Nowy dworzec Warszawa Zachodnia już działa! Obszerne przejścia mogłyby pomieścić Boeinga 747
Dzisiaj otwarto nowy dworzec Warszawa Zachodnia. Przestronna hala, wygodne przejście podziemne, nowoczesne kładki, windy i udogodnienia dla podróżnych – wszystko gotowe na przyjęcie tysięcy pasażerów każdego dnia.
Długo wyczekiwana modernizacja dworca Warszawa Zachodnia została zakończona. Dnia 28 listopada 2025 roku podróżni po raz pierwszy skorzystali z nowej infrastruktury. Przebudowany obiekt zyskał zupełnie nowe oblicze, zarówno funkcjonalnie, jak i wizualnie. Prace modernizacyjne trwały pięć lat i objęły kompleksową przebudowę największej stacji kolejowej w Polsce pod względem liczby kursujących pociągów. Inwestycja powinna usprawnić planowanie podróży do stolicy Polski. Przestronne przejście podziemne pod stacją gotowe do użytku Nowym sercem dworca jest podziemna hala zlokalizowana na poziomie -1. Przejście ma długość ponad pół kilometra i aż 64 metry szerokości, co czyni je najobszerniejszym tego typu obiektem w Warszawie. Dotychczasowe wąskie i zatłoczone tunele zostały całkowicie zastąpione nową przestrzenią. Według wypowiedzi przedstawicieli wykonawcy Budimex przejście jest na tyle obszerne, że mogłoby pomieścić nawet Boeinga 747. Taka skala projektu jest bezprecedensowa w skali kraju. Nowoczesna infrastruktura: windy, kładki, rampy i schody ruchome Dla wygody podróżnych w nowym dworcu Warszawa Zachodnia przygotowano liczne udogodnienia. Przestrzeń została wyposażona w windy, które umożliwiają dostęp do wszystkich poziomów, oraz w schody ruchome zapewniające szybkie i komfortowe przemieszczanie się. Nowa kładka dla pieszych prowadzi bezpośrednio na perony, znacznie ułatwiając poruszanie się po stacji. Dodatkowo przygotowano rampy dla rowerzystów oraz spiralny zjazd, który połączył dzielnice Wola i Ochota. Nawigacja i dostępność: co się zmieniło na stacji Po modernizacji stacja Warszawa Zachodnia jest przygotowana na przyjęcie nawet 100 tys. pasażerów dziennie. Obsługuje prawie tysiąc pociągów każdego dnia, w tym regionalne, dalekobieżne i podmiejskie. Znaczne zmiany objęły również dach obiektu. Na powierzchni 2,5 hektara zadaszenia zamontowano panele fotowoltaiczne, które pokrywają do 30% zapotrzebowania energetycznego dworca. To jedno z największych tego typu rozwiązań w Europie. Na dzień otwarcia uruchomiono także pierwsze punkty usługowe. Reszta przestrzeni handlowo-usługowej ma być udostępniana sukcesywnie w nadchodzących miesiącach. Źródło: M. St. Warszawa
Powieść pisana przez człowieka stanie się towarem luksusowym? AI zastępuje pisarzy
Sztuczna inteligencja jest „karmiona” nie tylko codziennymi informacjami, ale też powieściami. Wielu z twórców obawia się, że AI niedługo ich zastąpi. Pisarze odnotowują spadek zarobków. Czy wkrótce powieści pisane przez ludzi staną się towarem luksusowym?
Takie przerażające dla pisarzy dane wynikają z raportu autorstwa dr Clementine Collett z Minderoo Centre for Technology and Democracy (MCTD) na Uniwersytecie Cambridge. Nosi tytuł „Wpływ generatywnej sztucznej inteligencji na powieść” („Impact of Generative AI on the Novel”). Dokument powstał w oparciu o badanie przeprowadzone wśród ponad ćwierci tysiąca powieściopisarzy z Wielkiej Brytanii i kilkudziesięciu redaktorów oraz agentów literackich. Obawy branży związane ze sztuczną inteligencją Raport ujawnia powszechne obawy wśród twórców literackich w Wielkiej Brytanii dotyczące naruszeń praw autorskich, utraty dochodów i przyszłości formy artystycznej, w miarę jak narzędzia generatywnej AI zalewają rynek. W dokumencie przedstawiono również szczegółowe zalecenia polityczne i praktyczne dla rządu brytyjskiego oraz dla samej branży wydawniczej, mające na celu ochronę wartości literatury. Już dziś znane są przypadki tworzenia prac magisterskich z pomocą takich narzędzi. Skala trudna jest do oszacowania. – Brutalna ironia polega na tym, że narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji, na które kładą nacisk powieściopisarze, są prawdopodobnie szkolone na milionach pirackich powieści, ściągniętych z bibliotek-cieni bez zgody ani wynagrodzenia autorów – powiedziała dr Collett. Kluczowe wyniki raportu W ankiecie zadano twórcom powieści szereg pytań. Oto najciekawsze z zagadnień: nieco ponad połowa (51%) brytyjskich powieściopisarzy twierdzi, że sztuczna inteligencja prawdopodobnie całkowicie zastąpi ich twórczość jako autorów fikcji; prawie dwie trzecie (59%) powieściopisarzy twierdzi, że wie, iż ich prace były wykorzystywane do trenowania modeli LLM (Large Language Model) opartych na sztucznej inteligencji bez pozwolenia lub wynagrodzenia; ponad jedna trzecia (39%) powieściopisarzy twierdzi, że ich dochody już ucierpiały z powodu sztucznej inteligencji; większość (85%) powieściopisarzy spodziewa się, że ich przyszłe dochody zostaną obniżone przez AI. Według raportu autorzy gatunków literackich są uważani za najbardziej narażonych na wyparcie przez sztuczną inteligencję, a dwie trzecie (66%) wszystkich ankietowanych uznało autorów romansów za „skrajnie zagrożonych”. Tuż za nimi plasują się autorzy thrillerów (61%) i kryminałów (60%). Niektórzy twórcy literaccy przewidują pojawienie się dystopijnego, dwupoziomowego rynku, w którym powieść pisana przez ludzi stanie się „towarem luksusowym”, a masowo produkowana, generowana przez sztuczną inteligencję fikcja – będzie tania lub darmowa. AI nie jest wcale taka zła? Brytyjscy twórcy przyznają, że co prawda mają obawy związane z AI, ale sami z niej korzystają. 33% z respondentów przyznało, że wykorzystuje takie narzędzie w procesie pisania, głównie do zadań „nietwórczych”, takich jak wyszukiwanie informacji. Około 8% pisarzy zadeklarowało, że używa AI do edytowania tekstu. 80% respondentów zgodziło się, że AI oferuje korzyści pewnym częściom społeczeństwa. Jednocześnie pisarze są „skrajnie negatywnie” nastawieni do używania AI w procesach głęboko kreatywnych, takich jak pisanie całych powieści. Źródło: MCTD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pluszowy robot wielkości kota. Ta niewinna maskotka „zarażała” strachem
Dotyk, który zamiast uspokajać – wywołuje lęk. Takie zjawisko zarejestrowali naukowcy, badając reakcje ludzi przytulających pluszowego robota z „oddechem paniki”. Z pozoru niewinna zabawka okazała się źródłem stresu. Co to oznacza dla przyszłości interakcji człowieka z technologią?
Kiedy ludzie się boją, często chwytają bliską osobę za rękę, przytulają się do niej lub do zwierzęcia. Dotyk zazwyczaj działa kojąco. Ale nie zawsze. Naukowcy postanowili przetestować następującą hipotezę: dotyk może wcale nie obniżać negatywnych doświadczeń emocjonalnych, zwłaszcza gdy dotykana osoba (lub istota) sama jest pobudzona fizjologicznie. W tym celu przygotowano pluszowego robota symulującego przyspieszone oddychanie. Jaki uzyskano efekt? „Oddychające” roboty ujawniają, jak strach rozprzestrzenia się poprzez dotyk Oddychanie jest ściśle powiązane z emocjami: spokojny oddech sugeruje relaks, podczas gdy szybki oddech może sygnalizować strach lub panikę. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy ludzie mogą wyczuć te zmiany w oddychaniu poprzez kontakt fizyczny – i czy wpływa to na reakcję ich ciała na strach. Nowe badania przeprowadzone przez zespół psychologów z Uniwersytetu Amsterdamskiego i Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej opublikowane na łamach „Emotion” rzucają nowe światło na to, jak emocje rozprzestrzeniają się poprzez dotyk. W badaniu wzięło udział ponad stu studentów i studentek (73% stanowiły kobiety). Wykorzystano pluszowego, futrzanego robota, który był mniej więcej wielkości małego kota domowego. Robot posiadał ukrytą, zmotoryzowaną, plastikową klatkę piersiową, która mogła kurczyć się i rozszerzać, imitując ludzki oddech. Uczestnicy oglądali serię klipów wideo (w tym scenę wywołującą strach z filmu „Lśnienie – The Shining”), trzymając robota w ramionach i przytulając go do klatki piersiowej. Pluszak oddychał coraz szybciej w momentach oglądania fragmentu filmu wywołującego strach. Strach jest zaraźliwy. Dosłownie Szybko oddychający pluszak trzymany przez studentów miał bezpośredni i znaczący wpływ na uczestników badania. Czym się to objawiało? Wzrostem tętna – uczestnicy trzymający robota, który zaczął przyspieszać oddychanie (symulując hiperwentylację) w trakcie klipu, doświadczyli wyraźnego wzrostu własnego tętna w porównaniu do tych, którzy trzymali robota oddychającego stabilnie lub nieoddychającego wcale; wzrostem lęku – przyspieszone tętno jest fizjologiczną oznaką nasilonego strachu i pobudzenia; percepcją strachu – badani ocenili, że szybko oddychający robot wydaje się „przestraszony”. Postrzegali ruchy robota jako „przekazujące” strach; gorszym nastrojem – chociaż subiektywne poczucie strachu szybko mijało, to uczestnicy badania zgłaszali później (po 5 minutach) niższy poziom pozytywnego nastroju. – Jeśli osoba, którą trzymasz, jest przestraszona, jej ciało może wysyłać sygnały, które nasilają twój własny strach. Nasze badania pokazują, że jednym z tych sygnałów jest oddech – mówi główny autor badania, dr Zachary Witkower z Uniwersytetu Amsterdamskiego. Terapeutyczne wykorzystanie robotów to przyszłość? Badanie ma szerokie implikacje. W kontekście interakcji człowiek-robot sugeruje, że maszyny symulujące oddychanie mogą być wykorzystywane do wpływania na emocje użytkowników. Podobnie jest w przypadku kontrolerów gier wideo wykorzystujących wibracje do nasilenia emocji. W kontekście terapeutycznym uspokajające roboty lub urządzenia noszone na ciele mogą pomóc ludziom regulować stres lub lęk poprzez sterowanie ich reakcjami fizjologicznymi. Ale ponoć nic nie zastąpi zabawy z żywym psem. Z drugiej strony badania są też przestrogą. Trzymanie się kogoś (lub czegoś), kto wpada w panikę, może również wywołać panikę. – Ludzie często trzymają się blisko innych, gdy się boją, ale jeśli druga osoba również się boi i hiperwentyluje, ten dotyk może przynieść odwrotny skutek, wzmacniając własną reakcję fizjologiczną – podsumowuje dr Witkower. Źródło: Emotion Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sztuczna inteligencja pomoże przewidywać turbulencje? Technologia, która zmienia lotnictwo
W obliczu coraz częstszych i gwałtowniejszych turbulencji, które eksperci wiążą ze zmianami klimatu, linie lotnicze zaczynają sięgać po innowacyjne rozwiązania. Najnowszym pomysłem jest wykorzystanie zaawansowanej sztucznej inteligencji po to, by zwiększyć zarówno bezpieczeństwo, jak i komfort pasażerów.
Sztuczna inteligencja budzi skrajne emocje – dla jednych jest zagrożeniem, dla innych szansą. W przemyśle lotniczym pojawia się jednak coraz więcej dowodów, że może działać jako skuteczna pomoc. Jedna z linii lotniczych postanowiła ją wykorzystać właśnie w walce z turbulencjami, czyli zjawiskiem, które bywa niewidoczne na radarach i stanowi poważne wyzwanie operacyjne. Dlaczego turbulencje stają się coraz silniejsze? Turbulencje od dawna stanowią jedno z największych wyzwań w lotnictwie – nie tylko dlatego, że budzą lęk wśród pasażerów, lecz przede wszystkim z powodu tego, że są trudne do przewidzenia. W przeciwieństwie do burz czy opadów nie pojawiają się na radarach pogodowych w kokpicie, a ich charakter często jest tak „lokalny”, że nawet najbardziej zaawansowane modele meteorologiczne nie są w stanie ich wykryć. W ostatnich latach ich występowanie się nasila, a naukowcy wskazują, że zmiany klimatu zwiększają częstotliwość i siłę turbulencji. Według badań meteorologów z Uniwersytetu w Reading niebo nad północnym Atlantykiem (czyli jedną z najruchliwszych tras lotniczych świata) jest dziś o 55% bardziej niespokojne niż cztery dekady temu. Dlaczego tak się dzieje? Otóż cieplejsze powietrze, będące skutkiem rosnących emisji dwutlenku węgla, modyfikuje układ prądów strumieniowych, tworząc warunki sprzyjające tzw. turbulencjom czystego powietrza. Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) uznaje je dziś za główną przyczynę obrażeń wśród pasażerów i członków załóg, choć śmiertelne przypadki zdarzają się rzadko. W ciągu ostatnich lat odnotowano jednak dramatyczne incydenty – statystyki Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) pokazują, że w latach 2009–2021 aż 146 osób doznało poważnych obrażeń w wyniku turbulencji. Co istotne, to zjawisko nie dotyczy już tylko Atlantyku – zwiększoną niestabilność powietrza notuje się również nad Europą, Bliskim Wschodem i Stanami Zjednoczonymi. To sprawia, że linie lotnicze coraz pilniej poszukują sposobów na przewidywanie turbulencji i minimalizowanie ich skutków, a sztuczna inteligencja wydaje się jednym z najbardziej obiecujących narzędzi w tej walce. Sztuczna inteligencja w kokpicie Rosnąca intensywność turbulencji to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, lecz także ogromne obciążenie finansowe dla branży. Jak wyjaśnił Mark Prosser, meteorolog z Uniwersytetu w Reading, linie lotnicze w samych Stanach Zjednoczonych tracą z tego powodu od 150 do 500 milionów dolarów rocznie. Jak to możliwe? – Każda dodatkowa minuta spędzona w turbulencjach zwiększa zużycie samolotu, a także ryzyko odniesienia obrażeń przez pasażerów i personel pokładowy – podkreślił. Trudność polega na tym, że obecne radary oraz modele pogodowe nie potrafią wykrywać niewielkich, lokalnych wirów odpowiedzialnych za nagłe zaburzenia lotu. Właśnie dlatego Emirates, największe linie lotnicze Bliskiego Wschodu, zdecydowały się sięgnąć po sztuczną inteligencję. Firma wprowadziła system, który – dzięki połączeniu uczenia maszynowego, raportów pilotów i zbiorczych danych o turbulencjach – generuje informacje w czasie rzeczywistym i przekazuje do kokpitu „wizualizacje turbulencji na żywo”. Dzięki temu piloci mogą znacznie wcześniej zobaczyć, gdzie pojawią się niebezpieczne strefy i z wyprzedzeniem zmodyfikować trasę. Emirates przekonują, że pierwsze efekty technologii są już wyraźnie widoczne. Jak zdradził kapitan Hassan Alhammadi, starszy wiceprezes ds. operacji lotniczych, nowy system przyczynił się do „znacznego zmniejszenia” liczby przypadków niespodziewanych silnych turbulencji w ciągu ostatniego roku. – Choć jesteśmy dopiero na wczesnym etapie, widzimy potwierdzenie potencjalnych korzyści, jakie mogą przynieść te systemy – podkreślił. Jednocześnie zaznaczył, że choć całkowite wyeliminowanie turbulencji jest niemożliwe, technologia ta może w praktyce zminimalizować najbardziej gwałtowne i niebezpieczne epizody. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Światowe rządy nie mają planu awaryjnego na sytuację odcięcia od internetu. Sprawie próbują zaradzić hakerzy.
Nasze współczesne życie zależy od zsieciowanych komputerów, światłowodów i prądu. Komputery zarządzają dostawami żywności, kierują ruchem, zabezpieczają nasze coraz bardziej wirtualne pieniądze i jednym kliknięciem dają dostęp do ogromnej wiedzy. Ale ten kolos ma gliniane nogi. Wystarczy wyłączyć prąd, by komputery, a wraz z nimi nasz świat, stanęły. Czy można przygotować się na życie bez sieci?
W początkach tego roku w Hiszpanii i w Portugalii doszło do wielogodzinnych, obejmujących znaczne obszary krajów przerw w dostawie prądu. To wystarczyło, by w obu krajach zapanował niewyobrażalny chaos: sygnalizacja świetlna nie działała, służby ratownicze nie odbierały telefonów, telefonia komórkowa ucierpiała, zamarł handel, doszło do ogromnych opóźnień pociągów i samolotów. Wyciągnięcie wtyczki z prądem poskutkowało trudnym do opanowania zamętem. Wrażliwy jak internet Awarie te pokazały, jak bardzo kruchy jest powszechny system internetowy oraz jak niewiele istnieje oficjalnych planów na wypadek jego całkowitej katastrofy. Tam, gdzie zawodzi droga oficjalna, ratunkiem bywa zorganizowane podziemie. Jak to tworzone przez grupę hakerów – preppersów, którzy wspólnie zapoczątkowali Internet Resiliency Club (IRC) – jedyną na świecie grupę opracowującą plan odbudowy internetu po ewentualnej katastrofie. Grupę tworzy kilkuset ekspertów. Wśród nich znaleźli się hakerzy, specjaliści od cyberbezpieczeństwa, pasjonaci, a nawet prawnicy. Do tego grona należy również Valerie Aurora, współtwórczyni systemu Linux. – Moim największym koszmarem jest sytuacja, w której coś się psuje, a ja nie mogę się z nikim skontaktować. Chcę być częścią rozwiązania tego problemu – powiedziała ekspertka w rozmowie z „New Scientist”. Jak dodała, tak niezbędny nam do życia internet może przestać działać nie tylko przez zwykłe awarie prądu. Coraz większe zagrożenie dla niego stanowią niszczące infrastrukturę konflikty zbrojne, cyberataki, a także efekty zmiany klimatu: powodzie, niszczycielskie huragany czy pożary. Niestabilność systemowa – Internet jest niezbędny niemal do wszystkiego. Zależą od niego bankowość, wojsko, sieci telefoniczne, wodociągi i elektrownie. Jednocześnie jest narażony na coraz więcej zagrożeń. Jedna potężna burza słoneczna, jak historyczne wydarzenie Carringtona z 1859 roku, gdy zniszczone zostały światowe sieci telegraficzne, mogłaby dosłownie zniszczyć cały internet – mówi Trammell Hudson, haker i programista z IRC. Plan członków IRC zakłada stworzenie lokalnych systemów zdolnych przywrócić łączność między kluczowymi dla regionu infrastrukturami. Tylko jak tego dokonać? Podczas tegorocznej awarii na Półwyspie Iberyjskim wiele osób próbowało radzić sobie, używając telefonów satelitarnych. Kłopot w tym, iż tak przywykliśmy do wielkich cyfrowych repozytoriów, że nikt nie pomyślał, by zapisać odpowiednie numery telefonów na innym dostępnym nośniku, czyli po prostu na papierze. Dlatego eksperci IRC uważają, że lepszym rozwiązaniem są radia Meshtastic – niewielkie urządzenia, które wykorzystują darmowe pasmo radiowe do przesyłania krótkich wiadomości tekstowych i danych. Sieć radyjek zasilanych słońcem Chociaż radia mają ograniczony zasięg, to połączone tworzą sieć mesh. Dzięki niej komunikaty mogą przeskakiwać z urządzenia na urządzenie, tworząc lokalny system komunikacji. Co ważne, radia Meshtastic zużywają tak mało energii, że mogą działać dzięki małym panelom słonecznym, nawet bez prądu z sieci. Problemem jest jednak zasięg: w gęstej zabudowie wynosi on zaledwie kilkaset metrów, a nie 10 kilometrów, jak deklarują producenci. Aby pokryć całe miasto, trzeba by setek urządzeń, co oznacza biurokratyczne przeszkody i koszty. Niektórzy członkowie IRC współpracują z ludźmi w Ukrainie, którzy nauczyli się utrzymywać sieć w czasie wojny. Tamtejsze wojsko korzysta głównie z satelitów Starlink, ale niezależne rozwiązania – takie jak Meshtastic – są równie ważne w razie utraty łączności. – Mam nadzieję, że ich doświadczenia zainspirują innych ekspertów do tworzenia lokalnych grup IRC na całym świecie. W ten sposób, kawałek po kawałku, można by odbudować globalną sieć – podsumowuje Aurora. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Google chce umieścić sztuczną inteligencję w kosmosie. Bazy danych AI znajdą się na orbicie Ziemi
Google ogłosił swój nowatorski Projekt Suncatcher (ang. łapacz Słońca), który ma na celu umieszczenie centrów baz danych AI na orbicie Ziemi. Pierwsze satelity testowe zostaną wysłane już na początku 2027 roku.
Co jest potrzebne do rozwoju sztucznej inteligencji, oczywiście oprócz danych, narzędzi i infrastruktury? Energia. To jeden z kluczowych elementów, który prowadzi do doskonalenia AI. Trenowanie dużych modeli prowadzi do ogromnego zużycia energii, ponieważ wymaga tysięcy procesorów pracujących równolegle przez tygodnie, a nawet miesiące. To przekłada się na wykorzystywanie olbrzymich ilości megawatogodzin energii elektrycznej. Zatem jeśli naukowcom zależy na coraz większym postępie technologicznym, będą musieli produkować coraz więcej prądu. Sztuczna inteligencja w kosmosie I tu właśnie z pomocą przychodzi Google. Przedsiębiorstwo planuje umieścić centra danych sztucznej inteligencji w kosmosie w ramach projektu Suncatcher. Na orbicie ma zostać umieszczonych ok. 80 satelitów, które zasilane będą energią słoneczną. W każdej sekundzie do powierzchni naszej planety dociera ok. 173 tys. terawatów energii emitowanej przez centralną gwiazdę Układu Słonecznego. Oznacza to, że w ciągu godziny Słońce dostarcza na Ziemię więcej energii, niż zużywamy przez cały rok. – Dzisiaj ogłaszamy Suncatcher, nasz nowy projekt badawczy, który ma w przyszłości umożliwić skalowanie uczenia maszynowego w kosmosie. Będziemy badać, jak połączona sieć satelitów zasilanych energią słoneczną, wyposażona w nasze układy AI Tensor Processing Unit (TPU), mogłaby wykorzystać pełną moc Słońca – napisało Google w swoim oświadczeniu. Kiedy pierwsze satelity trafią na orbitę? Procesory TPU mają być zoptymalizowane pod kątem trenowania modeli sztucznej inteligencji oraz w łącza optyczne w wolnej przestrzeni. Amerykańskie przedsiębiorstwo chce w ten sposób zbadać, czy w przyszłości będzie możliwe wykonywanie obliczeń uczenia maszynowego w przestrzeni kosmicznej. – Sztuczna inteligencja to fundamentalna technologia, która może pomóc nam stawić czoła największym wyzwaniom ludzkości. Teraz zastanawiamy się, dokąd możemy pójść dalej, aby w pełni wykorzystać jej potencjał – podkreślają specjaliści z Google. – Naszym kolejnym krokiem jest misja szkoleniowa realizowana we współpracy z Planet, w ramach której do początku 2027 roku wystrzelimy dwa prototypowe satelity. Pozwoli to na przetestowanie naszego sprzętu na orbicie i stworzenie podwalin pod przyszłą erę obliczeń na masową skalę w kosmosie – wyjaśniają eksperci. Jak Google chce zrewolucjonizować rozwój AI? Google podkreśla, że na odpowiedniej orbicie panel słoneczny może być nawet 8 razy bardziej wydajny niż na Ziemi i wytwarzać energię niemal nieprzerwanie. W przyszłości zatem kosmos może być najlepszym miejscem do skalowania obliczeń AI. – Proponowany system składa się z konstelacji połączonych w sieć satelitów, które mają działać na niskiej orbicie okołoziemskiej sychnronicznej ze Słońcem, o świcie i zmierzchu, gdzie byłyby wystawione na niemal stałe światło słoneczne. Ten wybór orbity maksymalizuje gromadzenie energii słonecznej i zmniejsza zapotrzebowanie na ciężkie akumulatory pokładowe – czytamy w komunikacie. Jednak, aby ten system zadziałał i był efektywny, Google musi pokonać kilka przeszkód technicznych. Przede wszystkim sprzęt musiałby przetrwać silne promieniowanie kosmiczne. Po drugie, satelity musiałyby używać bardzo szybkich łączy optycznych o prędkościach rzędu dziesiątek terabitów na sekundę. Aby to działało efektywnie, satelity musiałyby znajdować się bardzo blisko siebie, aby zmniejszyć stratę sygnału i opóźnienia. Google twierdzi, że ich układy przeszły testy symulujące 5-letnią misję pod kątem promieniowania, ale wymagane są dalsze badania. Jeśli uda się to wszystko przezwyciężyć, przedsiębiorstwo ocenia, że ok. 2035 roku koszty operacji mogą spaść do poziomu zbliżonego do tych, które obecnie wykonuje się na Ziemi. Źródło: Google Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Trzy wizje metawersum, trzy światy. Który stanie się rzeczywistością?
Internet przyszłości przybierze formę metawersum – wirtualnego świata, w którym wszystko będzie połączone. Ale to, czy będzie to przestrzeń wolna i dostępna, czy zamknięta i kontrolowana, zależy od decyzji podejmowanych dziś. Trzy potęgi mają trzy różne plany. W którą stronę zmierzamy?
7 sierpnia 1991 roku po raz pierwszy w Polsce nawiązano połączenie internetowe. Wówczas Rafał Pietrak z Uniwersytetu Warszawskiego nawiązał łączność w oparciu o protokół TCP/IP z pracownikiem Uniwersytetu Kopenhaskiego, Janem Sorensenem. Po 2000 roku, dzięki rozwojowi technologii ADSL i sieci kablowych, internet zaczął być powszechnie dostępny w domach. Zapoczątkowało się jego umasowienie. Dziś mało kto wyobraża sobie życie bez dostępu do sieci. Ale jak będzie wyglądać internet przyszłości? Czym jest metawersum? Metawersum należy wyobrażać sobie jako rozległą cyfrową sferę. Chociaż koncepcja ta jest wciąż w powijakach, jest to już rozległa cyfrowa domena, w której zlewają się światy wirtualny i fizyczny. Metawersum ma łączyć ze sobą m.in. elementy rzeczywistości rozszerzonej, rzeczywistości wirtualnej i media społecznościowe. Trzy wizje internetu przyszłości Dr Nora von Ingersleben-Seip z Uniwersytetu Amsterdamskiego doszła do wniosku, że przed nami są trzy możliwe scenariusze. W swoim artykule opublikowanym na łamach „Politics and Governance” pokazała, że Stany Zjednoczone, Chiny i Unia Europejska tworzą konkurencyjne wizje „nowego internetu”. Badaczka twierdzi, że decyzje podjęte dziś zdecydują o tym, czy metawersum stanie się otwartą przestrzenią cyfrową, czy systemem kontrolowanym przez niewielu graczy. – Jesteśmy świadkami pojawienia się dwóch konkurujących ze sobą wersji metawersum. Jednej, skoncentrowanej na konsumentach, kierowanej przez amerykańskie wielkie firmy technologiczne i drugiej, skoncentrowanej na przemyśle, kierowanej przez chińskie wielkie firmy technologiczne. Europa ma wizję trzeciego, otwartego metawersum – ale brakuje jej firm, które mogłyby tę wizję urzeczywistnić – mówi Von Ingersleben-Seip. Ameryka: metawersum napędzane rynkiem Wizja amerykańskiego metawersum powstała w środowisku biznesu, bo brakuje formalnej wizji rządu USA w tej kwestii. Firmy takie jak Meta, Google, Apple, Amazon i Microsoft mają swobodę w dokonywaniu dużych inwestycji i kształtowaniu tego cyfrowego środowiska. Powstająca wersja metawersum jest skoncentrowania na konsumencie. Firmy dominują niemal każdą warstwę ekosystemu cyfrowego, od gogli VR, przez sklepy z aplikacjami, po infrastrukturę chmury i systemy tożsamości. W tej wersji doświadczenia użytkowników – w tym ich dane – są kontrolowane przez niewielką liczbę potężnych korporacji. Chiny: państwowe metawersum Chiny wdrożyły kompleksową strategię narodową, aby przewodzić w metawersum. Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych wprowadziło plany pięcioletnie i trzyletni plan działania (2023–2025) w celu integracji technologii wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości z kluczowymi sektorami, takimi jak edukacja, produkcja i opieka zdrowotna. Chińscy giganci technologiczni – Huawei, Tencent, ByteDance, Alibaba i NetEase – odgrywają kluczową rolę w tej wizji. Ściśle współpracują z państwem. Każda tożsamość i transakcja online w chińskim metawersum jest monitorowana za pomocą systemów zatwierdzonych przez rząd, co odzwierciedla model, który priorytetowo traktuje kontrolę i nadzór. Europa: wizja oparta na prawach Unia Europejska przyjęła inne podejście. W swojej Strategii na rzecz Sieci 4.0 i Światów Wirtualnych (2023) Komisja Europejska dąży do zbudowania otwartego, interoperacyjnego metawersum opartego na europejskich wartościach, takich jak prywatność, przejrzystość i integracja. Europa inwestuje w projekty leżące w interesie publicznym, takie jak Destination Earth, „cyfrowy bliźniak” planety do modelowania zmian klimatu oraz CitiVerse, wirtualna replika środowisk miejskich, mająca na celu usprawnienie planowania urbanistycznego. Mimo tych ambicji, dr von Ingersleben-Seip zauważa jednak, że brak dużych firm technologicznych w Europie sprawia, iż ​jej metawersum jest uzależnione od amerykańskiej infrastruktury w zakresie przetwarzania w chmurze i sztucznej inteligencji. Dokąd zmierzamy z metawersum? – Metawersum to nie tylko rozwój technologiczny – to projekt polityczny i ekonomiczny. Wybory dokonane dzisiaj zadecydują o tym, czy stanie się ono otwartym cyfrowym dobrem wspólnym, czy rozdrobnionym systemem kontrolowanym przez kilku potężnych graczy – mówi dr von Ingersleben-Seip. Zdaniem ekspertki nie jest jeszcze przesądzone, które metawersum wygra. Obecnie trwa „walka” między zamkniętymi modelami amerykańskim i chińskim, ale istnieje jeszcze przestrzeń dla decydentów, aby skierować rozwój metawersum w stronę wersji, która będzie służyć szerszym interesom niż tylko komercyjne czy geopolityczne Źródło: Politics and Governance Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grzyb zamiast chipa? Naukowcy przetestowali pamięć komputerową z shiitake
Powstała pamięć komputerowa z grzybów shiitake. Ma porównywalną wydajność z krzemowym chipem. Czy komputery przyszłości będą zbudowane z żywych organizmów?
Naukowcy z Ohio State University zbudowali komputer bazujący na strzępkach grzybni shiitake. Grzyby zastąpiły krzem jako podstawowy materiał memrystorów, elementów obwodu, które „zapamiętują” swoje przeszłe stany elektryczne. Jeśli dodamy do tego fakt, że badacze z MIT „nauczyli” szpinak wysyłać maile, a inżynierowie z NASA opracowują samobudujące się habitaty z grzybów i porostów, tworzy się nam futurystyczny świat cyber botaniki. Jeśli chcemy zbudować komputer zachowujący się jak ludzki mózg, należy opracować komponenty, które również zachowują się jak części tego organu. Wśród nich kluczowym wydają się memrystory zdolne działać jak synapsy, czyli połączenia między neuronami, które zarządzają przepływem informacji. Właśnie ta idea przyświecała badaczom z Ohio State University, którzy bazując na podziemnym systemie grzybni shiitake stworzyli niedrogą alternatywę dla współczesnych układów pamięci. Naśladując prawdziwy mózg Wynikiem ich pracy jest memrystor o wydajności porównywalnej z chipem krzemowym. W dodatku grzybowy memrystor jest rozwiązaniem tanim, skalowalnym i przyjaznym środowisku. – Nasze mikroukłady naśladujące faktyczną aktywność neuronową nie wymagają dużo mocy w trybie czuwania lub gdy urządzenie nie jest używane. Właśnie to może stanowić o ich potencjalnej przewadze obliczeniowej i ekonomicznej – twierdzi współautor badań John LaRocco, psychiatra pracujący w Ohio State University. Dodajmy, że sieci grzybni zachowują się w sposób podobny do sieci neuronowych. Mają podobną strukturę i przekazują informacje za pomocą sygnałów elektrycznych i chemicznych, tak jak mózg. Nie oznacza to jednak, że użycie ich nie wymaga inżynieryjnych przeróbek. Testy na suszonej grzybni W ramach badań naukowcy zasadzili dziewięć próbek na podłożu w szalkach Petriego ze sporami shiitake i hodowali je w kontrolowanej temperaturze i wilgotności. Wybór shiitake nie był przypadkowy. Gatunek ten jest wyjątkowo wytrzymały i odporny na stresory takie jak m.in. promieniowanie. Odpowiednio wyrośnięta grzybnia została wysuszona, a następnie podłączona do specjalnie zbudowanego obwodu. Wówczas, niczym doktor Frankenstein usiłujący ożywić swoje monstrum, naukowcy przepuścili przez obwód prąd elektryczny. – Podłączaliśmy przewody elektryczne i sondy w różnych punktach grzybni, ponieważ różne części mają odmienne własności elektryczne. W zależności od napięcia i połączeń, obserwowaliśmy różne osiągi – powiedział LaRocco. Według opublikowanych danych naukowcom udało się osiągnąć wydajność 5 850 Hz, z dokładnością 90 procent dla ich „grzybostora”. Oznacza to, że biologiczny memrystor dokonuje przełączeń sygnału około 5 850 razy na sekundę, czyli jedną przełączkę co ~170 mikrosekund. Jak podają badacze – najwolniejsze komercyjnie dostępne memrystory zaczynają się nieco poniżej dwukrotnie tej prędkości – więc eksperyment jest niezwykle obiecujący jako pierwszy krok. Badacze odkryli również, że wraz ze wzrostem napięcia elektrycznego wydajność grzyba spada. Udało się to skompensować przez dodanie większej liczby grzybów do obwodu. Grzybnie kontrolują roboty i budują marsjańskie habitaty Ale to nie jedyne zastosowanie grzybni. Grzybnia boczniaka królewskiego została użyta do sterowania robotami. Dokonał tego zespół badaczy z Uniwersytetu Cornella w USA i Uniwersytetu Florenckiego we Włoszech. Naukowcy wykazali, że możliwe jest wykorzystanie elektrofizjologicznej aktywności grzyba do sterowania urządzeniem. Grzyb przekształca sygnały środowiskowe w polecenia, które z kolei mogą być wykorzystane do kierowania ruchami urządzenia mechanicznego. NASA rozwija projekt Mycotecture, którego celem jest stworzenie nowego, wielofunkcyjnego materiału do budownictwa w przestrzeni kosmicznej. Materiału o wysokiej wytrzymałości, za to niewielkiej masie. Koncepcje zakładają różne kombinacje biokompozytów opartych na grzybach. Pierwsze testy takich materiałów wypadły bardzo dobrze, a badacze zwracają szczególną uwagę na wysokie zdolności ochrony przed promieniowaniem. Grzybnia mogłaby być również wykorzystana do filtrowania wody oraz w systemach odzysku minerałów ze ścieków. Natomiast zespół w Massachusetts Institute of Technology (MIT) poinformował kilka lat temu o tworzeniu monitoringu środowiskowego na bazie liści roślin połączonych z nanorurkami. Gdy korzenie takiej rośliny wykryją niepokojące związki w wodzie gruntowej, roślina przesyła sygnał fluorescencyjny, który zostaje odczytany kamerą IR i może zostać przekształcony w alert/wiadomość, który trafia na skrzynkę email właściwych organizacji. Projekt może okazać się wyjątkowo przydatny w wykrywaniu zanieczyszczeń, materiałów wybuchowych, a nawet nasycenia gruntu wodą. Jak widać wysoka technologia, która w pewnym momencie odcięła nas od natury, bardzo dosłownie wraca do korzeni. O grzybie sterującym robotem pisaliśmy już rok temu. Źródło: PLOS One Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sztuczna inteligencja wkracza do archeologii. Sprawdź z nami, czy będziesz potrafić ją rozpoznać!
Barwne i przemawiające do wyobraźni wizualizacje ukazujące na przykład budowę piramid lub praludzi w jaskiniach są kluczowe w popularyzacji archeologii. Coraz więcej z nich powstaje w wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Ile w nich jest prawdy?
Świat mediów nieustannie przyspiesza. Każdego roku generowanych jest coraz więcej treści i obrazów. Sporo zamieszania w tej kwestii poczyniła sztuczna inteligencja (SI), która ma ułatwiać pracę, ale związane są z nią liczne problemy. Wizualizacje w archeologii Zespół redaktorów portalu Archeowiesci.pl z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, który zajmuje się popularyzacją nauki, postanowił wykonać interesujące badanie. Cel? Sprawdzenie, jak realistyczne i szybko powstające wizualizacje, które tworzy SI, wpływają na to, jak ludzie wyobrażają sobie przeszłość i jak odbierają informacje naukowe. Redaktorzy postanowili ustalić, czy wygenerowane obrazy są wiarygodną rekonstrukcją, a gdzie kończą się fakty naukowe, a zaczyna kreatywna wizja SI oraz odpowiedzieć na pytanie, jak uniknąć wprowadzania odbiorców w błąd. To tym bardziej ważne, bo z archeologią związanych jest wiele pseudonaukowcyh koncepcji. Obejrzyj wizualizacje i dokonaj oceny – czy wykonała je SI? Aby uzyskać odpowiedzi na powyższe pytania redaktorzy Archeowieści przygotowali ankietę, która ma na celu zebranie informacji, co czytelnicy myślą o wizualizacjach stworzonych przez SI. Czy są one zdaniem czytelników przyciągające, wiarygodne i jakie reakcje wywołują? Zebrane opinie pozwolą badaczom opracować zestaw dobrych praktyk korzystania z SI, tak by technologia ta była uczciwym i wartościowym wsparciem dla archeologii, a nie „deformowała” obraz przeszłości. Na SI nie można się obrażać Chcąc nie chcąc sztuczna inteligencja wchodzi w każdy aspekt naszego życia. Zespół Archeowieści liczy, że dzięki projektowi „Interpretacja treści wizualnych generowanych przez sztuczną inteligencję w komunikacji naukowej archeologii: perspektywa autorów i odbiorców” umożliwi przyjrzenie się temu, jak obrazy syntetyczne – tworzone przy pomocy najnowocześniejszych technologii SI – kształtują nasze wyobrażenia o przeszłości. – Nie unikniemy SI – i dobrze. Przyspiesza analizę i edukację, ale obrazy przeszłości, której nie było łatwo uwodzą. Naszą odpowiedzialnością jest transparentność, weryfikacja i jasne granice między rekonstrukcją, hipotezą a fikcją – mówi redaktorka naczelna Archeowieści, dr Julia Chyla, ekspertka w zakresie cyfrowej archeologii. Według niej sztuczna inteligencja otwiera w archeologii ogromne możliwości – od porządkowania danych po nowe formy wizualizacji. – Nie wolno jej jednak mylić z rekonstrukcją pewnej przeszłości: każda grafika i model to interpretacja. I tak powinna być traktowana – dodaje archeolożka. Redakcja Archeowieści ma dwuletnie doświadczenie w działaniach redaktorskich z okładkami tworzonymi przy pomocy SI. Eksperymentuje z różnymi narzędziami generatywnej SI (generatory obrazu). National Geographic Polska jest patronem medialnym projektu „Interpretacja treści wizualnych generowanych przez sztuczną inteligencję w komunikacji naukowej archeologii: perspektywa autorów i odbiorców”. Zachęcamy do wypełnienia ankiety do 30 października. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Teleportacja kwantowa przez Internet? Brzmi jak science fiction, choć jest już realna!
Zespołowi inżynierów z Northwestern University udało się teleportować stan kwantowy na odległość 30 kilometrów przy użyciu światłowodu. W dodatku światłowodu aktywnie przesyłającego strumień ruchu internetowego. Oznacza to, że będziemy mogli tworzyć sieci komputerów połączonych kwantowo przy użyciu już istniejącej infrastruktury!
Spis treści: Czym naprawdę jest teleportacja kwantowa? Pierwszy raz przez aktywne łącze internetowe Jak przebiegała kwantowa teleportacja? Czy to początek Internetu kwantowego? To przełom, bo otwiera drogę do tworzenia sieci komputerów połączonych kwantowo bez konieczności budowy osobnych łączy – z wykorzystaniem już istniejącej infrastruktury. Czym naprawdę jest teleportacja kwantowa? Choć fani science fiction, a zwłaszcza serii Star Trek, po usłyszeniu słowa „teleportacja” od razu pomyślą: beam me up, Scotty, to rzeczywistość wygląda inaczej. Teleportacja kwantowa nie przenosi ludzi ani przedmiotów, lecz stany kwantowe cząstek – najczęściej fotonów. To zestaw prawdopodobieństw opisujących cząstki splątane kwantowo, które mogą znajdować się w różnych miejscach. Taka forma teleportacji może znaleźć zastosowanie m.in. w: szyfrowaniu sygnałów, tworzeniu technologii komunikacyjnych o wyjątkowej precyzji, przesyłaniu informacji w sposób niepodatny na przechwycenie. Pierwszy raz przez aktywne łącze internetowe Dotąd podobne eksperymenty odbywały się w warunkach laboratoryjnych lub na symulowanych łączach. Tym razem, po raz pierwszy, teleportowano kwantowy stan fotonu przez realne łącze światłowodowe, które jednocześnie przesyłało dane z prędkością 400 Gb/s. To niesamowite, ponieważ delikatne stany kwantowe są bardzo podatne na zakłócenia, a strumień danych mógłby je zniszczyć. Jednak badacze poradzili sobie z tym problemem dzięki zastosowaniu: innego pasma światła (1290 nm vs 1550 nm), precyzyjnych filtrów, synchronizacji czasowej. Jak przebiegała kwantowa teleportacja? W eksperymencie wykorzystano trójkę „bohaterów”: Alice, Boba i Charliego – to standardowe nazwy w schematach kryptograficznych. Alice tworzy pojedynczy foton z określoną polaryzacją (wiadomość kwantowa). Bob generuje parę splątanych fotonów – jeden wysyła do Charliego, drugi zatrzymuje. Charlie otrzymuje foton od Alice i splątany foton od Boba. Wykonuje pomiar stanu Bella, który niszczy obie cząstki, ale sprawia, że foton Boba natychmiast przyjmuje stan Alice. To oznacza, że stan kwantowy został przeniesiony, mimo że żaden foton fizycznie nie przebył tej drogi. Czy to początek Internetu kwantowego? Tak. Sukces eksperymentu oznacza, że w przyszłości Internet kwantowy może współdzielić infrastrukturę z klasycznym Internetem. Otwiera to drzwi do: tworzenia hybrydowych sieci komunikacyjnych, rozwoju komunikacji odpornej na przechwycenie, budowy nowej generacji technologii transmisji danych. Źródło: optica.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zaskakujące wyniki: język polski najłatwiejszy dla AI, angielski poza czołówką
Zdumiewające odkrycie zespołu międzynarodowych naukowców: język polski, mimo mniejszych zasobów w internecie, został oceniony jako najłatwiejszy do przetwarzania przez modele językowe AI. Angielski i chiński? Zaskakująco wypadły gorzej.
Najnowszy raport opublikowany na portalu arXiv przez zespół naukowców w składzie: Yekyung Kim, Jenna Russell, Marzena Karpińska oraz Mohit Iyyer, zaskoczył środowisko inżynierów zajmujących się sztuczną inteligencją. W badaniu modeli językowych AI obsługujących długi kontekst odkryto, że język polski – mimo najmniejszych zasobów w internecie – jest najłatwiejszy do przetwarzania dla sztucznej inteligencji. To wynik, który zaskoczył nawet samych autorów badania. Jak to możliwe? Polski łatwiejszy dla modeli niż angielski Choć język polski to zaledwie ułamek globalnych danych tekstowych dostępnych w sieci, okazało się, że modele AI potrafią lepiej rozumieć i przetwarzać polszczyznę niż język angielski czy chiński. Naukowcy zaznaczają, że mimo iż modele nie były intensywnie trenowane na danych polskojęzycznych, to właśnie język polski osiągnął najwyższe wskaźniki skuteczności. Jest to tym bardziej zaskakujące, że dotychczas angielski uważano za naturalny wybór do trenowania i oceny modeli językowych. Niespodziewany ranking języków: co zawiodło angielski i chiński? Co ciekawe, języki takie jak angielski i chiński – tradycyjnie uważane za najlepiej obsługiwane przez systemy AI – nie znalazły się nawet w pierwszej piątce najłatwiejszych języków. To bezprecedensowa sytuacja, która może wymusić zmianę w podejściu do projektowania i trenowania modeli wielojęzycznych. Eksperci wskazują, że dane z badania powinny zostać potraktowane poważnie przez twórców technologii sztucznej inteligencji. Co te wyniki oznaczają dla przyszłości modeli wielojęzycznych? Dane z badania otwierają nowe perspektywy dla rozwoju AI w kontekście wielojęzyczności. Wynik języka polskiego sugeruje, że nie tylko wielkość zasobu treningowego, ale też struktura języka i jego cechy gramatyczne mogą mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności AI. To sygnał dla twórców modeli: warto inwestować również w języki niszowe. Dla polskich użytkowników technologii AI to wiadomość niezwykle budująca. Okazuje się, że polszczyzna – często pomijana w globalnych rankingach – ma ogromny potencjał w kontekście przyszłości sztucznej inteligencji. Źródło: konferencja Colm 2025 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Będziesz mieć cyfrowego bliźniaka. Pomoże powstrzymać degenerację twojego mózgu i przewidzi problemy psychiczne
Technologia dawno wkroczyła do każdej dziedziny naszego życia, a jej możliwości stale rosną. Cyfrowe bliźniaki, czyli wirtualne repliki rzeczywistych systemów, wykorzystywane są do przewidywania problemów z samolotami, nim te w ogóle wystąpią, ochrony upraw i zarządzania zbiorami. Teraz pomagają również kontrolować pracę mózgu i powstrzymywać procesy spadku funkcji poznawczych człowieka, zanim te się nasilą.
Spis treści: Od samolotów po badania serca Współpraca lekarza z SI Twój własny cyfrowy bliźniak Cyfrowy bliźniak jest wirtualną repliką rzeczywistego systemu. Nieustannie zmieniającym się, dynamicznym modelem zasilanym danymi w czasie rzeczywistym. Odzwierciedla zachowanie swojego realnego odpowiednika i pozwala prowadzić symulacje, które w rzeczywistości byłyby niebezpieczne lub w ogóle niemożliwe. Działa trochę jak inteligentne lustro, które nie tylko pokazuje stan obiektu, ale też uczy się z każdej jego zmiany, by przewidywać, co nastąpi dalej. Od samolotów po badania serca Technologia ta od lat wykorzystywana jest w różnych sektorach. Świetnie sprawdza się np. w lotnictwie, ponieważ pomaga przewidywać awarie samolotów, zanim te w ogóle wystąpią. Załóżmy, że chcemy sprawdzić, jakie skutki wywoła awaria jakiegoś elementu samolotu, gdy ten, wyładowany pasażerami, leci z maksymalną możliwą prędkością. Jeśli cyfrowy bliźniak danego samolotu jest dobrze odwzorowany, to symulacja takiego zdarzenia da wysoce prawdopodobny wynik. A to pozwoli lepiej konstruować samoloty i wdrażać optymalne systemy naprawcze. I to zanim dojdzie do problemu. Technologia cyfrowych bliźniąt pomaga optymalizować działanie fabryk czy projektować samochody. Znajduje także zastosowanie w rolnictwie – na przykład do przewidywania wpływu zmian klimatycznych na plony. Cyfrowy bliźniak jest też coraz szerzej stosowany w medycynie, przynosząc przełom w leczeniu osób z problemami kardiologicznymi i innych, które wymagają stałego monitorowania. Cyfrowe bliźniacze serce może służyć do szybkiej analizy zmian i być bezpiecznym testerem proponowanych terapii. Współpraca lekarza z SI Jon Andoni Duñabeitia, dyrektor Centrum Badań nad Poznaniem (CINC) oraz Międzynarodowej Katedry Zdrowia Poznawczego (ICCH) na Uniwersytecie Nebrija, uważa, że cyfrowy bliźniak może okazać się niezastąpiony w monitorowaniu pracy mózgu i wdrażaniu terapii zapobiegających rozwinięciu się niebezpiecznych zmian. – Połączenie wirtualnego modelowania z danymi klinicznymi otwiera drogę do bardziej przewidywalnej, spersonalizowanej i bezpiecznej medycyny, w której decyzje terapeutyczne opierają się nie tylko na doświadczeniu lekarza, lecz także na symulacjach z wykorzystaniem cyfrowego bliźniaka pacjenta – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodał, że zdrowie poznawcze i psychiczne to filary dobrostanu człowieka, jednak należy pamiętać, że filary te są wyjątkowo kruche. – Starzenie się, depresja, lęk czy choroby neurodegeneracyjne wciąż stanowią ogromne wyzwanie dla medycyny – stwierdza badacz. I tutaj na arenę wkracza sztuczna inteligencja (SI), zdolna w krótkim czasie analizować ogromne katalogi danych i wykrywać niepokojące zmiany. Używając systemu cyfrowych bliźniąt, SI może nawet symulować indywidualny przebieg choroby i pomóc zaprojektować spersonalizowane, maksymalnie skuteczne terapie. Wszystko dlatego, że mając do dyspozycji wirtualny ekwiwalent, można pozwolić sobie na dowolnie niebezpieczną terapię lub nowatorskie podejście. W końcu zanim dany pomysł zostanie wykorzystany do leczenia człowieka, przejdzie bardzo precyzyjne wielokrotne testy na bliźniaku. Twój własny cyfrowy bliźniak Naukowcy z Uniwersytetów Duke, Columbia i Nebrija oraz firmy CogniFit opracowali wirtualne reprezentacje rzeczywistych mózgów, bazując na aktywności mózgu, zachowaniach człowieka, codziennych nawykach i reakcjach emocjonalnych. Dzięki SI modele te potrafią się uczyć i aktualizować wraz z każdą nową interakcją. – W przyszłości każdy z nas mógłby posiadać własnego cyfrowego bliźniaka poznawczego, który przewidywałby zmiany w pamięci czy koncentracji oraz proponował spersonalizowane ćwiczenia umysłowe. I to zanim pojawią się poważniejsze problemy – wyjaśnia Jon Andoni Duñabeitia. Co więcej, takie cyfrowe reprezentacje mogą bazować na danych z powszechnie używanych urządzeń: smartwatchy, opasek fitness czy czujników snu. Dane o tętnie, jakości snu, poziomie aktywności czy stresie mogą już teraz zasilać w czasie rzeczywistym „cyfrowego sobowtóra”, który uczy się z tych sygnałów i dostosowuje zalecenia oraz treningi poznawcze do naszego stanu fizycznego i psychicznego w danym momencie. Algorytmy SI mogłyby łączyć te wszystkie dane w spójny system, który nie tylko reagowałby na zmiany, ale także przewidywał nasze potrzeby. Pozostaje kwestia bezpieczeństwa naszych danych oraz zaufania do SI, które w społeczeństwach Zachodu nie jest zbyt wysokie. I to mimo faktu, iż zdecydowana większość respondentów przyznaje się do regularnego używania SI. Źródło: theconversation.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Przełomowy rejs przez Arktykę. Kontenerowiec przepłynął z Chin do Gdańska
To pierwszy w historii kontenerowiec, który dotarł do Gdańska przez szlak arktyczny. Rejs statku Istanbul Bridge z Chin przez Morze Arktyczne trwał tylko 20 dni. To przełom dla globalnego transportu i dobra wiadomość dla Gdańska.
Kontenerowiec Istanbul Bridge, należący do armatora Sea Legend z siedzibą w Singapurze, zapisał się na kartach historii światowej żeglugi. Statek wyruszył 23 września z chińskiego portu Ningbo-Zhoushan i po raz pierwszy dotarł do Europy, przepływając przez Północną Drogę Morską – szlak prowadzący przez Morze Arktyczne wzdłuż północnych wybrzeży Syberii. Jednostka, mierząca 294 metry długości, po pokonaniu lodowatego szlaku arktycznego zawinęła do portu w Gdańsku. Rejs był częścią pilotażowego projektu realizowanego przez armatora we współpracy z firmą ATC Cargo – generalnym przedstawicielem Sea Legend w Polsce. Skrócony czas dostaw z Chin do Europy Podróż Istanbul Bridge trwała zaledwie 20 dni. Statek dotarł najpierw do brytyjskiego portu Felixstowe, a następnie zawinął do Rotterdamu, Hamburga i ostatecznie do Gdańska. Dla porównania, tradycyjne trasy – przez Kanał Sueski lub Przylądek Dobrej Nadziei – zajmują odpowiednio około 40 oraz 50–60 dni. Ten rewolucyjny skrót w transporcie towarów z Azji do Europy to przełom dla logistyki i międzynarodowego handlu. Rewolucja w logistyce i Gdańsk jako kluczowy punkt Port Gdańsk, jako jeden z czterech portów europejskich włączonych do testowego połączenia, dołączył do elitarnego grona nowoczesnych terminali obsługujących przyszłościowy szlak arktyczny. Oprócz Gdańska były to porty Felixstowe, Rotterdam i Hamburg. Wiceminister infrastruktury Arkadiusz Marchewka podkreślił znaczenie tego wydarzenia, określając je jako historyczne. Zaznaczył, że to wzmocnienie pozycji Gdańska w globalnych łańcuchach dostaw. Według Joanny Sadowskiej z ATC Cargo, przygotowania do realizacji tego rejsu trwały ponad trzy lata i obejmowały modernizację floty, szkolenia załóg oraz rozwój systemów meteorologicznych i nawigacyjnych. Ekologia i geopolityka Rejs Istanbul Bridge był nie tylko logistycznym wyczynem, ale także próbą wyznaczenia nowego kierunku w transporcie morskim, bardziej zrównoważonego ekologicznie. Armator Sea Legend deklaruje, że emisje CO₂ na trasie arktycznej są nawet o 50% niższe w porównaniu do tradycyjnych tras przez Kanał Sueski. Mimo to, rejs przez Przejście Północno-Wschodnie wzbudza kontrowersje wśród ekologów. Organizacje takie jak Greenpeace ostrzegają, że zwiększony ruch statków przez Arktykę może zaburzyć wyjątkowo wrażliwy ekosystem regionu. Co dalej? Plany regularnych rejsów arktycznych Jeśli rynek pozytywnie oceni pionierski rejs, armator planuje wprowadzenie regularnych, sezonowych połączeń przez Północną Drogę Morską w okresie od maja do października. Port Gdańsk wyraża gotowość na obsługę kolejnych tego typu połączeń. Rejs Istanbul Bridge potwierdza rosnące znaczenie polskiego portu jako strategicznego ogniwa w globalnym handlu. Źródło: Money.pl, TVN24, Gdansk.pl
Implant oka przywraca wzrok osobom ze zwyrodnieniem plamki żółtej – 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania
Przełomowe wyniki badania: 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania dzięki przełomowemu implantowi oka PRIMA, testowanemu przez zespół ze Stanford Medicine.
W badaniu klinicznym wzięło udział 38 pacjentów w wieku powyżej 60 lat, którzy cierpieli na tzw. zanik geograficzny — zaawansowaną postać zwyrodnienia plamki żółtej oka związanego z wiekiem (AMD). Uczestnicy mieli pogorszoną ostrość widzenia (gorszą niż 20/320) w co najmniej jednym oku. Wszyscy zostali poddani implantacji bezprzewodowego chipa PRIMA. Następnie przez rok korzystali ze specjalnych okularów wyposażonych w kamerę. Badanie prowadzono dzięki międzynarodowej współpracy, z udziałem zespołów z USA (m.in. Stanford Medicine, University of Pittsburgh School of Medicine), Niemiec (Uniwersytet Bonn), Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Holandii. Głównymi autorami byli Daniel Palanker (Stanford Medicine), José-Alain Sahel (University of Pittsburgh) i Frank Holz (Uniwersytet Bonn). Co wydarzyło się podczas badania? Nowatorski system PRIMA zrewolucjonizował podejście do leczenia utraty wzroku u pacjentów z AMD. Implantowany pod siatkówkę chip o wymiarach 2x2 mm odbiera obrazy przesyłane z kamery zamontowanej na specjalnych okularach. Kamera rejestruje obraz w czasie rzeczywistym i przesyła go za pomocą światła podczerwonego, na które chip jest wrażliwy. W ten sposób implant zastępuje uszkodzone fotoreceptory oka i pobudza pozostałe komórki siatkówki do przekazywania sygnałów do mózgu. Dzięki tej technologii pacjenci odzyskali tzw. widzenie form — czyli zdolność postrzegania kształtów i wzorów. To przełom, ponieważ wcześniejsze protezy oka umożliwiały jedynie wykrywanie światła, bez rozpoznawania kształtów. Jakie efekty przyniosła terapia? Spośród 32 pacjentów, którzy ukończyli roczny okres testowania: 27 osób odzyskało zdolność czytania, 26 wykazało klinicznie istotną poprawę ostrości wzroku (czyli co najmniej dwie linie więcej na tablicy okulistycznej), średnia poprawa ostrości wzroku wyniosła 5 linii, jeden pacjent poprawił się aż o 12 linii. Uczestnicy byli w stanie czytać książki, etykiety na produktach spożywczych, a nawet oznaczenia na stacjach metra. Możliwość regulacji kontrastu, jasności oraz powiększenia obrazu do 12 razy znacznie zwiększyła funkcjonalność urządzenia w codziennym życiu. Czy były skutki uboczne? U 19 uczestników wystąpiły działania niepożądane, w tym: nadciśnienie oczne, pęknięcia w siatkówce obwodowej, krwotoki podsiatkówkowe. Żadne z tych zdarzeń nie zagrażało życiu i niemal wszystkie ustąpiły w ciągu dwóch miesięcy. Pacjenci wyrazili zadowolenie z terapii — dwie trzecie z nich oceniło urządzenie jako użyteczne na średnim lub wysokim poziomie. Co dalej z implantem PRIMA? Obecna wersja PRIMA umożliwia tylko czarno-białe widzenie, bez odcieni szarości. Jednak trwają prace nad oprogramowaniem, które wkrótce pozwoli na pełne widzenie w skali szarości. To ważne, ponieważ wielu pacjentów chciałoby odzyskać zdolność rozpoznawania twarzy. Nowa generacja implantów ma oferować znacznie wyższą rozdzielczość — obecnie chip ma 378 pikseli o szerokości 100 mikrometrów, ale nowa wersja może zawierać nawet 10 000 pikseli o rozmiarze 20 mikrometrów. W testach na szczurach uzyskano już zachęcające rezultaty. Naukowcy planują także rozszerzenie zastosowania PRIMA na inne rodzaje ślepoty związanej z utratą fotoreceptorów. Ilu osobom może pomóc PRIMA? Według dostępnych danych, ponad 5 milionów osób na świecie cierpi na zanik geograficzny spowodowany przez AMD. To właśnie dla nich implant PRIMA może oznaczać przełom — powrót do samodzielności i poprawę jakości życia. W Polsce liczba chorych na AMD wynosi ok. 1,5 mln. Zwyrodnienie plamki żółtej to obecnie najpowszechniejsza choroba siatkówki oka i najczęstsza przyczyna utraty widzenia osób po 60. roku życia. Kompletną ślepotą dotkniętych jest aż 39 mln ludzi na całym świecie. Źródło: New England Journal of Medicine
Pasażer zmarł na pokładzie LOT. Samolot lądował awaryjnie w Danii
Dramatyczne wydarzenia na pokładzie lotu LOT z Warszawy do Nowego Jorku. Pasażer zmarł podczas lotu, zmuszając załogę do awaryjnego lądowania w Danii. Linie potwierdzają tragiczny incydent.
Podczas dzisiejszego rejsu z Warszawy do Nowego Jorku zmarł jeden z pasażerów. Nagła śmierć w samolocie zmusiła załogę do natychmiastowej reakcji i podjęcia decyzji o awaryjnym lądowaniu. Z informacji podanych przez przewoźnika wynika, że mimo podjętej próby ratunku, życia pasażera nie udało się uratować. Okoliczności zdarzenia nie zostały szczegółowo ujawnione, jednak potwierdzono, że sytuacja była na tyle poważna, że konieczne było przerwanie lotu i zmiana trasy. Awaryjne lądowanie w Danii po śmierci pasażera Po wylądowaniu w Danii, lokalne służby medyczne wkroczyły na pokład, aby stwierdzić zgon. Linie lotnicze poinformowały, że pozostałym pasażerom zapewniono dalszą podróż w bezpieczny sposób po zakończeniu procedur. Linie nie ujawniają tożsamości zmarłej osoby, ani szczegółów medycznych, które doprowadziły do tragedii. Jednocześnie podkreślono, że załoga działała zgodnie z obowiązującymi procedurami bezpieczeństwa i zrobiła wszystko, co możliwe w zaistniałych okolicznościach. Komentarz przewoźnika w sprawie nagłego zgonu pasażera Rzecznik LOT potwierdził incydent i przekazał, że do tragedii doszło na pokładzie Boeinga 787-8 Dreamliner realizującego lot międzykontynentalny z Warszawy do Nowego Jorku. W oświadczeniu poinformowano, że samolot został przekierowany do Danii, gdzie wylądował awaryjnie. Przewoźnik zapewnił, że wszyscy pasażerowie zostali objęci opieką i mogli kontynuować podróż po zakończeniu procedur związanych ze zdarzeniem. Choć linie nie podały dalszych szczegółów dotyczących przyczyny śmierci, potwierdziły, że sytuacja została opanowana przez załogę z należytą starannością. Lądowania awaryjne samolotów pasażerskich zdarzają się regularnie Załogi są świetnie przygotowane na takie sytuacje. Ostatni raz, w lipcu 2025 r. samolot z Warszawy do Sofii musiał awaryjnie wylądować na Lotnisku Chopina z powodu sygnału o możliwej usterce. Dzisiejszy dramat pokazuje, jak nieprzewidywalne i trudne sytuacje mogą wystąpić w trakcie podróży lotniczej. To również przypomnienie o roli załóg samolotów w reagowaniu na nagłe wypadki i zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim pasażerom. Źródło: TVP World
Zagubione elektryczne taksówki Nowego Jorku. Elektromobilność w XIX wieku
Samochód przyszłości był hitem w USA już pod koniec XIX w. Co się stało z tymi elektrycznymi pojazdami?
Spis treści: Electrobat – pierwsza elektryczna taksówka Zalety i wady Wzlot i upadek Pod koniec XIX w. Nowy Jork miał problem z końmi. Ulice i zaułki miasta były zatłoczone przez mniej więcej 150 tys. zwierząt, z których każde produkowało ponad 16 kg odchodów dziennie. Usuwanie takiej ilości odpadów było wielkim wyzwaniem. Nowy wynalazek – samochód – wydawał się dobrym rozwiązaniem problemu. Electrobat – pierwsza elektryczna taksówka Kiedy w 1897 r. uruchomiono pierwszą w mieście motoryzacyjną firmę taksówkową, jej flota wykorzystywała auta, które mogłyby zaskoczyć współczesnych nowojorczyków. Były to bowiem pojazdy elektryczne. Produkowane przez firmę Electric Vehicle Company samochody znane jako Electrobaty stały się liderem na rynku pojazdów elektrycznych. Skonstruowane przez Henry’ego Morrisa i Pedro Saloma z Filadelfii, zostały opatentowane w 1894 r. Po dwóch latach opracowano ich mniejszą i szybszą wersję. W ważącym ok. 1315 kg nowym modelu zastosowano akumulator kwasowo-ołowiowy. Wóz osiągał prędkość maksymalną 32 km/godz. i mógł przejechać na jednym ładowaniu do 40 km. Wydaje się nieprawdopodobne, że już w latach 90. XIX w. po Nowym Jorku jeździły pojazdy elektryczne, jednak na początku ery motoryzacji sprzedawały się one lepiej niż ich odpowiedniki z silnikami spalinowymi. Były bowiem ciche, czyste i łatwe w obsłudze. – W tamtych czasach jeśli rano bez problemu udało się uruchomić samochód na benzynę, można było mówić o szczęściu – tłumaczy Dan Albert, autor książki „Czy już tam jesteśmy? Przeszłość, teraźniejszość i brak kierowcy w amerykańskiej motoryzacji”. – Były hałaśliwe, śmierdzące i niewygodne, podczas gdy samochód elektryczny włączało się jednym przełącznikiem. W tamtym czasie technologie wykorzystujące elektryczność wydawały się zdolne do pokonania każdego wyzwania. – Gdyby spytać ludzi na ulicy, co się ostatnio wydarzyło, powiedzieliby, że pojawiła się elektryczność, magiczna siła – mówi historyk David A. Kirsch, autor książki „Pojazd elektryczny i ciężar historii”. – Zaprzęgliśmy ją do oświetlania, transportu tramwajowego. Rozprzestrzenia się wszędzie, a teraz zabierze nas w podróż. Zalety i wady Morris i Salom sprowadzili Electrobata do Nowego Jorku i opracowali pomysłowy system wymiany akumulatorów w dawnej hali lodowiskowej na Broadwayu, aby utrzymać taksówki w ciągłym ruchu. Pracownicy używali wind i hydrauliki, by wyjmować rozładowane akumulatory ważące 560 kg i zastępować je świeżymi. Cały proces trwał zaledwie trzy minuty. – To było znacznie szybsze niż wymiana zaprzęgu konnego i prawdopodobnie równie szybkie jak dzisiejsze tankowanie – twierdzi Kirsch. Duże przyspieszenie i cicha jazda Electrobata rodziły nieoczekiwane problemy. W maju 1899 r. taksówkarz Jacob German został pierwszym kierowcą samochodu aresztowanym za przekroczenie prędkości. Pędził bowiem wzdłuż Lexington Avenue z prędkością 20 km/godz. Kilka miesięcy później elektryczna taksówka śmiertelnie potrąciła pośrednika w handlu nieruchomościami Henry’ego Blissa, gdy wysiadał z tramwaju na Upper West Side. Pierwsza amerykańska śmiertelna ofiara samochodu nie usłyszała nadjeżdżającego Electrobata. Morris i Salom zdecydowali, że zamiast sprzedawać swe pojazdy, będą je wynajmować, na zasadzie miesięcznego abonamentu lub opłaty za przejazd. Ich usługa taksówkowa zyskała popularność, a flota rozrosła się z kilkunastu wozów w roku 1897 do ponad stu w 1899. Wzlot i upadek Szybki rozwój biznesu Morrisa i Saloma sprawił, że widzieli oni dla swojego samochodu wielką przyszłość. Znaleźli nowych inwestorów, w tym finansistę Williama Whitneya, znanego z sukcesów w elektryfikacji tramwajów miejskich. Pod jego kierownictwem grupa zakupiła wiodącą firmę zajmującą się produkcją akumulatorów, licząc na przejęcie kontroli nad większością rynku pojazdów elektrycznych w kraju. Electric Vehicle Company rozszerzyła swoją działalność taksówkową na inne duże miasta, takie jak Filadelfia, Chicago i Boston, ostatecznie stając się największym producentem samochodów w kraju. Jednak jej szybki rozwój okazał się nie do utrzymania. Działalność poza Nowym Jorkiem była źle zarządzana, a inwestorzy poczuli się oszukani, gdy New York Herald w 1899 r. ujawnił, że Electric Vehicle Company nieuczciwie pozyskała pożyczkę. Ceny akcji firmy spadły, a jej sytuacja finansowa pozostawała bardzo napięta do 1902 r. Upadek przedsiębiorstwa rzucił cień na obiecującą niegdyś przyszłość pojazdów elektrycznych. – Tym, co je zabiło, nie był pomysł, technologia czy model biznesowy – mówi Albert. – Sprawiło to nieuczciwe działanie ludzi stojących za przedsięwzięciem. Zniszczenie znacznej części floty w wyniku katastrofalnego pożaru, a następnie kryzys finansowy 1907 r., który spowodował gwałtowny spadek produkcji samochodów, pogrążył elektryczne taksówki w Nowym Jorku. Popularność na rynku zyskiwały pojazdy benzynowe. W 1907 r. przedsiębiorca Harry Allen wprowadził usługę taksówkową z 65 samochodami spalinowymi sprowadzonymi z Francji. W ciągu roku jego flota urosła do 700 pojazdów. Wydawało się, że Nowy Jork nigdy nie spojrzy wstecz. Dni samochodów elektrycznych były policzone, zwłaszcza po debiucie w 1908 r. przystępnego cenowo benzynowego Forda T. Elektryczne pojazdy przetrwały do lat 20. XX w., ale kolejne amerykańskie stulecie napędzał silnik spalinowy. Jednak samochody elektryczne miały wrócić. W 2022 r. na ulicach Nowego Jorku pojawiło się 25 elektrycznych taksówek. Źródło: archiwum NG
Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
W krainie głębokich norweskich fiordów, gdzie strome góry spotykają się z zimnym Atlantykiem, niepozorny, betonowy płot kryje wejście do gigantycznej, podziemnej serwerowni. Przekształcona w centrum danych dawna kopalnia oliwinu schodzi w dół do 160 metrów i rozciąga się na długości 500 metrów. Najbardziej ekologiczna serwerownia świata kryje jeszcze jeden cud – superkomputer Olivia.
Spis treści: Na styku przyrody i techniki Krasnoludy i twierdza IT Pięć poziomów wtajemniczenia Centrum o zerowej emisji Niepozorny i wielki zarazem Wśród mgieł, lodowców i zielonych zboczy fiordów, w sercu dawnej kopalni oliwinu, bije dziś cyfrowe serce Skandynawii – Lefdal Mine Data Center, podziemna twierdza danych. Miałam przyjemność zwiedzić tę twierdzę dzięki AMD. To firma, której procesory są kluczowymi elementami infrastruktury obliczeniowej Olivii – niewielkiego, choć potężnego superkomputera. Na styku przyrody i techniki Dostanie się w okolice miasteczka Nordfjordeid, znajdującego się około 400 kilometrów na północ od Bergen i ok. 600 km od Oslo, nie jest proste. Można tam dolecieć niewielkim samolotem, który funkcjonuje jako latający autobus. Lot z Oslo trwa około półtorej godziny, ale widok lodowców i poszarpanych wodą skał sprawia, że czas mija bardzo szybko. Odległość między lotniskiem a miasteczkiem nie jest duża, ale trzeba przepłynąć promem przez szeroką zatokę. Tym, co poza zachwycającą przyrodą zwróciło moją uwagę, była absolutna cisza. Pracujące tam promy są elektryczne i niemal bezgłośne. Można stać na pokładzie i mieć wrażenie, że płynie się poprzez ten wyludniony teren tratwą. Na tamtym obszarze wszystko zasilane jest energią elektryczną. Elektrownie wodne oraz turbiny wiatrowe dają tak dużo czystej i taniej energii, że spalanie paliw kopalnych po prostu się nie opłaca. Właśnie ten naddatek czystej energii był jednym z powodów usytuowania na tym terenie centrum danych. Dwa kolejne powody również wiążą się naturalnymi walorami fiordów. Ale o tym za chwilę. Krasnoludy i twierdza IT Gdyby nie to, że na teren Lefdal Mine Data Center przywieziono mnie busem wraz z międzynarodową grupą dziennikarzy, z pewnością nie zwróciłabym na to miejsce najmniejszej uwagi. Szary, betonowy płot i stróżówka, za nimi wielkie maszyny, jakie widuje się zwykle na ogromnych budowach. Dalej szerokie, wykute w skale wejście, a raczej wjazd do kopalni. Zjechaliśmy kilkadziesiąt metrów w dół, przemieszczając się kopalnianymi serpentynami, by zatrzymać się w środku długiego na kilkaset metrów i szerokiego na ponad 30 metrów podziemnego korytarza. Po jego obu stronach wykute były nisze, w których światowe koncerny wykupują miejsca do budowy własnych, chronionych przed światem zewnętrznym i niepodatnych na szpiegowanie serwerowni. Jednak zanim obejrzymy te miejsca, wchodzimy do niewielkiego, lecz nowoczesnego budynku biurowo-konferencyjnego. Budynku, którego parter zajmuje Olivia. Tam Mats Andersson, piastujący stanowisko dyrektora handlowego Lefdal Mine Data Center opowiada, dlaczego kopalnia oliwinu jest znakomitym miejscem do zbudowania centrum danych. – Kopalnia przestała działać kilkanaście lat temu. Wiele tego typu miejsc jest porzucanych lub zalewanych, jednak właściciele terenu mieli inny pomysł. Chciał stworzyć najbardziej wzorcowe, maksymalnie ekologiczne miejsce wpisujące się w rozwój nowych technologii – wyjaśnia. Pięć poziomów wtajemniczenia Głównym właścicielem LMD jest Columbia Threadneedle European Sustainable Infrastructure Fund (ESIF). Jest to fundusz typu open-ended, evergreen, czyli bez stałego terminu zakończenia. ESIF inwestuje w europejskie aktywa infrastrukturalne, stawiając szczególnie na projekty związane ze zrównoważonym rozwojem (energia odnawialna, telekomunikacja, infrastruktura cyfrowa itp.) Dawna kopalnia oliwinu wpisała się w to idealnie. – Kopalnia ma długość 500 metrów i szerokość około 350 metrów. W dodatku ma to wszystko niejako pięciokrotnie, ponieważ schodzi w dół na tyle głęboko, że mamy do dyspozycji pięć poziomów. Na razie wypełniany poziomy drugi i trzeci, ale mamy potencjał na znacznie więcej – twierdzi Andresson. Ogromne serwerownie umieszczane są w kopalnianych niszach w specjalnych kontenerach. Konstrukcje zostały zaprojektowane tak, by w razie konieczności móc usunąć wybrany kontener lub zastąpić go innym, bez wpływu na pozostałą infrastrukturę. W pewnym sensie kopalniane korytarzy przypominają wielkie porty handlowe, na terenie których stoją poustawiane w słupki olbrzymie kontenery z całego świata. Centrum o zerowej emisji Energia do ich zasilania pochodzi wiatru i wody. Jak wspominałam, na tamtym niezbyt gęsto zamieszkałym obszarze energii z zielonych źródeł jest więcej, niż można zużyć. Ale co z chłodzeniem? W końcu ono pochłania dodatkową energię i nie jest obojętne dla środowiska? W LMD zastosowano pozornie proste, choć dobrze przemyślane rozwiązanie: serwery chłodzi zimna woda z fiordów. Ta wpływająca do obiegu chłodzącego ma zaledwie kilka stopni Celsjusza. W trakcie odbierania ciepła z kolejnych urządzeń ociepla się do około 20 stopni. LMD chwali się, że dzięki energii odnawialnej i wodzie pozyskanej z fiordów emisje CO2 do atmosfery są bliskie zeru. Jednak co się dzieje z podgrzaną wodą? – Podpisaliśmy umowę z pobliską hodowlą łososi. Budujemy specjalny, wykonany z oliwinu rurociąg, którym ogrzana przez nasze maszyny woda będzie transportowana do hodowli, co pozwoli lepiej rozwijać się rybom. W przyszłości, gdy serwerownie będą się rozrastać, chcemy również przekazywać tę wodę do stawów hodowlanych dla ryb bardziej ciepłolubnych – wyjaśnia ekspert. Mamy więc serwerownię w kopalni oliwinu, rurociąg z oliwinu. Czas przejść do Olivii – superkomputera w kilku małych szafach. Niepozorny i wielki zarazem Olivia łączy moc AMD i HPE. Ten superkomputer o mocy obliczeniowej sięgającej 13,2 petaflopa ma służyć norweskiej nauce, technologii i gospodarce. Olivia została skonstruowana przez firmę Hewlett Packard Enterprise (HPE) i korzysta z architektury HPE Cray Supercomputing EX – tej samej, która stanowi podstawę najpotężniejszych superkomputerów świata. Całość napędzają 504 procesory AMD EPYC „Turin” o sumarycznej liczbie aż 64 512 rdzeni. Pod względem mocy obliczeniowej Olivia jest 17 razy szybsza od poprzedniego norweskiego superkomputera Betzy. Jej główne zadanie? Rozwój sztucznej inteligencji i badania nad klimatem Ziemi od zarania jej dziejów po predykcje zmian w kolejnych wiekach i tysiącleciach. Cała moc Olivii mieści się w szafie mniejszej niż przeciętna garderoba. Ta miniaturyzacja budzi szacunek i przypomina chwilę, w której pierwsze, wielkie na całe hale komputery zaczęły ustępować miejsca komputerom osobistym. A chociaż jeszcze wiele wody z fiordów upłynie nim moc Olivii można będzie zamknąć w urządzeniu wielkości laptopa, zdaje się, że postawiono w tym kierunku już pierwszy krok. Z wizyty pozostała mi jedna refleksja – nie sądziłam, że ultranowoczesną technologię można tak bezproblemowo i bezkonfliktowo połączyć z potężną i pradawną naturą. Ale jeśli w takim kierunku miałby iść rozwój, to może jednak uda się nam żyć w zaawansowanych technicznie świecie głęboko zanurzonym w oszałamiająco pięknej przyrodzie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To koniec komputerowej myszki? Japończycy uważają, że kontrolerami przyszłości są pierścienie
Mysz komputerowa towarzyszy technologii niemalże od jej zarania – trudno wyobrazić sobie bez niej komputer czy nawet laptopa. Precyzyjna i intuicyjna, nigdy nie znalazła sobie godnego konkurenta. Według japońskich naukowców może się to zmienić za pomocą kontrolerów pierścieniowych. Czy czeka nas rewolucja?
Alternatywy dla komputerowej myszki nigdy nie stały się tak samo popularne, jak elektroniczny gryzoń towarzyszący pierwszym komputerom. Naukowcy z Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Tokijskiego twierdzą, że może się to zmienić – wszystko dzięki opracowaniu przez nich urządzenia picoRing, bezprzewodowego kontrolera pierścieniowego o ultraniskim zużyciu energii. Kontroler noszony na palcu Urządzenie, które miałoby wyprzeć mysz komputerową, musiałoby być jeszcze bardziej intuicyjne i wygodniejsze niż obecne kontrolery. Naukowcy od dawna marzyli o stworzeniu sprzętu, który można mieć zawsze przy sobie i za jego pomocą sterować najbliższą elektroniką. Ta potrzeba stała się jeszcze bardziej paląca podczas dynamicznego rozwoju technologii AR (rozszerzonej rzeczywistości), np. specjalnych okularów czy gogli. Sama koncepcja pierścienia, za pomocą którego można kontrolować urządzenia elektroniczne, nie jest nowa. Takie już istnieją, ale mają pewne wykluczające je z użycia wady – rozmiar, wagę i przede wszystkim zużycie baterii. Działają zbyt krótko, by być funkcjonalne. Japońscy naukowcy wykorzystali nowatorską metodę, która rozwiązuje wiele z tych problemów. Nowy sposób na długą pracę na baterii Obecne na rynku inteligentne pierścienie pochłaniają zbyt dużo energii jak na swój niewielki rozmiar. Badaczom udało się opracować system, który zużywa setki razy mniej energii niż do tej pory. Wprowadzili do zestawu z pierścieniem opaskę przypominającą zegarek, która działała jako przekaźnik sygnału między kontrolerem a urządzeniem docelowym, np. okularami AR. Dzięki temu można było wykorzystać lżejsze, mniej skomplikowane i mniej energochłonne komponenty w samym pierścieniu. Znane technologie, takie jak Bluetooth czy pasywne NFC, nie wystarczyły – trzeba było wymyślić coś innego. Swoje rozwiązanie badacze oparli na półpasywnej telemetrii indukcyjnej. Wykorzystuje ona cewkę z drutu zawierającą rozproszone kondensatory do wysyłania i odbierania sygnału. Dzięki temu zapewnili sobie darmowy wzrost mocy bez potrzeby użycia wzmacniacza sygnału, a cały pierścień picoRing waży zaledwie… 5 gramów. Do czego przyda się picoRing? – Technologia „noszona”, dzięki swojej zwiększonej trwałości, może stać się teraz bardziej powszechna. Oferuje ona również nowy, intuicyjny sposób interakcji z AR. Zapewnia bardziej dyskretną kontrolę: wszystko po to, by być mniej widoczną w przestrzeni publicznej. Jest też wygodniejsza dzięki swojej kompaktowej konstrukcji – opowiada Ryo Takahashi z Wydziału Elektrotechniki Uniwersytetu Tokijskiego, jeden z autorów prototypu. Zwraca także uwagę, że ich urządzenie może łączyć wygodne kontrolowanie elektroniki z właściwościami medycznymi. Pierścień ma bliski kontakt ze skórą, co ułatwia mu monitorowanie stanu zdrowia. Chociaż do typowej pracy biurowej, która związana jest często z wieloma otwartymi na ekranie komputerów plikami czy arkuszami, wciąż lepiej sprawdza się myszka, to inteligentne pierścienie kontrolujące mogą stać się przyszłością wielu technologii. Być może niedługo będziemy nosić je wszyscy – już teraz tzw. smart ringi stają coraz bardziej popularne. Jeśli nawet nie wyprą standardowej myszki, to nowatorskie podejście do długości pracy na baterii z pewnością sprawdzi się także w innych urządzeniach. Źródło: ACM Digital Library Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy wynalazek podbija sieć. Dzięki niemu góry stają się dostępne dla każdego
Dla wielu osób górskie szlaki pozostają nieosiągalne ze względu na wymagające podejścia i fizyczne ograniczenia. Teraz jednak innowacja z Chin może to zmienić. Robotyczne egzoszkielety pozwalają pokonywać strome wzniesienia z lekkością, jakiej dotąd nie dawały żadne tradycyjne rozwiązania.
Wspinaczka górska od zawsze była synonimem wysiłku, determinacji i fizycznego wyzwania. Strome podejścia, nierówny teren i rozrzedzone powietrze sprawiają, że nawet doświadczeni turyści muszą mierzyć się z granicami własnej wytrzymałości. Teraz jednak technologia wkracza tam, gdzie dotąd liczyła się jedynie siła ludzkich mięśni. W Chinach działają już robotyczne egzoszkielety, które wspierają wspinaczy w pokonywaniu górskich szlaków, odciążając ich ciało i umożliwiając zdobywanie szczytów. Sztuczna inteligencja wspiera wspinaczy Jak podawała agencja prasowa Xinhua, już 29 stycznia (czyli w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku) na słynnej górze Tai (Taishan) w prowincji Shandong zadebiutowało dziesięć egzoszkieletów zasilanych sztuczną inteligencją. W ramach tygodniowego programu pilotażowego ponad 200 turystów miało okazję przetestować urządzenie, płacąc od 60 do 80 juanów (czyli około 8–11 dolarów) za jedno użycie. Projekt na tyle przypadł im do gustu, że wszedł do użytku w różnych miejscach turystycznych w Chinach. Przyrząd to owoc współpracy Taishan Cultural Tourism Group oraz firmy Kenqing Technology z siedzibą w Shenzhen. Lekki egzoszkielet, ważący zaledwie 1,8 kilograma, mocowany jest w okolicy talii i ud użytkownika. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, potrafi rozpoznawać rytm i kierunek ruchu, a następnie dostosowywać poziom wsparcia, by odciążać nogi i wspomagać wspinaczkę. Jak tłumaczą przedstawiciele Kenqing Technology, urządzenie „zapewnia zsynchronizowaną pomoc”, reagując na każdy krok użytkownika w czasie rzeczywistym. Wiadomo, że egzoszkielet zasilany jest dwiema bateriami, które wystarczają na około pięć godzin pracy, czyli niemal tyle, ile zajmuje przeciętnemu turyście wejście na szczyt góry Tai. – Dzięki temu więcej osób będzie mogło wybrać się na pieszą wędrówkę i podziwiać krajobraz bez nadmiernego wysiłku – tłumaczył Wang Houzhe, zastępca sekretarza Komitetu Partii Grupy Turystyki Kulturalnej Taishan, cytowany przez chińskie media państwowe. Technologia z Chin zachwyciła internautów W ostatnich dniach temat robotycznych egzoszkieletów zdobył ogromną popularność w mediach społecznościowych – głównie za sprawą filmów opublikowanych przez amerykańskiego podróżnika Christiana Grossi'ego. Na nagraniach z Parku Narodowego Zhangjiajie pokazał on, jak przygotowuje się do korzystania z tzw. robotycznych nóg, a także wyjaśnił zasady ich działania, sposób użytkowania oraz koszty. Zdradził, że urządzenia te można wynająć na miejscu za około 22 dolary, natomiast zakup własnego egzemplarza to wydatek rzędu 950 dolarów. „Te robotyczne nogi są niesamowite – można regulować poziom mocy, a czasami w ogóle nie czuje się, że się idzie” – pisał na Instagramie. Publikacje podróżnika szybko stały się viralem i wywołały falę komentarzy z całego świata. Internauci zwracali uwagę na przystępność cenową chińskich technologii oraz ich potencjał w codziennym życiu. Czytamy: „Jedną z rzeczy, które lubię w Chinach, jest to, że technologia jest tam tańsza i łatwiejsza do przetestowania niż na Zachodzie”, „Zdecydowanie chciałbym kupić to dla mojej mamy, która ma problemy z chodzeniem” czy „Niedawno podróżowałem po Chinach i niektórzy uczestnicy naszej wycieczki z nich korzystali. Są naprawdę niezwykłe”. Nie zabrakło też głosów podkreślających przewagę Chin w rozwoju nowoczesnych rozwiązań: „Wkrótce Stany Zjednoczone będą musiały przyznać, że to Chiny są dziś najbardziej zaawansowanym technologicznie krajem”. Egzoszkielety jako pomoc dla seniorów Jak wyjaśnił Wang Houzhe, zastępca prezesa Taishan Cultural Tourism Group, pomysł wprowadzenia egzoszkieletów zrodził się z potrzeby umożliwienia osobom starszym pełnego doświadczenia wędrówki po górze Tai. Wielu seniorów marzyło o tym, by zobaczyć szczyt, lecz ograniczenia fizyczne często zmuszały ich do korzystania z kolejki linowej.– Niektórzy starsi turyści chcieli podziwiać widoki po drodze, ale siedzenie w kolejce ograniczało im widoczność. Dzięki tym urządzeniom mogą naprawdę poczuć radość wspinaczki – podkreślił. Innowacja szybko stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o możliwościach wykorzystania egzoszkieletów w sektorze opieki nad seniorami. Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań współczesnych Chin – pod koniec 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 22% populacji, czyli około 310 milionów ludzi, a według prognoz do 2035 roku liczba ta wzrośnie do ponad 400 milionów, co odpowiada niemal jednej trzeciej mieszkańców kraju. W odpowiedzi na te zmiany demograficzne firma Kenqing Technology rozpoczęła produkcję lżejszego modelu egzoszkieletu zaprojektowanego specjalnie dla seniorów. Urządzenie ma wykorzystywać zaawansowane czujniki i systemy sterowania ruchem, które będą wspierać użytkowników podczas chodzenia, biegania i wchodzenia po schodach. Jak zapowiedział dyrektor generalny firmy, Yu Yunbo, rozwiązanie ma znaleźć zastosowanie nie tylko w turystyce, ale także w rehabilitacji i codziennej opiece nad osobami starszymi, które zmagają się z ograniczoną mobilnością. Źródła: CNN, Xinhua, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Energia z kurzego pierza – czy to przyszłość technologii wodorowych?
Ogniwa paliwowe z nowym rodzajem ekologicznej membrany. To pomysł międzynarodowego zespołu naukowców na wykorzystanie kurzego pierza – odpadu w przemyśle produkcji żywności.
Spis treści: Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? Kurze pióra zamiast toksycznych chemikaliów? Naukowcy pokazują, że odpady z przemysłu drobiowego mogą zyskać drugie życie – i to w zaskakująco nowoczesnej roli. Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Na Ziemi jest już 8 mld i 24 mln ludzi – podaje dzisiaj strona worldometers.info. Wydawałoby się, że to ogromnie dużo, prawda? Jednak jeszcze więcej jest na planecie zwierząt, które hodujemy na żywność. Wśród nich na pierwszym miejscu znajdują się kurczaki. W tej chwili to najliczniejsze zwierzęta, jakie żyją na Ziemi. Według danych World Animal Foundation, już w 1990 roku liczba kurczaków na całym globie przekraczała 10 mld. Wielkość ta rosła z roku na rok, przyśpieszając w XXI wieku. Obecnie jest aż trzykrotnie wyższa i przekracza 34 mld. Czyli na jednego człowieka przypadają aż cztery kurczaki. Krajem, gdzie hoduje się najwięcej kurczaków, są Stany Zjednoczone. Na całym świecie w tym roku zostanie wyprodukowanych 103,4 mln ton kurzego mięsa – podaje portal statista.com. Tak gigantyczny przemysł generuje mnóstwo odpadów i produktów ubocznych. Jednym z nich są pióra, pozostałe po uboju drobiu. Co roku spopiela się ich aż 40 mln ton. W procesie tym do atmosfery uwalniane są ogromne ilości dwutlenku węgla, a także toksyczne związki, takie jak dwutlenek siarki. Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić A gdyby tak – zamiast je spalać – wykorzystać kurze pióra do czegoś pożytecznego? Na pomysł, jak to zrobić, wpadli naukowcy z Politechniki Federalnej w Zurychu i Nanyang Technological University Singapore. Badacze ci opracowali przyjazny dla środowiska proces produkcji prądu z wykorzystaniem kurzych piór. Proces ten polega na usprawnieniu ogniw paliwowych. Ogniwa paliwowe produkują czysty prąd z wodoru i tlenu (to ogniwa wodorowe). Nie emitują CO2, a produktem końcowym jest głównie para wodna. Sercem ogniw jest półprzepuszczalna membrana. Zatrzymuje ona elektrony, które kierowane są do zewnętrznego obwodu. Ostatecznie płyną od anody do katody, czyli powstaje prąd. Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Problemem jest właśnie membrana. Obecnie wytwarza się ją z toksycznych chemikaliów, drogich i nierozkładających się w środowisku. Pomysł naukowców polega na tym, by zastąpić ją zupełnie nowym rodzajem ekologicznej membrany, wytwarzanej właśnie z kurzych piór. Składają się one aż w 90 proc. z keratyny, czyli białka, które buduje również nasze włosy. Naukowcy wymyślili, jak ekstrahować keratynę z kurzych piór. A następnie jak – na drodze procesów chemicznych – zbudować z niej ultracienkie włókienka. Z nich na koniec powstawałaby membrana do ogniw paliwowych. Jak oszacowali naukowcy, jej wytworzenie w laboratorium było trzy razy tańsze niż produkcja tradycyjnych membran. Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? – Poświęciłem wiele lat badaniu, jak odpady z produkcji żywności można by wykorzystać do produkcji energii odnawialnej – mówi Raffaele Mezzenga z Politechniki Federalnej w Zurychu, cytowany przez phys.org. – Nasze ostatnie osiągniecie zamyka obieg. Bierzemy substancję, która podczas spalania emituje dwutlenek węgla i gazy toksyczne, i używamy jej w innym procesie. W rezultacie dzięki naszej nowej technologii nie tylko zastępujemy toksyczne substancje naturalną, ale również zapobiegamy emisji CO2 – mówi Mezzenga. Jego zdaniem membrany można będzie wykorzystać jeszcze w inny sposób – do produkcji wodoru. Jak zauważa naukowiec, co prawda Wszechświat jest go pełen, ale za to na Ziemi czysty wodór prawie nie występuje. Produkujemy go, rozkładając wodę na pierwiastki składowe, co wymaga dużo energii. Zdaniem badaczy, w tym procesie również da się wykorzystać nową membranę. Użycie jej czyniłoby produkcję wodoru z wody bardziej efektywną. W następnym kroku badacze chcą sprawdzić, jak wytrzymała jest ich membrana. Oraz – gdyby była taka potrzeba – jak ją wzmocnić. Źródła: wordometers.info, phys.org, statista.com, ACS Applied Materials & Interfaces, World Animal Foundation. Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najwyższy most na świecie otwarty. Jak wygląda trasa zawieszona na 625 metrach?
Od teraz mieszkańcy chińskiej prowincji Kuejczou będą mogli skrócić sobie drogę z dwóch godzin do niespełna dwóch minut. Wszystko za sprawą Huajiang Canyon Bridge – najwyższego mostu drogowego na świecie. Konstrukcja pobiła dotychczasowego rekordzistę o ok. 60 metrów.
Do tej pory tytuł najwyższego mostu drogowego na świecie dzierżył sąsiad nowopowstałej przeprawy – Beipanjiang Bridge. To, że dotychczasowy czempion znajdował się jedynie 200 kilometrów od nowego mostu, nie może dziwić. Prowincja Kuejczou nazywana jest potocznie „królestwem mostów”. To właśnie tam znajduje się około połowa ze stu najwyższych mostów świata. Jak wygląda most? Huajiang Canyon Bridge został rozwieszony nad kanionem rzeki Beipan. Wysokość pomiędzy drogą a dnem doliny wynosi aż 625 metry. To ponad dwa razy więcej niż wysokość warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki ustawionego jeden na drugim. Cała długość mostu wynosi 2890 metrów, z czego 1420 to odcinek wiszący nad kanionem. Budowa konstrukcji trwała ponad trzy lata, co stanowi dobry wynik jak na tak wymagające środowisko pracy. Dodatkowo budowniczowie postawili sobie za cel minimalną ingerencję w krajobraz chińskich gór. W tym celu zastosowano technologię „zero wykopów”, dzięki której górski pejzaż nie uległ znacznemu przekształceniu. Pozostaje jednak pytanie, czy ta technika budowy jest rzeczywistą troską o ekologię, czy jedynie PR-ową zagrywką chińskiego rządu. Jak most skróci podróżowanie? Konstrukcji nie można jednak, póki co, odmówić społecznego wpływu. Przed powstaniem mostu, przejście lub dojazd między stronami kanionu wymagał około dwóch godzin. To wydłużało nie tylko samo podróżowanie, ale i transport towarów przewożonych pomiędzy miastami z obu brzegów doliny. Dzięki nowemu mostowi, ten sam odcinek będzie można przebyć w zaledwie dwie minuty. Szefowa prowincjonalnego departamentu transportu w Kuejczou, Zhang Yin, nie kryje entuzjazmu spowodowanego nową inwestycją. Mówi o „ogromnej poprawie warunków komunikacyjnych” oraz o „nowym impulsie dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionu”. Nie można więc zaprzeczyć temu, że most na zawsze odmieni nie tylko okoliczny krajobraz, ale również usprawni podróżowanie lokalnej ludności. Najwyższe mosty na świecie Chociaż Huajiang jest najwyższym mostem pod względem wysokości, to konstrukcją o największej wysokości własnej pozostaje most Millau we Francji (343 m wysokości struktury). Oznacza to, że chiński rekordzista jest najwyższy, jeśli mierzymy odległość pomiędzy trasą mostu a dnem doliny, nad którą został przerzucony. Francuska konstrukcja jest za to rekordzistką w wysokości samych pylonów podtrzymujących i stabilizujących most. Różnice wynikają z odmiennego podejścia inżynieryjnego. Most Huajiang przerzucono nad kanionem niczym zawieszoną tratwę – bez podpór sięgających dna doliny – dlatego jego rekord dotyczy wysokości prześwitu. Natomiast most Millau we Francji opiera się na wysokich pylonach zakotwiczonych w dnie doliny, a jego rekord odnosi się do wysokości samej konstrukcji. Źródła: TVN24, Channel News Asia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wielozadaniowość nie jest supermocą. Tak wykorzystują ją cyberprzestępcy
Wielozadaniowość to jedna z najczęściej wymienianych „kompetencji przyszłości”, ale może mieć ciemną stronę. Naukowcy dowiedli, że osoby działające w trybie multitaskingu są bardziej podatne na ataki phishingowe. Ich uwaga jest rozproszona, a ocena sytuacji – znacznie słabsza. Dowiedz się, dlaczego warto zwolnić.
Panuje dość powszechne przekonanie, że normą na wielu stanowiskach pracy jest dziś wielozadaniowość. Pracodawcy oczekują coraz bardziej wydajnej pracy, oczekują też wykonywania coraz większej liczby obowiązków. W konsekwencji wymusza to często tzw. multitasking, czyli wykonywanie kilku zadań na raz. Naukowcy wskazywali we wcześniejszych badaniach, że w takiej sytuacji jakość pracy spada. Okazuje się też, że pracownicy funkcjonujący w takim trybie stają się łatwiejszych celem dla cyberprzestępców. Piszą o tym badacze na łamach czasopisma „European Journal of Information Systems”. Phishing nasz powszechny Naukowcy pod kierunkiem dr. Xueconga Lu z amerykańskiego Uniwersytetu w Albany przyjrzeli się phishingowi. W ten sposób określa się cyberatak polegający na podszywaniu się przez oszustów pod zaufane instytucje, w celu uzyskania poufnych danych. Są to na przykład hasła czy numery kart kredytowych, które umożliwiają kradzież pieniędzy. Według „Forbesa” codziennie ma miejsca aż 3,4 miliarda prób ataków phishingowych. Skala problemu jest więc bardzo duża. A pomocna w takich atakach bywa też sztuczna inteligencja. – Wiele z istniejących badań zakłada, że ​​ludzie siedzą cicho i są skupieni, gdy otrzymują wiadomość phishingową. W rzeczywistości stale wykonujemy wiele zadań jednocześnie – przeskakując między wiadomościami, spotkaniami i dokumentami. Ta podzielna uwaga czyni nas bardziej podatnymi na ataki – mówi dr Lu. Obciążony umysł to doskonały cel ataku W badaniu przeprowadzonym przez zespół dr. Lu wzięło udział 1000 osób. Porównywano, w jaki sposób obciążenie naszego mózgu wpływa na wykrywanie phishingu. Oto wnioski badaczy. Wielozadaniowość i obciążenie poznawcze pogarszają wykrywanie prób cyberataków. Podzielona uwaga może „oślepić” użytkowników na ukryte zagrożenia i osłabić osąd. Uczestnicy eksperymentu, którzy wykonywali parę zadań, mieli trudności z odróżnieniem prawdziwych wiadomości od oszustw. Warto przypominać o czającym się niebezpieczeństwie w postaci phishingu w postaci krótkich komunikatów – mogą one być prezentowane automatyczne w systemie pocztowym. Sugerowana treść to: „Zachowaj ostrożność, niektóre wiadomości mogą być próbami phishingu”. Szybki zysk bywa niebezpieczny Eksperci ustalili, że użytkownicy są podatni w szczególności na mejle, które obiecują zysk – nagrody lub inne profity. Z kolei próby phishingu rzekomo ostrzegające przed karami lub blokadą konta wywoływały większą czujność. – Nasze badania pokazują, że ludzie są ostatnią linią obrony. Technologia potrafi filtrować wiele zagrożeń, ale atakujący wiedzą, że to ludzie są słabym ogniwem. Rozumiejąc, jak działa uwaga i pamięć, możemy budować inteligentniejsze systemy, które chronią użytkowników nawet wtedy, gdy nie są w pełni skoncentrowani – podkreśla dr Lu. Źródło: European Journal of Information Systems Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kanał Koryncki – przewodnik po historii, budowie i znaczeniu niezwykłej drogi wodnej w Grecji
Kanał Koryncki to sztuczna droga wodna, która przecina półwysep Peloponez, łącząc Morze Jońskie z Morzem Egejskim. Pomysł zbudowania kanału sięga starożytności, a jego realizacja nastąpiła dopiero w XIX wieku. Dzięki geotechnicznym badaniom wiemy dziś, że koryncki muł posiada wyjątkowe właściwości — wysoką sztywność i spójność wynikającą z cementacji, co pozwoliło na bezpieczne utrzymanie stromych ścian przez ponad wiek.
Spis treści: Gdzie znajduje się Kanał Koryncki i co łączy? Historia budowy Kanału Korynckiego – od starożytności po XIX wiek Parametry techniczne Kanału Korynckiego Znaczenie Kanału Korynckiego dla żeglugi Kanał Koryncki jako atrakcja turystyczna Geologia i geotechnika — muł koryncki (marl) Przyszłość i wyzwania utrzymania Kanału Korynckiego Kanał Koryncki to jeden z najbardziej fascynujących przykładów inżynierii XIX wieku — choć jego idea sięga starożytnych Greków, realizacja zakończyła się dopiero w latach 1892–1893. Wyjątkowe cechy geotechniczne regionu, szczególnie konstrukcyjne związane z konsolidacją mułu korynckiego, umożliwiły wykopanie stromych, sięgających nawet 80 metrów ścian, które są odporne na częste trzęsienia ziemi i erozję. Dzisiejszy Kanał Koryncki służy głównie mniejszym jednostkom turystycznym, choć niegdyś miał potężne znaczenie dla żeglugi europejskiej. Gdzie znajduje się Kanał Koryncki i co łączy? Kanał Koryncki przecina Przesmyk Koryncki – wąski pas lądu łączący Peloponez z Grecją kontynentalną. Co istotne, dzięki jego istnieniu Peloponez staje się de facto wyspą, oddzieloną od reszty kraju przez ten niezwykły kanał. To właśnie tu przebiega granica między dwoma ważnymi akwenami: Morzem Jońskim a Morzem Egejskim, a dokładniej – pomiędzy Zatoką Koryncką a Zatoką Sarońską. Kanał pełni strategiczną funkcję transportową, ponieważ pozwala uniknąć opływania całego półwyspu Peloponez, co oznacza oszczędność nawet 320–700 kilometrów dla jednostek morskich. Dawniej był to ogromny atut handlowy i żeglugowy, dziś zyskuje znaczenie głównie turystyczne i symboliczne, choć wciąż obsługuje ruch statków mniejszych gabarytów. Lokalizacja kanału sprawia, że jest on nie tylko skrótem na trasie morskiej między zachodnią a wschodnią Grecją, ale również geologicznie i tektonicznie interesującym miejscem. Przesmyk Koryncki leży w jednej z najbardziej aktywnych sejsmicznie stref w Europie, co miało wpływ zarówno na wybór technologii budowy, jak i późniejsze trudności związane z eksploatacją. Dzięki swojemu położeniu Kanał Koryncki stanowi także naturalną granicę geograficzną i kulturową – ten rejon od wieków oddzielał starożytny Korynt od reszty Hellady, a dziś jest punktem orientacyjnym dla podróżników, żeglarzy i turystów. Historia budowy Kanału Korynckiego – od starożytności po XIX wiek Starożytne plany i diolkos Idea przekopania Przesmyku Korynckiego sięga co najmniej VI wieku p.n.e., kiedy to rządzący Koryntem tyran Periander – jeden z tzw. siedmiu mędrców Grecji – po raz pierwszy rozważał stworzenie drogi wodnej łączącej dwa morza. Ówczesne możliwości techniczne nie pozwalały jednak na taką realizację, dlatego zastosowano inne, innowacyjne rozwiązanie. Zbudowano diolkos – specjalną kamienną drogę transportową, po której statki przeciągano na wózkach przez przesmyk. Diolkos był szeroki na około 3–4 metry, wyposażony w tory z kamiennych bloków i wykorzystywany przez setki lat, zarówno przez Greków, jak i później przez Rzymian. Był to pierwowzór systemu śluz i podnośników, który dziś moglibyśmy porównać do toru przeładunkowego. Dzięki temu rozwiązaniu możliwy był transport ładunków i statków między dwoma zatokami bez konieczności opływania całego Peloponezu. Pozostałości diolkosu są nadal widoczne w pobliżu współczesnego kanału. To jedno z najcenniejszych dziedzictw antycznej inżynierii na terenie Grecji. Rzymskie próby z czasów Nerona W 67 roku naszej ery cesarz Neron, zafascynowany hellenistyczną kulturą i wielkimi projektami infrastrukturalnymi, postanowił zrealizować wizję starożytnych Greków. W ramach uroczystej ceremonii osobiście wbił pierwszą łopatę w ziemię, inaugurując wykopy, do których zaangażowano nawet 6 tys. robotników – głównie niewolników i jeńców. Wykopano wtedy kilka kilometrów rowu, jednak prace wkrótce wstrzymano – powodem były kłopoty polityczne cesarstwa, niestabilność gospodarcza oraz wysokie koszty. Po śmierci Nerona projekt zarzucono, a miejsce pozostawało przez wieki tylko geograficznym marzeniem. Rzymska próba budowy kanału jest dziś znana głównie z relacji historycznych oraz archeologicznych pozostałości po niewielkich wykopach. Finalizacja projektu w XIX wieku Do powrotu idei przekopu doszło dopiero w drugiej połowie XIX wieku, pod wpływem sukcesu współtworzonego przez Polaków Kanału Sueskiego, który ukończono w 1869 roku. Grecja, odzyskawszy niepodległość i zmodernizowana dzięki wpływom zachodnioeuropejskim, podjęła inicjatywę realizacji projektu, który przez wieki pozostawał jedynie wizją. Początkowo zadanie powierzono francuskiemu konsorcjum, które rozpoczęło prace w 1882 roku. Problemy finansowe i trudności geologiczne sprawiły jednak, że firma się wycofała. Wówczas projekt przejął Andreas Syngros – grecki bankier i filantrop, który sfinansował dalsze prace. Dzięki jego wsparciu oraz zaangażowaniu lokalnych władz, kanał ukończono w 1893 roku. Uroczyste otwarcie nastąpiło w lipcu 1893 roku, a pełnoprawna żegluga rozpoczęła się kilka miesięcy później. Wówczas Kanał Koryncki stał się symbolem nowoczesności i technicznego postępu Grecji, a także spełnieniem wizji starożytnych cywilizacji. Parametry techniczne Kanału Korynckiego Kanał Koryncki to dzieło inżynierii o wyjątkowych proporcjach i wymaganiach technicznych. Ma długość około 6 343 metrów, czyli nieco ponad 6 kilometrów, co czyni go stosunkowo krótkim w porównaniu do innych dróg wodnych na świecie. Jednak jego znaczenie geograficzne i trudność wykonania wynikają nie z długości, lecz z jego budowy geologicznej i proporcji przekroju. Szerokość kanału to około 24,6 metra na poziomie wody, a 21,3 metra przy dnie, co czyni go wyjątkowo wąskim. Ta cecha ogranicza żeglugę do niewielkich jednostek. Głębokość kanału wynosi przeciętnie 8 metrów, co umożliwia przepływ statków o zanurzeniu do 7,3 metra, ale wyklucza większość jednostek oceanicznych. Najbardziej imponującym elementem konstrukcyjnym są jego niemal pionowe ściany, które osiągają do 90 metrów wysokości. Wykute w twardych mułach korynckich, przez ponad sto lat zachowały stabilność nawet w warunkach aktywności sejsmicznej. W historii kanału odnotowano jedynie sporadyczne osunięcia i erozję, głównie po intensywnych opadach lub trzęsieniach ziemi, co jest ewenementem w światowej skali. Ruch wodny odbywa się jednokierunkowo – każdorazowo ustala się kierunek przepływu statków, aby uniknąć kolizji w wąskiej przestrzeni. Ze względu na ograniczoną szerokość i silne prądy, większe jednostki muszą być eskortowane przez holowniki. To rozwiązanie pozwala zachować bezpieczeństwo i precyzję manewrowania. Znaczenie Kanału Korynckiego dla żeglugi Główna zaleta Kanału Korynckiego polega na drastycznym skróceniu trasy morskiej – w zależności od kursu, umożliwia oszczędność od 320 do nawet 700 kilometrów drogi wokół Peloponezu. Dla dawnych żeglarzy, żaglowców i statków handlowych był to ogromny przełom w logistyce morskiej. Współcześnie kanał utracił znaczenie komercyjne dla dużych jednostek z powodu zbyt małych wymiarów. Maksymalna szerokość statku, jaki może bezpiecznie przepłynąć, to około 17,6 metra, przy zanurzeniu do 7,3 metra. Oznacza to, że kontenerowce, tankowce i większość promów nie mogą korzystać z tej drogi wodnej. Obecnie kanał obsługuje głównie niewielkie statki turystyczne, jachty oraz jednostki pasażerskie, a roczna liczba przepływających wynosi około 11 tys. Jednak nawet dla mniejszych jednostek żeglugowych przeprawa nie jest prosta – silne prądy wodne spowodowane różnicą ciśnień między Zatoką Koryncką a Sarońską, a także wiatry tunelowe w wąskiej przestrzeni, mogą znacznie utrudnić nawigację. Mimo tych ograniczeń, Kanał Koryncki pozostaje symbolem inżynierii, historycznym szlakiem i atrakcją turystyczną, stanowiąc ważny element dziedzictwa Grecji. Kanał Koryncki jako atrakcja turystyczna Współczesna rola Kanału Korynckiego to przede wszystkim funkcja turystyczna. Rejs przez wąskie korytarze z niemal pionowymi ścianami to doświadczenie, które przyciąga rocznie tysiące odwiedzających z całego świata. Szczególnie popularny jest w sezonie wiosenno-letnim, od maja do września, kiedy pogoda sprzyja rejsom i fotografii. Rejs kanałem trwa zwykle około 60 minut, a jego koszt to 20–30 euro od osoby. Rozpoczyna się zazwyczaj w miejscowości Isthmia, skąd odpływają statki pasażerskie oferujące widoki, komentarz przewodnika oraz niepowtarzalne ujęcia stromych ścian kanału. Dla osób mniej zainteresowanych żeglugą, ale szukających mocniejszych wrażeń, dostępne są skoki na bungee z mostu nad Kanałem Korynckim. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji tego typu w Europie – skok w przepaść otoczoną ścianami o wysokości 80–90 metrów to przeżycie nie do zapomnienia. Dodatkowo w okolicy kanału znajdują się liczne punkty widokowe, kawiarnie i sklepy z pamiątkami, a spacer po okolicznych mostach pozwala na obserwację manewrów statków z niezwykłej perspektywy. Kanał można także podziwiać z licznych punktów widokowych, a jego niezwykła sceneria stała się tematem dla wielu fotografów, influencerów i filmowców. Geologia i geotechnika — muł koryncki Podłoże, przez które przebiega Kanał Koryncki, zbudowane jest z tzw. mułów korynckich, znanych także pod nazwą marl. Są to osady neogeńskie, powstałe w epoce miocenu i pliocenu – czyli w przedziale od około 23 do 2,5 milionów lat temu. Składają się one głównie z węglanu wapnia (70–77%) oraz z niewielkiej ilości minerałów ilastych i domieszek piaskowych. To, co czyni te osady wyjątkowymi, to ich naturalna cementacja – proces, w którym minerały łączą ziarna osadu, tworząc spójny i wyjątkowo sztywny materiał geotechniczny. Dzięki temu marl koryncki jest kruchy, ale bardzo wytrzymały. Takie właściwości umożliwiły wykopanie niemal pionowych ścian kanału o wysokości do 90 metrów, bez konieczności ich dodatkowego zabezpieczania przez kilkadziesiąt lat. Niewiele jest miejsc na świecie, gdzie inżynierowie mogą wykonać tego typu przekrój bez ryzyka natychmiastowych osunięć gruntu. Testy laboratoryjne prowadzone na próbkach tego materiału, tzw. testy trójosiowe, wykazały jego początkowe sprężyste zachowanie, a następnie stopniowe niszczenie spoiny, charakterystyczne dla materiałów cementowanych. W badaniach zauważono, że krzywa granicy plastyczności tego materiału ma eliptyczny kształt i przebiega wokół osi izotropowej, co oznacza, że marl koryncki ma nieliniowe, ale przewidywalne właściwości deformacyjne. Wszystko to sprawia, że muł koryncki należy do wyjątkowych formacji geotechnicznych w skali europejskiej. Jest przedmiotem licznych badań inżynieryjnych i geologicznych, które mają na celu zrozumienie jego długoterminowej stabilności i odporności na czynniki naturalne. Przyszłość i wyzwania utrzymania Kanału Korynckiego Choć Kanał Koryncki funkcjonuje już od ponad 130 lat, jego przyszłość wymaga stałego monitorowania i nakładów konserwacyjnych. Wynika to przede wszystkim z jego położenia w aktywnej strefie sejsmicznej i tektonicznej. Region Zatoki Korynckiej należy do najbardziej ruchliwych obszarów Europy — płyty tektoniczne rozchodzą się tu z prędkością ok. 15 mm rocznie. Ten ciągły ruch powoduje naprężenia w gruncie, co zwiększa ryzyko osuwisk, spękań i erozji ścian kanału. Mimo to stabilność zboczy jest zaskakująco dobra – właśnie dzięki cementowanym mułom, które zachowują zwartą strukturę nawet w trudnych warunkach sejsmicznych. Jednak coraz częściej obserwuje się lokalne deformacje – szczególnie po intensywnych opadach deszczu, które powodują infiltrację wody w głąb gruntu i mogą prowadzić do erozji wewnętrznej oraz mikroskopijnych osunięć. Równie istotnym problemem są mosty i przyczółki, które przez dziesięciolecia ulegały obciążeniom dynamicznym. Ich konstrukcje są regularnie kontrolowane, jednak naturalne starzenie się materiałów, działanie wody i ekspozycja na słońce powodują pęknięcia, szczeliny dylatacyjne i inne defekty konstrukcyjne. Aby temu przeciwdziałać, inżynierowie wdrożyli system kotew gruntowych – długich stalowych elementów wbitych w zbocza, które stabilizują grunt i przeciwdziałają osuwaniu się mas ziemnych. Dodatkowo stosuje się ciągły monitoring geodezyjny i sejsmiczny, który pozwala na szybkie wykrywanie niepokojących zmian w strukturze podłoża i konstrukcji. W najbliższych latach wyzwaniem będzie nie tylko utrzymanie kanału w bezpiecznym stanie technicznym, ale również dostosowanie go do wymogów nowoczesnej turystyki i ekologii, przy jednoczesnym zachowaniu jego historycznego charakteru. Dla Grecji kanał pozostaje ważnym symbolem inżynierskiego dziedzictwa, ale również delikatną konstrukcją wymagającą troski i inwestycji. Źródło: National Geographic Polska, Anagnostopoulos A., „Geotechnical properties of the Corinth Canal marls” Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Alberta, specjalistą od projektowania przemysłowego i technologii 3D, absolwentem Uniwersytetu we Wrocławiu. Wspólnie stworzyli udoskonaloną replikę czaszki dorosłego korytozaura. Instrumenty wyposażono w nowy interfejs, nie wymagający bezpośredniego dmuchania w „trąbkę”. Wbudowane czujniki rejestrują drgania głosu i oddechu, zamieniając je w sygnały elektryczne. Te z kolei są przekształcane w fale powietrza przechodzące przez replikę czaszki. Kamera śledzi ruch ust, co dodatkowo wpływa na barwę odgłosów. View oEmbed on the source website Międzynarodowa kariera Dinosaur Choir W 2023 r. „Dinosaur Choir” zdobył trzecie miejsce na międzynarodowym konkursie w Georgii, a później prezentowany był na konferencji muzycznej w Australii, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie. Brown planuje udostępnić plany 3D do samodzielnego druku oraz bezpłatne oprogramowanie, które umożliwi zabawę w „muzykowanie na dinozaurze” za pomocą mikrofonu i kamery. Czy instrumenty-dinozaury zagrają w orkiestrze? Artystka myśli już o kolejnych projektach, m.in. o odtworzeniu głosu nodozaura – roślinożernego dinozaura opancerzonego, którego skamieniałość odkryto w Teksasie. Jego skomplikowane kanały nosowe na pewno wygenerują zupełnie nowe brzmienia. Według Courtney Brown „Dinosaur Choir” sprawdzi się jako element orkiestry symfonicznej. Już wcześniej zestawiła swoje instrumenty z tubą czy saksofonem. Jak podkreśla, gra na tych instrumentach to doświadczenie pozwalające poczuć empatię wobec istot, które dawno wyginęły. Źródła: Phys.org, Courtney Brown Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ptaki-drony są prawdziwe? Nowe roboty wykorzystują niezwykłą mechanikę lotu
Znacie teorię spiskową o ptakach, według której te miałyby w ogóle nie istnieć i być śledzącymi ludzi dronami? Według niej pandemia COVID-19 rozpoczęła się po to, by… utrzymać ludzi w domach i wymienić w maszynach baterie. Chociaż pomysł ten budzi co najwyżej uśmiech i jest wesołą ciekawostką, to obecnie może mieć więcej wspólnego z rzeczywistością niż kiedykolwiek wcześniej.
Nowy robot stworzony przez chińskich naukowców może samodzielnie startować i latać dokładnie tak jak ptak. To duża zmiana w stosunku do poprzednich projektów, które imitowały styl poruszania się owadów i posiadały wiele ograniczeń. Czy nadciągają ptaki-drony? Roboty inspirowane biologią Większość wcześniej projektowanych robotów latających było inspirowane specyficzną kinematyką skrzydeł owadów czy kolibrów – umożliwiającą przede wszystkim zawisanie w powietrzu. W 2021 chińscy naukowcy opracowali projekt RoboFalcon, który wyposażony był w skrzydła podobne do nietoperzych. Świetnie radził sobie w pełnej prędkości, osiągając dużo większą niż maszyny „owadzie”, ale nie potrafił sam startować czy latać powoli. To musiało się zmienić. RoboFalcon 2.0 Na początku września badacze opublikowali w magazynie „Science Advances” opis nowego robota, którego ochrzcili mianem RoboFalcon 2.0. Był on ulepszeniem konstrukcji sprzed paru lat: zmodyfikowane mechanizmy łączyły trzepotanie skrzydłami, ruch wahadłowy i płynne składanie skrzydeł tak, by jeszcze lepiej naśladować sposób lotu ptaków. Zaawansowane skrzydła pozwalają robotowi nie tylko do złudzenia przypominać zwierzęta, ale przede wszystkim startować bez pomocy człowieka i utrzymywać się w powietrzu przy niższych prędkościach. Latające maszyny opanują świat? Naukowcy przeprowadzili na robotach testy w tunelach aerodynamicznych, komputerowe symulacje i eksperymenty w rzeczywistych warunkach lotu, by oszacować skalę swojego sukcesu. Okazało się, że zmniejszenie masy maszyny oraz zwiększenie skosu skrzydeł drastycznie zwiększyło siłę nośną i moment pędu. To naprawdę działa. Chociaż jest to krok (lub od razu kilka kroków) w inżynierii robotów latających opartych na biologii – między innymi dzięki pokonaniu bariery samodzielnego startu – badacze są zdania, że w przyszłości można jeszcze bardziej udoskonalić te maszyny. Przede wszystkim zależy im na wsparciu tylnego steru wymaganego do osiągania wyższych prędkości czy wprowadzeniu mechanizmu umożliwiającego zawis w powietrzu, który dla RoboFalcona 2.0 jest niemal niemożliwy. Jeszcze. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.