. Kończąc swój projekt Ultra Baltic Swim, zapisał się na kartach historii jako pierwszy człowiek na świecie, który tego dokonał. Pięć prób, szczytny cel Dla polskiego pływaka była to już piąta próba poskromienia Bałtyku. Zapowiadał, że ostatnia. Czwarta miała miejsce w ubiegłym roku i zakończyła się dramatycznie: z powodu halucynacji i skrajnego wycieńczenia Kubkowski musiał zostać wyciągnięty z wody zaledwie 11 kilometrów przed celem. W tym roku pływak wrócił silniejszy i doskonale przygotowany fizycznie i psychicznie. Kubkowski płynął jednak nie tylko aby zrealizować własne cele. Także po to, by nagłośnić i wesprzeć zbiórkę funduszy na rzecz dzieci z chorobami nowotworowymi, we współpracy z Fundacją Cancer Fighters. Gdy wyczerpany dotarł na plażę w Dziwnowie, licznik zbiórki przekroczył barierę setek tysięcy złotych. Kubkowski w 2025 roku został także dawcą szpiku. Rekordowa próba w liczbach, w które trudno uwierzyć Przepłynięcie całego morza wpław to wysiłek, który właściwie przekracza ludzkie możliwości. Aby zmusić ciało do tak morderczej pracy, konieczna jest niezwykła odporność psychiczna, nad którą zawodnicy długodystansowych wyścigów, nie tylko pływackich, pracują równie ciężko, co nad kondycją. W trakcie próby Kubkowski zmagał się z narastajacym zmęczeniem, skurczami i halucynacjami – naturalną konsekwencją wielogodzinnego wysiłku. Zespół wsparcia podkreślał jednak, że przez cały czas pozostawał świadomy, skupiony i zdeterminowany. Skalę wyczynu Kubkowskiego nieco łatwiej sobie wyobrazić, gdy poznamy kilka konkretów: W trakcie płynięcia wykonał on 200 000 ruchów ramion, spalając przy tym blisko 55 000 kilokalorii; Utrzymywał średnie tempo na poziomie około 3 km/h (czyli ok. 2 minuty na 100 metrów, czyli dwa baseny olimpijskie); Sukces przyszedł po kilku latach niepowodzeń. Kubkowski w 2022 roku przepłynął 115 km, w 2023 r. – 116 km, w 2024 r. – 72 km, a w 2025 r. – rekordowe 159 km. Konsekwencja i nieustępliwość trwały więc nie tylko w czasie samego wyścigu – do celu Kubkowski dążył przez wiele lat. Osiągnięcia Bartłomieja Kubkowskiego Choć przepłynięcie Bałtyku jest niewątpliwie wyczynem historycznym i najważniejszym, kariera Bartłomieja Kubkowskiego jest już długa. Był wielokrotnym medalistą Mistrzostw Polski (zarówno w kategoriach młodzieżowych, jak i seniorskich), reprezentując barwy klubu Kormoran Olsztyn. Specjalizował się w stylu dowolnym, szczególnie na dłuższych dystansach basenowych. Zaczął odnosić sukcesy w pływaniu na wodach otwartych, co było naturalnym krokiem w stronę projektów ultra. 18 stycznia 2025 pobił rekord w pływaniu 24-godzinnym, na 25-metrowym basenie. Przepłynął 103,58 kilometra, bijąc poprzedni rekord o 758 metrów. Wielokrotnie rywalizował w zawodach Ice Kilometer, polegających na pływaniu w wodzie o temperaturze 2-3 stopni Celsjusza, m.in. w Polsce i we Francji. Źródło: National Geograpghic Polska Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Błękitne miasto ukryte w górach. Dotarłam tam jedną z najpiękniejszych tras Maroka
W Maroku wystarczy zjechać z głównej drogi, by krajobraz zmienił się niemal bez ostrzeżenia. Atlantyckie światło Tangeru ustępuje zielonym wzgórzom, asfalt zaczyna wić się między górami, a za kolejnym zakrętem pojawia się Szafszawan – miasto pomalowane wszystkimi odcieniami błękitu. Północ kraju najlepiej poznaje się właśnie zza kierownicy.
Spis treści: Tanger pachnie miętą, solą i przyprawami Samochodem z Tangeru do Szafszawan. Tu zaczyna się prawdziwa podróż Jak jeździ się samochodem po Maroku? Szafszawan nie jest błękitne przez przypadek. Ale nie ma jednego wyjaśnienia Najlepszy sposób na Szafszawan? Wyjść bez planu Co zjeść w północnym Maroku? Maroko samochodem – praktyczne informacje Maroko kojarzy się z Marrakeszem, pustynią i Atlasem. To jednak tylko część miejsc, które warto uwzględnić, planując podróż po Maroku. Tymczasem jego północ oferuje zupełnie inną podróż: bardziej zieloną, chłodniejszą i momentami niemal śródziemnomorską. W ciągu kilku dni przemierzam trasę z Tangeru do Szafszawan, zaglądam do medyn, próbuję lokalnych smaków i sprawdzam, jak w praktyce wygląda podróż samochodem po Maroku. Tanger pachnie miętą, solą i przyprawami Pierwsze wrażenie? Światło jest tu ostrzejsze niż w Europie. Wydobywa z białych fasad każdy szczegół, odbija się od szyb i rozjaśnia wąskie uliczki starego miasta. Tanger leży między Atlantykiem a Morzem Śródziemnym i od dawna żyje na styku światów afrykańskiego, arabskiego i europejskiego. Ta kulturowa różnorodność jest jedną z wielu rzeczy, które wyróżniają Maroko – kraj pełen zaskakujących miejsc i ciekawostek. Wchodzę do medyny i niemal natychmiast tracę orientację. Przejścia zwężają się, schody prowadzą raz w górę, raz w dół, a między ścianami pojawiają się niewielkie piekarnie, sklepy z oliwkami i stragany pełne przypraw. Pachnie świeżym chlebem, kolendrą, skórą i dymem z grilla. Co kilka kroków ktoś nalewa do małych szklanek bardzo słodką herbatę z miętą. Nie próbuję „zaliczać” kolejnych zabytków. To miasto lepiej działa, kiedy pozwalam sobie zwolnić. Nieprzypadkowo Tanger znalazł się wśród najlepszych kierunków National Geographic na 2026 rok. Zaglądam na place, przechodzę przez kasbę i obserwuję codzienne życie. Dopiero później ruszam w stronę wybrzeża. Warto pojechać na przylądek Spartel, gdzie spotykają się wody Atlantyku i Morza Śródziemnego. W pobliżu znajdują się także Groty Herkulesa – jedno z najpopularniejszych miejsc w okolicach miasta. Oba punkty wymienia wśród najważniejszych atrakcji Tangeru marokańska organizacja turystyczna. Samochodem z Tangeru do Szafszawan. Tu zaczyna się prawdziwa podróż Z Tangeru wyjeżdżam rano. Droga N2 którą docieram do Szafszawanu to czteropasmówka z ładnie wyprofilowanymi licznymi zakrętami. Liczne ronda obstawione są policją, bo okolicę odwiedził właśnie król i trzeba jednak zdjąć nogę z gazu. Przede mną około dwóch godzin jazdy, ale w Maroku czas przejazdu należy traktować elastycznie. Nie dlatego, że drogi są złe. Główne trasy na północy mają zazwyczaj przyzwoitą nawierzchnię. Powodem są widoki, miasteczka, przydrożne kawiarnie oraz zakręty, za którymi co chwilę pojawia się coś wartego postoju. Najpierw krajobraz jest szeroki i otwarty. Widać pola, pojedyncze domy i pasące się zwierzęta. Potem droga wspina się coraz wyżej. Ziemia przybiera rdzawy kolor, zbocza stają się bardziej strome, a na horyzoncie wyrastają góry Rif. Poruszam się Volkswagenem Amarokiem, przygotowanym zarówno do jazdy po asfalcie, jak i po trudniejszym terenie. Na zwykłej drodze największe znaczenie ma dla mnie jednak nie moc silnika, lecz wysoka pozycja za kierownicą i dobra widoczność. Na lokalnych trasach trzeba stale obserwować pobocza, motocykle, pieszych i samochody włączające się do ruchu. Sam Amarok ma napęd pozwalający wybierać ustawienia przeznaczone między innymi do zwykłej jazdy, śliskiej nawierzchni, piasku czy stromych podjazdów. W testowanej wersji zastosowano silnik 3.0 V6 TDI, automatyczną skrzynię dziesięciobiegową i napęd 4x4. Nie oznacza to jednak, że każdy podróżnik potrzebuje dużego auta terenowego. Na trasę Tanger–Szafszawan wystarczy zwykły samochód osobowy, o ile nie planujemy opuszczać utwardzonych dróg. Mniejszy model będzie nawet wygodniejszy podczas parkowania w miastach. Tak wyposażone auto świetnie sprawdza się na górskiej drodze, poprzecinanej koleinami powstałymi po gwałtownych acz krótkotrwałych opadach. A warto wybrać się w wyższe partie Atlasu ze wspaniałymi stokami, które porasta makia i lasy dębowe. Jak jeździ się samochodem po Maroku? W Maroku obowiązuje ruch prawostronny. Znaki drogowe są najczęściej zapisane po arabsku i francusku, a wypożyczalnie samochodów działają między innymi przy lotniskach. Sama jazda nie jest szczególnie trudna, ale wymaga większej koncentracji niż w większości państw Europy. Na drodze spotykają się samochody, skutery, rowerzyści, piesi, ciężarówki, a czasem również zwierzęta. Najważniejsza zasada brzmi: nie spiesz się i nie jedź po zmroku, zwłaszcza na mniej uczęszczanych trasach. Kontrole prędkości są częste. Nie warto sugerować się tempem lokalnych kierowców ani zakładać, że brak wyraźnego znaku oznacza możliwość szybkiej jazdy. Ograniczenia mogą zmieniać się przy wjazdach do miejscowości, skrzyżowaniach i posterunkach policji. Zasady bywają podobne jak w innych krajach, dlatego przed podpisaniem umowy warto przypomnieć sobie, na co zwracać uwagę podczas wynajmu samochodu za granicą. Przed odebraniem samochodu sprawdzam: zakres ubezpieczenia i wysokość udziału własnego, stan opon, świateł i koła zapasowego, politykę paliwową, zasady wyjazdu poza drogi utwardzone, numer alarmowy wypożyczalni, sposób dokumentowania ewentualnych uszkodzeń. Fotografuję samochód ze wszystkich stron, także felgi, szyby i wnętrze. To kilka minut, które mogą oszczędzić problemów przy zwrocie. Szafszawan nie jest błękitne przez przypadek. Ale nie ma jednego wyjaśnienia Szafszawan pojawia się między górami niemal nagle. Białe i niebieskie domy wspinają się po zboczu, a nad nimi wyrastają skaliste szczyty. Już z daleka miasto wygląda jak scenografia – tyle że po wejściu do medyny okazuje się żywym, gwarnym organizmem. Po kilku krokach w medynie mam wrażenie, że koty są prawdziwymi gospodarzami miasta: leżą w bramach, na murkach, schodkach a nawet na środku chodnika. A na pewno są elementem lokalnej społeczności i w krótkim czasie stają się częścią krajobrazu – trudno wyobrazić sobie marokańskie ulice bez ich obecności. Błękit nie ma tutaj jednego odcienia. Jedne ściany są turkusowe, inne kobaltowe albo niemal szare. Niebieskie są schody, drzwi, framugi i donice. Na tle murów wiszą dywany, kolorowe tkaniny i skórzane torby. O pochodzeniu błękitnych fasad krąży kilka teorii. Więcej o historii miasta i odpowiedziach na pytanie, dlaczego Szafszawan jest niebieski, pisaliśmy w osobnym przewodniku. Według jednej błękit wprowadzili żydowscy mieszkańcy miasta, dla których kolor miał symbolizować niebo i boskość. Inna mówi o praktycznym znaczeniu farby, która miała odstraszać owady lub chłodzić budynki. Najuczciwiej powiedzieć, że nie istnieje jedno bezsporne wyjaśnienie, a obecny wygląd miasta jest rezultatem wielu lat odnawiania i rozwijania lokalnej tradycji. Marokańska organizacja turystyczna wskazuje w Szafszawan między innymi medynę, muzeum etnograficzne, lokalne rzemiosło oraz źródło Ras El Maa. I prawdą jest, że w Szafszawan nie ma tak uprzykrzających życie komarów. Najlepszy sposób na Szafszawan? Wyjść bez planu Samochód zostawiam poza najgęstszą częścią starego miasta. Do medyny nie warto próbować wjeżdżać. Ulice są wąskie, zatłoczone i często zamieniają się w schody. Najwygodniejsze rozwiązanie to hotel z własnym parkingiem albo strzeżony plac na obrzeżach centrum. Wchodzę między błękitne mury rano, zanim uliczki wypełnią się grupami zwiedzających. Sprzedawcy dopiero otwierają sklepy. Ktoś ustawia przed drzwiami kosze pomarańczy, ktoś inny rozwiesza tkaniny. Z piekarni wychodzi zapach ciepłego placka, a z niewielkiej kawiarni – aromat mocnej kawy z kardamonem. Nie potrzebuję dokładnej trasy. W Szafszawan zgubienie drogi jest częścią zwiedzania. Każdy skręt prowadzi do kolejnego zaułka, małego placu albo punktu widokowego. Trzeba jednak pamiętać, że medyna nie jest dekoracją. Ludzie mieszkają tu na co dzień, dlatego nie należy zaglądać przez otwarte drzwi ani fotografować mieszkańców bez pytania. To jedna z najważniejszych zasad dla osób, które chcą fotografować ludzi w Maroku. Najbardziej znany plac miasta, Outa el-Hammam, otaczają restauracje i kawiarnie. To dobre miejsce na odpoczynek, ale niekoniecznie na najspokojniejszy posiłek. Kilka ulic dalej łatwiej znaleźć niewielki lokal, w którym obiad jedzą również miejscowi. Co zjeść w północnym Maroku? Najczęściej na stołach pojawia się tadżin – danie przygotowywane w glinianym naczyniu ze stożkowatą pokrywą i jedna z potraw najlepiej reprezentujących kuchnię marokańską. Zamawiam wersję z kurczakiem, kiszoną cytryną i oliwkami. Sos jest gęsty, słony, kwaśny i intensywnie ziołowy, a pieczywo zastępuje sztućce. Warto spróbować również: hariry, gęstej zupy z pomidorów, soczewicy i ciecierzycy, marokańskich sałatek podawanych w kilku małych miseczkach, pieczonych mięs i szaszłyków, lokalnego koziego sera, charakterystycznego dla regionu Szafszawan, naleśników msemen, soku z pomarańczy, herbaty miętowej, która bywa bardzo słodka. W turystycznych restauracjach dobrze zapytać wcześniej o cenę zestawu, napojów oraz dodatków. Nie każdy talerzyk postawiony na stole jest bezpłatny. Wodę piję wyłącznie butelkowaną. Wybieram butelki fabrycznie zamknięte, zwłaszcza podczas krótkiej podróży, gdy organizm nie ma czasu przyzwyczaić się do lokalnych warunków. Punkt widokowy nad Szafszawan. Warto zostać do zachodu słońca Późnym popołudniem idę w stronę Hiszpańskiego Meczetu, stojącego na wzgórzu ponad miastem. Podejście nie jest długie, ale w upale lepiej zabrać wodę i nakrycie głowy. Z góry widać, że Szafszawan nie jest po prostu niebieską plamą. Między dachami wyrastają minarety, dalej rozciągają się zielone zbocza, a całe miasto wciska się w dolinę u podnóża gór. Gdy słońce zaczyna opadać, błękitne ściany zmieniają kolor na srebrny i fioletowy. To jeden z tych widoków, dla których warto mieć samochód. Nie muszę dopasowywać dnia do rozkładu autobusu ani wracać przed zachodem. Mogę zostać dłużej, a później spokojnie zjechać do hotelu – choć właśnie po zmroku jadę szczególnie ostrożnie. Czy warto wynająć samochód w Maroku? Na krótki pobyt wyłącznie w Tangerze samochód nie jest potrzebny. Większość miejsc można zobaczyć pieszo lub dojechać taksówką. Auto zaczyna mieć sens, gdy chcemy połączyć kilka miejsc, zatrzymywać się na trasie i docierać do punktów położonych poza centrami miast. Przejazd z Tangeru do Szafszawan jest dobrym początkiem samodzielnej podróży po kraju. Trasa nie jest ekstremalna, odległości pozostają rozsądne, a krajobraz szybko się zmienia. Kilkudniowy program wyjazdu obejmujący Tanger, przejazd do Szafszawan, jazdy po okolicy i powrót do Tangeru pokazuje, że taki odcinek można wygodnie przejechać nawet podczas krótkiego urlopu. Podczas tej podróży Volkswagen Amarok daje mi większą swobodę wyboru dróg i poczucie bezpieczeństwa na nierównej nawierzchni. Jednak największą zaletą samochodu pozostaje coś bardziej uniwersalnego: możliwość zatrzymania się dokładnie tam, gdzie zaczyna się najciekawszy widok. Maroko samochodem – praktyczne informacje Dokumenty: do wynajęcia auta potrzebne są paszport, prawo jazdy i karta płatnicza. Warunki dotyczące wieku kierowcy, stażu oraz depozytu zależą od wypożyczalni. MSZ podaje, że międzynarodowe prawo jazdy jest pożądane, choć nie obowiązkowe; przed wyjazdem należy jednak zweryfikować aktualne wymagania konkretnej firmy. Nawigacja: warto pobrać mapy offline. W medynach nawigacja samochodowa ma ograniczone znaczenie, ponieważ wiele ulic jest niedostępnych dla aut. Paliwo: na północy kraju stacje są łatwo dostępne, ale poza dużymi miastami nie czekam, aż zapali się rezerwa. Parkowanie: wybieram parkingi strzeżone. Niewielka opłata jest zwykle pobierana przez obsługę na miejscu. Cenę najlepiej ustalić przed pozostawieniem auta. Pora jazdy: staram się pokonywać dłuższe odcinki za dnia. Po zmroku piesi, rowerzyści i nieoświetlone pojazdy mogą być słabo widoczni. Ubiór: w czerwcu potrzebne są krem z filtrem, okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy, ale w górach warto mieć także lekką kurtkę. Organizator opisywanego wyjazdu zalecał przygotowanie się na temperatury od około 18 do 29°C oraz zabranie solidnego obuwia. Bezpieczeństwo: przed podróżą trzeba sprawdzić aktualne komunikaty polskiego MSZ. Resort zaleca obecnie szczególną ostrożność w Maroku i publikuje osobne ostrzeżenia dotyczące wybranych obszarów Sahary Zachodniej. Źródła: Moroccan National Tourist Office – materiały dotyczące Tangeru, Szafszawan oraz podróżowania po Maroku; Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP – informacje dla podróżujących do Maroka. Nasza autorka Joanna Kopka Kartografka magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Od lat związana z tymi dwoma tytułami. Odwiedza miejsca, w których może obserwować zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Szczególne miejsce w jej wyborach zajmują kotowate i ptaki. Swoje zainteresowania rozszerza na aktywne uczestniczenie w działaniach na rzecz ich dobrostanu i ochrony, angażując się w wolontariat.
Przepłynęła Atlantyk jachtostopem. Jak wyglądały 63 dni na oceanie z nieznajomymi?
Przepłynęła Atlantyk z ludźmi, których wcześniej nie znała. Przez 63 dni mieszkała na 13-metrowym katamaranie, doświadczając sztormów, „kabinowej gorączki” i życia z dala od lądu. W podcaście „Solo przez świat” Laura Maria Plichta opowiada, skąd wzięło się marzenie o jachtostopie przez ocean i dlaczego rzeczywistość okazała się znacznie mniej romantyczna, niż sobie wyobrażała.
63 dni na oceanie oznaczają nie tylko sztormy i spektakularne zachody słońca. To również monotonia, życie na niewielkiej przestrzeni i konieczność współpracy z ludźmi, których jeszcze chwilę wcześniej się nie znało. W rozmowie z Sabiną Ziębą Laura Maria Plichta opowiada, jak wyglądała jej przeprawa przez Atlantyk i czego nauczyła ją jedna z najbardziej wymagających podróży w życiu. Jachtostop przez Atlantyk. Marzenie, które zaprowadziło ją na ocean Przepłynięcie Atlantyku było dla Laury Marii Plichty jednym z tych podróżniczych marzeń, które dojrzewają latami. O jachtostopie dowiedziała się z książek, relacji innych podróżników i internetowych grup zrzeszających autostopowiczów oraz żeglarzy. Choć wcześniej nie miała praktycznie żadnego doświadczenia w żeglowaniu, postanowiła spróbować. Po krótkim rejsie szkoleniowym po Bałtyku zaczęła szukać załogi i wkrótce otrzymała propozycję udziału w przeprawie z Gibraltaru do Brazylii. Pierwsze spotkanie z członkami załogi szybko zweryfikowało jednak wyobrażenia stworzone na podstawie zdjęć z komunikatorów. – Miałam takie zderzenie z rzeczywistością: „To nie są ludzie, z którymi ja myślałam, że płynę” – wspomina. Mimo początkowych obaw zdecydowała się wypłynąć. Co ciekawe, kapitan uznał, że brak doświadczenia może działać na jej korzyść. – Nowicjusze są bardziej odpowiedzialni, bo jak czegoś nie wiedzą, to zapytają tysiąc razy – tłumaczy Laura, dodając, że większym zagrożeniem bywają osoby przekonane o własnych umiejętnościach. Tak rozpoczęła się 63-dniowa podróż przez Atlantyk na 13-metrowym katamaranie, która okazała się nie tylko wielką przygodą, ale również lekcją współpracy, cierpliwości i zaufania wobec ludzi poznanych zaledwie kilka dni wcześniej. 63 dni na oceanie. „Większość czasu jest po prostu nuda” Największym zaskoczeniem okazało się jednak nie samo żeglowanie, lecz codzienność na oceanie. Laura przyznaje, że przed wyprawą wyobrażała sobie jachtostop jako nieustanną przygodę pełną emocji i spektakularnych widoków. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Owszem, zdarzały się sztormy, gwałtowne zmiany pogody czy sytuacje wymagające błyskawicznego reagowania, jednak przez większość czasu życie na katamaranie płynęło bardzo spokojnie. – Przez większość czasu jest po prostu nuda. Nuda i ty nie wiesz, co ze sobą począć – przyznaje podróżniczka. Po sześciu tygodniach zamknięcia na niewielkiej przestrzeni cała załoga doświadczyła tzw. „kabinowej gorączki”. – Wszystko zaczyna cię irytować – ci ludzie, to miejsce – wspomina. Przez kilka dni członkowie załogi ograniczali rozmowy do minimum, choć później sami śmiali się z tego, jak bardzo zmieniły ich warunki panujące na oceanie. Podróż zmieniła także jej spojrzenie na wolność. – Dla mojego kapitana żegluga to była wolność absolutna, a ja nawet nie mogłam wyjść na spacer – opowiada. Paradoks polegał na tym, że bezkres oceanu dawał poczucie nieograniczonej przestrzeni, a jednocześnie wymuszał podporządkowanie się rytmowi całej załogi i decyzjom kapitana. Nic więc dziwnego, że po ponad dwóch miesiącach na wodzie zejście na ląd przyniosło ogromną ulgę. – Całowałam tę ziemię! – mówi ze śmiechem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Przeprawa przez Atlantyk to tylko jedna z niezwykłych historii, którymi Laura Maria Plichta dzieli się w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o samotnym przejeździe motocyklem przez Himalaje, niemal dwuletnim życiu w Afryce, podróży pociągiem przewożącym rudę żelaza przez Saharę, spotkaniach ze społecznością Kalaszy w Pakistanie, ucieczce z ciężarówki w Meksyku czy wyprawach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej miejscowości trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Byłem bliski utraty palców”. Polak jedzie na rowerze od bieguna do bieguna
Z norweskiego Svalbardu do Ushuaia na krańcu Ameryki Południowej – taki cel postawił sobie Grzegorz Stenka. Wyprawa licząca kilkanaście tysięcy kilometrów ma nie tylko sprawdzić granice jego wytrzymałości, ale także pomóc dzieciom objętym opieką hospicjum.
Podróżnik z Pomorza od siedmiu miesięcy realizuje projekt „Od bieguna do bieguna – Od marzenia do legendy. Svalbard – Ushuaia”. Za sobą ma już ponad 6 tys. kilometrów przejechanych rowerem – od Koła Podbiegunowego aż do Maroka. W najbliższych dniach zamierza dotrzeć do Zwrotnika Raka na Saharze, a później przenieść się do Ekwadoru, skąd rozpocznie kolejny etap wyprawy przez Amerykę Południową aż do najbardziej wysuniętego na południe miasta świata. Każdy przejechany kilometr oznacza jednocześnie realne wsparcie dla Zachodniopomorskiego Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych. Ponad 6000 kilometrów na rowerze. Za nim mróz, przed nim Sahara Grzegorz Stenka oficjalnie rozpoczął rowerową część wyprawy przy Kole Podbiegunowym, skąd ruszył na południe przez Skandynawię, Europę i Maroko. Dziś ma za sobą już ponad 6000 kilometrów przejechanych od Koła Podbiegunowego, a licząc od wyjazdu z rodzinnego Bydlina – ponad 6300 kilometrów. Jak przyznaje, najtrudniejszym odcinkiem okazała się północna Finlandia i Szwecja, gdzie zimą temperatury spadały do blisko -30 st. C., a odległości między kolejnymi miejscowościami były na tyle duże, że nawet niewielka awaria sprzętu czy pogorszenie pogody mogły mieć poważne konsekwencje. – Najbardziej niebezpiecznym etapem wyprawy był etap w północnej Finlandii i Szwecji. Niskie temperatury oraz dalekie dystanse między cywilizacją sprawiły, że doznałem odmrożenia palców prawej ręki, przez co byłem bliski ich utraty – wspomina w rozmowie z naszą redakcją. Mimo ekstremalnych warunków podróż zapamiętał jednak nie tylko przez pryzmat trudności. – Pozytywnie zaskoczyła mnie gościnność ludzi w północnej Europie – mówi. Zwraca też uwagę, że rzeczywistość nie zawsze przypomina zdjęcia publikowane w internecie. – Mogę również stwierdzić, że zorze polarne nie są tak piękne, jak na zdjęciach – dodaje. Obecnie podróżnik znajduje się w Maroku. Z Marrakeszu rozpoczął kolejny wymagający etap wyprawy prowadzący przez góry Atlas i dalej w stronę Sahary. Każdy kilometr to wsparcie dla hospicjum. Tak działa akcja „Kilometry dla Dzieci” Choć sama wyprawa robi ogromne wrażenie, dla Grzegorza Stenki równie ważny jest jej wymiar charytatywny. Nie jest to zresztą pierwszy raz, kiedy postanowił połączyć realizację podróżniczego marzenia z pomocą potrzebującym. W 2021 roku podczas wyprawy do Cabo da Roca prowadził zbiórkę na rzecz hospicjum w Gdańsku, a rok później przewiózł listy od dzieci do Wioski Świętego Mikołaja w Rovaniemi. Obecny projekt jest kontynuacją tej idei, ale na znacznie większą skalę. W ramach akcji „Kilometry dla Dzieci” sponsor przekazuje 35 groszy za każdy kilometr pokonany przez podróżnika, a przebieg trasy jest weryfikowany na podstawie zapisów z urządzenia GPS. Do tej pory dzięki przejechanym kilometrom udało się zebrać 1748 zł, natomiast łącznie – wraz z wpłatami od darczyńców za pośrednictwem internetowej zbiórki – ponad 5600 zł. Stenka ma nadzieję, że wraz z kolejnymi etapami wyprawy do inicjatywy będą dołączać następni sponsorzy, co pozwoli znacząco zwiększyć kwotę przekazaną Zachodniopomorskiemu Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych. – Nasz projekt potrzebuje osób, które chciałyby dołączyć do akcji charytatywnej „Kilometry dla Dzieci”. Można dołączyć na tydzień, miesiąc lub dłużej – zachęca. Wsparcia można udzielić również poprzez internetową zbiórkę prowadzoną na portalu Zrzutka.pl. Najpierw Toubkal, później Ameryka Południowa. Przed nim jeszcze tysiące kilometrów Obecnie podróżnik zdobył Dżabal Tubkal – najwyższy szczyt Afryki Północnej, wznoszący się na wysokość 4167 m n.p.m. Wraz z przyjacielem Marcinem Kubiakiem oraz lokalnym przewodnikiem planował wejść na górę, prowadząc ze sobą rower. Jak wcześniej podkreślał, nie chodzi o bicie rekordów ani próbę dokonania czegoś spektakularnego za wszelką cenę. – Wyzwanie z Toubkalem nie ma głębszego sensu. Ma na celu zwrócenie uwagi na zrzutkę – mówił otwarcie. Ostatecznie okazało się jednak, że roweru nie udało się wnieść na szczyt. Jak poinformował na facebookowym profilu Muszla św. Jakuba, został on na posterunku. Napisał: „Niestety rower musiał zostać na posterunku żandarmerii, ponieważ uznano, że stwarza zagrożenie”. Po zejściu ze szczytu planuje kontynuować podróż w kierunku Zwrotnika Raka na Saharze. Następnie wróci do Hiszpanii, skąd poleci do Ekwadoru i rozpocznie drugi etap projektu prowadzący przez Amerykę Południową. Trasa poprowadzi przez równik i Zwrotnik Koziorożca aż do Ushuaia – miasta na południu Argentyny, uznawanego za najbardziej wysunięte na południe duże miasto świata. Jak zdradza, sam pomysł wyprawy narodził się spontanicznie podczas wcześniejszej podróży po Ameryce Południowej. Dziś chce udowodnić, że nawet najbardziej ambitne marzenia można połączyć z konkretną pomocą dla innych, a każdy kolejny kilometr ma przybliżać go nie tylko do celu, ale również do zebrania jak największej kwoty dla podopiecznych hospicjum. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samotnie przejechała Himalaje motocyklem. „Chcę czuć wiatr, pył i odpryskujące kamienie”
Czy można przejechać motocyklem przez Etiopię z człowiekiem poznanym zaledwie kilka dni wcześniej? Laura Maria Plichta przekonuje, że właśnie takie spontaniczne decyzje często prowadzą do najbardziej niezwykłych doświadczeń. W podcaście „Solo przez świat” opowiada nie tylko o podróży przez afrykańskie bezdroża, ale także o samotnej wyprawie przez Himalaje, która okazała się jednym z największych wyzwań w jej życiu.
Choć dziś Laura Maria Plichta ma za sobą podróże przez sześć kontynentów, nie każda z nich była dokładnie zaplanowana. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradza, jak przypadkowe spotkanie z lokalnym przewodnikiem przerodziło się w dwutygodniową motocyklową wyprawę przez Etiopię, dlaczego blizny po poparzeniu traktuje jak pamiątki z podróży oraz co sprawiło, że tuż po zdobyciu prawa jazdy zdecydowała się samotnie ruszyć w Himalaje. Motocykl, przypadkowe spotkanie i podróż przez Etiopię. „To doświadczenie było znacznie głębsze” Jedna z najbardziej niezwykłych motocyklowych przygód Laury Marii Plichty zaczęła się od… poszukiwania taniej wypożyczalni. Profesjonalne firmy w Etiopii oferowały motocykle za ponad 100 dolarów dziennie, dlatego podróżniczka zaczęła szukać alternatywy. W ten sposób trafiła na Tibebu – lokalnego przewodnika prowadzącego niewielką firmę turystyczną, który pomógł jej wynająć motocykl od znajomego. Początkowo plan zakładał, że pojedzie sama, jednak sytuacja szybko przybrała nieoczekiwany obrót. Tibebu zaczął uczyć ją jazdy na motocyklu, a po kilku dniach zaproponował, że dołączy do wyprawy. – Nie miałam jeszcze prawa jazdy na motocykl. Byłam po Madagaskarze na skuterze, trochę jeździłam w Pakistanie, ale każdy motocykl jest inny – wspomina. Nauka nie obyła się bez przygód. Podczas jednego z pierwszych treningów motocykl przewrócił się, a rozgrzana rura wydechowa pozostawiła na jej nodze ślady, które widać do dziś. – Ja je nazywam „tatuażami”. To są moje pamiątki z podróży. Patrzę na nie i od razu przypominam sobie: „Etiopia” – opowiada z uśmiechem. Ostatecznie wspólna podróż okazała się czymś znacznie więcej niż tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Dzięki Tibebu mogła rozmawiać z mieszkańcami, odwiedzać odległe wioski i poznawać lokalne zwyczaje z perspektywy niedostępnej dla większości turystów. – Zostawaliśmy tam na noc pod namiotem, myliśmy się w rzece, tak jak wszyscy, gotowaliśmy razem przy ognisku, piliśmy wino ryżowe i rozmawialiśmy. To doświadczenie było znacznie głębsze – podkreśla. Samotnie przez Himalaje. „Dopiero co zdałam prawo jazdy” Choć to właśnie Etiopia nauczyła ją pewności siebie na motocyklu, największy egzamin czekał dopiero później. Niedługo po zdobyciu prawa jazdy Laura Maria Plichta zdecydowała się samotnie wyruszyć w Himalaje, gdzie pokonała ponad dwa tysiące kilometrów wymagającymi, często nieutwardzonymi drogami i dotarła na jedną z najwyżej położonych przełęczy świata, sięgającą niemal 6000 m n.p.m. Jak przyznaje, największy stres nie wiązał się wcale z wysokością, lecz z przeprawami przez górskie rzeki. Gdy tylko nadarzała się okazja, prosiła spotkanych motocyklistów o przeprowadzenie motocykla na drugi brzeg, sama przechodząc po kamieniach. Mimo takich momentów nie wyobraża sobie dziś podróżowania w inny sposób. – Chcę czuć wiatr we włosach, pył, odpryskujące kamienie i muchy wpadające do oczu – mówi. To właśnie kontakt z otoczeniem sprawia, że motocykl daje jej poczucie wolności, którego nie odnalazła ani podczas podróży samochodem, ani kamperem. Wspominając Himalaje, najczęściej mówi jednak o satysfakcji z pokonania własnych ograniczeń. – Dopiero co zdałam prawo jazdy i od razu wyjechałam w Himalaje. Kiedy poradziłam sobie z tymi trudnościami, poczułam ogromną dumę z samej siebie – przyznaje. Do dziś pamięta także życzliwość spotkanych po drodze motocyklistów z Indii, którzy podczas wspinaczki na najwyższą przełęcz jechali w zasięgu jej wzroku i regularnie zatrzymywali się, by upewnić się, że bezpiecznie pokonuje kolejne kilometry. Jak podkreśla, właśnie takie spontaniczne gesty często najmocniej zapadają jej w pamięć z każdej wyprawy. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Motocyklowa wyprawa przez Etiopię i samotny przejazd przez Himalaje to tylko część historii, które Laura Maria Plichta opowiada w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina również ucieczkę z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięczną podróż po Azji, przejazd pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnie życie w Afryce, wizyty u społeczności Kalaszy w Pakistanie, samotny rejs przez Atlantyk oraz podróże po Amazonii. Opowiada także o tym, jak z małej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś wierzy, że największe przygody zaczynają się od podjęcia decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tomasz Sobania naprawdę to robi. Przed nami finał jego niesamowitego biegu, podczas którego pobije rekord świata
Od kilku tygodni z zawzięciem śledzimy postępy Tomasza Sobani – polskiego „Forresta Gumpa”. Biegacz i podróżnik chciał dokonać czegoś, co wydawało się niemożliwe: przebiec 50 maratonów w 50 stanach USA w 50 dni. Już jutro finał jego przygody i zdaje się, że może pobić rekord świata. Kompletnie oszalał i chce przebiec dwa maratony jednego dnia!
Wyoming, Montana, Teksas czy Maine – to wszystko już za polskim biegaczem ekstremalnym. Aż trudno w to uwierzyć, że gdy my codziennie truchtamy na autobus, Tomasz Sobania budzi się w nowym stanie i… biegnie maraton. I tak od 48 dni. Codziennie. W sobotę 27 czerwca finał jego przygody, ale wydarzy się wtedy coś niesamowitego – podróżnik ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia, skrócić czas całego projektu i tym samym pobić rekord należący do swojego idola, Deana Karnazesa, który jako pierwszy przebiegł 50 maratonów w 50 stanach w 50 dni. Jak to w ogóle możliwe, że Tomek jest w stanie to poprawić ten wynik? 50 maratonów w 49 dni Początkowo projekt „Run Across USA” miał polegać na przebiegnięciu Stanów Zjednoczonych wzdłuż i wszerz w 50 dni – każdego dnia, w każdym kolejnym ze stanów, Tomek miał biec kolejny maraton. Jeśliby tego dokonał, wyrównałby rekord Karnazesa. Apetyt rośnie jednak w miarę jedzenia. W sobotę Sobania ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia i tym samym ukończyć 50 maratonów w 49 dni. W ostatni dzień ma przebiec trasy w stanie New Jersey i Nowy Jork. Jeśli to się uda, stanie się pierwszym człowiekiem w historii, który tego dokona. – To projekt, o którym myślałem przez ponad rok. Rok go organizowałem, przyjechaliśmy do Stanów na dwa miesiące, a wszystko sprowadza się do tego jednego dnia – do jutra do 27 czerwca, kiedy spróbuję pobić rekord tej trasy – mówi Tomasz Sobania. Nie udałoby mu się jednak bez jego sztabu. „Jego mentalna odporność jest daleko powyżej normy” – To, co obserwuję, wprawia mnie w ogromne zdumienie – mówi Krzysiek Borowiec, który od pierwszego maratonu jest przy Tomku w podwójnej roli: jako fizjoterapeuta z 20-letnim doświadczeniem medycznym oraz jako reporter wyprawy. – Ciało Tomka jest poddawane codziennemu maratonowi bez okresu regeneracji, który w normalnych warunkach powinien wynosić minimum miesiąc lub dwa po takim wysiłku, a mimo to reaguje inaczej, niż podpowiadałaby teoria. Tomek biegnie z bólem, z mikrourazami, które nakładają się jeden na drugi – wyjaśnia fizjoterapeuta. – Mimo tego cały czas biegnie. To fizjoterapia ekstremalna Jak przekroczyć granice ludzkiej wytrzymałości? Praca fizjoterapeutów jest szalenie ważna i – szczególnie w takich warunkach – bardzo trudna. – Stosujemy metody powięziowe według Fascial Manipulation, tejpowanie, masaże, maści, zimno – wszystko po to, żeby wydłużyć tę 8-godzinną przerwę i regenerację między startami, a także wycisnąć z niej maksimum – tłumaczy Borowiec. – To fizjoterapia w warunkach ekstremalnych, w trakcie jazdy między stanami i w kamperze. Niezwykły przypadek Tomka Sobani – Ale historia Tomka to nie jest tylko historia ciała. To dla mnie jest zdecydowanie historia psychiki. Jako praktyk widzę wyraźnie: jego mentalna odporność jest daleko powyżej normy. Tomek jest zawodnikiem, który walczy nie pomimo bólu, lecz razem z nim – chwali biegacza jego fizjoterapeuta. Rekord świata już za rogiem Zapytałem Tomka, jakie emocje czuje przed finałem – mimo tego, że rozmawiamy z samego rana przed piątkowym maratonem w Vermont. Jest on jednak tylko rozgrzewką przed finałową sobotą, kiedy to swój biegowy dzień Sobania zacznie nad ranem w New Jersey, a skończy o 18:00 na Times Square w Nowym Jorku. Tam czekać będzie na niego policja z eskortą, Polonia i fani z całego świata, którzy zachwycili się po drodze wyczynem Polaka. – Najbardziej jestem podekscytowany. To jest bardzo dobry znak, bo zwykle, gdy byłem w takich sytuacjach, byłem po prostu przerażony, zmartwiony. Na szczęście teraz jest ekscytacja i ciekawość tego, co będzie – mówi zdeterminowany Tomasz Sobania. Uczestnicy wyprawy opowiadają, że najtrudniejszy odcinek przypadł między 34. a 42. maratonem. Ból gonił ból, mnożyła się frustracja i nie było jeszcze widać końca. To już na szczęście za nami, a rekord jest już za rogiem. Z całej siły trzymamy kciuki za Tomka i zachęcamy do śledzenia jego wyczynu w mediach społecznościowych oraz na stronie runacrossusa.org. To wielki moment! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czego współcześni flisacy szukają na najdłuższym zakolu Wisły? Tajemnica fordońskiego kolana
Tradycyjne łodzie płaskodenne na Dolnej Wiśle mierzą się z kaprysami natury. Jak dawne, zapomniane systemy spławu pomagają dziś wodniakom połączyć Toruń i Bydgoszcz w obliczu ekologicznej zapaści europejskiej Amazonii?
Spis treści: Kręgosłup Europy i polska Amazonia Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Smartfon i logistyka w dobie suszy Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? – Trzymajmy się lewej! Tam, przy kępie, woda lekko marszczy się w jodełkę. To podwodna kosa. Jak na nią wejdziemy, zostaniemy tu do nocy – tłumaczy Maciej Nielipowicz, sternik z toruńskiej Winnicy, sprawnie korygując kurs drewnianej łodzi. Znajdujemy się na pokładzie jednostki „Copernicus” – repliki dawnego statku towarowego. Zrekonstruowano go na podstawie XV-wiecznej polichromii z toruńskiego kościoła Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny, przedstawiającej statek rzeczny z epoki miksującej średniowiecze z renesansem. Ruszyliśmy o świcie z Bydgoskiego Przedmieścia w Toruniu. Choć prąd niesie nas na zachód, poważne wyzwanie nawigacyjne zaczyna się tam, gdzie nurt gwałtownie skręca ku północy. Przed nami rozciąga się unikatowy mikroregion – fordońskie zakole Wisły. To tutaj, na dziesięciokilometrowym łuku od Solca Kujawskiego po Fordon, Wisła opuszcza Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką i wpływa do Doliny Dolnej Wisły, całkowicie zmieniając swój dotychczasowy charakter. Kręgosłup Europy i polska Amazonia Mówienie o Wiśle jedynie w kategoriach lokalnej drogi wodnej to błąd perspektywy. W skali całego kontynentu, w większości zabetonowanego i ujętego w uregulowane rynny – jak Ren czy Sekwana – dzika Wisła to rzadki ekosystem. To korytarz ekologiczny, który dla Europy Środkowej pełni podobną funkcję, jaką lasy deszczowe Amazonii czy dorzecze Kongo pełnią dla swoich kontynentów. Podczas gdy Zachód zamienił rzeki w sterylne kanały, polska rzeka w swoim dolnym biegu zachowała charakter zbliżony do naturalnego. Najcenniejszym elementem tego środowiska są łęgi – lasy wierzbowo-topolowe porastające brzegi. To jedne z najbardziej produktywnych i bogatych w gatunki ekosystemów w tej części świata. Ich istnienie jest nierozerwalnie związane z cyklicznymi wezbraniami, które co roku nanoszą żyzny muł. Dziś jednak ten nadrzeczny las stoi w obliczu drastycznych zmian. Globalne ocieplenie, połączone z presją hydrotechniczną, destabilizuje cały organizm. Zamiast stałego zasilania, rzeka funduje łęgom skrajności: miesiące letnich, głębokich niżówek przeplatane gwałtownymi falami opadowymi. Erozja denna sprawia, że lustro Wisły zapada się, odcinając korzenie drzew od wód gruntowych. Te unikatowe lasy zaczynają po prostu zamierać. Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody W labiryncie wysychającego koryta współczesna żegluga tradycyjna wymaga rzemieślniczej intuicji. Sternik musi dekodować najmniejsze zmarszczki, wiry i cienie na powierzchni wody. Czytanie nurtu przypomina analizę górskiego potoku przez kajakarzy. W strategicznym punkcie zakola odsłaniają się polodowcowe głazy, piaszczyste odsypy i zdradliwe łachy, które jeszcze tydzień temu były niewidoczne. Nawigacja to zygzak, który ostatecznie wykręci na liczniku GPS blisko 45 kilometrów, choć w linii prostej dystans między Toruniem a Bydgoszczą wynosi niewiele ponad 35. Przy obecnych niżówkach piaszczyste kępy wyrastają z toni jak pułapki. Nad naszymi głowami, spłoszony nagłym manewrem, wzbija się w górę bielik, tnąc skrzydłami powietrze nad wysychającym korytem. Pan Maciej od ponad 40 lat jest, jak mówi o sobie skromnie, „tylko pasjonatem” – i właśnie teraz nie ma już czasu na dalsze opowieści. Przy brzegu czeka już na niego kolejna wycieczka spragniona rzecznej przygody. Rzuca mi tylko przez ramię krótkie pożegnanie i odsyła do głębszej lektury – do prawdziwego „białego kruka” literatury fachowej, jakim jest kultowa pozycja dr. inż. Jerzego Litwina „Polskie szkutnictwo ludowe XX wieku”. Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Pięć stuleci temu, w okresie złotego wieku handlu wiślanego, pierwsi flisacy prowadzili potężne szkuty czy dubasy, wykorzystując stabilny, mocny nurt zasilany regularnymi roztopami. Dawny flisak rzadko walczył z drastycznym brakiem wody. Wykorzystywał ogromną siłę rzeki, czuły na ruch elastycznego, drewnianego pokładu. Co istotne, dawna Wisła była bezodpadowym systemem logistycznym. Statki takie jak galary czy komęgi były konstrukcjami jednorazowymi. Na południu kraju zbijano je pospiesznie z sosnowych elementów. Ładowano na nie zboże, potaż oraz sól i ruszano z duchem wody ku Gdańskowi. Ciągnięcie pustego kadłuba pod prąd było ekonomicznie nieopłacalne. Dlatego po dopłynięciu do portu przeznaczenia galary bezwzględnie rozbierano. Pozyskany w ten sposób surowiec służył jako tani budulec pomocniczy w Gdańsku. W górę rzeki wracały tylko solidniejsze, droższe w produkcji szkuty i baty, wyładowane towarami luksusowymi. Ich załogi parły pod prąd tygodniami, budując gospodarczą więź między regionami. Smartfon i logistyka w dobie suszy Ta niezwykła relacja przetrwała, choć dziś zamiast twardego handlu spaja ją kultura flisacka, wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Kujawsko-pomorski odcinek rzeki stał się kluczowym punktem podtrzymywania tych wielowiekowych tradycji. Szlak łączy dziś Włocławek, Nieszawę, Ciechocinek, Toruń, Solec Kujawski i Bydgoszcz, aż po Chełmno i Grudziądz. Dla współczesnych wodniaków z całego kraju przepłynięcie tego wymagającego odcinka to ostateczny sprawdzian kunsztu. Na tutejszych wodach obok lokalnych jednostek spotkać można załogi z Ulanowa nad Sanem, a także łodzie z Kazimierza Dolnego czy Warszawy. W dobie permanentnie niskich stanów wód właściciele łodzi muszą na bieżąco wymieniać się informacjami o lokalnych przykosach. Z pokładów płynie nieprzerwany cyfrowy dialog o aktualnej sytuacji hydrologicznej. – Ocknij się, chłopie, dopływamy! – wesoły okrzyk Macieja przerywa moje rozmyślania. Łódź gwałtownie przechyla się na prawą burtę, gdy mijamy ostatni uskok tuż przed fordońskim mostem. Patrzę na rzekę i już wiem: ślady dawnych „surferów” wciąż tkwią głęboko na jej dnie. Odrodzenie flisactwa na Królowej Polskich Rzek pokazuje, że ślady dawnego rzemiosła skutecznie bronią się przed zapomnieniem. Choć dzisiejsza rzeka stawia twarde, klimatyczne warunki, pamięć o dawnych technikach pozwala bezpiecznie nawigować po trudnym szlaku, łącząc nadwiślańskie miasta ponad dawnymi podziałami. Zamiast budować sztuczne bariery, rzeka znów uczy pokory i ścisłej współpracy. Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? Kosa i przykosa (podwodne pułapki z piasku) – dla laika woda to po prostu woda. Dla wodniaka to pole minowe. Kosa to długi, wąski odsyp piaszczysty lub kamienna ostroga wrzynająca się w nurt. Przykosa z kolei to wędrująca, podwodna wydma. Wisła potrafi usypać ją w kilka dni między Solcem Kujawskim a Fordonem. Zdradza ją gwałtowny uskok dna i charakterystyczne marszczenie wody „w jodełkę”. Wejście na przykosę oznacza szorowanie brzuchem łodzi po piasku. Współcześni flisacy zamiast map używają ostrzeżeń na grupach w smartfonach. Galar (statek z biletem w jedną stronę) – to najwięksi ekolodzy dawnej logistyki. Galary były rzecznymi jednorazówkami. Budowano je na południu Polski z taniego sosnowego drewna, spajając konstrukcję potężnymi żelaznymi gwoździami – morfisami. Po dopłynięciu do Gdańska i rozładowaniu zboża, galary rozbierano do ostatniej deski i sprzedawano jako budulec. W górę rzeki wracały jedynie droższe, elitarne szkuty i dubasy. Pychówka i krypa (rzeczne jednostki terenowe) – łodzie płaskodenne, które nie potrzebują głębokiej wody. Prześlizgną się tam, gdzie nowoczesne motorówki dawno urwałyby śrubę. To idealne narzędzia do „czytania rzeki” i lawirowania w labiryncie wysychającego koryta. Łęgi (nadrzeczna dżungla) – to nie są zwykłe zarośla. Łęgi wierzbowo-topolowe to nasz rodzimy odpowiednik lasów tropikalnych. Rosną na brzegach Wisły i żyją w ścisłej symbiozie z jej naturalnym nurtem, uzależniając swoje przetrwanie od okresowych, życiodajnych wylewów rzeki.
„Potrafimy pisać w górach historię”. Andrzej Bargiel wyrusza do Pakistanu, by jako pierwszy zjechać z Nanga Parbat
Andrzej Bargiel nie zwalnia tempa. Po zapierającym dech w piersiach wyczynie w Himalajach, polski skialpinista oficjalnie ogłosił cel swojej najnowszej wyprawy. Tym razem wybiera się do Pakistanu, aby dokonać pełnego zjazdu na nartach z Nanga Parbat – owianego złą sławą ośmiotysięcznika, który pod kątem tego wyzwania może okazać się trudniejszy niż sam „dach świata”.
Sportowiec z Łętowni wielokrotnie udowodnił, że potrafi wyznaczać nowe granice w narciarstwie wysokogórskim i himalaizmie. 10 czerwca 2026 roku Andrzej Bargiel wraz z ekipą wyrusza do Pakistanu na swoją najnowszą wyprawę NANGA PARBAT SKI CHALLENGE w ramach autorskiego projektu HIC SUNT LEONES. Celem wyprawy będzie wejście na szczyt i zjazd na nartach z wierzchołka Nanga Parbat (8126 m n.p.m.) bez dodatkowego tlenu z butli. Podczas dzisiejszej konferencji prasowej zdradził szczegóły nadchodzącej ekspedycji, opowiedział o skomplikowanej logistyce oraz wyjaśnił, dlaczego Nanga Parbat uchodzi za narciarskiego Świętego Graala. Zanim jednak zespół wyruszy na pakistańskie lodowce, warto przypomnieć, co ugruntowało pozycję Polaka jako legendy w tej dyscyplinie. Historyczny wyczyn Bargiela w Himalajach Zeszłoroczna wyprawa Bargiela na najwyższą górę Ziemi (8848 m n.p.m.) zapisała się złotymi zgłoskami w historii himalaizmu. 22 września 2025 roku jako pierwszy człowiek na świecie wszedł on na Mount Everest i zjechał z niego na nartach aż do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). Największe zdumienie w środowisku sportowym i medycznym wywołał fakt, że Polak dokonał tego bez dodatkowego tlenu. Atak szczytowy okazał się ekstremalnie wymagający ze względu na zalegający, świeży śnieg. Bargiel spędził aż 16 godzin w tak zwanej strefie śmierci (powyżej 8000 metrów), torując sobie trasę. Zjazd również mocno wydłużył się w czasie – na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) skialpinistę zastała noc, co zmusiło go do przeczekania do wschodu słońca. Następnie, pokonując niezwykle groźny lodowiec Khumbu bez użycia lin i poręczówek, bezpiecznie dotarł do celu. Ogromny wkład w ten sukces miał jego brat, Bartek Bargiel, który przy użyciu drona opracował optymalną linię zjazdu poprowadzoną przez południową ścianę Mount Everestu. Nanga Parbat – ostatni bastion Teraz uwaga polskiego zespołu przenosi się na Nanga Parbat (8126 m n.p.m.). To góra, z której wierzchołka żaden Polak nie dokonał jeszcze zjazdu na nartach. Szczyt ten, często nazywany „Nagą Górą”, posiada ogromną renomę, ale i tragiczną historię. W 2018 roku zginął tam polski himalaista Tomasz Mackiewicz. Historycznych prób zjazdów było tam stosunkowo dużo. Swoich sił próbował słynny Hans Kammerlander, poruszając się wzdłuż drogi Kinshofera. Eksploracji na nartach dokonywał również austriacko-niemiecki zespół (w tym działający na drodze Reinholda Messnera Luis Stitzinger). Z kolei w ubiegłym roku udaną próbę przeprowadzili Francuzi, jednak na ich trasie znalazły się fragmenty wspinaczkowe, co nie jest zjazdem czystym. Zespół Bargiela celuje wyłącznie w pełny zjazd narciarski bez odpinania nart. Ściana Diamir, seraki i wyścig z czasem – Jesteśmy przed kolejną wyprawą, w tym roku wybieram się na Nanga Parbat do Pakistanu. Strasznie lubię Pakistan, tę atmosferę i te góry, które dają przestrzeń na swobodne działanie – zapowiedział na konferencji prasowej Andrzej Bargiel. Akcja górska ma potrwać około trzech tygodni. Zespół planuje poruszać się na wysokiej, mocno uszczelinionej, ale atrakcyjnej narciarsko ścianie Diamir. Mają w zanadrzu kilka wariantów tras zjazdu – w tym bardzo trudną drogę Messnera oraz trasę zwaną „niezapominajką”. Ostateczny wybór będzie zależny od okna pogodowego i oceny na miejscu. Jak zauważają wspinacze, zagrożeniem będą tam nie tylko szczeliny, ale przede wszystkim lawiny i potężne seraki. Co będzie najtrudniejsze? – Kluczowe będzie to, by znaleźć odpowiednią drogę zjazdu. Będziemy musieli się poruszać po innych drogach, zobaczyć wyszczelinienie, zrozumieć lodowiec, zrozumieć zagrożenia związane z serakami. […] To nie tak, że najpierw idziemy na szczyt, a potem kreujemy to na bieżąco. Ja zawsze chcę mieć plan. Ta praca wcześniej będzie kluczowa i będzie wpływała na to, czy w ogóle będziemy mogli spróbować to zrobić – tłumaczył polski narciarz. Kto będzie uczestniczyć w wyprawie? W składzie wyprawy znaleźli się zaufani ludzie Bargiela. Wsparcie górskie i eksploracyjne na ścianie oraz lodowcu zapewni niezwykle doświadczony himalaista Janusz Gołąb. Towarzyszyć im będą także Darek Załuski, fotograf Bartek Pawlikowski, Kuba Gzela oraz nepalski operator wywodzący się z plemienia Szerpów, który odpowiadał będzie za bezpieczeństwo reszty zespołu, podczas gdy Bargiel będzie zjeżdżał ze szczytu. Jak zaznaczył Janusz Gołąb, zespół wchodzi w strefę pozbawioną utartych ścieżek, gdzie decyzje trzeba będzie podejmować na bieżąco. „Góry to nie miejsce na rywalizację” Media i kibice coraz częściej zestawiają dokonania Bargiela z sukcesami innego, wybitnego polskiego skialpinisty, Bartka Ziemskiego. Bargiel ucina jednak wszelkie próby budowania sztucznej rywalizacji. – Góry są niebezpieczne i nie ma miejsca na rywalizację. Rozsądek musi być na pierwszym miejscu – stanowczo podkreślił. Zaznaczył, że powinniśmy cieszyć się z wysokiego potencjału rodaków, dodając, że góry oferują tyle wyzwań, że wystarczy ich dla wielu pokoleń wspinaczy. Sukcesy rodaków pokazują światu, że Polacy nadal potrafią pisać niezwykłą historię w górach najwyższych. Dla Bargiela bezpieczeństwo, precyzyjne planowanie i zarządzanie ryzykiem to absolutna podstawa. Zapytany o dramatyczne losy Tomasza Mackiewicza, Bargiel odpowiedział z pokorą, że „każda z tragedii ma w sobie nauczkę dla kolejnych osób, które pojawiają się w górach”. Pozostaje mieć nadzieję, że jedynym zmartwieniem zespołu będzie wyłącznie głęboki, sięgający kolan śnieg podczas torowania trasy na szczyt. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Stanął oko w oko z grizzly, biegał w 0°C i upale. Polski „Forrest Gump” pokonał już połowę USA!
Zaczęło się na kultowym moście Golden Gate w San Francisco, a potem nastąpił dziki pęd przez skrajności Ameryki. Tomasz Sobania, polski biegacz i podróżnik, realizuje właśnie swój życiowy projekt „Run Across USA”, polegający na przebiegnięciu Stanów Zjednoczonych od oceanu do oceanu. Za nim już 22 maratony – czyli prawie połowa zaplanowanej trasy. W drodze z Alaski na Hawaje i dalej w głąb lądu zmierzył się nie tylko z morderczym dystansem, ale też z niedźwiedziem grizzly, radykalnymi zmianami stref czasowych oraz temperaturami od zera do trzydziestu stopni Celsjusza.
Spis treści: Z zamarzniętej Alaski do hawajskiego piekła w 24 godziny Oko w oko z grizzly i amerykańska prowincja bez Instagrama Od natury do ludzi. Niezwykła lekcja amerykańskiej gościnności Cel: Nowy Jork. Druga połowa wyzwania przed Polakiem Tomasz Sobania to polski biegacz ekstremalny, podróżnik i pisarz, przez media często nazywany „Polskim Forrestem Gumpem”. Choć karierę zaczynał od pisania powieści dla młodzieży, jego prawdziwym powołaniem stały się ultradystanse. Ma na swoim koncie m.in. bieg z Zakopanego do Gdyni (756 km), wyprawy przez Europę do Rzymu, Barcelony i Grecji, a także spektakularne pokonanie 5250 kilometrów z jednego na drugie wybrzeże USA. Swoje ekstremalne wyczyny sportowe Sobania zawsze łączy z misją charytatywną i społeczną – w ramach obecnego projektu „Run Across USA” promuje kampanię „Możesz więcej niż myślisz”, udowadniając, że granice ludzkich możliwości leżą wyłącznie w naszej psychice. Bieg ma też upamiętnić 250 lat Polaków w USA. Z zamarzniętej Alaski do hawajskiego piekła w 24 godziny Początek wyprawy to logistyczny i fizyczny rollercoaster. Po starcie w Kalifornii i sprincie przez Oregon oraz Seattle Tomasz Sobania dotarł na Alaskę, gdzie brutalnie zderzył się z surowym klimatem północy. Maraton nad jeziorem lodowcowym odbywał się w temperaturze 0°C, w gęstym deszczu ze śniegiem, pośród całkowicie dzikiej, górskiej natury. Prawdziwy szok dla organizmu przyszedł jednak chwilę później. Prosto z mroźnej Alaski ekipa ruszyła na Hawaje. – Po ponad ośmiogodzinnym locie i zaledwie 4 godzinach snu obudziłem się w zupełnie innej strefie czasowej, przy 30-stopniowym upale i gigantycznej wilgotności. Byłem pewien, że to będzie najtrudniejszy maraton, a zrobiłem go w 4 godziny i 19 minut – relacjonuje nam Tomasz Sobania. Z tropikalnych Hawajów trasa poprowadziła przez neonowe, puste o szóstej rano kasyna w Las Vegas, aż na wysokość ponad 2000 metrów n.p.m. nad Wielkim Kanionem Kolorado. Tam rozrzedzone powietrze sprawiło, że bieg stał się o wiele trudniejszy, a regeneracja organizmu drastycznie zwolniła. Polak zaliczył też kultowy punkt na mapie każdego kinomana – przebiegł Monument Valley w Utah dokładnie w tym samym miejscu, w którym swoją filmową trasę kończył Forrest Gump. View Gallery on the source website Oko w oko z grizzly i amerykańska prowincja bez Instagrama Wyprawa przez amerykańskie stany to nie tylko walka z własnymi słabościami, ale też nieprzewidywalne spotkania z dziką przyrodą. Podczas maratonu w słynnym Parku Narodowym Yellowstone polski biegacz przeżył chwile grozy. – Biegnąc, nagle trafiłem na niedźwiedzia grizzly. W starciu z tak potężnym zwierzęciem czułem się kompletnie nagi i bezbronny – wspomina Tomek w rozmowie z National Geographic Polska. Na szczęście spotkanie skończyło się bezpiecznie, a trasa poprowadziła biegacza przez zapierającą dech w piersiach Montanę oraz obie Dakoty. Tam z kolei ekwipunkiem biegacza i jego ekipy zainteresowały się stada bizonów oraz pieski preriowe. Amerykańska prowincja zaskoczyła podróżników również wymiarem ludzkim. W Montanie biegacz spotkał dziewczynki jeżdżące konno na oklep i sprzedające jajka, które... nie miały pojęcia, czym jest Instagram. Niedługo później, w Minnesocie, krajobraz nagle zyskał swojski, niemal rodzimy wymiar. Zielone, bezkresne pola do złudzenia przypominały polskie okolice pod Opolem. Od natury do ludzi. Niezwykła lekcja amerykańskiej gościnności Tomasz Sobania zauważa, że o ile pierwsza połowa projektu „Run Across USA” stała pod znakiem spektakularnych krajobrazów i dzikiej przyrody, o tyle kolejny etap to przede wszystkim niesamowite spotkania z ludźmi. W Illinois polski biegacz zupełnie przypadkowo trafił do lokalnego muzeum kolejnictwa, gdzie poznał wolontariusza imieniem Ogi. Spotkanie, które miało potrwać chwilę, przerodziło się w półtorej godziny wspólnego zwiedzania zabytkowych pociągów. Gdy Polak w ramach podziękowania podarował Ogiemu swoją oficjalną koszulkę biegową, ten zrewanżował się t-shirtami muzeum dla całej ekipy. Sobania resztę dziennego dystansu pokonał dumnie w koszulce Railroad Museum of New York. To właśnie takie momenty, jak sam przyznaje, stanowią największą, nienamacalną wartość jego wypraw. Cel: Nowy Jork. Druga połowa wyzwania przed Polakiem Projekt „Run Across USA” nie zwalnia tempa. Za polskim „Forrestem Gumpem” już maratony w Nebrasce, Kansas, Oklahomie oraz Teksasie. Obecnie Tomasz Sobania mierzy się z morderczą, duszną pogodą w Luizjanie, gdzie wysoka wilgotność i upał wyciskają z niego siódme poty. Przed nim wciąż setki kilometrów i kolejne stany do pokonania. Cel jest jeden – meta na wschodnim wybrzeżu w Nowym Jorku. Śledząc chart ducha i dotychczasowe tempo Polaka, to epickie wyzwanie jest na wyciągnięcie ręki. Wszystkie etapy tego niezwykłego biegu, mapę trasy oraz cele charytatywne stojące za projektem można śledzić na bieżąco na oficjalnej stronie inicjatywy: runacrossusa.org. Źródło: tomaszsobania.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic. noopener">RunAccrossUSA.org
Dramat na Malediwach. Komputery ofiar i śmierć ratownika odsłaniają kulisy czarnego scenariusza pod wodą
Tragedia na Malediwach, w której zginęło pięć osób, wstrząsnęła środowiskiem nurkowym. Choć pierwsze doniesienia mówiły o niespodziewanym porwaniu przez prąd, eksperci analizujący chronologię wydarzeń wskazują na ciąg śmiertelnych błędów ludzkich. Dlaczego ekipa z uprawnieniami rekreacyjnymi znalazła się przy wejściu do jaskini na 55 metrach? Co sprawiło, że życie stracił także nurek-ratownik, który z zasady powinien być filarem bezpieczeństwa? Odkrywamy, jak brak liny poręczowej, odcięcie widoczności przez wzbudzone osady oraz paraliżująca umysł narkoza azotowa doprowadziły do dramatu, którego szczegóły pomogą teraz odtworzyć cyfrowe „czarne skrzynki” ofiar.
Artykuł aktualizowany 22 maja 2026 roku. Spis treści: Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Poruszająca tragedia na Malediwach Atol Vaavu – Dziki raj dla wybranych Statystyki nie kłamią – Nurkowanie jaskiniowe to sport ekstremalny Malediwy mogą kojarzyć się z pocztówkowymi plażami, turkusową wodą i luksusowym odpoczynkiem. Ten rajski azyl potrafi jednak pokazać swoje mroczne i niebezpieczne oblicze. Przekonała się o tym grupa pięciorga doświadczonych włoskich nurków i badaczy, dla których podwodna misja w rejonie atolu Vaavu zakończyła się potworną tragedią we wnętrzu jaskini Thinwana Kandu. Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Czwartkowy poranek miał być kolejnym dniem rutynowej wyprawy badawczej. Grupa włoskich naukowców realizowała podwodne projekty w rejonie atolu Vaavu. Gdy nurkowie nie pojawili się na powierzchni o wyznaczonym czasie, rozpoczęto alarm. Sformułowania o „kilku godzinach" są w tym kontekście mylące – klasyczne nurkowanie rekreacyjne rzadko planuje się na dłużej niż godzinę, i to na znacznie bezpieczniejszych głębokościach od 15 do 30 metrów. Na 60 metrach fizyka gazów pod wysokim ciśnieniem drastycznie kurczy te limity: powietrza w standardowej, pojedynczej butli wystarcza tam na zaledwie około 15 minut nurkowania. Dłuższy pobyt w takich warunkach wymaga już zaawansowanego nurkowania technicznego, dodatkowych butli oraz specjalistycznych mieszanek gazowych zamiast zwykłego powietrza. Alarm i oficjalne wezwanie pomocy nastąpiło o godzinie 13:45. Malediwska straż przybrzeżna oraz wojsko natychmiast rozpoczęły operację ratunkową wysokiego ryzyka. Niestety, akcja szybko przerodziła się w dramat – w pobliżu wejścia do jaskini Thinwana Kandu odnaleziono bez życia ciało kierownika operacji nurkowych i instruktora, Gianlucy Benedettiego. Pozostała czwórka zaginęła w mrocznym labiryncie, a sytuację pogorszyła śmierć jednego z lokalnych ratowników kolejnego dnia. Dopiero sprowadzona na miejsce wyspecjalizowana ekipa jaskiniowa z Finlandii zdołała dotrzeć do trzeciej komory jaskini, gdzie odnaleziono ciała reszty uczestników. Poruszająca tragedia na Malediwach Jak podają włoskie media, ofiarami tej potwornej tragedii są prof. Monica Montefalcone – wybitna biolożka i ekolożka morska związana z Uniwersytetem w Genui, autorka prac m.in. w prestiżowym czasopiśmie „Nature” – oraz jej 23-letnia córka Giorgia Sommacal. W jaskini zginęli także powiązani ze środowiskiem akademickim Muriel Oddenino oraz Federico Gualtieri. Lokalna policja, przy współpracy z włoską dyplomacją, prowadzi szczegółowe śledztwo. Eksperci muszą teraz zabezpieczyć komputery nurkowe ofiar, by odtworzyć każdą minutę tego tragicznego zejścia pod wodę. Najbardziej poruszającym i zagadkowym elementem tragedii pozostaje śmierć nurka-ratownika. Żelazną, pierwszą zasadą ratownictwa wodnego jest dbanie o własne bezpieczeństwo. Ratownicy to osoby szczególnie uwrażliwione na procedury, wyposażone w zapasowe źródła czynnika oddechowego. Czy on również, niesiony chęcią niesienia pomocy za wszelką cenę, przekroczył granice swoich uprawnień i głębokości sprzętowych? Na to pytanie odpowiedzieć musi śledztwo. Kluczem do pełnego zrozumienia tragedii będą komputery nurkowe ofiar – elektroniczne „czarne skrzynki”. Zapisana w nich historia głębokości w funkcji czasu pozwoli ekspertom odtworzyć dokładny profil nurkowania. Wykaże on, czy zejście na 60 metrów było planowane, czy też nastąpiło w wyniku nagłego, nieskontrolowanego zdarzenia. Federacje nurkowe, takie jak PADI, od pierwszych etapów szkolenia kładą ogromny nacisk na świadomość, że przekraczanie limitów głębokości i środowiska jaskiniowego bez specjalistycznego przygotowania technicznego niemal zawsze kończy się tragicznie. Ta tragedia na Malediwach to bolesne przypomnienie, że pod wodą zasady bezpieczeństwa pisane są krwią. Atol Vaavu – Dziki raj dla wybranych Miejsce, w którym doszło do wypadku, to atol Vaavu (Felidhoo) – położony około 64 km na południe od stolicy kraju, Malé. To najmniej zaludniony i jeden z najbardziej dziewiczych rejonów Malediwów, słynący z nieskażonej przyrody, pionowych ścian koralowych i spektakularnych kanałów (tzw. kandus). Przepływające przez nie potężne masy wody oceanicznej przynoszą bogate życie morskie – w tym setki rekinów – co przyciąga tu nurków z całego świata. Obok otwartych, rwących kanałów, ściany atolu Vaavu skrywają jednak zupełnie inny, mroczny świat – głębokie, sięgające ponad 60 metrów systemy jaskiń, takie jak Thinwana Kandu. W dniu tragedii w regionie obowiązywał żółty alert pogodowy. Silny wiatr i wzburzone morze drastycznie utrudniły akcję ratunkową na powierzchni. Z kolei pod wodą, wewnątrz jaskini – w środowisku całkowicie pozbawionym naturalnego światła i podatnym na podnoszenie się osadów dennych – margines błędu dla włoskiej ekipy wynosił zero. Statystyki nie kłamią – Nurkowanie jaskiniowe to sport ekstremalny Choć Malediwy uchodzą za bezpieczny kierunek rekreacyjny, to nurkowanie techniczne i jaskiniowe (tzw. cave diving) na całym świecie zbiera regularne, krwawe żniwo. Śmiertelność w jaskiniach: Według danych organizacji DAN (Divers Alert Network), wypadki w jaskiniach stanowią zaledwie ułamek procenta ogólnych zdarzeń nurkowych, ale cechują się najwyższym wskaźnikiem śmiertelności. Ponad 90% incydentów wewnątrz zamkniętych przestrzeni kończy się utonięciem. Główna przyczyna: Statystyki amerykańskiej organizacji NSS-CDS pokazują, że najczęstszym błędem (w blisko 85% przypadków) jest brak odpowiedniego przeszkolenia jaskiniowego, brak liny poręczowej lub przekroczenie limitów głębokości. W jaskini – środowisku całkowicie pozbawionym naturalnego światła – margines błędu wynosił zero. Wystarczy jeden niewłaściwy ruch płetw, by podnieść z dna drobny osad, który w ułamku sekundy redukuje widoczność do zera. W takich warunkach jedyną drogą powrotną jest lina poręczowa. Jej brak, w połączeniu z nurkowaniem na zwykłym powietrzu poniżej 40 metrów, okazał się wyrokiem. Na głębokości 60 metrów ciśnienie potęguje tzw. narkozę azotową (efekt Martini). W ciemnościach narkoza ta dosłownie odbiera zdolność logicznego myślenia, wywołując kompletną dezorientację i uniemożliwiając podjęcie jakiejkolwiek właściwej decyzji ratunkowej. Malediwy w liczbach: Archipelag odwiedza rocznie kilkaset tysięcy nurków. Wypadki śmiertelne zdarzają się rzadko (średnio kilka przypadków rocznie) i niemal zawsze dotyczą porwania przez prąd na otwartej wodzie. Tragedia w jaskini Thinwana Kandu jest w historii tego kraju zdarzeniem bezprecedensowym – pokazuje, że gdy procedury nurkowania technicznego zostaną złamane, nawet rajskie Malediwy stają się śmiertelną pułapką.. Źródło: Poza Horyzontem Zdarzeń, BBC, Google Scholar Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
W ciągu zaledwie jednego dnia dwoje nepalskich wspinaczy udowodniło, że dla narodu Szerpów Himalaje są domem, po którym poruszają się z niezrównaną wytrzymałością. Kami Rita Sherpa oraz Lhakpa Sherpa pobili światowe rekordy w liczbie wejść na Mount Everest.
Niedziela, 17 maja 2026 roku, na zawsze zapisze się w historii światowego himalaizmu. 56-letni Kami Rita Sherpa oraz 52-letnia Lhakpa Sherpa pobili dwa światowe rekordy, zdobywając szczyt Mount Everestu odpowiednio 32 i 11 razy. Osiągnięcia Szerpów po raz kolejny mogą zawstydzić zachodnich himalaistów. Jeden dzień, dwa rekordy Kami Rita Sherpa po raz 32. stanął na szczycie Mount Everestu, bijąc swój własny rekord ustanowiony zaledwie rok wcześniej. Jego kariera, trwająca nieprzerwanie od 1994 roku, jest świadectwem niespotykanej formy. Z wyjątkiem lat, gdy wyprawy były niemożliwe, Kami Rita zdobywa szczyt najwyższej góry świata niemal co roku. Jest jednym z najbardziej doświadczonych przewodników na świecie. Tego samego dnia swój historyczny sukces świętowała Lhakpa Sherpa, znana jako „Królowa Gór”. 52-latka stanęła na wierzchołku Everestu jedenasty raz, po raz kolejny podbijając własny rekord świata w liczbie wejść wśród kobiet. Lhakpa, która po raz pierwszy zdobyła szczyt w 2000 roku, udowodniła swoją wielkość nie tylko na Evereście, ale i na K2. Jej niezwykłe życie w 2023 uwieczniono w filmie dokumentalnym Netflixa „Lhakpa Sherpa: Królowa gór”. Mimo, że kolejne rekordy to ich osobiste osiągnięcia, oboje podziękowali innym Szerpom za zbiorowy wysiłek, jakim jest wspinaczka w Himalajach. „Każdy szczyt to nie tylko osobisty sukces, ale także hołd dla wszystkich ciężko pracujących Szerpów i wspinaczy, dzięki którym te wyprawy kończą się sukcesem i są bezpieczne” – napisał Kami Rita Sherpa w mediach społecznościowych. „Dziękuję Wam wszystkim za wsparcie i zachętę! Nie dokonałbym tego bez Was wszystkich. Dziękuję w szczególności Szerpom, którzy wszystko przygotowali. Oni są prawdziwymi bohaterami.” – napisała Lhakpa Sherpa. Szerpowie: genetyczny fenomen gór wysokich Szerpowie to tybetańska grupa etniczna. Jej nazwa shar pa dosłownie oznacza „ludzi wschodu”, co nawiązuje do ich migracji z tybetańskiego regionu Kham do Nepalu około XIII–XIV wieku. Żyjąc w wysokogórskich dolinach, takich jak Solukhumbu, na wysokościach od 3000 do 6000 m n.p.m., przez wieki przystosowali się do życia na dużej wysokości. Badania genetyczne wykazały u nich obecność ponad 30 specyficznych wariantów genów, w tym genu EPAS1, który pozwala na niezwykle wydajne wykorzystanie tlenu przy niskim ciśnieniu. Szerpowie wyznają buddyzm tybetański szkoły Nyingma i wierzą, że góry są zamieszkiwane przez bóstwa i demony, które należy udobruchać przed wspinaczką. Mount Everest, nazywany przez nich „Matką Świata”, jest otoczony głęboką czcią, a praca przewodnika to dla wielu nie tylko zawód, ale i forma duchowego obcowania z naturą. Choć termin „szerpa” stał się w językach zachodnich synonimem górskiego tragarza, dla samych Nepalczyków to przede wszystkim dumne określenie narodu, który z rolników i hodowców jaków stał się elitarną grupą przewodników, bez których współczesny himalaizm byłby niemożliwy. Osiągnięcia Szerpów w Himalajach Oprócz najnowszych rekordów, Szerpowie zapisali się w historii himalaizmu licznymi przełomowymi osiągnięciami. Oto najważniejsze z nich: Pierwsze wejście na Mount Everest: 29 maja 1953 roku Tenzing Norgay, wraz z Edmundem Hillarym, jako pierwsi ludzie w historii stanęli na szczycie najwyższej góry świata. Pierwsze zimowe wejście na K2: 16 stycznia 2021 roku grupa Nepalczyków dokonała historycznego, pierwszego zimowego wejścia na K2 – ostatni ośmiotysięcznik niezdobyty wcześniej o tej porze roku. W zespole znajdowało się dziewięciu Szerpów (w tym m.in. Mingma Gyalje Sherpa) oraz jeden Gurkha, Nirmal Purja. Wcześniejszymi wielokrotnymi rekordzistami w liczbie wejść na Everest byli również Apa Sherpa, Lhakpa Tenzing oraz Phurba Tashi, którzy wielokrotnie przesuwali granice wytrzymałości, osiągając pułap 21 wejść. Źródła: Reuters, Gripped Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
12 maja polski skialpinista Bartek Ziemski dokonał historycznego wyczynu w Himalajach, zdobywając czwarty najwyższy szczyt świata – Lhotse (8516 m n.p.m.) – a następnie wykonując pełny zjazd narciarski z samego wierzchołka aż do bazy. To jego kolejne wielkie osiągnięcie.
30-letni bielszczanin wspiął się na szczyt samotnie, bez wspomagania tlenem z butli, bez wsparcia Szerpów i przed ekipami poręczującymi drogę. Jak donosi Polski Związek Alpinizmu, cała akcja została przeprowadzona w niezwykle wąskim oknie pogodowym. Prognozy zapowiadały nadejście długotrwałych silnych wiatrów, co czyniło ten moment prawdopodobnie ostatnią szansą na bezpieczny atak w tym sezonie. Lhotse, czyli najbliższy sąsiad Mount Everestu, to już ósmy ośmiotysięcznik, który Bartek Ziemski zdobył bez tlenu, zjeżdżając następnie na nartach. Historyczny zjazd kuluarem Lhotse Kuluar Lhotse to marzenie skialpinistów – wąski, stromy żleb kusi do zjazdu na nartach, choć jest niezwykle trudnym wyzwaniem. W 2018 roku pierwszego w historii zjazdu na nartach dokonał tam dwuosobowy zespół: Hilaree Nelson i Jim Morrison. Amerykanie korzystali jednak z tlenu, Bartek Ziemski – nie. Dzięki temu, że Ziemski wyprzedził główne wyprawy komercyjne, kuluar Lhotse był pusty – wolny od wspinających się himalaistów i wiszących lin poręczowych, które mogłyby utrudniać zjazd. Nasz skialpinista stanął na szczycie o godzinie 12:14 czasu lokalnego przy niemal idealnej, bezwietrznej pogodzie. Po osiągnięciu wierzchołka Ziemski wpiął narty i rozpoczął skomplikowany technicznie zjazd. Warunki śnieżne określił jako „dla koneserów” – musiał manewrować między twardym „betonem”, fragmentami świeżego śniegu oraz miejscami przewianymi i mocno sprasowanymi. Taka mieszanka wymagała absolutnej koncentracji. Ziemski zjechał bez odpinania nart aż do lodospadu Khumbu Icefall. To jeden z najtrudniejszych odcinków drogi, znany z głębokich szczelin i nieprzewidywalnych ruchów lodu. Choć Ziemski dążył do pełnego zjazdu, warunki na Icefallu wymusiły na nim skorzystanie z drabiny. Nie umniejsza to w żadnym stopniu tego historycznego wyczynu. Ambitny projekt Bartka Zielińskiego Lhotse jest już ósmym ośmiotysięcznikiem, z którego Bartek Ziemski zjechał na nartach bez dodatkowego tlenu. Jego projekt MAD Ski Project konsekwentnie przesuwa granice tego, co możliwe w narciarstwie wysokogórskim i w Himalajach. Wcześniej Ziemski zjechał m.in. z Broad Peaku, Gaszerbrumu II, Annapurny, Dhaulagiri oraz Kanczendzongi (w dwóch ostatnich przypadkach były to pierwsze zjazdy w historii). W 2024 roku zdobył również Makalu, a rok wcześniej Manaslu. Ziemski jest osobą niezwykle skromną i nie korzysta z mediów społecznościowych. Jego wyczyny budzą ogromne uznanie w międzynarodowym środowisku skialpinistycznym. Źródła: Polski Związek Alpinizmu, Wspinanie.pl, Explorersweb Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Dlaczego Czarnobyl wciąż przyciąga ludzi z całego świata? Strefa Wykluczenia robi niesamowite wrażenie
Obszar, z którego po katastrofie w Czarnobylu ewakuowano zagrożoną skażeniem ludność, nazywany jest dzisiaj Strefą Wykluczenia. Jest niedostępny, ale nie aż tak, by nie dało się do niego dotrzeć. A kto zrobi to raz, chce tu wracać. Bo Strefa to magiczny mikroświat angażujący każdy fragment wyobraźni. Niepowtarzalny i tajemniczy. Żywy. Prowokujący do odkrywania upiornych zagadek i eksplorowania niezbadanych miejsc charakterystycznych dla specyfiki funkcjonowania Związku Sowieckiego.
Spis treści: Zasady bezpieczeństwa obowiązujące w Strefie 100 metrów od reaktora Prypeć – miasto duchów Byłem tam już kilkadziesiąt razy. Nigdzie indziej nie czuję się równie wolny i wyjątkowy. Teraz chcę zabrać tam ciebie. Chcę opowiedzieć o przygodzie i o dreszczach, ale też o fascynują­cej historii tego miejsca. I to historii poznanej z pierwszej ręki, bo choć nie mam ambicji, by podejmować się odpowiedzi na pytania związane z czarnobylską katastrofą od strony technicznej, to zgłębiając temat dotarłem do wielu polskich i ukraińskich ekspertów z dziedziny energetyki jądrowej oraz – i to przede wszystkim – do byłych mieszkańców Prype­ci, niegdysiejszego radzieckiego miasta-ogrodu, a dziś – miasta duchów. I jedni, i drudzy podzielili się ze mną niesamowitymi relacjami dotyczą­cymi okoliczności ewakuacji oraz funkcjonowania Strefy tuż po wybu­chu. Uzupełniają one opowieść o tym, co sam tam widziałem i czego doświadczyłem. Zasady bezpieczeństwa obowiązujące w Strefie Strój musi zakrywać całe ciało, a buty powinny mieć grubą podeszwę; Nie wolno niczego kłaść na ziemi (z wyjątkiem statywu). Należy też unikać szorowania po ziemi nogawkami, sznurówkami i wszystkim, co zbiera kurz; Przed wypiciem czegokolwiek należy opłukać usta i wypluć ich zawartość (by pozbyć się z jamy ustnej kurzu, który może zawierać ra­dioaktywne izotopy); Nie wolno jeść, w ostateczności należy skorzystać z produktów w za­mkniętych opakowaniach, np. batonów; Przed załatwieniem potrzeby fizjologicznej należy opłukać dłonie. Należy unikać chodzenia w wysokiej trawie (m.in. dlatego, że złomiarze rozkradli pokrywy studzienek i łatwo wpaść do niewidocznej na pierwszy rzut oka dziury); Nie wolno wchodzić do budynków i na stalowe konstrukcje. Jeśli w pomieszczeniu, w którym przebywamy, uniesie się kurz, należy błyskawicznie zatkać usta i nos. 100 metrów od reaktora Pierwszą atrakcją dnia była wizyta pod kultowym blokiem nr 4. Sarkofag robił piorunujące wrażenie. Ogromny, połatany, zdawał się rozpadać w oczach. Górowały nad nim dwa kominy. Ten wyraźnie niższy i węższy, utrzymany w czerwono-białej kolorystyce, dobudowano już po wybuchu, z kolei oryginalny komin – uszkodzony w wyniku awarii – otrzymał po katastrofie dodatkowe wzmocnienia. Inaczej dawno by się zawalił, podobnie jak potężna frontowa ściana Sarkofagu, gdyby i jej nie podparto wielkim rusztowaniem. Przed ogrodzeniem okalającym kolosa usytuowany był po­mnik upamiętniający wydarzenia z 26 kwietnia 1986 roku. Dopiero teraz naprawdę poczułem grozę. Można obejrzeć setki zdjęć i wysłuchać dziesiątek relacji z tamtych dni, jednak dopiero wizyta na miejscu pozwala w pełni zrozumieć fakty. Widok tej mrocznej budowli w połączeniu ze świadomością tego, co czai się w jej wnętrzu, podziałał na mnie obezwładniająco. Staliśmy ok. stu metrów w linii prostej od reaktora. Pomiary dozy­metrem wskazywały radioaktywność wyższą od normy – ok. 7-8 μSv/h. Choć zarząd Strefy pozwala fotografować blok nr 4 dopiero od wysoko­ści szczytu ogrodzenia – płot stanowi element systemu bezpieczeństwa i dlatego obowiązuje zakaz – mało kto się tym przejmował. Prawie każdy chciał mieć zdjęcie w tym miejscu, a niektórzy zakładali nawet do niego maski przeciwgazowe. Prypeć – miasto duchów Stanęliśmy u wrót Prypeci. Za szybą autobusu majaczyły bardzo wysokie drzewa, a teren za betonowym murem okalającym miasteczko wy­dawał się kompletnie zarośnięty. Pomiędzy liśćmi dało się jednak zauwa­żyć wysoki, zrujnowany budynek bez okien. Wszyscy siedzieliśmy z no­sami przy oknach, jakby ktoś nam je do nich przykleił. Strażnik sprawdził nasze pozwolenia i uniósł bramę. Wjechaliśmy do środka. Znajdowaliśmy się teraz na placu, z którego na północny zachód ciągnęła się Aleja Lenina. Widoczność była naprawdę kiepska. Wszę­dzie rosły wysokie drzewa i krzewy, a ulice wyglądały jak wycięte w nich korytarze. Budynek, który dostrzegłem zza muru, ukazał się w pełnej krasie. Przyroda wręcz go pożerała. Skręciliśmy w al. Lenina. Kiedyś szeroka, składająca się z dwóch jezdni rozdzielonych zielenią, dziś stanowiła trudną do przebycia dżunglę. Przejezdny był tylko pas z lewej strony. Dotarliśmy nim do rozległego jak na panujące tutaj wa­runki skrzyżowania z ul. gen. Kurczatowa. To centralny punkt Prypeci i miejsce, w którym zatrzymuje się większość wycieczek. Wysiedliśmy z autobusu. Pustka. Idealna cisza znienacka przerywana delikatnym wiatrem. Stałem w centrum niegdyś pięćdziesięciotysięcznego miasta, które nie dawało żadnych oznak życia. Mało tego, pochłaniały go, niczym trupa pod ziemią, nienasycone siły przyrody. Szybko podzieliliśmy się na trzy grupy. Jedna poszła z Pawłem, druga z Markiem, a nasza czwórka wywalczyła sobie miejsce w ekipie dowodzonej przez Siergieja. Zależało nam, żeby jak najszybciej zobaczyć najsłynniejsze obiekty Prypeci, czyli basen oraz diabelski młyn, a właśnie tam wybierał się nasz przewodnik. Zaczęliśmy jednak od szkoły średniej nr 3 na ulicy Sportowej. Szkoła Dotarcie do niej nie było trudne, choć przed samym wejściem rosły bardzo gęste krzaki. Założyłem na twarz maskę przeciwpyłową, za moim przykładem poszły też inne osoby. Wolałem nie wdychać brudu, który mógł unosić się we wnętrzu. Wszedłem do środka jako jeden z ostatnich. Budynek był bardzo przestronny, ale wszyscy od razu zgromadzili się w wielkim holu. Ciszę przerwała salwa migawek, a mrok błyskające lampy aparatów. Podszedłem bliżej, zaciekawiony, co wywoła­ło aż takie zainteresowanie moich towarzyszy. Na ziemi leżał stos masek przeciwgazowych. Widok był ekscytujący i przygnębiający zarazem. Efekt potęgowało otoczenie: zrujnowana sceneria, farba odchodząca płatami ze ścian i sufitu, zniszczone, pokryte grubym kurzem meble lub ich frag­menty oraz wszechobecny zapach stęchlizny. Niezwykła mieszanka bom­bardująca niemal wszystkie zmysły. Jak to? Maski? Tutaj? Ktoś na pewno specjalnie je tu rozrzucił, by spotęgować efekt. Spytałem Siergieja. Nieste­ty, potwierdził moje przypuszczenia. Inna sprawa, że w wielu budynkach użyteczności publicznej, m.in. w szkołach i przedszkolach, rzeczywiście magazynowano duże ilości masek na wypadek ataku na elektrownię lub jej uszkodzenia. Ot, taka specyfika barwnych, zimnowojennych czasów. Nie trzymano ich jednak nigdy zaraz przy wejściu. Długim korytarzem udaliśmy się w kierunku sal lekcyjnych. Zna­leźliśmy w nich książki do nauki oraz elementarze. Na ścianach wid­niały rzędy niedużych tabliczek zawierających litery cyrylicy. Można je było wyciągnąć ze specjalnych kieszeni i układać z nich wyrazy. Szkoły w Prypeci były rosyjskojęzyczne, jednak dodatkowo od drugiej klasy wprowadzano język i literaturę ukraińską. Na wysokim poziomie były klasy matematyczne – wielu ich absolwentów ukończyło potem politechniki w Moskwie. Dzieci, dla których język ukraiński nie był ojczystym, mogły być zwolnione z jego nauki na prośbę rodziców. Idąc wzdłuż niekończących się korytarzy, natrafiłem na ławicę książek po­krywającą fragment holu. Było ich tak wiele, że spora część podłogi zu­pełnie pod nimi zniknęła. W pewnym momencie, przechodząc przez drzwi na końcu korytarza po prawej stronie, ujrzałem wypełnioną mrokiem głębię. Okazało się, że w dole jest zrujnowana sala gimnastycz­na. Zorientowałem się, że niespodziewanie znalazłem się na antresoli, z której uczniowie oglądali toczące się tu rozgrywki i przedstawienia. Wkrótce usłyszałem głos Siergieja. Musiałem wracać. Basen Czas płynął szybko, do końca pobytu w Prypeci zostały nam zale­dwie dwie godziny, więc czym prędzej udaliśmy się do położonego tuż obok szkoły kultowego basenu. To symbol miasta we wszystkich tworach popkultury poświęconych katastrofie czarnobylskiej. Budynek miał jedno piętro (dwa, jeśli przyjmiemy ukraińską nomenklaturę). Weszliśmy i znaleźliśmy się w dużej sali gimnastycznej. Podłoga w wielu miejscach prawie nie istniała – wiele długich klepek leżało w nieładzie lub tworzyło drew­niane kopce. Ściany i sufit wyglądały identycznie jak w szkole. Odniosłem wrażenie, że w czasach swojej świetności sala musiała być dobrze wypo­sażona. Siergiej skierował się na najbliższe schody. Wciąż były pokryte li­noleum. Prowadziły do pomieszczenia z basenem. Zaskoczyła mnie jego ogromna przestrzeń. Na żywo basen wyglądał jeszcze bardziej niesamowi­cie niż w grze, choć jej twórcy odwzorowali go perfekcyjnie. W potężnych, wysokich oknach pozostały jedynie resztki szyb. Przez prześwity do wnę­trza budynku dostawały się gałęzie drzew. Przyroda oblepiała tu wszystko i wdzierała się nieproszona przez każdy zakamarek. Wodziłem wzrokiem po kolejnych ścianach, dostrzegając charakterystyczne elementy wystroju: dwukondygnacyjną skocznię i wielki, czerwono-biały zegar ścienny. Gdy minęło pierwsze uniesienie, zszedłem po drabince na dno. Głębokość wy­nosiła ok. 1,5 m. W dalszej części znajdował się stromy spad, który koń­czył się drugim dnem na głębokości ok. 3,5 m. Korciło mnie, żeby zjechać na sam dół, ale bez liny raczej bym stamtąd nie wrócił. Według różnych źródeł basen był czynny do 1996 lub 1998 roku. Do tego czasu korzystali z niego pracownicy elektrowni oraz pozostałych instytucji, które funkcjo­nowały w Strefie po awarii. Dostęp do wody i prądu, gwarantujących funk­cjonowanie kompleksu, nie stanowił po katastrofie problemu, bo media te dostarczano również do innych, wciąż jeszcze wykorzystywanych budynków. Zasilano nawet niektóre latarnie uliczne. Taki stan rzeczy utrzymywał się do końca lat 90. Użytkowano wtedy oczywiście tylko niewielką część Prypeci, ale i tak dzięki temu pracownicy utrzymujący Strefę Wykluczenia mogli tu w miarę normalnie egzystować. Niestety, nie mieliśmy czasu na dłuższy pobyt. Zrobiłem więc szybko kilka zdjęć i obiecałem sobie, że jeszcze kiedyś tu wrócę. Czułem, że ba­sen kryje w sobie coś więcej. Poczta Wyszliśmy na ulicę Łazariewa, będącą – w dużym uproszczeniu – przedłużeniem Alei Lenina. Obie arterie stanowiły główną trasę przez środek miasteczka. W budynku poczty dostrzegłem piękny, kolorowy obraz zajmujący całą powierzchnię jednej ze ścian. Przedstawiał dwie postacie – kobietę i mężczyznę. Pani ubrana była w lekką sukienkę do kolan w odcieniach bieli, błękitu i brązu. Lewą ręką wykonywała zapra­szający gest, prawą natomiast, zgiętą w łokciu, unosiła w górę, jakby po­magała nią sobie w wygłaszaniu przemowy. Jej twarz zwrócona była ku towarzyszowi. On miał na sobie surrealistyczny kostium w tych samych barwach, co jej sukienka. Przypominał kosmonautę, głównie za sprawą hełmu z napisem „CCCP”. Parę rozdzielało stado lecących w górę gołę­bi. Poniżej umieszczono podpis: „Poczta CCCP”. Prawa ręka mężczyzny w tym samym geście zaproszenia spotykała się wśród gołębi z ręką dziew­czyny. Tło stanowiła wielokolorowa mozaika. Dało się na niej dostrzec kilka nieporównanie mniejszych postaci przedstawionych w codzien­nych sytuacjach. To jest przedruk z książki autorstwa Tomasza Ilnickiego „Azyl. Zapiski z Czarnobyla”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Sorus. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Trekking w Kirgistanie – podróż przez Tien-szan, jeziora i dziką naturę. Artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Relacja Ewy Kolbusz-Taczały z trekkingu w Kirgistanie – jednym z najbardziej fascynujących przyrodniczo krajów Azji Centralnej – znalazła się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Pomysł był prosty: bierzemy namioty, pakujemy plecaki i ruszamy na trekking do Kirgistanu. Nasza trasa prowadzi z Jety Oguz przez przełęcz Teleti i obok jeziora Ala-Kul do Aku-Suu. Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Lądujemy w Ałmatach w Kazachstanie i przeprawiamy się do Karakołu – miasta w Kirgistanie i bramy Tien-szanu. Po całym dniu w autobusach i marszrutkach jesteśmy na miejscu. Bierzemy taksówkę do Jety Oguz, skąd ruszamy pieszo. Cel: dojść jak najwyżej pod przełęcz Teleti i rozbić namiot przed zmrokiem. Wygodny szlak prowadzi przez rozległe łąki pełne krów i koni. Po drodze mijamy także jurty i pasterzy. Podglądamy życie, niczym zawieszone w czasie. Turyści schodzący z góry mówią, że przełęcz jest nie do przejścia. Spadła masa śniegu i jest duże zagrożenie lawinowe. Początkowo nie dajemy się zniechęcić, ale kolejne ostrzeżenia gaszą nasz zapał. Docieramy na miejsce i rozbijamy obóz na rozległej polanie, nad rzeką. Pachnie mokrą trawą i ozonem. Jesteśmy niemal sami w dolinie. Wokół – szczyty w świeżym śniegu, ale to nie niewinny cukier puder, który czasem spada w Tatrach jesienią, lecz ciężka masa zalegająca w żlebach. Noc okazuje się trudna. Kirgiskie bakterie eliminują niektórych zawodników, a kolejne opady śniegu sprawiają, że decydujemy się wrócić do Karakołu. Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Po dwóch dniach odpoczynku wracamy w góry – planujemy trasę z doliny Karakoł do jeziora Ala-Kul i dalej do Altyn-Arashan. Rano docieramy marszrutką do bramy parku narodowego i ruszamy w górę. Szlak wiedzie szeroką, zieloną doliną, w której wije się rzeka i pasą się stada koni. Widok, jak z typowego „landsztafu”, który na ścianie wydaje się kiczowaty i nierealny, a tutaj zapiera dech w piersiach. Zostawiamy plecaki w obozie i ruszamy na lekko w stronę lodowca pod Pik Karakoł. Po kilku godzinach docieramy do moreny. Niestety nadciągają ciemne chmury, robi się zimno i zaczyna grzmieć. Coraz częściej. Odwrót! Nie wiem, jak to się stało, że w międzyczasie, w tych warunkach zostałam narzeczoną… ale to już zupełnie inna historia. Biegniemy w dół ulewie i po kilku godzinach docieramy do obozu. Cali mokrzy. Na szczęście ciepła jurta i kirgiskie napoje wyskokowe robią swoje i pozwalają się ogrzać. Następnego dnia ruszamy w stronę jeziora Ala-Kul. Szlak wiedzie przez lasy, kwieciste łąki, kluczy po gołoborzach, mija wodospady, aż wreszcie wyprowadza nas skalistą ścieżką na punkt widokowy na jezioro. Obłędne, turkusowe jezioro otoczone górami i lodowcami. Nierealne. View Gallery on the source website Odpoczywamy chwilę nad wodą i ruszamy dalej. Niestety, pogoda znów się psuje. Wiatr i śnieg nie dają nam cieszyć się widokami. Gdy stajemy na przełęczy, leje całkiem mocno i grzmi. Zbiegamy błotnistym zboczem w dół, uciekając przed burzą. Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Niżej pogoda się poprawia, ale zejście do Altyn-Arashan dłuży się niemiłosiernie, a ciężkie plecaki nie pomagają. Na szczęście myśl o gorących źródłach podtrzymuje morale. Gdy docieramy do celu, wioska nas rozczarowuje. Nie jest urocza, a gorące źródła nie są dzikie – jak to miało miejsce w naszych wyobrażeniach – a ujarzmione rurami i obudowane czymś, co bardziej przypomina wybetonowany kurnik niż miejsce relaksu. Na szczęście domowe jedzenie rekompensuje trochę te rozczarowania. Zasypiamy w ciepłej jurcie, by rano ruszyć na ostatni odcinek do Aku-Suu, skąd wracamy marszrutką do Karakołu. Po chwili odpoczynku wyruszamy nad jezioro Song-Kul. Po całym dniu w marszrutkach, psującym się jeepie i kurzu kirgiskich dróg, docieramy na przełęcz chroniącą to miejsce przed resztą świata. To jak brama do innego wymiaru. Song-Kul leży trzy tysiące metrów nad poziomem morza, jak w kraterze, otoczone pierścieniem gór. Brzegi porasta falująca na wietrze trawa, a w niej – stada koni. Aż po horyzont. Wydaje się, że tam mamy wrażenie, jakbyśmy wjeżdżali do Równiny Serengeti. Nie ma słów, żeby to wyrazić. Błękit jeziora miesza się z błękitem nieba. Zieleń traw jest soczysta i błyszczy się w słońcu. Do tego brak ludzi. Tylko kilka pasterskich jurt, w których mieszkają Kirgizi. Poza nimi nie ma tu nikogo. Rozbijamy namiot nad brzegiem i siedzimy kilka godzin bez ruchu zapatrzeni w taflę jeziora, w zachodzące nad nim słońce i konie. Pasące się spokojnie kilka metrów obok nas. Żyjące swoim najlepszym życiem. Pachnie trawą, wodą i szczęściem. Ten widok zostanie ze mną na lata. Ten idealny moment, którego nie da się opisać, wyrazić słowami czy pokazać na zdjęciach. Uczucie wydestylowanego szczęścia. Te kilka wspomnień z Kirgistanu nie oddają tego, jaki jest ten kraj i co ma do zaoferowania, ale mam nadzieję, że zachęcą kogoś, żeby tam pojechać i przywieźć swoje wspomnienia, swoją historię z tego pięknego miejsca. Z kraju gór i koni. Z kraju, gdzie tradycja wciąż miesza się z nowoczesnością. Z kraju ośnieżonych szczytów i kwitnących łąk. Z kraju prostego życia i szczęścia. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Rob Hall uczynił najwyższe szczyty produktem luksusowym. Za swoją ambicję zapłacił najwyższą cenę
Rob Hall, jako współzałożyciel firmy Adventure Consultants, zrewolucjonizował model komercyjnych wypraw na ośmiotysięczniki. To, co wcześniej wydawało się być wyczynem, którego mogli podjąć się nieliczni, przemienił w elitarną dyscyplinę – śmiertelnie niebezpieczny produkt luksusowy. Nie bał się podejmować ryzykownych decyzji. Jedna z nich doprowadziła do najbardziej medialnej katastrofy w historii himalaizmu.
Spis treści: Praktyka najlepszą formą zdobywania wiedzy Partnerstwo z Garym Ballem Pionierstwo w biznesie wysokogórskim Geneza katastrofy z 1996 roku Wizjoner, który otworzył drogę na najwyższe szczyty świata czy ofiara własnej ambicji? Człowiek, który pogrzebał romantycznego ducha himalaizmu czy ten, który uczynił ten sport dostępniejszym? Dla wielu Rob Hall jest symbolem odwagi i profesjonalizmu – marzycielem, który dotarł na dach świata, nie tylko dosłownie, ale i zawodowo. Wielu wytyka mu jednak pychę wynikającą z wcześniejszych sukcesów i niemożność odpuszczenia celu, gdy cena za jego osiągnięcie staje się zbyt wysoka. Praktyka najlepszą formą zdobywania wiedzy Robert Edwin Hall urodził się 14 stycznia 1961 roku w Christchurch w Nowej Zelandii. Dorastał w regionie zdominowanym przez Alpy Południowe, co w znacznym stopniu ukształtowało jego podejście do gór i pracy. W odróżnieniu od wielu innych wspinaczy, Hall reprezentował typ praktyka-rzemieślnika. Jako 14-latek porzucił szkołę, by zająć się pracą w firmie Alps Sports, zajmującej się projektowaniem i produkcją odzieży oraz sprzętu outdoorowego. Dzięki temu doświadczeniu zyskał cenną wiedzę na temat technologii materiałów i konstrukcji ekwipunku, co okazało się niezwykle istotne dla jego późniejszej kariery. W środowisku wspinaczkowym był znany z wręcz obsesyjnej dbałości o najdrobniejsze detale sprzętowe i logistyczne. Jako 16-latek awansował na stanowisko menadżera. To udowadnia, że już w młodości wykazywał zdolności przywódcze i organizacyjne. Pierwsze sukcesy W Alpach Południowych preferował warunki zimowe. To właśnie on dokonał pierwszych zimowych przejść takich formacji jak Caroline Face na Mount Cook, a także szczytów La Perouse i Black Tower. Te osiągnięcia wymagały nie tylko technicznej biegłości, ale także ogromnej odporności psychicznej. Dla Halla stały się przepustką do najwyższych gór świata. W Himalaje po raz pierwszy wyruszył w 1980 roku. Dwa lata później wziął udział w drugim przejściu północnej grani Ama Dablam i drugim wejściu na szczyt Numbur. Partnerstwo z Garym Ballem Kluczowy moment w międzynarodowej karierze Roba Halla nastał w 1988 roku, gdy nawiązał współpracę z Garym Ballem. Starszy i bardziej doświadczony wspinacz stał się dla niego nie tylko wspinaczkowym partnerem, ale i najbliższym przyjacielem. Wspólnie opracowali ambitny plan, dzięki któremu mieli zyskać rozpoznawalność i finansowanie dalszej działalności – zdobycie najwyższych szczytów wszystkich siedmiu kontynentów w rekordowo krótkim czasie. W 1990 roku dokonali wyczynu, który odbił się szerokim echem, nie tylko w świecie wspinaczkowym, ale i w mediach. W ciągu siedmiu miesięcy zdobyli Koronę Ziemi (zgodną z listą Bassa), zaczynając od Mount Everestu w maju, a kończąc na Masywie Vinsona na Antarktydzie w grudniu. Dzięki temu sukcesowi w Nowej Zelandii zyskali status bohaterów narodowych i liczne odznaczenia, w tym New Zealand Commemoration Medal i Order Imperium Brytyjskiego za zasługi dla alpinizmu. W tym duecie Hall był postrzegany jako metodyczny organizator i dyplomata, potrafiący łagodzić konflikty w bazach. Z kolei Ball wnosił do współpracy ogromną dawkę entuzjazmu i energii. Razem przeprowadzili aż 47 wypraw. Akcja ratunkowa na Evereście Mówiąc o ich wspólnych dokonaniach, nie można nie wspomnieć o udziale w akcji ratowania Andrzeja Marciniaka, który jako jedyny z ekipy przetrwał zejście lawiny podczas odwrotu z Everestu (27 maja 1989 roku). Akcję ratunkową zorganizował Artur Hajzer. Hall i Ball zaoferowali pomoc. 31 maja dotarli do polskiego wspinacza i bezpiecznie sprowadzili go z góry. Pionierstwo w biznesie wysokogórskim Sukces z 1990 roku pozwolił im zrozumieć, że ich przyszłością nie jest sport wyczynowy, a komercyjne przewodnictwo. W 1991 roku założyli firmę Hall and Ball Adventure Consultants, później skróconą do Adventure Consultants. Ich celem było oferowanie bezpiecznego i profesjonalnie przygotowanego wejścia na najwyższe szczyty świata dla osób, które dysponowały odpowiednim kapitałem, ale niekoniecznie dekadami doświadczenia wspinaczkowego. Dzięki obsesyjnemu podejściu Halla do bezpieczeństwa, ich firma szybko stała się liderem rynku. W 1992 roku odnieśli swój pierwszy wielki sukces komercyjny na Evereście, wprowadzając na szczyt sześciu klientów. Ze względu na sprawność i łatwość, z jaką poruszał się w ekstremalnym terenie, Hall zyskał przydomek „Mountain Goat”. Swoją renomą przyciągał klientów z całego świata, mimo że cena wyprawy w AC była wyraźnie wyższa niż u konkurencji. Standardy firmy Halla Hall wprowadził szereg innowacji, które stały się później standardem w branży: zarządzanie tlenem – był zwolennikiem używania dodatkowego tlenu powyżej 8000 metrów przez wszystkich przewodników, co miało zapewniać im jasność umysłu niezbędną do opieki nad klientami; logistyka bazy – standardy żywieniowe i higieniczne w bazach AC były znacznie wyższe niż w tradycyjnych wyprawach narodowych, co minimalizowało ryzyko infekcji i utraty wagi przed atakiem szczytowym; relacje z Szerpami – Hall cieszył się ogromnym szacunkiem wśród społeczności Szerpów, traktując ich jako równorzędnych partnerów i dbając o ich ubezpieczenie oraz wyposażenie. Tragedia na Dhaulagiri W październiku 1993 roku determinacja Roba została wystawiona na ciężką próbę. W trakcie wyprawy na Dhaulagiri Gary Ball zachorował na wysokościowy obrzęk płuc. Mimo desperackich prób ratunku zmarł na wysokości ponad 6000 metrów. Hall pochował przyjaciela w lodowej szczelinie. Mimo straty, zdecydował się kontynuować działalność. Geneza katastrofy z 1996 roku Wyprawa z 1996 roku była dla Halla rutynowym, choć logistycznie złożonym przedsięwzięciem. Wcześniej, wprowadził na szczyt Everestu 39 osób. Takiego wyczynu nie dokonał żaden inny przewodnik niebędący Szerpą. Należy jednak podkreślić, że sezon ten charakteryzował się zagęszczeniem komercyjnych ekip, jakiego na najwyższym szczycie świata wcześniej nie było. Głównym konkurentem Halla był Scott Fischer i jego firma Mountain Madness. Obecność Jona Krakauera, dziennikarza piszącego dla wpływowego magazynu „Outside” w zespole Halla, stworzyła dodatkową presję sukcesu medialnego. Oprócz niego i Halla, w skład zespołu AC weszli: Mike Groom (przewodnik), Andy Harris (przewodnik), Doug Hansen (klient), Beck Weathers (klient), Yasuko Namba (klientka), Lou Kasischke (klient), Frank Fischbeck (klient), Stuart Hutchison (klient), John Taske (klient). Wydarzenia z 10–11 maja Atak szczytowy rozpoczął się tuż po północy 10 maja. Wspinacze wyruszyli z obozu IV na Przełęczy Południowej (ok. 7900 m). Od samego początku wyprawa napotykała problemy, które kumulowały się w czasie. Jednym z najpoważniejszych był brak przygotowanych lin poręczowych na kluczowych odcinkach drogi, w tym na Stopniu Hillary’ego. Szerpowie z ekip Halla i Fischera nie porozumieli się co do podziału pracy, co spowodowało wielogodzinne zatory w strefie śmierci. Hall kładł duży nacisk na rygorystyczne przestrzeganie godzin powrotu, jednak tamtego dnia złamał własną zasadę. Powodem był Doug Hansen, który rok wcześniej musiał zawrócić tuż przed szczytem i dla którego była to ostatnia szansa na zdobycie góry. Czując się osobiście odpowiedzialnym za sukces klienta, Hall pozwolił mu kontynuować wspinaczkę już po bezpiecznym limicie czasu. Hansen dotarł na wierzchołek ok. 16:00, kiedy na horyzoncie widoczna była już potężna burza śnieżna. Załamanie pogody nastąpiło w momencie, gdy wielu wspinaczy znajdowało się jeszcze w pobliżu szczytu lub na południowo-wschodniej grani. Widzialność spadła niemal do zera, a temperatura osiągnęła poziom, który uniemożliwiał przetrwanie bez ruchu. Schodząc z całkowicie wyczerpanym Hansenem, Hall utknął na Południowym Wierzchołku (8749 m). Hansen prawdopodobnie zmarł wkrótce potem, a Andy Harris, który próbował dostarczyć im tlen, zaginął w zamieci. Ostatnia rozmowa Nocą z 10 na 11 maja Hall biwakował pod gołym niebem, bez dodatkowego tlenu, w temperaturze odczuwalnej sięgającej minus 50 stopni Celsjusza. O świcie nawiązał kontakt radiowy z bazą. Mimo skrajnego wyczerpania, brzmiał nadzwyczaj racjonalnie. Jego stan fizyczny nie pozwalał mu jednak na samodzielne zejście – odmrożone dłonie i stopy uniemożliwiały operowanie linami. Później, korzystając z telefonu satelitarnego, pracownicy bazy połączyli go z jego ciężarną żoną w Nowej Zelandii. Świadomy zbliżającego się końca, starał się ją uspokoić. Rob Hall zmarł prawdopodobnie wieczorem 11 maja z powodu hipotermii. Jego ciało zostało znalezione 23 maja przez uczestników ekspedycji IMAX. Do dziś spoczywa na Południowym Wierzchołku, służąc za memento dla innych wspinaczy. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Czułość wobec świata: kobiecy outdoor na Cosy Festiwalu
W dniach 20–23 listopada 2025 roku w Tatrach odbyła się zimowa edycja Cosy Outdoor Festivalu – wydarzenia, które od początku redefiniuje to, czym może być obecność człowieka w przyrodzie. Kameralny, bardziej przypominający obóz niż klasyczny festiwal, przyciągnął kobiety z różnych środowisk: aktywistki, artystki, badaczki, sportsmenki, ale też te, które dopiero zaczynają swoją drogę w outdoorze. W tym roku natura dopełniła idei wydarzenia w sposób niemal symboliczny. Intensywne opady śniegu zamieniły Tatry w zimową opowieść, a atmosfera – w coś na pograniczu skupienia, bliskości i zachwytu.
Zima, miejsce i sens bycia Tatry nie były tu dekoracją. Stały się bohaterem – krajobrazem wymagającym szacunku, pamięci i odpowiedzialności. Cosy od początku osadza swoje działania w kontekście miejsca, przypominając, że bycie w przyrodzie nie polega na jej „zdobywaniu”, lecz na uważnej obecności. Mówiono o ekologii, lokalności i etyce obecności w świecie: o tym, gdzie się jest, jakie historie nosi dany region i jakie konsekwencje niosą codzienne decyzje. Przyroda nie była tłem dla aktywności, lecz przestrzenią relacji. Wielowymiarowy program i nowy język outdooru Program festiwalu budowany jest jak mozaika: prelekcje, warsztaty, dyskusje, filmy i wspólne wyjścia w teren splatają się w opowieść o świecie widzianym z różnych perspektyw. Prelegentki nie mówią wyłącznie o osiągnięciach, dystansach i rekordach. Ich historie dotykają procesu, wątpliwości, granic ciała i odpowiedzialności wobec natury. Obok tematów medycyny górskiej, długodystansowych wędrówek czy życia w ekstremalnych warunkach pojawiają się wątki kultury, tradycji i zapomnianych historii kobiet regionu. Wspólną esencją tych opowieści jest odejście od narracji heroicznej na rzecz relacyjnej. Cosy proponuje inny język mówienia o przyrodzie – bardziej czuły, pozbawiony rywalizacji, otwarty także na tych, którzy nie chcą „zdobywać” szczytów. Outdoor przestaje być polem sprawdzania siebie na tle innych, a staje się przestrzenią bycia, słuchania i współodczuwania. To także zaproszenie dla kobiet, które nigdy wcześniej nie próbowały aktywności w naturze, by mogły wejść w ten świat w bezpieczny i wspierający sposób. Ekologia, sprawczość i kobiece narracje Jednym z filarów festiwalu jest sprawczość rozumiana nie jako spektakularne gesty, lecz jako codzienna odpowiedzialność. Cosy nie poprzestaje na diagnozie kryzysu klimatycznego – uczy myślenia rozwiązaniami, działania lokalnego i szukania własnego miejsca w procesie zmiany. Rozmowy o ekologii i kryzysie klimatycznym łączą się tu z pytaniami o to, jak nie być bierną, jak działać w swoim otoczeniu i jak dokładać realny wkład w większą transformację. W programie regularnie pojawiają się wątki współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz przykłady oddolnych inicjatyw. Ważnym elementem tożsamości Cosy jest także przywracanie kobiecych historii – zarówno tych związanych z górami i outdoorową tradycją, jak i lokalnych narracji regionu. Przypominanie taterniczek, nieopowiedzianych biografii i kobiecego doświadczenia przyrody staje się aktem symbolicznego odzyskiwania miejsca. Ekologiczny feminizm obecny na festiwalu nie jest hasłem ideologicznym, lecz praktyką: przekonaniem, że każdy ma swoje miejsce w świecie, a relacja z naturą nie musi opierać się na dominacji i przekraczaniu za wszelką cenę. Wspólnota zamiast rywalizacji Z perspektywy uczestniczek najważniejsza okazuje się jednak atmosfera. Cosy tworzy bezpieczną przestrzeń, w której nikt nie musi udowadniać swojej wartości. Jest miejsce na mówienie i słuchanie, na dzielenie się doświadczeniem i wątpliwościami, na bycie razem bez presji porównań. „Dziewczyny uczą dziewczyny” – od podstaw zimowych aktywności, przez medycynę górską, po sposoby opowiadania o świecie i działaniu na rzecz przyrody. Dla jednych to pierwszy kontakt z outdoorową wspólnotą, dla innych – coroczny powrót, po którym wyjeżdża się z listą książek, podcastów i pomysłów na dalsze kroki. W kameralnej skali – kilkudziesięciu osób – rodzą się relacje, które trwają dłużej niż cztery festiwalowe dni. Powstają przyjaźnie, sieci wsparcia i inicjatywy oddolne. Uczestniczki mówią o poczuciu naładowaniu energią, o wyjeździe zainspirowanym, z nowym poczuciem sensu i sprawczości. W świecie, w którym outdoor bywa zdominowany przez rywalizację i narracje o podboju, Cosy proponuje inną drogę: uważną, relacyjną i wspólnotową. Zimowa edycja 2025 roku – pośród zasypanych śniegiem tatrzańskich krajobrazów i długich rozmów w kameralnych przestrzeniach – potwierdziła, że Cosy Outdoor Festival jest czymś więcej niż wydarzeniem. To laboratorium nowego myślenia o przyrodzie i miejscu kobiet w świecie. Miejscem, w którym bycie w górach nie musi oznaczać zdobywania, a wspólnota staje się najważniejszym krajobrazem.
Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
Zaczęła zdobywać ośmiotysięczniki po czterdziestce, a na K2 stanęła jako 56-latka, odczarowując mit góry, która rzekomo „nie lubi kobiet”. W szczerej rozmowie Monika Witkowska – himalaistka, żeglarka i dziennikarka – opowiada o tym, dlaczego decyduje się zejść z najwyższych szczytów świata, jak „rozmawia” z górami i dlaczego marzenia to nie coś, co się spełnia, ale coś, co się… wykonuje.
Spis treści: Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Monika Witkowska to postać, której nie da się zamknąć w jednej definicji. Himalaistka, która zdobyła Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki, żeglarka, która opłynęła przylądek Horn, oraz autorka poczytnych książek. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska podróżniczka dzieli się refleksjami na temat współczesnego himalaizmu, kobiecej strategii przetrwania w ekstremalnych warunkach oraz odwagi, by w odpowiednim momencie powiedzieć „pas”. – „Dla mnie praca musi być połączona z pasją. Życie jest krótkie i nie ma czasu na marnotrawienie go na nudę” – podkreśla Witkowska. Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Przez dekady w środowisku wspinaczkowym krążyła legenda o „klątwie K2”. Statystyki były bezlitosne: przez pierwsze 50 lat od zdobycia szczytu niemal wszystkie kobiety, które na nim stanęły, ginęły krótko po sukcesie. Monika Witkowska, będąc drugą Polką w historii (po Wandzie Rutkiewicz), która zdobyła ten prestiżowy szczyt, patrzy na to z zupełnie innej perspektywy. – K2 było dla mnie kobietą. Wyczułam taką kumpelską chemię, dobre fluidy. Z kolei Broad Peak, z którego zjechałam nieprzytomna 300 metrów, był dla mnie facetem – wyznaje podróżniczka. Według niej rok 2022, w którym zdobyła szczyt, ostatecznie przełamał złą passę. W jej międzynarodowej grupie to właśnie kobiety miały statystycznie lepszy współczynnik wejść niż mężczyźni. – Myślę, że odczarowałyśmy tę górę. Wszystkie dziewczyny mają się dobrze i wchodzą na kolejne szczyty – dodaje z uśmiechem. Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Witkowska zwraca uwagę na fundamentalne różnice w podejściu do ryzyka między płciami. Choć himalaizm nazywa sportem „egoistycznym”, przyznaje, że to właśnie kobieca empatia i odpowiedzialność często stają się gwarantem bezpieczeństwa. Kobiety rzadziej ulegają „gorączce szczytowej”, lepiej gospodarując siłami. – Mężczyźni mają często zadaniowe podejście: idą na szczyt. Kobiety jeszcze myślą o tym, że trzeba z niego zejść. To jest nasza strategia, która daje większe szanse na sukces – tłumaczy. Podkreśla również, że w górach wysokich najważniejsza jest „głowa”, a nie tylko przygotowanie fizyczne. Determinacja, pokora i umiejętność motywowania się w kryzysowych momentach to cechy, które pozwoliły jej stawać na najwyższych dachach świata w wieku, w którym wielu myśli o emeryturze. Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Decyzja o zakończeniu przygody z najwyższymi górami świata nie była nagła. Monika Witkowska otwarcie mówi o kosztach, jakie niesie za sobą himalaizm – zarówno emocjonalnych, jak i finansowych. Strata wielu przyjaciół na każdej wyprawie oraz zmiana klimatu panującego w bazie sprawiły, że poczuła potrzebę zamknięcia tego rozdziału. – Ośmiotysięczniki to był ważny epizod, ale nie muszę mieć skompletowanych wszystkich czternastu szczytów. Zbyt wielu znajomych zginęło na moich oczach – wyznaje. Dodaje również, że współczesne góry wysokie tracą swój romantyzm na rzecz marketingu i pogoni za sławą. – Coraz więcej ludzi traktuje góry jako trampolinę do wybicia się, a dla mnie zawsze najważniejsze było przeżywanie wewnętrzne, a nie zaliczanie szczytów. Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Dla Moniki Witkowskiej wiek to tylko liczba. Autostopem podróżuje po Norwegii, planuje kolejne rejsy i wyprawy trekkingowe (m.in. na Ojos del Salado). Jej przesłanie dla innych kobiet jest proste: nigdy nie jest za późno na własną drogę. –Kto nie chce, szuka powodów, kto chce – szuka sposobów. Nawet jeśli nie miałam pieniędzy na K2, wiedziałam, że pojadę tam choćby nie wiem co. Myślałam: wrócę w sierpniu, to we wrześniu pojadę na jabłka do Holandii, żeby spłacić długi – wspomina. Jej zdaniem największą barierą jest nasz własny umysł. – Nic nie musicie, dużo możecie. Realizujcie swoje marzenia, bo życie jest tylko jedno. Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Rozmowę z Moniką Witkowską poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektorka artystyczna National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Najpierw odpadły podeszwy, potem przyszły kolejne straty. Podróże kosztowały mnie więcej niż się spodziewałem
Reportaż Jacka Mosakowskiego z Doliny Śmierci i z Czarnobyla znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Oddajmy hołd wszystkim cichym bohaterom naszych podróży: odzieży i obuwiu, które tych wędrówek nie przetrwały. Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Dolina Śmierci to pustynia w Kalifornii i Nevadzie, znana z nieludzkich warunków i temperatur przekraczających wszelkie przyzwoite normy. Siedzę w aucie, termometr pokazuje, że na zewnątrz jest 50 stopni Celsjusza czy, jakby to powiedzieli Amerykanie, ponad 120 stopni Fahrenheita. „Co to pięćdziesiąt stopni, żaden upał niestraszny temu, kto jeździł komunikacją miejską w lecie" – myślę i dumnie wychodzę z samochodu. Fala gorąca uderza mnie w twarz. Przez chwilę nie jestem pewny, czy to jeszcze Kalifornia, czy może wnętrze wielkiego, rozgrzanego do czerwoności piekarnika. W policzki, czoło, dłonie bije piekielny żar, nawet oddychać ciężej, bo nozdrza palą przy każdym wdechu. Gorąco tak, że nie da się nawet myśleć. Odruchowo stawiam pierwszy krok na twardej, ostrej soli typowej dla Doliny Śmierci, potem drugi krok. Parzy w pięty, da się jednak wytrzymać, idę dalej. Lecz co to? Czuję nieplanowany luz w stopach. Oto podeszwa jednego z butów, żadne tam trampki czy sandały, tylko grube adidasy – postanowiła pójść na swoje i zaczęła odklejać się od czubka. Czyli trzeba będzie ją naprawić po powrocie, jednak chyba nic poważnego. Wykonuję więc następny krok i znowu luz, tym razem w drugim bucie. Trudno, naprawi się oba. Z każdym kolejnym krokiem jednak podeszwy odklejają się coraz bardziej, aż po przejściu kilkunastu metrów całkowicie zostają za mną, stając się osobnym, wolnym bytem. Dolina Śmierci kontra buty 1:0, lecz i tak było warto! Takich wrażeń jednak nie zapewnia przejazd komunikacją miejską. Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Albo ta wizyta w Czarnobylu. Przewodnik nieraz pił z lokalnymi strażnikami, więc przymykali oko, gdy schodziliśmy z utartych ścieżek do miejsc niedostępnych dla zwykłych turystów. Wizyta wewnątrz piątego, nigdy niedokończonego bloku reaktora, z jego surowością i mrokiem opuszczonych hal, była niezapomnianym przeżyciem. View Gallery on the source website Równie mocno uderzyło mnie wchodzenie zniszczonymi klatkami schodowymi na dachy wieżowców w Prypeci. Widok betonowych blokowisk, które znikają w gęstwinie drzew, jest tyleż ponury, co fascynujący – to dziś jedno z najbardziej zielonych miast świata. Najbardziej jednak zapadła mi w pamięć wizyta w piwnicach szpitala, gdzie do dziś porzucone są ubrania ludzi, którzy gasili czarnobylską elektrownię. Ciemny korytarz, mrok rozcinany tylko snopem latarki i licznik Geigera, który nagle, po długiej ciszy, wpada w nerwowy terkocik. To moment, który przyprawia o gęsią skórkę. Choć większość miejsc w Strefie jest już bezpieczna, wciąż trafiają się „gorące” pamiątki: a to składzik z odzieżą, a to maszyna do czyszczenia ulic, a to przypadkowy kamyk wśród traw. Ech, stwierdziłem, że nie ma co ryzykować – jeśli jakikolwiek radioaktywny pył przywarł do moich podeszew, niech tam zostanie. Moje buty do Polski nie wróciły. Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Były też i historie tragikomiczne. Rzym jest wspaniały słońce, zabytki, pyszne jedzenie, dolce vita! Zabrałem więc na wyjazd ulubioną koszulkę, żeby tym piękniejsze były wspomnienia uwiecznione na zdjęciach. Skąd mogłem podejrzewać, że kupione we włoskiej drogerii pudełko wyglądające jak proszek do prania, nie jest proszkiem, tylko wybielaczem? Wyglądało tak samo! W ten sposób moja ulubiona koszulka stała się ofiarą bariery językowej i z czerwonej przeobraziła się w biało-czerwoną. Przynajmniej było patriotycznie! Niewiele więcej szczęścia miały tenisówki zabrane do Hongkongu. Cyberpunkowe miasto przywitało mnie deszczem, co aż tak mi nie przeszkadzało – czyż to nie idealna aura, by podziwiać futurystyczne wieżowce, neony i pokazy laserowe nad Zatoką Wiktorii? Tylko czemu na spacer po ulewie ubrałem białe buty? Błąd godny amatora! Śnieżna biel przegrała z miejskim brudem, jednak widok metropolii przyszłości spowitej podeszczową mgłą wynagrodził mi tę stratę. Pójdę o zakład, że nie tylko ja mam w bagażu doświadczeń podobne historie. Któż z nas, wędrując czy latając, nie stracił jakiegoś przedmiotu, do którego był szczerze przywiązany? A jednak dalej ruszamy w drogę. I pewnie nie przestaniemy, bo przeżycia są o wiele ważniejsze niż najukochańsze nawet buty czy koszulka. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Rejsy ekspedycyjne National Geographic. Poznaj świat z pokładu statku oczami badaczy
Podróżowanie drogą morską to nie tylko przemieszczanie się między portami. To możliwość dotarcia do miejsc, gdzie kończą się drogi, a zaczyna prawdziwa przygoda. Rejsy ekspedycyjne National Geographic łączą wygodę z nauką, pozwalając odkrywać najbardziej niedostępne zakątki globu w towarzystwie światowej klasy ekspertów.
Spis treści: Flota stworzona do zadań specjalnych Wiedza, która zmienia perspektywę Kierunki, które zapierają dech w piersiach Zrównoważony rozwój i ochrona oceanów Jak przygotować się do rejsu życia? Informacje praktyczne – ceny, dostępność i rezerwacje Współczesna turystyka morska ewoluowała. Dzisiejszy podróżnik nie szuka już tylko odpoczynku przy basenie, ale przede wszystkim autentyczności i głębokiego zrozumienia odwiedzanych ekosystemów. Rejsy ekspedycyjne National Geographic, realizowane we współpracy z Lindblad Expeditions, zostały zaprojektowane tak, aby wypełnić lukę między tradycyjnym rejsem a wyprawą badawczą. To wyjątkowa szansa, by stanąć na lądzie, który odwiedzają nieliczni, i spojrzeć na naturę przez obiektyw fotografów, których zdjęcia znamy z magazynu z żółtą ramką. Flota stworzona do zadań specjalnych Kluczem do sukcesu rejsów ekspedycyjnych jest odpowiedni sprzęt. W przeciwieństwie do gigantycznych wycieczkowców jednostki National Geographic to niewielkie, zwinne statki, które mogą wpływać do płytkich zatok i manewrować między krami lodowymi. Flota obejmuje zarówno nowoczesne jednostki o wysokiej klasie lodowej (takie jak National Geographic Endurance), jak i mniejsze statki operujące na wodach tropikalnych. Każdy statek wyposażony jest w pontony typu Zodiac, kajaki oraz deski SUP, co umożliwia szybkie desanty na dzikie plaże czy eksplorację jaskiń morskich. Co więcej, na pokładach znajdują się zaawansowane narzędzia badawcze, takie jak zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ROV) czy hydrofony, dzięki którym pasażerowie mogą w czasie rzeczywistym usłyszeć śpiew wielorybów. Wiedza, która zmienia perspektywę Tym, co wyróżnia te rejsy spośród innych, jest obecność ekspertów. Na pokładzie nie jesteś tylko turystą – stajesz się częścią zespołu. W każdej wyprawie uczestniczą biolodzy morscy, historycy i antropolodzy, którzy prowadzą codzienne wykłady oraz towarzyszą gościom podczas wypraw terenowych. Niezwykle istotnym elementem jest również obecność fotografów National Geographic. Oferują oni bezpłatne warsztaty, pomagając uczestnikom uchwycić dynamikę krajobrazu i niezwykłe zachowania zwierząt. Dzięki temu wracasz z podróży nie tylko ze wspomnieniami, lecz także z umiejętnościami, które pozostają na całe życie. Kierunki, które zapierają dech w piersiach Wybór trasy zależy od twoich zainteresowań przyrodniczych i preferencji klimatycznych. Najpopularniejsze kierunki to: Antarktyda i Arktyka – królestwo lodu, gdzie można obserwować pingwiny, wieloryby i niedźwiedzie polarne w ich naturalnym środowisku, Wyspy Galapagos – żywe laboratorium ewolucji, oferujące bliskie spotkania z legwanami morskimi i gigantycznymi żółwiami, Polinezja i Pacyfik – eksploracja odległych atoli, dziewiczych raf koralowych oraz spotkania z kulturami, które przetrwały wieki w izolacji, Alaska – podziwianie cielących się lodowców oraz obserwacja fascynujących zwierząt Alaski, w tym niedźwiedzi brunatnych polujących na łososie. Zrównoważony rozwój i ochrona oceanów Wybierając rejs ekspedycyjny, wspierasz badania naukowe. National Geographic promuje model odpowiedzialnej turystyki. Statki są wolne od jednorazowego plastiku, a systemy oczyszczania wody i paliwa spełniają najwyższe normy ekologiczne. Podróżnicy mają okazję uczestniczyć w projektach badawczych, zbierając dane o planktonie czy obserwując populacje ssaków morskich, które następnie trafiają do naukowców. To poczucie misji sprawia, że każda mila morska nabiera głębszego znaczenia. Jak przygotować się do rejsu życia? Planowanie takiej wyprawy wymaga odpowiedniego wyprzedzenia. Rejsy na najbardziej oblegane kierunki, takie jak Antarktyda, są często rezerwowane z rocznym wyprzedzeniem. Warto zwrócić uwagę na listę ekwipunku – National Geographic zapewnia profesjonalne parki polarne na zimnych trasach, jednak odpowiedni ubiór warstwowy oraz wysokiej jakości lornetka to absolutna podstawa. Pamiętaj, że rejsy ekspedycyjne wymagają elastyczności. Kapitan i lider wyprawy mogą zmienić kurs, jeśli w pobliżu pojawi się stado orek oceanicznych lub warunki lodowe pozwolą odkryć nową zatokę. To właśnie ta nieprzewidywalność natury stanowi o magii podróżowania z National Geographic – ty musisz być jedynie gotowy na przygodę. Informacje praktyczne – ceny, dostępność i rezerwacje Rejsy ekspedycyjne można rezerwować na stronie NationalGeographic.com/expeditions. W przypadku przykładowej trasy „Arctic Edges: Iceland – Westfjords – East Greenland” ceny zaczynają się od około 7 500–8 000 USD za osobę, a w zależności od standardu kabiny mogą przekraczać 15 tys. USD . W cenę zazwyczaj wliczone są: zakwaterowanie, pełne wyżywienie, wycieczki terenowe, sprzęt ekspedycyjny, opieka zespołu ekspertów. Natomiast przeloty międzynarodowe czy ubezpieczenie pozostają dodatkowymi kosztami. Dostępność jest ograniczona – statki zabierają zwykle około 100–150 pasażerów, dlatego miejsca wyprzedają się nawet z rocznym wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie letnim (czerwiec–sierpień). Standardem jest wpłata zaliczki przy rezerwacji oraz uregulowanie pełnej kwoty na kilka miesięcy przed wyprawą. Warto też śledzić oferty specjalne – zdarzają się rabaty dla wcześniejszych rezerwacji lub niewielkie zniżki grupowe. Źródło: NationalGeographic.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii – jak odkryć 270 km tras i pełnię zimowych wrażeń
Skicircus, czyli narty bez granic w sercu Austrii to region narciarski, który zachwyca 270 km tras, nowoczesną infrastrukturą oraz niezrównanymi możliwościami zarówno dla rodzin, jak i fanów ekstremalnych emocji. Poznaj szczegóły dotyczące dojazdu, cen karnetów, atrakcji oraz wyjątkowych miejsc na mapie tego wyjątkowego ośrodka.
Spis treści: Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Region Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn to jeden z największych i najbardziej zróżnicowanych ośrodków narciarskich w sercu Austrii. Łączy cztery prestiżowe kurorty oraz zapewnia doskonałe warunki zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych miłośników sportów zimowych. Słynie z imponującej liczby kilometrów nartostrad, nowoczesnych kolei linowych oraz licznych atrakcji pozanarciarskich. Dzięki doskonałej infrastrukturze i szerokiej bazie noclegowej, jest miejscem, gdzie każda zima nabiera wyjątkowego charakteru. Kompleksowa oferta Skicircus – trasy, wyciągi i infrastruktura Różnorodność tras i wyciągów narciarskich Skicircus Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn oferuje aż 270 kilometrów tras narciarskich o różnym poziomie trudności – od szerokich niebieskich zjazdów idealnych dla rodzin i początkujących, przez wymagające czerwone, po ekscytujące czarne odcinki dla zaawansowanych narciarzy. Na trasach spotkamy ponad 70 nowoczesnych wyciągów, w tym 29 kolei gondolowych, 22 wyciągi krzesełkowe oraz 18 orczyków. W 2025 roku region ten był gospodarzem Mistrzostw Świata w Narciarstwie Alpejskim, co podkreśliło rangę i logistyczną sprawność całego systemu – wszystkie konkurencje rozegrano na jednym masywie, a uczestnicy mogli wygodnie korzystać z sieci kolejek linowych, ograniczając ruch samochodowy w dolinie. Snowparki, freeride i atrakcje specjalne dla aktywnych Ośrodek jest także światową stolicą freeride’u, a północne zbocza Wildseeloder w tyrolskim Fieberbrunn oferują trasy z nachyleniem sięgającym 70 stopni. To właśnie tutaj odbywa się Freeride World Tour, a miłośnicy jazdy poza trasami znajdą wiele oznaczonych stref, gdzie można eksplorować świeży puch. Z myślą o zwolennikach freestyle’u stworzono rozbudowane snowparki o zróżnicowanym poziomie trudności. Najbardziej znane to Nitro Snowpark Leogang oraz Nightpark Saalbach, oferujące przeszkody dla riderów na każdym poziomie zaawansowania. Wyjątkową atrakcją jest również „The Challenge” – 65-kilometrowa pętla, która wymaga pokonania 32 wyciągów i dużych różnic wysokości. To jedno z największych narciarskich wyzwań w Alpach, przeznaczone dla osób ceniących sportową ascezę i intensywną jazdę. Rodzinne rozwiązania i infrastruktura dla dzieci Skicircus to także region przyjazny rodzinom. Dostępnych jest wiele ośli łączek, profesjonalnych szkółek narciarskich, stref zabaw na śniegu oraz specjalnych tras dla dzieci. Leogang słynie ze spokojnej atmosfery i świetnie przygotowanej infrastruktury, pozwalającej rodzinom cieszyć się bezpieczną nauką oraz odpoczynkiem w otoczeniu alpejskiej przyrody. Planowanie wyjazdu – ceny karnetów, dojazd i noclegi Ceny karnetów na sezon 2025/2026 – szczegóły i porównanie Region Skicircus oferuje szeroką gamę karnetów, dostosowanych do długości pobytu i wieku narciarzy. W sezonie wysokim (20.12.2025 – 06.04.2026) ceny kształtują się następująco: 1 dzień: 79 € (dorośli), 59 € (młodzież ur. 2007–2009), 39,50 € (dzieci ur. 2010–2019) 6 dni: 425 € (dorośli), 318,50 € (młodzież), 212,50 € (dzieci) Warto pamiętać, że karnety w Skicircus umożliwiają korzystanie z całej sieci tras, snowparków i wyciągów na terenie czterech kurortów. Najwygodniejsze trasy dojazdowe z Polski i alternatywy transportowe Dojazd z Polski do regionu Leogang czy Saalbach możliwy jest na kilka sposobów. Samochodem z centralnej Polski (Warszawa) pokonamy ok. 1000–1250 km, jadąc przez Łódź, Wrocław, Drezno i Monachium. Atutem trasy przez Niemcy są darmowe autostrady, trzeba jedynie wykupić winietę austriacką. Alternatywą jest podróż pociągiem nocnym do Salzburga z Warszawy lub Krakowa (ok. 13 godzin), a następnie przesiadka do pociągu regionalnego ÖBB do Leogang (ok. 1,5 godziny). Osoby preferujące szybki dojazd mogą wybrać lot do Monachium lub Salzburga i wynająć samochód lub skorzystać z transferu busem. Najlepsze opcje zakwaterowania – od luksusu po chalety Region oferuje bogaty wybór miejsc noclegowych – od ekskluzywnych hoteli, przez rodzinne pensjonaty, po nowoczesne apartamenty typu ski-in/ski-out. Szczególną uwagę warto zwrócić na Puradies – Mein Naturresort w Leogang, który oprócz klasycznych pokoi oraz apartamentów proponuje również wolnostojące chalety z własnymi saunami i kominkami. W restauracji ESS:ENZ podawane są dania na bazie certyfikowanych produktów z ekologicznego gospodarstwa rodziny właścicieli. Zimowe przeżycia poza trasą – kulinarne i przyrodnicze odkrycia Skicircus Lokalna kuchnia i polecane restauracje Po intensywnym dniu na stoku warto odkryć kulinarną stronę regionu. Oprócz ESS:ENZ, na uwagę zasługują liczne schroniska serwujące tradycyjne potrawy austriackie, jak kasnocken (kluseczki serowe), gulasz wołowy czy słynny apfelstrudel. Wielu kucharzy korzysta z lokalnych produktów, co gwarantuje autentyczność i wysoką jakość posiłków. Atrakcje przyrodnicze i unikatowe miejsca w regionie Skicircus to nie tylko narty, ale też dostęp do jednych z najpiękniejszych alpejskich widoków. Na uwagę zasługuje Baumzipfelweg – najwyżej położony w Europie szlak wśród koron drzew, dostępny również zimą. To doskonałe miejsce na rodzinny spacer oraz podziwianie panoramy doliny Glemmtal. Entuzjaści fotografii i przyrody docenią również widoki ze szczytu Zwölferkogel, będącego naturalnym zegarem regionu. Relaks po nartach – wellness i strefy odpoczynku Wiele hoteli i resortów oferuje rozbudowane strefy wellness, obejmujące baseny, sauny oraz zabiegi relaksacyjne. W Leogang noclegi w chaletach lub hotelach z dostępem ski-in/ski-out umożliwiają szybkie zejście z nart prosto do strefy SPA czy na odprężający masaż. Wyjątkowym przeżyciem może być także kąpiel w odkrytym basenie z widokiem na ośnieżone szczyty Alp. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.