Boeing 747 miał wylądować w Houston. Załoga przegapiła port docelowy i poleciała dalej
Rutynowy rejs towarowy z Meksyku do Houston zakończył się niebezpiecznym incydentem. Załoga Boeinga 747 zorientowała się w sytuacji dopiero setki kilometrów od celu, gdy zapas paliwa był już alarmująco niski.
FPiloci potężnego samolotu transportowego prosili kontrolerów o skierowanie na pas lotniska w Houston. Problem w tym, że znajdowali się w rejonie Dallas, około 360 km dalej. Załoga ogłosiła stan pilności z powodu kończącego się paliwa. Maszyna bezpiecznie wylądowała, ale sprawa rodzi pytanie: jak współczesny samolot mógł polecieć do niewłaściwego miasta? Mimo podobnych, szeroko komentowanych incydentów latanie samolotem jest dziś statystycznie bezpieczniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Boeing 747 miał lecieć do Houston. Znalazł się nad Dallas Do zdarzenia doszło we wtorek, 4 sierpnia 2026 roku, podczas lotu cargo Silk Way West Airlines 7L5722. Boeing 747-8F wystartował z międzynarodowego portu lotniczego Felipe Ángeles, obsługującego aglomerację miasta Meksyk. Jego planowanym celem było lotnisko George Bush Intercontinental w Houston. Przebieg lotu wyglądał jednak zupełnie inaczej. Zamiast skierować się w stronę Houston, samolot dotarł nad rejon Dallas. Oba miasta dzieli w linii prostej około 360 km. O skali problemu świadczy opublikowane w sieci nagranie rozmowy załogi z amerykańskimi kontrolerami ruchu lotniczego. Piloci wciąż prosili o wektory, czyli instrukcje dotyczące kierunku lotu, prowadzące do pasa 26R w Houston. Kontroler musiał uświadomić im, że nie znajdują się nawet w pobliżu docelowego portu. – Nie jest pan teraz nawet w pobliżu Houston – odpowiedział pilotowi kontroler. Dodał, że maszyna znajduje się kilkaset mil od celu, po czym zapytał o ilość pozostałego paliwa. „Pan-Pan”. Załoga zgłosiła niebezpiecznie niski poziom paliwa Według relacji opartych na nagraniu łączności radiowej załoga podała, że w zbiornikach pozostało około 6 tys. funtów paliwa, czyli niespełna 2,8 tony. Miało to wystarczyć na mniej więcej 30 minut lotu. W przypadku ciężkiego, czterosilnikowego Boeinga 747 był to zapas niewystarczający, aby bezpiecznie pokonać drogę do Houston i zachować wymagane rezerwy. Piloci trzykrotnie wypowiedzieli formułę „Pan-Pan”, informując kontrolę lotów, że kończy im się paliwo. „Pan-Pan” oznacza stan pilności wymagający szybkiej pomocy kontrolerów, ale – w odróżnieniu od wezwania „Mayday” – nie musi jeszcze wskazywać na bezpośrednie i poważne zagrożenie życia. W lotnictwie niski poziom paliwa traktuje się jednak wyjątkowo poważnie, ponieważ sytuacja może szybko przerodzić się w stan krytyczny. Kontrolerzy uznali, że Boeing nie może kontynuować lotu do Houston. Samolot skierowano na lotnisko Dallas–Fort Worth, gdzie otrzymał pierwszeństwo podczas podejścia. Maszyna bezpiecznie wylądowała na pasie 18R. Nie odnotowano obrażeń ani uszkodzeń samolotu. Po uzupełnieniu paliwa Boeing miał kontynuować podróż do właściwego celu bez potrzeby awaryjnego lądowania. Jak piloci mogli pomylić Houston z Dallas? Na razie nie ma oficjalnego raportu wyjaśniającego przyczyny zdarzenia. Nie wiadomo więc, czy źródłem problemu był błąd podczas wprowadzania trasy do komputera pokładowego, nieprawidłowy plan lotu, nieporozumienie komunikacyjne czy seria kilku pomyłek. Dostępne informacje pochodzą przede wszystkim z rejestrów lotu i nagrania rozmów między załogą a kontrolerami. Dopóki sprawy nie zbadają przewoźnik lub właściwe organy, nie można jednoznacznie przesądzać, kto i na jakim etapie popełnił błąd. Współczesne samoloty poruszają się zgodnie z zaprogramowanym planem, ale ich położenie powinno być stale kontrolowane przez pilotów i służby naziemne. Załoga ma do dyspozycji m.in. system zarządzania lotem, wskazania GPS, mapy nawigacyjne, radiopomoce i komunikaty kontroli ruchu. Samo istnienie zaawansowanej automatyki nie wyklucza jednak błędu człowieka. Jeżeli do systemu wprowadzono niewłaściwy punkt docelowy, a informacja ta nie została wychwycona podczas wzajemnej kontroli, samolot może bardzo precyzyjnie wykonać błędne polecenie. Czy samoloty wcześniej lądowały na niewłaściwych lotniskach? Takie sytuacje są rzadkie, ale zdarzały się również liniom wykonującym regularne loty pasażerskie i towarowe. Amerykańska Narodowa Rada Bezpieczeństwa Transportu (NTSB) wydała nawet specjalny alert dotyczący lądowania na niewłaściwych lotniskach. Jednym z najbardziej znanych przypadków było zdarzenie z listopada 2013 roku. Boeing 747 Dreamlifter linii Atlas Air miał wylądować w bazie McConnell Air Force Base w Wichita. Załoga pomyliła jednak lotniska i posadziła gigantyczną maszynę na pasie portu Colonel James Jabara, położonego około 14 km od właściwego celu. Pas Jabara Airport liczył około 1,86 km, podczas gdy pas, na którym Boeing miał wylądować, miał ponad 3,6 km. Mimo obaw Dreamlifter następnego dnia bezpiecznie wystartował z krótszej drogi startowej. Zaledwie dwa miesiące później, w styczniu 2014 roku, Boeing 737 linii Southwest Airlines lecący z Chicago do Branson w stanie Missouri wylądował na niewłaściwym lotnisku. Piloci wybrali port M. Graham Clark Downtown, położony około 10 km od celu. Tamtejszy pas miał tylko 1139 m – niemal o połowę mniej niż droga startowa właściwego lotniska. Piloci musieli bardzo mocno hamować i zatrzymali samolot kilkadziesiąt metrów przed końcem nawierzchni. Na pokładzie było 124 pasażerów i siedmiu członków załogi. Nikomu nic się nie stało. W lipcu 2016 roku Airbus A320 linii Delta, lecący do Rapid City w Dakocie Południowej, wylądował w bazie wojskowej Ellsworth, położonej kilkanaście kilometrów od cywilnego portu docelowego. Do zdarzenia doszło nocą, a oświetlenie pasa bazy wojskowej nie było w pełni włączone. Dlaczego dochodzi do pomyłek podczas lądowania? Analizy NTSB wskazują, że ryzyko rośnie podczas podejść wykonywanych nocą, przy dobrej pogodzie i z wykorzystaniem kontaktu wzrokowego z lotniskiem. Jeżeli w pobliżu znajduje się inny, podobnie położony pas, załoga może błędnie uznać go za cel. Do pomyłki mogą się przyczynić: niewystarczające sprawdzanie położenia na przyrządach, zbyt wczesne skoncentrowanie uwagi na lotnisku dostrzeżonym przez okno, podobne położenie i układ pasów, noc, zmęczenie i duże obciążenie pracą, nieprecyzyjna komunikacja z kontrolerami, błędne dane wprowadzone do systemu nawigacyjnego. NTSB zaleca, aby piloci aż do lądowania porównywali obraz za oknem ze wskazaniami urządzeń nawigacyjnych, sprawdzali identyfikator lotniska i pasa oraz kontrolowali odległość od celu. Incydent z samolotem Silk Way West różni się od wymienionych zdarzeń: Boeing nie wylądował przypadkowo na niewłaściwym lotnisku. Załoga znalazła się w rejonie niewłaściwego miasta, a kontrolerzy skierowali ją na najbliższy port zdolny bezpiecznie przyjąć ciężką maszynę. Źródło: NTSB – „Landing at the Wrong Airport” Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Klimatyczny kryzys energetyczny wstrząsa Europą. Polska sięga po wyjątkową procedurę
Fale upałów i susze przestają być wyzwaniem tylko ekologicznym – stają się zagrożeniem dla stabilności energetycznej Europy. Rekordowe zapotrzebowanie na prąd zderza się ze spadkiem poziomu wód w kluczowych rzekach i brakuje wody do chłodzenia elektrowni. Europa znalazła się bez wątpienia w punkcie zwrotnym, ale Polska jest dobrze przygotowana, choć nie obyło się bez wyjątkowych procedur.
Wysychające koryta wielkich rzek ograniczają pracę wielu elektrowni, także w Polsce. Rośnie ryzyko wystąpienia niedoborów prądu i konieczności wprowadzenia przerw w jego dostawach – choć nie rozkłada się ono w Europie równo. Różne kraje radzą sobie w różny sposób, m.in. kupując energię za granicą, zmieniając zarządzanie siecią energetyczną oraz stopniowo przebudowując swój miks energetyczny. Wysychające rzeki i rekordowe zapotrzebowanie na prąd Tegoroczne lato przynosi Europie falę bezprecedensowych temperatur. Upalne dni i tropikalne noce zmuszają miliony gospodarstw domowych i firm do intensywnego korzystania z klimatyzacji, co generuje gwałtowny wzrost zużycia energii elektrycznej. Z drugiej strony postępująca susza hydrologiczna, której nie były już w stanie zatrzymać opady deszczu np. w Polsce, doprowadziła do spadku poziomu wód w kluczowych wielkich rzekach Europy. Niezbędnej do chłodzenia elektrowni wody zaczyna brakować, co w ostatnich dniach odczuły szczególnie Węgry i Rumunia. Elektrownia jądrowa Paks na Węgrzech, odpowiadająca za niemal połowę krajowej produkcji prądu, znalazła się o krok od całkowitego wyłączenia z powodu rekordowo niskiego poziomu wód Dunaju. W Rumunii, także na Dunaju, przeprowadzono kontrolowane detonacje, aby zwiększyć dopływ wody do elektrowni Cernavodă. Sytuację odczuła również Mołdawia, w której spadek produkcji prądu, wysokie temperatury i ograniczone możliwości importu z sąsiednich krajów, zmusiły władze do zapowiedzi czasowych przerw w dostawach prądu. Wydarzenia te pokazują, jak splot pogodowych ekstremów w krótkim czasie może zagrozić stabilności energetycznej całych państw. Polska ogranicza moc elektrowni i wprowadza okres przywołania Na tle tej trudnej sytuacji polski system elektroenergetyczny wykazał się wysokim poziomem odporności, choć nie obyło się bez wprowadzenia wyjątkowych procedur. Niski stan wody w Wiśle wymusił ograniczenie mocy w bloku elektrowni Kozienice i Połaniec, chłodzonych wodą z rzeki. Wisła bije rekordy stanu wody już niemal co roku. Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) uruchomiły procedurę tzw. okresów przywołania, obowiązującą we wtorek 4 sierpnia 2026, wieczorem. Polega ona na tym, że wszystkie podmioty, które są objęte obowiązkami mocowymi wynikającymi z umów zawartych na rynku mocy muszą je zrealizować, czyli we wskazanym okresie dostarczyć odpowiednią moc do systemu. Z kolei odbiorcy objęci umowami mocowymi muszą zredukować swoje zapotrzebowanie. Taka procedura to środek zaradczy wykorzystywany, gdy dostępna dla operatora nadwyżka mocy wytwórczych ponad zapotrzebowanie odbiorców jest istotnie niższa niż wymagany, bezpieczny poziom. Okres przywołania obowiązywał między godziną 17 a 19. Jak podkreśla PSE, procedura ta nie ma wpływu na odbiorców indywidualnych i nie pociąga za sobą żadnych utrudnień dla odbiorców energii elektrycznej. Póki co Polska uniknęła wprowadzenia tzw. stopni zasilania i przerw w dostawie prądu. Aktualne informacje o pracy krajowego systemu elektroenergetycznego można śledzić w bezpłatnej aplikacji Energetyczny Kompas. Źródła: <a href="https://www.pse.pl/biuro-prasowe/aktualnosci/-/asset_publisher/fwWgbbtxcZUt/content/pse-oglosily-okresy-przywolania-na-rynku-mocy-na-4-sierpnia-br-?safeargs=696e686572697452656469726563743d66616c73652672656469726563743d68747470732533412532462532467777772e7073652e706c253246626975726f2d707261736f7765253246616b7475616c6e6f736369253346705f705f69642533443130315f494e5354414e43455f6677576762627478635a5574253236705f705f6c6966656379636c6525334430253236705f705f73746174652533446e6f726d616c253236705f705f6d6f646525334476696577253236705f705f636f6c5f6964253344636f6c756d6e2d32253236705f705f636f6c5f636f756e7425334431" target="_blank" rel="nofollow noopener">PSE, CNN, RMF24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy klimatyzacja jest szkodliwa? Nie, ale… Fakty, mity i zasady bezpiecznego użytkowania
Klimatyzacja stała się nieodłącznym elementem współczesnego życia, także w Polsce. Zapewnia ulgę w upalne dni w domach, biurach, szpitalach i samochodach. Mimo powszechności, wokół jej wpływu na organizm wciąż krąży wiele informacji częściowo lub całkiem fałszywych. Czy przebywanie w chłodzonych pomieszczeniach rzeczywiście może być szkodliwe dla zdrowia? Przyglądamy się najważniejszym faktom i mitom, aby wyjaśnić jak korzystać z chłodzenia bez ryzyka dla zdrowia.
Spis treści: Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Mikroorganizmy w klimatyzacji – od zarodników grzybów po wirusy Lekcja z historii: odkrycie bakterii Legionella pneumophila Jak bezpiecznie i zdrowo korzystać z klimatyzacji? Pytania o wpływ klimatyzacji na ludzki organizm powracają jak bumerang każdego lata. Wiele osób łączy korzystanie z niej z nawracającymi infekcjami dróg oddechowych, bólami głowy czy chronicznym zmęczeniem. W rzeczywistości to nie samo chłodzenie jest przyczyną dolegliwości, lecz błędy popełniane podczas eksploatacji urządzeń oraz zaniedbania w ich regularnym serwisowaniu. Oto kluczowe fakty, zagrożenia mikrobiologiczne oraz zasady bezpiecznej eksploatacji. Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Jeden z najpowszechniejszych mitów głosi, że zimne powietrze z klimatyzatora samo w sobie wywołuje przeziębienia. Ale niska temperatura nie jest patogenem – do infekcji potrzeba przecież chorobotwórczych mikroorganizmów. To raczej gwałtowny szok termiczny wywołany przejściem z rozgrzanego otoczenia do mocno wychłodzonego pomieszczenia osłabia mechanizmy obronne organizmu. Istotnym fizjologicznym czynnikiem jest też fakt, że schładzanie powietrza wiąże się z drastycznym obniżeniem jego wilgotności. Długotrwałe przebywanie w środowisku o niskiej wilgotności prowadzi do wysuszania błon śluzowych nosa, zatok, gardła i górnych partii oskrzeli. Wysuszone śluzówki tracą swoją naturalną barierę ochronną, która zatrzymuje drobnoustroje, co w konsekwencji ułatwia bakteriom oraz grzybom wnikanie do organizmu i zwiększa ryzyko infekcji. Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Długotrwałe przebywanie w niewłaściwie wentylowanych i klimatyzowanych obiektach może prowadzić do rozwoju tzw. syndromu chorego budynku (ang. sick building syndrome). To zespół dolegliwości, do których należą: uporczywe bóle i zawroty głowy, zatkany nos, przewlekły kaszel, podrażnienia skóry, zmęczenie oraz trudności z koncentracją. Problem ten dotyka w szczególności pracowników biur oraz dużych placówek publicznych, takich jak szpitale. Badanie przeprowadzone w Indiach w 2023 roku na grupie 400 dorosłych wykazało, że osoby pracujące codziennie w klimatyzowanych biurach częściej cierpiały na objawy syndromu chorego budynku, miały gorsze parametry wydolności płuc oraz częściej brały zwolnienia lekarskie w porównaniu z grupą nie pracującą w klimatyzacji. Przyczyną tych dolegliwości są często źle konserwowane systemy chłodzenia, które zamiast oczyszczać powietrze, rozprowadzają w nim alergeny, drobnoustroje oraz toksyczne związki chemiczne z detergentów i czynników chłodniczych, takie jak benzen, formaldehyd czy toluen. Mikroorganizmy w klimatyzacji – od zarodników grzybów po wirusy Nagromadzenie kurzu i wilgoci w instalacjach klimatyzacyjnych tworzy idealne warunki do rozwoju całej gamy mikroorganizmów. W zaniedbanych systemach stwierdzano m.in. obecność grzybów z rodzajów Aspergillus, Penicillium, Cladosporium oraz Rhizopus. Zakażenia grzybicze są szczególnie groźne dla osób o obniżonej odporności, np. pacjentów po przeszczepach, osób poddawanych dializom czy wcześniaków. Przykładem jest Aspergillus, który może wywoływać m.in. grzybicę płuc – choć należy zaznaczyć, że jest to choroba bardzo rzadka, dotykająca wyjątkowo osłabionych osób. Poza tym klimatyzacja może stanowić drogę transmisji niektórych wirusów – opisywano przypadki, w których norowirus wywołujący tzw. grypę żołądkową rozprzestrzenił się właśnie tą drogą. To także bardzo rzadkie przypadki. Podkreślmy: prawidłowo serwisowane klimatyzatory, wyposażone w sprawne i regularnie czyszczone filtry skutecznie wychwytują zanieczyszczenie i zmniejszają ilość krążących w powietrzu patogenów. Lekcja z historii: odkrycie bakterii Legionella pneumophila Najsłynniejszy epizod związany z zagrożeniami zdrowotnymi ze strony klimatyzacji rozegrał się w lipcu 1976 roku w Filadelfii. Podczas zjazdu organizacji kombatanckiej American Legion w hotelu Bellevue-Stratford, kilkaset osób nagle zachorowało na ciężkie zapalenie płuc, a ponad trzydzieści zmarło. Prowadzone przez amerykańskie służby medyczne śledztwo doprowadziło do wyizolowania nowej bakterii, którą na pamiątkę tego wydarzenia nazwano Legionella pneumophila. Jak się później okazało, bakteria znalazła sobie doskonałe warunki do rozmnażania w ciepłym i wilgotnym środowisku hotelowego systemu klimatyzacji. Wówczas były to urządzenia oparte na chłodzeniu wodnym, dziś już nie stosowane. Stamtąd, wraz z wytwarzanym aerozolem wodno-powietrznym patogen trafiał do płuc gości. Odkrycie choroby legionistów wywołało rewolucję w inżynierii sanitarnej, wymuszając wprowadzenie surowych przepisów dotyczących dezynfekcji i kontroli mikrobiologicznej instalacji chłodniczych na całym świecie. Jak bezpiecznie i zdrowo korzystać z klimatyzacji? Aby klimatyzacja służyła naszemu zdrowiu i nie stwarzała zagrożenia infekcjami, wystarczy stosować się do kilku podstawowych zasad. Najważniejsza z nich to utrzymywanie umiarkowanej różnicy temperatur – optymalna temperatura w pomieszczeniu nie powinna być niższa o więcej niż 6–7 stopni Celsjusza w stosunku do warunków panujących na zewnątrz. Pozwala to uniknąć szoku termicznego oraz nadmiernego obciążenia układu krążenia. Do komfortowego funkcjonowania w domu wystarczy 24-26 st. Celsjusza. Należy również pamiętać o regularnym wietrzeniu pomieszczeń (najlepiej wieczorem, gdy temperatura spada) oraz unikaniu kierowania strumienia chłodnego powietrza na ciało. Każdy nowoczesny klimatyzator pozwala na odpowiednie ustawienie nawiewu. Jeśli upalnej pogodzie towarzyszy niska wilgotność powietrza, niemal na pewno w naszym klimatyzowanym domu również będzie zbyt niska. Jeśli spada do mniej więcej 40% warto spróbować ją podwyższyć, stosując np. nawilżacz powietrza. Kluczowe jest też dbanie o czystość urządzenia: filtry powinny być regularnie czyszczone lub wymieniane (zależnie od modelu urządzenia), a cała instalacja poddawana profesjonalnemu przeglądowi przynajmniej raz lub dwa razy w roku. Poza tym instrukcję urządzenia trzeba znać, zachować i trzymać ją w łatwo dostępnym miejscu, o którym pamiętamy. Źródła: The Conversation, WebMD, Carolina.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zielone dachy i starożytne metody. Jak skutecznie walczyć z upałem w mieście?
Letni skwar w betonowej dżungli staje się coraz większym wyzwaniem dla mieszkańców. Aby chronić zdrowie obywateli, urbaniści sięgają po innowacyjne i historyczne metody chłodzenia. Od roślinnych dachów po podziemne kanały wodne – zobacz, jak nowoczesne metropolie walczą z ekstremalnymi temperaturami.
Miejskie wyspy ciepła to zjawisko polegające na tym, że temperatura powietrza w obszarach zurbanizowanych jest wyraźnie wyższa niż w otaczających je terenach podmiejskich czy wiejskich. Przyczyn takiej sytuacji można szukać w wielu czynnikach. Są to zarówno ludzkie działania, mające miejsce obecnie w miastach, jak i sam kształt metropolii, który sprzyja podwyższaniu temperatury powietrza. Skutki powstawania miejskich wysp ciepła mogą być niezwykle szkodliwe dla ludzi, zwiększając chociażby ryzyko udarów cieplnych. Z uwagi na to zagrożenie bardzo istotne jest budowanie infrastruktury, która mogłaby „ochłodzić” miasto. Zielone miasto, to chłodne miasto Jednym z popularniejszych rozwiązań radzenia sobie z miejskim gorącem jest budowa zielonej infrastruktury. Parki, skwery i ogrody nie nagrzewają się w takim tempie jak asfaltowe powierzchnie, rzucając dodatkowo cień. Trawy pochłaniają również wodę, która, gdy paruje, ochładza powietrze w tej części miasta. Tworzenie miejskich stref zieleni towarzyszy miastom na całym świecie od tysięcy lat. Legendarne wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie (ok. VI w. p.n.e., Mezopotamia) miały dawać cień, parowanie i chłód w gorącym klimacie. Podobne zastosowanie do tej pory spełniają np. wewnętrzne dziedzińce z roślinnością i wodą, czyli tzw. riady w Maroku. Miejska zieleń to jednak nie tylko specjalne zielone enklawy, lecz także mniejsza infrastruktura wkomponowana w urbanistyczną przestrzeń. Roślinność nie musi być planowana strefowo, może przenikać się z miejską tkanką, pomagając w ten sposób w ochładzaniu temperatury powietrza. Rozwiązaniami takimi są np. hiszpańskie emparrados (dosłownie: winne zadaszenie), które chłodzą ulice andaluzyjskiego miasteczka Jerez de la Frontera. Winorośl tworzy na tamtejszych uliczkach gęsty, zielony dach, który zatrzymuje promienie słoneczne i daje cień. Dzięki temu temperatura powietrza przy chodniku spada średnio o 6–8 °C. Tradycyjne rozwiązania pomocne i dziś W dawnych perskich miastach stosowano system podziemnych kanałów wodnych, które prowadziły chłodną wodę ze źródeł w górach do miast na pustyni. Woda płynęła głęboko pod ziemią, nie nagrzewając się, a następnie była wypuszczana w studniach czy basenach, tworząc chłodniejszy mikroklimat. Współcześni hiszpańscy urbaniści czerpią z tych rozwiązań tworząc nowe rozwiązania chłodzące. Tak powstał chociażby projekt Qanat 2.0, który – póki co – pilotażowo jest stosowany w opuszczonym sewilskim amfiteatrze. W nowym systemie chłodne powietrze z kanału wodnego (transportującego chłodną wodę około 20 m pod ziemią) jest wypychane na powierzchnię przez pionowe szyby wentylacyjne – to naturalne chłodzenie bez klimatyzacji. Nocą schładzanie odbywa się poprzez rozprowadzanie wody po dachach paneli słonecznych. Wszystkie te środki umożliwiły obniżenie temperatury powietrza o 6–8 stopni Celsjusza. Architektura rodem z Bliskiego Wschodu Innym architektonicznym rozwiązaniem stosowanym od lat są mashrabiya, czyli ażurowe drewniane osłony na oknach, które dawały cień, a jednocześnie przepuszczały powietrze. Współcześnie wiele arabskich budowli czerpie z tamtych rozwiązań, używając drewna jako materiału chłodzącego wielopiętrowe wieżowce. Architekci inspirują się również irańskimi badgirami, czyli wieżami wiatrowymi stosowanymi do naturalnej wentylacji i chłodzenia budynków. Źródło: Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wielki przełom na sali operacyjnej. Zdalnie sterowane roboty humanoidalne przeprowadziły udaną operację
Nad stołem operacyjnym pochyla się nie chirurg w kitlu, lecz 27-kilogramowa maszyna o ludzkiej budowie. Bezszelestnie i precyzyjnie chwyta narzędzia, a usunięcie pęcherzyka żółciowego przebiega zgodnie z planem. To nie kadr z filmu Kubricka, ale przełom dokonany przez inżynierów i lekarzy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Po raz pierwszy zdalnie sterowane roboty humanoidalne z powodzeniem przeprowadziły prawdziwe zabiegi.
W ramach testów przedklinicznych zaplanowano i przeprowadzono dwie udane operacje u dużych ssaków nienaczelnych. W pierwszym przypadku zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego przeprowadził zespół mieszany – maszyna współpracowała z człowiekiem pełniącym rolę asystenta. Drugą procedurę wykonał już duet dwóch maszyn, które ramię w ramię operowały pacjenta na jednym stole operacyjnym. Głównym bohaterem badań opublikowanych w lipcowym wydaniu prestiżowego „Nature” jest „Surgie” – smukły robot mierzący 1,5 metra i ważący zaledwie 27 kilogramów, którego polskim kuzynem jest popularny w social mediach „Edward Warchocki”. Choć inżynierowie musieli wyposażyć go w specjalne adaptery do trzymania klasycznych instrumentów medycznych, sterowanie maszyną okazało się dla lekarzy niezwykle intuicyjne i naturalne. Czy czeka nas robotyczna rewolucja? Sale operacyjne stworzone są dla ludzi Robotyka w chirurgii nie jest nowością. Szpitale na całym świecie od lat wykorzystują zaawansowane platformy (jak słynny system „da Vinci”). Jednak tradycyjne stacje operacyjne to potężne, wyspecjalizowane kolosy. Standardowe systemy robotów ważą ponad 800 kilogramów, posiadają kilka ramion manipulacyjnych i wymagają drogich, przebudowanych sal oraz dużego zespołu technicznego. Humanoidalny, niewielki „Surgie” dobrze wpisuje się w ludzką przestrzeń roboczą. Dr Nikita Thareja z UC San Diego School of Medicine przyznaje, że lekarze byli wręcz zaskoczeni tym, jak płynnie robot zintegrował się z ich rutynowym środowiskiem pracy. Co najważniejsze, precyzja zabiegu wykonanego przez formę humanoidalną w niczym nie ustępowała tej oferowanej przez ogromne, stacjonarne systemy telemedyczne. View oEmbed on the source website Roboty w polowych szpitalach, roboty w przestrzeni kosmicznej Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od dawna alarmuje o globalnym, drastycznym niedoborze wykwalifikowanych chirurgów. Prof. Michael Yip, inżynier i współautor badania, podkreśla, że humanoidalne roboty mogą zdemokratyzować dostęp do leczenia. Lekkie, przenośne maszyny można stosunkowo tanio wdrożyć w rejonach odizolowanych: w wiejskich społecznościach, na polach bitew (gdzie liczy się natychmiastowa, masowa opieka) czy w obszarach po klęskach żywiołowych. Chirurdzy za ich pomocą mogliby zdalnie operować poszkodowanych, bez konieczności przyjeżdżania na miejsce. Dr Shanglei Liu idzie o krok dalej i przewiduje, że takie urządzenia mogłyby operować podczas przyszłych misji kosmicznych. Według naukowców wszechstronność robotów o ludzkich proporcjach wykracza poza sam stół operacyjny. Z uwagi na swoją konstrukcję „Surgie” może chodzić i wykonywać fizyczne zadania: podawać lekarzom narzędzia, a po zakończeniu procedury medycznej posprzątać salę. Wielkie innowacje też mają choroby wieku dziecięcego Zanim humanoidalne roboty trafią do codziennej praktyki szpitalnej, badacze muszą uporać się z kilkoma wyzwaniami. Najpoważniejszym problemem pozostaje latencja (opóźnienie sygnału) między ruchem rąk chirurga a reakcją urządzenia – to krytyczny parametr, zwłaszcza przy operowaniu pacjentów na ogromne odległości. W trakcie pierwszych prób roboty wymagały również wielokrotnej rekalibracji, przez co same operacje trwały znacznie dłużej niż standardowo. Autorzy publikacji zachowują jednak spokój. Jak przypominają, pionierskie operacje laparoskopowe z użyciem pierwszych wyspecjalizowanych robotów chirurgicznych zajmowały kiedyś aż 6 godzin, podczas gdy dziś trwają ledwie 30 minut. Celem innowatorów z Kalifornii jest stworzenie w pełni autonomicznego asystenta chirurgicznego, z którym ludzcy lekarze będą wspólnie walczyć o zdrowie pacjentów – bez względu na to, gdzie aktualnie się znajdują. Źródło: Nature, Humanoid Surgeon Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wezuwiusz niemal zwęgił te starożytne zwoje. Sztuczna inteligencja pozwoliła je odczytać po dwóch tysiącach lat
Akceleratory cząstek i sztuczna inteligencja pozwalają badaczom na wirtualne „rozpakowanie” i odczytanie zwojów z Herkulanum po raz pierwszy od wybuchu Wezuwiusza w 79 r. n.e. 2000-letnie dokumenty z jednej z niewielu zachowanych bibliotek starożytności w końcu ujawniają swoje sekrety. National Geographic jako pierwszy zobaczył, co zawierają.
Spis treści: Pierwsze odczytane zwoje z Herkulanum Technologia wspiera archeologię Erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e., która spustoszyła Pompeje, pogrzebała również pobliskie miasto Herkulanum. Przykryło jego słynną bibliotekę w Willi Papirusów pod 18-metrową warstwą popiołu i skał. Setki zwojów przetrwały piekło właśnie dzięki temu. Zamiast spłonąć, spiekły się i przekształciły w zdeformowane bryły. Są tak kruche, że archeolodzy bali się ich dotykać. Kolekcja tych papirusów to jedyna znana biblioteka z czasów starożytności grecko-rzymskiej, która przetrwała do dziś. Tylko jak ją odczytać? Dopiero teraz, prawie 2000 lat po tragedii Wezuwiusza, bezcenne dokumenty w końcu zdradzają swoje tajemnice. Dzięki akceleratorom cząstek i sztucznej inteligencji naukowcy mogą wirtualnie „rozwijać” zwoje z Herkulanum i odczytać ich zawartość. Przełomowymi badaniami zajął się zespół historyków, naukowców i ekspertów w dziedzinie sztucznej inteligencji, kierowany przez włoską papirolożkę dr Federicę Nicolardi. National Geographic uzyskał dostęp do pierwszych wyników. Jeden ze zwojów został uznany za prawdopodobnie jeden z najstarszych w historii Rzymu. Inny może dostarczyć cennych nowych informacji na temat mitologii greckiej i legendarnych bogów Olimpu. Pierwsze odczytane zwoje z Herkulanum Od czasu odkrycia Willi Papirusów w 1750 roku archeolodzy próbowali najróżniejszych metod rozwijania zwojów: od wstrzykiwania rtęci, po malowanie eterem lub żywicą papirusową w celu ich zmiękczenia. Wczesne próby przyniosły pewne rezultaty, w tym odkrycie, że kolekcja składała się głównie z greckojęzycznych dzieł Filodemosa, filozofa z I wieku p.n.e. i zwolennika epikureizmu. Jednak danych było niewiele, a zabiegi wówczas stosowane często niszczyły bezcenny papirus. Większość zwojów z Herkulanum przechowywana jest w Neapolu, w bibliotece Nazionale di Napoli Vittorio Emanuele III. Zespół dr Nicolardi wyciągnął tacę z nimi. Szczególnie ekscytujący okazał się najmniejszy zwój. W latach 80. XX wieku naukowcy próbowali go otworzyć, używając mieszanki żelatyny i kwasu octowego. Mieli nadzieję na zmiękczenie papirusu, co pozwoliłoby na odrywanie jego drobnych fragmentów. Choć dostrzegli kilka rozrzuconych liter, ponad połowa zwoju uległa zniszczeniu. Do dziś nienaruszona pozostała jedynie dolna połowa. Odczytali ją dopiero eksperci od sztucznej inteligencji. Rozważania filozoficzne Szczegółowa interpretacja dzieła jest trudna. Wyobraźmy sobie analizę książki, gdy możemy przeczytać jedynie kilka ostatnich linijek jej ostatnich stron! Jednak uczeni i tak są zachwyceni. Autor dokumentu zastanawia się nad tym, czy ludzie mogą być moralnie doskonali i jak odróżnić dobro od zła. Następnie zestawia „sztuki mechaniczne”, takie jak kowalstwo i obróbka drewna, ze „sztukami teoretycznymi”, takimi jak geometria. Zastanawia się, jak to ujmuje dr Nicolardi, „jak sztuka może pomóc ludziom w ogóle lub jak mędrcy powinni poświęcać się sztuce”. Tematyka zwoju jest ściśle związana z filozoficzną szkołą stoicyzmu, która stawia rozum i cnotę na pierwszym miejscu w dążeniu do dobrego życia. Obecność stoickiego tekstu w bibliotece poświęconej głównie dziełom epikurejskim nie jest całkowicie zaskakująca. – Stoicy i epikurejczycy rywalizowali ze sobą, a debaty i polemiki między nimi były powszechne – wyjaśnia dr Nicolardi. Jeszcze ciekawsze jest to, co wykazały analizy wieku zwoju. Dr Nicolardi zauważyła, że ​​pismo autora wydaje się bardziej archaiczne niż na innych zwojach, z literami bardziej kanciastymi i o zróżnicowanym kształcie. Na tej podstawie datuje papirus na II lub III wiek p.n.e. Jest on więc jednym z najstarszych zwojów z czasów rzymskich, jakie kiedykolwiek odnaleziono. Bogowie greccy Biorąc pod uwagę fragmentaryczny charakter zwojów, ustalenie ich tytułów stanowi nie lada wyzwanie. Dr Nicolardi i jej zespół potwierdzili jednak kolejny: „O bogach, księga 8” autorstwa Filodemosa. Nie przestudiowali jeszcze tego tekstu w całości, ale udało im się wyodrębnić kilka terminów, których można by się spodziewać w dziele teologicznym, takich jak „opatrzność” i „byty niewidzialne”. Najważniejsza jest liczba „8” w tytule. Wcześniej badacze znali jedynie Księgę 1, a być może i Księgę 3 z tej serii, która zgłębia naturę greckich bogów. Odkrycie Księgi 8 zdaje się zatem dowodzić istnienia kilku nieznanych dzieł. Każde z nich mogło być w kolekcji Herkulanum, a ich odczytanie pogłębiłoby naszą wiedzę o panteonie greckich bogów. Technologia wspiera archeologię Te odkrycia były możliwe tylko dzięki postępowi technologicznemu. Od początku XXI wieku prof. Brent Seales, specjalista od sztucznej inteligencji z Uniwersytetu Kentucky, opracował proces wirtualnego rozwijania zwojów. Jego metoda polega na rejestrowaniu trójwymiarowych obrazów ich wewnętrznych warstw za pomocą tomografii rentgenowskiej (podobnej do szpitalnej tomografii komputerowej). Następnie oprogramowanie przetwarza uzyskane w ten sposób dane tak, aby litery stały się czytelne. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-odczyta-zwoje-z-herkulanum-to-wyzwanie-z-nagroda-250-tys-dol-warunek-zwojow-nie-mozna-rozwinac-fot-david-stephenson-lexington-herald-leader-tribune-news-service-via-getty-images-f2102dd.jpg" width="938" height="614" alt="Student odczytał zwoje z Herkulanum i zdobył nagrodę. Problem w tym, że zwojów nie można rozwinąć (fot. Educelab)" title="Student odczytał zwoje z Herkulanum i zdobył nagrodę. Problem w tym, że zwojów nie można rozwinąć (fot. Educelab)" /> Zespół prof. Sealesa ponownie zeskanował też niektóre zwoje za pomocą ogromnego akceleratora cząstek zwanego synchrotronem. Chodziło o uzyskanie większej rozdzielczości – pierwotnie ośmiu mikronów, a później dwóch mikronów, czyli dziesiątki razy mniej niż grubość ludzkiego włosa. Pospolite ruszenie Niestety, badaczom brakowało czasu i zasobów na udoskonalenie tej metody. Dlatego w 2023 roku prof. Seales upublicznił wszystkie obrazy i kod swojego zespołu. Tak powstał konkurs Vesuvius Challenge, w ramach którego zaoferowano nagrody o łącznej wartości ponad 1,8 mln dolarów za pomoc w opracowaniu lepszych algorytmów. Pomoc okazała się skuteczna. Obecnie badanych jest 27 zwojów, ale procedura ta wciąż jest czasochłonna. Specjaliści muszą modyfikować parametry sztucznej inteligencji dla każdego zwoju, aby uzyskać jak najczystszy obraz. Kiedy prof. Seales rozpoczynał swoją pracę, od wstępnego skanowania do odzyskania czytelnego tekstu mijały niekiedy lata. – Wierzymy, że ostatecznie czas ten będzie wynosił 24 godziny w 90% przypadków – mówi uczony. Jego zdaniem technologia ta będzie mogła być wykorzystywana do odczytywania uszkodzonych dzieł z innych stanowisk, takich jak zwoje znad Morza Martwego. Tymczasem w Herkulanum, które nigdy nie zostało w pełni przebadane, mogą czekać na badaczy kolejne, nieznane dokumenty... Źródło: National Geographic
Nowa era mierzenia gorączki. Ta kapsułka wielkości borówki wyśle dane prosto z twojego żołądka
Temperaturę mierzymy zazwyczaj albo na czole, albo pod pachą. Te wyniki potrafią być jednak bardzo mylące – wpływa na nie wiele różnych czynników. Aby poznać prawdziwy stan pacjenta lekarze potrzebują odczytu tzw. temperatury głębokiej, a inżynierowie z MIT właśnie zaprezentowali urządzenie, które w tym aspekcie dosłownie miażdży tradycyjne termometry. Wystarczy połknąć maleńką, elektroniczną „borówkę”.
Na temperaturę powierzchni naskórka ma wpływ parowanie potu, przeciągi czy temperatura otoczenia – dlatego klasyczne termometry lubią się mylić. Z kolei termometry połykalne, choć są już dostępne na rynku komercyjnym, sprawiają pacjentom sporo problemów. Z powodu wbudowanych baterii i skomplikowanych obwodów osiągają one potężne rozmiary. Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) postanowili diametralnie odchudzić tę technologię. Stworzyli czujnik o średnicy zaledwie 6 milimetrów i grubości 4 milimetrów – czyli zbliżony rozmiarem do owocu małej borówki amerykańskiej. Nanotechnologia w borówce Jak zmieścić skomplikowaną elektronikę i zasilanie w czymś wielkości małego owocu? Inżynierowie z MIT musieli przeprojektować każdy element od nowa, stawiając na radykalne oszczędzanie energii. Sercem pigułki jest miniaturowy, krzemowy chip, który zajmuje zaledwie 1 milimetr kwadratowy. Zamiast tradycyjnych, prądożernych czujników, do pomiaru wykorzystano w nim tak zwany prąd upływu. To minimalna, resztkowa ilość prądu, która płynie w obwodach elektronicznych nawet wtedy, gdy są wyłączone. Częstotliwość tej mikroskopijnej energii zachowuje się bardzo przewidywalnie – zmienia się pod wpływem ciepła otoczenia, co czyni z niej idealny i darmowy termometr. Dzięki temu rozwiązaniu całe urządzenie zużywa tak mało prądu, że wystarcza mu bateria o grubości zaledwie 1,6 milimetra. Świetnym pomysłem było także odciążenie samej pigułki od wysyłania potężnych sygnałów radiowych – proces ten normalnie natychmiast wyczerpałby małą baterię. Zastosowano więc system nazywany rozpraszaniem wstecznym (z ang. backscattering). Działa to trochę jak odbijanie światła lusterkiem – sama pigułka nie musi wytwarzać własnej fali. Zamiast tego tuż obok pacjenta (w odległości ok. 30-60 cm) znajduje się zewnętrzna antena, która emituje silny sygnał radiowy w kierunku ciała. Połknięta „borówka” łapie ten sygnał, błyskawicznie zapisuje na nim precyzyjny wynik temperatury i po prostu odbija go na zewnątrz – i tak dokładnie raz na sekundę. Kto najwięcej zyska na nowej technologii? Wynalazek, zaprezentowany na łamach prestiżowego „Nature Electronics” oferuje niespotykaną dokładność pomiaru rzędu 0,01 stopnia Celsjusza. Zatem kto na co dzień będzie połykał medyczne „borówki”? Według dr. Giovanniego Traverso z MIT, ciągły monitoring z wnętrza jelit to prawdziwe zbawienie dla osób o krytycznie obniżonej odporności. Mowa tu o pacjentach przyjmujących leki immunosupresyjne lub przechodzących chemioterapię, u których błyskawiczne wykrycie rozwijającej się infekcji decyduje o szansach na przeżycie. Nie tylko obniżona odporność Zastosowań jest jednak znacznie więcej. Elektroniczna pigułka świetnie sprawdzi się u pacjentów poddawanych narkozie (znieczulenie ogólne drastycznie zaburza mechanizmy termoregulacji, grożąc wychłodzeniem), u kobiet precyzyjnie monitorujących owulację a także u żołnierzy i sportowców wyczynowych narażonych na skrajne temperatury otoczenia. Zespół inżynierów z MIT przetestował już urządzenia na zwierzętach i wkrótce planuje rozpocząć badania kliniczne. Co więcej, badacze chcą zintegrować kapsułkę z kolejnymi czujnikami, by docelowo mierzyła również tętno pacjenta. Niewykluczone, że za kilka lat szklane i elektroniczne termometry staną się reliktem przeszłości. Źródło: Nature Electronics Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zapomnij o zegarach atomowych. Europejscy fizycy uruchomili pierwszy na świecie zegar jądrowy
Niezwykle precyzyjne zegary atomowe działają od lat 50. XX wieku i wydawało się, że w chronometrii osiągnęliśmy już technologiczny sufit. Tymczasem fizykom udało się pokonać barierę, która wydawała się niemożliwa do pokonania – niezależne zespoły z Europy i Chin skonstruowały pierwsze na świecie, w pełni funkcjonalne zegary jądrowe.
Zegary atomowe, choć genialne w swojej konstrukcji (potrafią nie spóźnić się nawet o sekundę przez miliardy lat), opierają się na analizie „tykania” – skoków energetycznych elektronów pobudzanych przez światło lasera. Z metrologicznego punktu widzenia ma to jedną wadę: elektrony (w uproszczeniu) krążą na obrzeżach atomu, przez co są narażone na subtelne zakłócenia z otoczenia. Zaproponowana jeszcze w 2003 roku idea zegara jądrowego zakładała odrzucenie tej metody na rzecz pomiaru energii w samym jądrze atomowym. Ponieważ jądro znajduje się głęboko w centrum atomu, jest ono dobrze chronione przed zewnętrznymi zakłóceniami, co w teorii może zapewnić niespotykaną dotąd stabilność pomiaru. Tajemnicze kryształy z torem-229 Zbudowanie takiego urządzenia było jednak gigantycznym wyzwaniem. Zmiany stanów wewnątrz jądra atomowego zazwyczaj wymagają dostarczenia ekstremalnie dużej dawki energii. Było to całkowicie poza zasięgiem współczesnych laserów. Rozwiązaniem okazał się tor-229. Tor to naturalnie występujący pierwiastek chemiczny (radioaktywny metal), a liczba 229 oznacza jego konkretną odmianę, zwaną izotopem. Wyróżnia się czymś wyjątkowym – jego jądro potrzebuje wyjątkowo niewiele energii, by „przeskoczyć” w wyższy stan, co umożliwia wybicie taktu zegara. Zamiast potężnej dawki energii (dostarczonej np. promieniami rentgenowskimi), do jego wzbudzenia wystarczy precyzyjne światło specjalnego lasera emitującego tzw. próżniowy ultrafiolet. W przełomowych badaniach oba zespoły osadziły jądra tego specyficznego izotopu wewnątrz przezroczystych kryształów fluorku wapnia, tworząc z nich serce nowego zegara. Od tego momentu podejścia chińskiej i europejskiej grupy badawczej zaczęły się jednak od siebie różnić. Dwa zespoły = podwójny triumf nauki Zespół z Europy skupił się na stworzeniu w pełni samodzielnego urządzenia. Aby upewnić się, że nowy zegar jądrowy odmierza czas poprawnie, badacze na bieżąco porównywali jego pracę z tradycyjnym zegarem atomowym. Wyniki potwierdziły, że nowa technologia działa bardzo stabilnie. Co więcej, fizycy od razu wykorzystali wyjątkową precyzję swojego wynalazku do poszukiwań ciemnej materii. Zakłada się, że ta nieuchytna substancja mogłaby minimalnie zakłócać pracę niezwykle czułego zegara. Choć naukowcy jeszcze jej nie wykryli, to precyzja sprzętu pozwoliła im wykluczyć część błędnych teorii na temat właściwości ciemnej materii, co już teraz jest wielkim krokiem naprzód dla astrofizyki. Z kolei badacze z Chin postanowili sprawdzić, czy samo otoczenie fizyczne – czyli struktura kryształu – nie zaburza pracy zegara. W tym celu zamknęli atomy toru w dwóch niezależnie wyprodukowanych kryształach. Okazało się, że w obu przypadkach osiągnięto dokładnie taką samą częstotliwość „tykania”. To odkrycie jest niezwykle ważne, ponieważ udowadnia, że kryształ nie zmienia w losowy sposób pracy jądra atomowego. Dzięki temu wiemy, że w przyszłości zegary jądrowe będą mogły być produkowane seryjnie jako wysoce precyzyjny, niezawodny sprzęt, a nie tylko pełnić rolę wyjątkowych eksperymentów zarezerwowanych dla nielicznych laboratoriów. Czas na nową fizykę Na ten moment nowe konstrukcje nie biją jeszcze pod względem dokładności rekordów ustalonych przez najlepsze zegary atomowe (które miały aż 70 lat na stały rozwój i udoskonalenia). Są jednak kolejnym dowodem na to, że fizyczna teoria może działać w praktyce. Jeśli prognozy wysunięte przez fizyków z Uniwersytetu Wiedeńskiego się sprawdzą, te zaskakująco kompaktowe urządzenia przewyższą starszą technologię w ciągu zaledwie kilku lat. Dadzą nam również potężne narzędzie w fizyce pomiarowej do sprawdzania, czy fundamentalne stałe naszego Wszechświata ulegają jakimkolwiek zmianom w czasie. Źródła: Cornell University, arXiv Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu w chorobie Parkinsona, opracowana na UCSF, ma dostosowywać impulsy w ułamkach sekundy do kolejnych faz chodu. W badaniu z udziałem pięciu pacjentów system wykrywał sygnały związane z każdym krokiem, poprawiał parametry chodu i w okresach aktywacji wiązał się z mniejszą liczbą upadków.
Neurostymulacja polega na tym, że układ elektroniczny, który możemy porównać do rozrusznika serca, wytwarza odpowiednio dobrane impulsy elektryczne. Są przesyłane elektrodami bezpośrednio do mózgu. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) łagodzi m.in. objawy choroby Parkinsona: drżenie, sztywność i spowolnienie ruchów. Trudniej jest jednak przeciwdziałać typowym dla tej choroby zaburzeniom chodu, takim jak zastyganie w bezruchu, utrata rytmu kroków i upadki. Tu z pomocą przychodzi adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu (aDBS). Jej wariant opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco reaguje błyskawicznie na zmiany w mózgu pacjenta i dopasowuje impulsy tak, by chód był stabilny. Gdy mózg dyktuje tempo, implant uczy się słuchać Zespół z badaczy zaproponował podejście, które traktuje chodzenie jako dynamiczny proces wymagający precyzyjnego „zsynchronizowania” obu stron ciała. Zamiast utrzymywać stały, niezmienny wzorzec stymulacji przez cały czas, aDBS ma reagować na to, co dzieje się tu i teraz: wykrywać sygnały neuronalne powiązane z ruchem lewej i prawej nogi, a następnie korygować stymulację w ułamkach sekundy. Przypomina to ideę znaną z kardiologii: rozrusznik śledzi rytm pracy serca i dostosowuje działanie do potrzeb organizmu. Tutaj „rytmem” jest wzorzec aktywności mózgu związany z kolejnymi etapami kroku. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature Medicine” naukowcy pokazali, że implantowany stymulator może nie tylko stymulować, ale też rozpoznawać indywidualne sygnatury neuronalne towarzyszące chodzeniu. Co ważne, te spersonalizowane „wzorce” zostały osadzone bezpośrednio w neurostymulatorze. Dzięki temu urządzenie może regulować stymulację podczas kolejnych faz chodu bez konieczności korzystania z zewnętrznego komputera. Mniej upadków przy zachowanej kontroli objawów W testach wzięło udział pięć osób z chorobą Parkinsona. System aDBS poprawił miary symetrii chodu i zmniejszył zmienność wzorca chodzenia. Te wskaźniki są istotne, bo stabilniejszy, bardziej powtarzalny krok zwykle oznacza efektywniejsze poruszanie się i mniejsze ryzyko utraty równowagi. W życiu codziennym badani doświadczali mniejszej liczby upadków, a jednocześnie utrzymywali ogólną kontrolę objawów choroby. Zespół nie odnotował poważnych zdarzeń niepożądanych, a szybkie zmiany stymulacji były dobrze tolerowane. Przyszłość terapii neurologicznych może należeć urządzeń, które reagują na bieżące potrzeby organizmu, a nie tylko na uśredniony obraz objawów. Warto pamiętać, że na całym świecie ponad 10 milionów osób żyje z chorobą Parkinsona. Nawet niewielkie poprawienie skuteczności terapii może przekładać się na coś bardzo konkretnego: większe poczucie bezpieczeństwa. Źródło: Nature Medicine
Era kosmicznej sztucznej inteligencji. SpaceX chce umieścić AI na orbicie
Elon Musk, pierwszy bilioner w historii, ogłosił plan budowy orbitalnych centrów AI. Milion satelitów z szybkimi łączami laserowymi ma zastąpić ziemskie serwerownie, mierzące się z brakiem energii i oporem lokalnych społeczności.
SpaceX właśnie zadebiutował na giełdzie. Firma wyceniła akcje na 135 dolarów i pozyskała około 75 mld dolarów, osiągając rynkową wartość 1,77 bln dolarów. Pozyskane w ten sposób pieniądze posłużą rozwojowi firmy i nowym projektom. W tym planowanym przez firmę orbitalnym centrom obliczeniowym AI zbudowanym z miliona satelitów. W opublikowanym na kilka dni przed debiutem giełdowym SpaceX nagraniu, Elon Musk przedstawił wizję rozwoju firmy. Już teraz SpaceX jest podstawową firmą świadczącą usługi NASA, posiada własny kosmodrom, konstelację satelitów Starlink i dopracowuje lądownik księżycowy. Ale to nie wszystko. Firma pracuje nad rozwinięciem orbitalnych centrów obliczeniowych AI. Największy debiut IPO w historii Debiut giełdowy SpaceX okazał się największym w historii IPO (pierwszym publicznym zaoferowaniem nabycia papierów wartościowych spółki w historii) – firma wyceniła akcje na 135 dolarów i pozyskała około 75 mld dolarów, osiągając rynkową wartość 1,77 bln dolarów. Dzięki temu Elon Musk stał się pierwszym w historii bilionerem, ponieważ jego udziały w SpaceX są warte około 867 mld dolarów, a po doliczeniu akcji Tesli jego majątek przekracza 1,1 bln dolarów. Znaczna część inwestycji trafia obecnie do sektora sztucznej inteligencji, zwłaszcza po przejęciu przez SpaceX spółki xAI, której celem jest rozwój orbitalnych centrów danych AI. – Mamy już całkiem dobre pojęcie o tym, jak bezpiecznie operować naprawdę ogromnymi konstelacjami satelitów. Jesteśmy jedynym operatorem, który ma doświadczenie na taką skalę – powiedział Musk. W filmie opublikowanym w serwisie X w poniedziałek, 8 czerwca, Musk opisał plan wynoszenia satelitów AI wyposażonych w „dużą liczbę ogniw słonecznych”, radiatory oraz szybkie laserowe łącza komunikacyjne. SpaceX planuje również uruchomienie do końca przyszłego roku zakładu produkcyjnego skoncentrowanego na satelitach AI, który ma działać już na „rozsądną skalę produkcyjną”. Zabrać centra obliczeniowe z Ziemi na orbitę Pomysł na przeniesienie centrów obliczeniowych AI na orbitę jest opracowywany przez kilka niezależnych ośrodków. Takie plany ogłosił już m.in. Google. Wszystko dlatego, że ze względu na ogromne zużycie energii i wody, na Ziemi zaczyna brakować odpowiednich miejsc na taką infrastrukturę. Wiele z nowych lokalizacji budzi ogromny sprzeciw mieszkańców danej okolicy ze względu m.in. na wzrost kosztów prądu i wody. Stąd pomysł, by przenieść centra obliczeniowe na orbitę. Zaletą przeniesienia serwerów na orbitę byłaby możliwość korzystania z nieograniczonych zasobów energii pozyskiwanej ze Słońca. Nowoczesne centra AI zużywają ogromne ilości energii, a większość tej energii zamienia się w ciepło. W kosmosie nie ma powietrza, więc nie można używać wentylatorów. Zamiast tego stosuje się radiatory emitujące ciepło jako promieniowanie podczerwone. Milion satelitów na orbicie Problem polega jednak na tym, że orbitalne centra danych AI pozostają w dużej mierze koncepcją teoretyczną i nie zostały jeszcze zademonstrowane w działających systemach technologicznych. Mimo to SpaceX jest przekonane, że potrafi opracować technologie potrzebne do stworzenia konstelacji satelitarnych centrów danych AI. Według Muska, kolejna generacja satelitów Starlink rozwijana przez SpaceX posiada już wiele technologii niezbędnych do ewolucji w kierunku orbitalnych centrów AI. – Znaczną część tej technologii opracowaliśmy już dla satelitów Starlink V3. Zasadniczo nie uważamy tego za szczególnie trudny problem w porównaniu z rzeczami, które już robimy – stwierdził Zestawy układów komputerowych znajdujących się na każdym satelicie miałyby komunikować się ze sobą za pomocą laserowych łączy między satelitami AI oraz satelitami Starlink. Dane mogłyby być przesyłane na Ziemię przy użyciu anten lub łączy laserowych przy „niezbyt dużych opóźnieniach”, co oznacza bardzo szybkie połączenia. Astronomia zagrożona? Pozostaje pytanie, jak to może wpłynąć na badania astronomiczne? Już teraz astronomowie protestują przed umieszczaniem na orbicie kolejnych konstelacji, ponieważ rosnąca liczba satelitów coraz bardziej utrudnia możliwości prowadzenia badań z Ziemi. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Odkrywaj tak jak lubisz: jak Xiaomi projektuje technologię zakorzenioną w codzienności
Innowacje dla każdego to misja Xiaomi, którą marka z sukcesem realizuje od początku swojego istnienia. Produkty tworzone są z myślą o tym, aby użytkownicy mogli cieszyć się swoim życiem jeszcze bardziej, dzięki nowoczesnej technologii. Wyjazd pod hasłem: Odkrywaj tak jak lubisz miał na celu udowodnić, że najlepszym sposobem na ocenę produktu, jest przetestowanie go w taki sposób, w jaki korzystamy z niego na co dzień.
Poniżej znajdują się opisy produktów, które zostały zaprezentowane w trakcie wyjazdu, a także inne, o których warto mówić. Xiaomi 17T & Xiaomi 17T Pro – mistrzowski teleobiektyw Xiaomi 17T i Xiaomi 17T Pro to smartfony, które wyróżniają się nie tylko stylowym designem, ale także wyjątkowymi możliwościami fotograficznymi. To pierwsze modele z serii T wyposażone w potrójny system aparatów oraz teleobiektyw Leica z 5-krotnym zoomem. Umożliwia to płynne fotografowanie zarówno z bliska, jak i z dużej odległości, oferując swobodne korzystanie z różnych ogniskowych. Specjalistyczne tryby, takie jak „Scena”, dodatkowo poprawiają jakość zdjęć i filmów w trudnych warunkach oświetleniowych, dzięki czemu koncerty, występy i inne widowiska mogą zostać uchwycone z pełną wyraźnością i bogactwem detali. Bateria o pojemności 6500 mAh w podstawowym modelu i 7000 mAh w wersji Pro zapewniają energię na cały dzień intensywnego użytkowania. Xiaomi 17T i Xiaomi 17 Pro to najnowsze modele smartfonów Xiaomi, które doskonale sprawdzą się zarówno podczas codziennego korzystania, jak i w trakcie uwieczniania wyjątkowych wydarzeń czy podróży, dzięki wydajnej baterii i zaawansowanemu teleobiektywowi Leica. Dodatkowo, seria Xiaomi 17T wprowadza funkcję Leica Live Moment, pozwalającą uchwycić nie tylko decydujący moment, ale także towarzyszące mu ruch i emocje. Każde zdjęcie staje się dzięki niej nie tylko wycinkiem rzeczywistości, ale zapisem pełnego wspomnienia, rejestrującym również moment przed i po wykonaniu wyjątkowego zdjęcia. Xiaomi 17T dostępny jest w trzech kolorach (Deep Violet, Deep Blue, Black) w dwóch wariantach wbudowanej pamięci (12+256 GB oraz 12+512 GB). Z kolei Xiaomi 17T Pro – w trzech kolorach (Violet, Blue, Black) w trzech wariantach wbudowanej pamięci (12+256 GB, 12+512 GB i 12+1 TB). Xiaomi Smart Band 10 Pro – lekki i sportowy Xiaomi Smart Band 10 Pro to stylowa opaska sportowa, która zadba o Twoje zdrowie, kondycję i codzienną aktywność. Wyposażono ją w większy ekran niż w poprzednich generacjach, przy jednoczesnym zachowaniu smukłej konstrukcji, co przekłada się na wysoki komfort noszenia przez cały dzień. Urządzenie wykonano z nowej generacji aluminium o wysokiej wytrzymałości, dzięki czemu Xiaomi Smart Band 10 Pro cechuje się zwiększoną trwałością oraz odpornością na zarysowania. Świetnie sprawdzi się podczas treningów w pomieszczeniach, jak i na zewnątrz, gdzie opaska może być narażona na trudniejsze warunki. Bateria o pojemności 350 mAh w połączeniu z energooszczędnym procesorem pozwala korzystać z urządzenia nawet do 21 dni na jedynym ładowaniu. Opaska oferuje także nowe tryby lekkoatletyczne i rowerowe oraz funkcje monitorowania snu, wspierając Cię w dbaniu o zdrowy styl życia. Xiaomi Tag – zgubiłeś? On to znajdzie! Xiaomi Tag to inteligentny lokalizator i osobisty strażnik Twoich rzeczy. Minimalistyczny i elegancki Tag możesz przypiąć do kluczy lub wrzucić do plecaka, dzięki czemu zawsze będziesz wiedzieć, gdzie są Twoje rzeczy. Globalna sieć aplikacji „Find My Device” i „Find My” umożliwia śledzenie lokalizacji Taga w czasie rzeczywistym w bezpieczny i anonimowy sposób. Odporny na pył i przypadkowe zachlapania, idealnie sprawdzi się w trakcie podróży. Xiaomi Tag to niewielki gadżet, który zaoszczędzi Ci czasu szukania i będzie z Tobą w stałym kontakcie o swoim położeniu. Scooter 6 Pro – miejska mobilność Scooter 6 Pro to lekka hulajnoga elektryczna, stworzona z myślą o codziennym poruszaniu się po mieście. Doskonale sprawdzi się jako środek transportu do pracy, szkoły czy na dłuższe przejazdy, oferując zasięg nawet do 70 km na jednym ładowaniu. Wyposażona w 12-calowe opony terenowe, hulajnoga bez problemu radzi sobie z nierówną powierzchnią, zapewniając stabilną i komfortową jazdę. Mocny silnik umożliwia płynne pokonywanie wzniesień bez większego wysiłku, co sprawia, że Scooter 6 Pro odnajduje się na prostych drogach, jak i bardziej wymagających trasach miejskich. Hulajnoga posiada system odzyskiwania energii, który wspiera wydłużenie czasu jazdy i zwiększa efektywność użytkowania. Scooter 6 Pro to wygodny i praktyczny środek transportu dla osób ceniących mobilność, komfort oraz niezawodność podczas codziennych podróży po mieście. Robot Vacuum H50/H50 Pro – wygodne utrzymanie porządku Robot Vacuum H50 i Vacuum H50 Pro to nowoczesne roboty sprzątające, które zadbają o porządek w Twoim domu nawet podczas Twojej nieobecności. Model podstawowy oferuje automatyczne mycie swoich mopów, pojemny zbiornik na zanieczyszczenia oraz inteligentne mapowanie mieszkania, dzięki czemu skutecznie odkurza i myje podłogi. Za pomocą aplikacji „Xiaomi Home” możesz zdalnie zarządzać jego pracą i harmonogramem sprzątania. Vacuum H50 Pro oferuje dalszy zasięg pracy i sprawdzi się na większych powierzchniach. Mocniejsza siła ssania oraz laserowy system wykrywania przeszkód zwiększają skuteczność sprzątania. Dodatkowa wysuwana szczotka boczna pozwala dokładniej usuwać kurz ze szczelin i trudno dostępnych miejsc. Robot Vacuum H50 i H50 Pro to inteligentne odkurzacze stworzone z myślą o wygodnym utrzymaniu czystości w całym domu, nawet gdy jesteś poza nim. Air Fryer 12L Smart Double Stack – szybka wielofunkcyjność Air Fryer 12L Smart Double Stack to frytkownica o dwupoziomowej konstrukcji z dwoma koszami i grillami, która pozwala przygotować nawet cztery potrawy jednocześnie. Oddzielne komory zapobiegają mieszaniu się smaków i zapachów, a pojemność 12 litrów umożliwia przygotowanie większego posiłku za jednym razem. System cyrkulacji powietrza 360° równomiernie rozprowadza ciepło, zapewniając idealnie wypieczone potrawy, a jego moc 2800 W skraca czas gotowania. Mimo dużej pojemności urządzenie zachowuje smukłą konstrukcję i zajmuje niewiele miejsca na blacie. Air Fryer współpracuje z aplikacją „Xiaomi Home”, oferując dostęp do ponad 100 przepisów oraz możliwość planowania pracy do 24 godzin wcześniej. Air Fryer 12L Smart Double Stack to praktyczny gadżet dla osób ceniących wygodę i funkcjonalność w kuchni. Xiaomi Ultra Thin Magnetic Power Bank 5000 15W – ultracienka moc Xiaomi Ultra Thin Magnetic Power Bank 5000 15W to wyjątkowo smukły i minimalistyczny gadżet o grubości zaledwie 6 mm, który możesz zabrać ze sobą wszędzie. Bez problemu zmieści się do kieszeni czy najmniejszej torebki dzięki swojemu niewielkiemu rozmiarowi. Zapomnij o plączących się kablach – bezprzewodowe ładowanie indukcyjne 15W pozwala na wygodne korzystanie z powerbanku w ruchu. Urządzenie łatwo przylega do smartfona, pozwalając na ciągłe korzystanie z niego podczas ładowania. Pojemność 5000 mAh idealnie się sprawdzi w codziennych, nieprzewidywalnych sytuacjach. Elegancki i w stylowym kolorze, dopełni każdą stylizację, a metalowa obudowa chroni urządzenie przed ewentualnymi zagrożeniami. Wybierz lekkość i design z Xiaomi Ultra Thin Magnetic Power Bank 5000 15W i miej pewność, że Twój smartfon dotrzyma Ci kroku przez cały dzień! Xiaomi 165W Power Bank 10000 – towarzysz w podróży Xiaomi 165W Power Bank 10000 to Twój kieszonkowy asystent, który dotrzyma kroku nawet podczas najbardziej intensywnego dnia. Nie potrzebujesz dodatkowych złączy, bo dzięki wbudowanemu przewodowi USB-C i dodatkowemu portowi bez problemu naładujesz dwa urządzenia jednocześnie, np. smartfon i laptop. Gdy liczy się każda minuta, funkcja ultraszybkiego ładowania jednego portu z mocą aż 120 W naładuje twoje urządzenie w mgnieniu oka. O stanie baterii poinformuje Cię kolorowy wyświetlacz, który wygląda niezwykle stylowo. Xiaomi 165W Power Bank 10000 to także idealny partner w podróży – spełnia międzynarodowe normy lotnicze, dzięki czemu możesz mieć go zawsze przy sobie na pokładzie samolotu. Elegancki i wydajny powerbank Xiaomi stworzono dla tych, którzy stale są w ruchu i nie lubią ograniczeń. Mijia Smart Audio Glasses – wielofunkcyjne okulary Mijia Smart Audio Glasses to nowoczesne okulary audio, które łączą stylowy design z inteligentnymi funkcjami, aby zapewnić wygodę noszenia oraz doskonały dźwięk w każdym scenariuszu. Zauszniki o szerokości 5mm zapewniają wygodne noszenie bez uczucia ucisku czy bólu głowy. Lekka i doskonale wyważona konstrukcja sprawia, że okulary są niemal niewyczuwalne podczas użytkowania. Model jest dostępny w trzech różnych wariantach, dzięki czemu łatwo dopasować go do codziennych, jak i bardziej eleganckich stylizacji. Okulary wyposażone są w asystenta głosowego aktywowanego dotknięciem oprawki, funkcję nagrywania dźwięku oraz technologię ograniczającą wyciek audio, co zwiększa prywatność podczas słuchania. Okulary Mijia Smart Audio Glasses to wyjątkowy gadżet stworzony z myślą, aby towarzyszyć Ci przez cały dzień. Xiaomi Buds 6 – wyjątkowy komfort i dźwięk Xiaomi Buds 6 to nowa odsłona flagowych słuchawek, która oferuje jeszcze wyższą jakość dźwięku. Wzmocniony bas oraz ostrzejsze, czystsze wysokie tony sprawiają, że słuchanie muzyki, oglądanie filmów czy prowadzenie rozmów staje się jeszcze przyjemniejsze. Aby zapewnić większy komfort i czystość połączeń, słuchawki wyposażono w dwa tryby redukcji hałasu, pozwalające dopasować intensywność wyciszenia do otoczenia i Twoich indywidualnych preferencji. Xiaomi Buds 6 zostały stworzone z myślą o wygodzie i bezproblemowej łączności z różnymi smartfonami, tabletami i laptopami. Słuchawki zostały zaprojektowane w taki sposób, aby naśladowały naturalną krzywiznę ucha, co zmniejsza nacisk i eliminuje dyskomfort charakterystyczny dla tradycyjnych słuchawek dousznych. Xiaomi Buds 6 to urządzenie audio stworzone do całodziennego użytkowania, które łączy wysoką jakość dźwięku z wygodą noszenia od rana do wieczora. Xiaomi Watch S5 46 mm – sportowa elegancja Xiaomi Watch S5 46 mm to elegancki smartwatch z ultrawąskimi ramkami i wyświetlaczem AMOLED, który łączy nowoczesny design z funkcjonalnością. Lekka i smukła konstrukcja wykonana ze stali nierdzewnej waży zaledwie 46 g, dzięki czemu zegarek wygodnie nosi się przez cały dzień. Komfort użytkowania zwiększa także pasek z gumy fluorowej, nadający urządzeniu sportowego i stylowego charakteru. Bateria Xiaomi Surge o pojemności 815 mAh pozwala korzystać z zegarka nawet do 21 dni przy lekkim użytkowaniu. Smartwatch monitoruje tętno, sen oraz codzienną aktywność fizyczną, oferując ponad 150 trybów sportowych. Xiaomi Watch S5 46 mm to idealny wybór dla osób prowadzących aktywny tryb życia, które jednocześnie cenią elegancki wygląd i wygodę. TV S Mini Pro LED – kinowe wrażenia z domu TV S Mini Pro LED to telewizor z odświeżaniem dostępny już od 120 Hz, który zapewnia wyjątkowo płynny obraz i minimalizuje efekt rozmycia. Zaawansowana technologia Mini LED z precyzyjnym sterowaniem podświetlenia pozwala dokładnie kontrolować jasność i kontrast w każdej części ekranu. W połączeniu z wysoką jakością dźwięku zapewnia kinowe wrażenia bez wychodzenia z domu. Seria TV S Mini Pro LED obejmuje wiele modeli, dzięki czemu z łatwością dopasujesz odpowiedni rozmiar i możliwości urządzenia do swoich potrzeb. Urządź sobie seans w swoim salonie i ciesz się niesamowitą jakością w domu. Materiał promocyjny marki Xiaomi
Miniaturowy implant przejmie kontrolę nad nerwami. To nowa metoda leczenia bólu
Oto bezprzewodowe urządzenie do kontroli nerwów – miniaturowy implant wielkości ziarna ryżu. Można go umieścić w wybranym miejscu za pomocą strzykawki. To szansa na nową metodę łagodzenia bólu i terapii zaburzeń ruchu.
Leczenie prądem jest dziś normą w neurologii, psychiatrii czy kardiologii. Impulsy elektryczne mogą zmienić działanie mózgu np. u chorych na parkinsona albo uregulować pracę serca w przypadku arytmii. Dynamiczne rozwija się jednak nowa dziedzina, zwana medycyną bioelektroniczną. Zakłada ona, że dzięki precyzyjnie dawkowanym impulsom elektrycznym można sterować działaniem pojedynczych nerwów, a nawet układu odpornościowego. Naukowcy z NYU Abu Dhabi i Cleveland Clinic Abu Dhabi zaprezentowali nowe rozwiązanie w tej dziedzinie. To miniaturowy implant do neuromodulacji obwodowej, czyli pobudzania nerwów poza ośrodkowym układem nerwowym. Urządzenie jest na tyle małe, że można je wszczepić pacjentowi bez operacji – wystarczy standardowa igła. Po umieszczeniu przy wybranym nerwie będzie ono kontrolować jego aktywność. Zasilanie implantu dostarczane jest bezprzewodowo. Jak ma działać kontrola nerwów Po wszczepieniu implant będzie kontrolowany zdalnie za pomocą sterownika, który można zaprogramować zgodnie z potrzebami konkretnego pacjenta. Zespół zakłada także możliwość dostrajania działania w czasie rzeczywistym — nie tylko przez personel medyczny, ale również przez samych pacjentów. Jednym z największych wyzwań miniaturowych implantów jest panowanie nad ich położeniem oraz kontrola pracy bez fizycznego połączenia z urządzeniami zewnętrznymi. W tym przypadku badacze przewidują wykorzystanie standardowych metod obrazowania medycznego do śledzenia i pozycjonowania implantu. Wśród wymienianych narzędzi znajdują się ultrasonografia (USG) oraz tomografia komputerowa (TK), powszechnie dostępne w nowoczesnej diagnostyce. Implant przeszedł testy laboratoryjne i przedkliniczne. W tych warunkach urządzenie dawało precyzyjną kontrolę stymulacji nerwów oraz stabilne działanie w realistycznych scenariuszach użytkowania. Badacze odnotowali też aktywację nerwów in vivo, co wskazuje, że implant może mieć zastosowania praktyczne. Trzeba jednak podkreślić, że mówimy o badaniu eksperymentalnym, którego obiektem były zwierzęta. Jeśli dalsze prace potwierdzą bezpieczeństwo i skuteczność tej technologii, wstrzykiwane urządzenie do kontroli nerwów może znaleźć zastosowanie m.in. w terapii przewlekłego bólu i zaburzeń ruchu. Rozwój medycyny bioelektronicznej Na razie głównym obiektem zainteresowania medycyny bioelektronicznej jest nerw błędny. To docierający do wielu narządów wewnętrznych nerw czaszkowy, nazywany „autostradą do mózgu”, który pomaga organizmowi regulować stres, trawienie i nastrój. Jego stymulacja impulsami elektrycznymi w obrębie szyi pomaga m.in. na epilepsję i depresję. Neuromodulacja może też zmniejszać stan zapalny w tkankach. Trwają testy zastosowania tej metody w leczeniu chorób takich jak: reumatyzm, czyli reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), choroba Leśniowskiego-Crohna, czyli przewlekłe zapalenie jelit, łuszczyca – autoimmunologiczna choroba skóry, sepsa, krwotoki wewnętrzne, niedotlenienie mózgu. W odróżnieniu od leków farmakologicznych pobudzanie nerwów nie obciąża żołądka czy wątroby, nie wywołuje też reakcji uczuleniowych. Jest więc szansa, że w przyszłości pomoże ono pacjentom nie reagującym na standardowe terapie lub tym, którzy nie mogą zażywać silnych leków przeciwzapalnych czy przeciwbólowych. Źródła: Science Advances, archiwum NG
Koniec ery hakerów? Fizycy po raz pierwszy w historii osiągnęli „doskonałą losowość”
Jednym z najtrudniejszych zadań we współczesnej fizyce jest wygenerowanie prawdziwej, całkowicie nieprzewidywalnej losowości. Naukowcom ze szwajcarskiego ETH Zurich w końcu się to udało. Wykorzystując „dziwaczne” prawa mechaniki kwantowej, stworzyli system, którego wyników nie da się matematycznie przewidzieć w żaden sposób. To przełom, który może na zawsze zmienić oblicze globalnego cyberbezpieczeństwa.
Wydaje nam się, że losowość otacza nas na co dzień. Wierzymy w nią, rzucając sześciościenną kostką czy zdając się na rzut monetą. Prawda jest jednak znacznie bardziej skomplikowana. Rzut kostką podlega prawom fizyki – gdybyśmy znali dokładny kąt, siłę rzutu, opór powietrza i mikrouszkodzenia na jej powierzchni, moglibyśmy bezbłędnie obliczyć wynik. Z kolei komputerowe generatory liczb losowych opierają się na deterministycznych algorytmach. Jeśli znasz wzór początkowy (tzw. ziarno), z łatwością przewidzisz każdy kolejny ciąg znaków. Jak zauważa fizyk prof. Renato Renner z ETH Zurich, każdy klasyczny sprzęt elektroniczny – od telefonu po superkomputer – z założenia jest niezwykle przewidywalny. Główną trudnością naukowców nie było więc stworzenie liczb wyglądających na losowe, ale matematyczne udowodnienie ich absolutnej nieprzewidywalności (pewności, że nie sterują nimi żadne ukryte reguły). Kwantowe splątanie do walki z hakerami Aby rozwiązać ten problem, szwajcarscy badacze, których wyniki opublikowano na początku czerwca 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, sięgnęli po eksperyment kwantowy zwany testem Bella. Fizycy stworzyli parę splątanych kubitów (kwantowych bitów), które odizolowano od siebie za pomocą 30-metrowej rury i schłodzono do temperatury bliskiej zeru absolutnemu. Zjawisko kwantowego splątania sprawia, że pomiary dokonywane na tych cząstkach wykazują tak silne korelacje, iż w żaden sposób nie da się ich wyjaśnić klasycznymi zasadami fizyki czy z góry zaprogramowanym zachowaniem. Zespół w ciągu zaledwie dziewięciu godzin przeprowadził ponad miliard prób testu Bella. Wymagało to gigantycznych ulepszeń technicznych, zarówno pod względem stabilności przesyłu fotonów, jak i szybkości samej aparatury. Wzmocnienie losowości – Święty Graal fizyki Największym osiągnięciem naukowców jest udana demonstracja procesu zwanego wzmocnieniem losowości (ang. randomness amplification). Wcześniejsze kwantowe generatory również potrafiły tworzyć wysoce losowe ciągi, ale bezwzględnie wymagały idealnych warunków początkowych i zaufania do samego sprzętu. Tym razem badacze poszli o krok dalej. Zaczęli eksperyment od „niedoskonałej” losowości (posiadającej ukryte wady), a następnie ich system przetransformował ją w ciąg zer i jedynek, który można oficjalnie certyfikować jako idealnie losowy. Co najważniejsze, jest to system niezależny od urządzenia – nie musimy w pełni ufać maszynom, a jedynie powtarzalnym prawom fizyki kwantowej. Autorzy badania przypominają, że dokonanie czegoś takiego klasycznymi metodami jest po prostu niemożliwe. Warto wiedzieć: nawet Einstein bał się splątania kwantowego Splątanie kwantowe, czyli zjawisko kluczowe dla uzyskania doskonałej losowości, było początkowo tak nieintuicyjne dla fizyków. I nie ma się co dziwić – a sam Albert Einstein uważał, że zjawisko to łamie prawa natury. Sugerowało bowiem, że cząstki mogą natychmiastowo przekazywać sobie informacje, ignorując ograniczenie prędkości.Einstein określił je nawet mianem „upiornego działania na odległość”. Dziś ta dawna „upiorność” i niewyjaśniona więź między odległymi od siebie cząstkami powoli staje się absolutnym fundamentem naszego globalnego, cyfrowego bezpieczeństwa. Dlaczego to odkrycie uratuje twoje dane? Stawka tego eksperymentu wykracza daleko poza uniwersyteckie laboratoria. Prawdziwa losowość to fundament nowoczesnego bezpieczeństwa w sieci. To ona sprawia, że nasze hasła, kody autoryzacyjne i klucze szyfrujące (wyglądające jak zbitka przypadkowych znaków) są trudniejsze do złamania przez hakerów. Kiedy brakuje doskonałej losowości, nawet potężne systemy stają się podatne na cyberataki. Dowodzą tego niedawne, globalne luki w zabezpieczeniach: błąd w popularnym kliencie SSH PuTTY z 2024 roku (związany z wadliwym generowaniem losowości dla podpisów kryptograficznych) oraz głośny bug procesorów AMD Zen 5 z 2025 roku (sprzętowa instrukcja RDSEED generowała przewidywalne wartości, fałszywie zgłaszając pełen sukces). – Stworzyliśmy liczby, które pozostaną doskonale losowe na całą wieczność, niezależnie od tego, jakich metod analitycznych użyje się do ich oceny – podsumowuje z dumą Renner. W niedalekiej przyszłości system opracowany przez Szwajcarów może stać się „zegarem atomowym” dla losowości – ostatecznym, fizycznie certyfikowanym wzorcem, według którego będzie można kalibrować inne zabezpieczenia. Źróa: Nature, ETH Zurich Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pod Wawelem zwodowali łódź, która pędzi bez paliwa. To projekt AGH
Waży zaledwie 90 kg i rozpędza do prędkości 45 kilometrów na godzinę. A co najważniejsze – jest ekologiczna, bo zasilana energią słoneczną. Zespół studentów z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie zwodował na Wiśle nową jednostkę.
Energia słoneczna jest coraz częściej wykorzystywana nie tylko na domach. Panele fotowoltaiczne umieszczane są także na ruchomościach. Na przykład łodzie zasilane energią słoneczną nie są już jedynie eksperymentalnymi prototypami, ale opłacalnymi alternatywami dla spalinowców. Przykłady można mnożyć. Już w 2017 roku w Indiach zwodowano 23-tonowy prom pasażerski Aditya. Panele słoneczne zajmują 140 m kwadratowych jego dachu. Takie zasilanie upowszechnia się zwłaszcza wśród niewielkich turystycznych jednostek. Ale – jak pokazuje poniższy przykład – dotyczy też sportu i dużych prędkości. Wyścigówka na słońce Ten widok mógł zachwycić. Pod koniec maja przy Bulwarze Czerwieńskim, w zakolu Wisły pod Wawelem dumnie płynęła łódź solarna zespołu AGH Solar Boat. Jednostkę nazwano Delta. Ta 6-metrowa wyścigowa łódź solarna została zaprojektowana i zbudowana przez studentów i studentki Akademii Górniczo-Hutniczej. Jest to bardzo nowoczesna konstrukcja typu trimaran wykonana z włókien węglowych. Dlatego też waży zaledwie 90 kg, ale jest przy tym bardzo wytrzymała i stabilna. Jednostka wyposażona jest w napęd typu Dual-Propeller z dwoma przeciwbieżnymi śrubami, którego sprawność jest nawet o około 30% wyższa niż w przypadku klasycznych rozwiązań. Prędkość solarnej łodzi – Dzięki skupieniu się podczas projektowania na zachowaniu niskiej masy elementów przy jednoczesnym zapewnieniu ich odpowiedniej wytrzymałości do warunków pracy, Delta osiąga prędkość 45 km/godz. – podkreślają twórcy. Łódź jest bardzo sterowna. Jej system energetyczny oparto na akumulatorze 60 V oraz panelach fotowoltaicznych, które przy prędkości przelotowej 30 km/godz. dostarczają ponad połowę wymaganej energii. Zainstalowano też rozbudowany system telemetrii, który umożliwia monitorowanie parametrów pracy jednostki w czasie rzeczywistym. – Każda nasza kolejna konstrukcja jest lepsza od poprzedniej, gdyż w każdym projekcie stawiamy na maksymalną sprawność energetyczną. Udoskonalamy też panele fotowoltaiczne, które sami tworzymy – mówi studentka Ewa Nowicka z sekcji marketingu AGH Solar Boat. Pora na zawody To już trzecia łódź napędzana przez energię pozyskaną ze słońca, wykonana przez studentów z zespołu AGH Solar Boat. Opiekunami koła naukowego są dr hab. Krzysztof Sornek oraz Wojciech Sajdak. Wśród jego największych sukcesów stworzonych jednostek znajdują się 3. miejsce w 2024 r. oraz 2. miejsce w 2025 r. na prestiżowych zawodach w Monako. Wkrótce krakowską Deltę będzie można zobaczyć na międzynarodowych zawodach Kraków Solar Boat Challenge na Zalewie Bagry. Wyścigi tego typu jednostek odbędą się od 23 do 26 lipca 2026 r. w Krakowie. Źródło: AGH Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Został zaatakowany w absolutnej ciemności. Co naprawdę wydarzyło się na dnie oceanu?
Ma zaledwie osiem metrów długości, a jego wnętrze to ciasna, naszpikowana elektroniką tytanowa sfera. Mimo to załogowy pojazd podwodny Alvin zmienił nasze rozumienie oceanicznych głębin bardziej niż jakakolwiek inna jednostka w historii. 1 czerwca mija dokładnie 62. rocznica wejścia do służby tego podwodnego weterana, który przetrwał ataki gigantycznych ryb, odnalazł zgubioną broń jądrową i jako pierwszy ukazał światu spoczywającego na dnie Atlantyku Titanica.
Spis treści: Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Ciemność, potworne ciśnienie zdolne zmiażdżyć stalowy czołg i tajemnice, o których naukowcom nawet się nie śniło. Choć eksploracja kosmosu przyciąga uwagę miliardów, najważniejsza bitwa o poznanie sekretów naszej planety rozegrała się na dnie oceanów. W roli głównej wystąpiła konstrukcja tak genialna, że od ponad sześciu dekad rzuca wyzwanie otchłani. Poznajcie Alvina – podwodnego weterana, który widział rzeczy, w które trudno uwierzyć. Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Wszystko zaczęło się na początku lat 60. XX wieku, gdy amerykańska marynarka wojenna we współpracy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) postanowiła stworzyć uniwersalny, zwrotny pojazd do badań głębinowych. Dokładnie 1 czerwca 1964 roku do służby wszedł Alvin (DSV-2) – nazwany tak na cześć oceanografa Allyna Vine’a. W czasach, gdy eksploracja oceanów opierała się na ślepych i mało zwrotnych batyskafach, Alvin oferował naukowcom coś bezcennego: tytanowe ramiona manipulatorów, okna obserwacyjne i zwrotność pozwalającą na precyzyjne manewrowanie w najtrudniejszym podwodnym terenie. Choć początkowo maksymalne zanurzenie pojazdu wynosiło niespełna 2000 metrów, konstrukcja okazała się dobrą bazą do późniejszych modyfikacji. Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Historia Alvina to gotowy scenariusz na thriller kinowy. Już na początku swojej kariery, w 1966 roku, pojazd został wezwany do ściśle tajnej operacji u wybrzeży Palomares w Hiszpanii. Doszło tam do katastrofy amerykańskiego bombowca B-52, który zderzył się z tankowcem, gubiąc w wodach Morza Śródziemnego bombę wodorową. To właśnie załoga Alvina zlokalizowała zaginiony ładunek termojądrowy na głębokości niemal 900 metrów, zapobiegając międzynarodowemu kryzysowi. Niewielki pojazd musiał też dosłownie walczyć o przetrwanie z mieszkańcami głębin. W 1967 roku, podczas misji na skraju Prądu Zatokowego, Alvin został zaatakowany przez agresywnego i szybkiego miecznika. Ryba o wadze blisko 90 kilogramów wbiła swój „miecz” w szczelinę poszycia z tworzywa sztucznego, blokując się w kadłubie. Załoga musiała natychmiast awaryjnie wynurzyć się na powierzchnię. Ryba skończyła jako kolacja dla ekipy technicznej, a Alvin wyszedł z tego starcia bez poważniejszych uszkodzeń strukturalnych. Pojazd o mało nie zatonął na stałe w 1968 roku, gdy zerwały się liny stalowe transportującej go platformy. Alvin spoczął na dnie Atlantyku (na głębokości 1500 metrów) na niemal rok. Kiedy go podniesiono, naukowcy odkryli, że pozostawione wewnątrz kanapki z dżemem i termosy z bulionem były niemal nienaruszone. To spektakularne odkrycie udowodniło, że pod ogromnym ciśnieniem i w niskiej temperaturze procesy rozkładu organicznego przebiegają diametralnie wolniej, co dało impuls do nowych badań biochemicznych. Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Dla szerokiej opinii publicznej Alvin stał się jednak legendą w lipcu 1986 roku. Rok po zlokalizowaniu wraku Titanica przez bezzałogowego robota Argo, wybitny oceanograf Robert Ballard zszedł na dno Atlantyku na pokładzie Alvina. Jako pierwszy człowiek od 1912 roku spojrzał na najsłynniejszy liniowiec. To z pokładu Alvina sterowano robotem Jason Jr., który wpłynął do wnętrza wraku, rejestrując ikoniczne kadry słynnych, zardzewiałych schodów pierwszej klasy. Misja ta udowodniła, że ludzka obecność na głębokości blisko 4000 metrów jest kluczowa dla prowadzenia tak skomplikowanych operacji eksploracyjnych. Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Choć Titanic przyniósł Alvinowi globalną sławę, jego największe naukowe osiągnięcie miało miejsce pod koniec lat 70. Podczas ekspedycji w rejonie Grzbietu Galapagos naukowcy na pokładzie Alvina odkryli hydrotermalne kominy oceaniczne (tzw. black smokers). Wokół tych gejzerów, wyrzucających toksyczną, nasyconą siarkowodorem wodę o temperaturze przekraczającej 300°C, tętniło bogate, nieznane dotąd życie: gigantyczne rurkoczułkowce, ślepe kraby i unikatowe małże. Był to naukowy przewrót – udowodniono, że ekosystemy mogą rozwijać się w absolutnej ciemności, bez dostępu do światła słonecznego, opierając się na chemosyntezie. To odkrycie do dziś redefiniuje nasze poszukiwania życia na innych planetach i lodowych księżycach, takich jak Europa czy Enceladus. Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Wydawać by się mogło, że po ponad sześciu dekadach tak intensywnej pracy Alvin zasłużył na miejsce w muzeum. Nic bardziej mylnego. Pojazd przeszedł serię gruntownych, wielomilionowych modernizacji przeprowadzonych przez inżynierów z WHOI. Wymieniono tytanową sferę załogową, zainstalowano ultranowoczesne systemy oświetlenia LED, kamery o rozdzielczości 4K oraz ulepszone ramiona robotyczne. Dzięki tym zmianom Alvin może obecnie schodzić na głębokość aż 6500 metrów. Tylko w tym roku zbliżył się wraków z I wojny światowej. Oznacza to, że najstarsza aktywna łódź podwodna świata zyskała dostęp do 98% powierzchni całego globalnego dna oceanicznego. Legenda głębin wciąż pisze swój ciąg dalszy, udowadniając, że w wyścigu o poznanie tajemnic Ziemi człowiek w tytanowej kapsule wciąż jest niezastąpiony. Źródło: WHOI.edu Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Twój samochód wie o tobie więcej, niż chciałbyś mu zdradzić. Gdzie trafiają nasze dane i czy to bezpieczne?
Nowoczesne samochody to komputery na kołach nieustannie monitorujące nie tylko otoczenie pojazdu, ale też jego wnętrze. Kamery, radary, sensory, GPS oraz nasz własny telefon podłączony do samochodowego systemu sprawiają, że firmy samochodowe mogą wiedzieć o nas więcej niż banki i historia wyszukiwarki. Czy bezpieczeństwo warte jest utraty resztek prywatności?
Każdy kolejny samochód, jakim jeżdżę, ufa mi coraz mniej. Nie chodzi już nawet o to, że im więcej ma systemów wspomagających, tym bardziej uważa, że nie potrafię parkować. Albo zahamować przed kimś nagle skręcającym. Dlatego musi samodzielnie nacisnąć hamulec i tak mocno ścisnąć mnie pasami, iż przynajmniej raz byłam przekonana, że złamał mi żebra. Samochodowi szpiedzy Ja mu też nie ufam. Szczególnie po przeczytaniu informacji o tym, jakie dane zbierają samochody podczas jazdy. A zbierają wszystko – od mimiki twarzy kierowcy, bicia serca, przez informacje drogowe, po punkty docelowe. Co więcej, producenci samochodów sami o tym mówią. Oczywiście jeśli tylko przebrnie się przez zapisane małym druczkiem ich polityki prywatności. Zbierane informacje mogą obejmować dokładne dane lokalizacyjne dotyczące każdego miejsca, do którego jedziesz, informacje o tym, kto znajduje się w samochodzie, czego słuchasz w radiu oraz czy zapinasz pasy bezpieczeństwa, jedziesz za szybko lub hamujesz zbyt gwałtownie. Niektóre firmy mogą zbierać dane, których byś się nie spodziewał – takie jak twoja waga, wiek, rasa czy wyraz twarzy. Dłubiesz w nosie? Niektóre samochody mają kamery wewnętrzne skierowane na fotel kierowcy. A większość z nich posiada połączenie z internetem, dzięki czemu mogą przesyłać te dane podczas jazdy – gdy ty żyjesz w błogiej nieświadomości. – Europejskie firmy motoryzacyjne muszą przestrzegać przepisów RODO. To sprawia, że możemy czuć się stosunkowo bezpiecznie, bo prawo zakazuje sprzedaży zebranych w ten sposób danych bez osobnej, celowej zgody – mówi Anna Niedzicka z Instytutu Transportu Samochodowego. Kto kupuje nasze dane? Nie oznacza to jednak, że europejscy producenci nie zbierają danych. Zbierają, tyle że mają utrudnione wykorzystywanie ich szerzej niż do względów bezpieczeństwa. Dane nie mogą też trafić do podmiotów trzecich. Inaczej ma się sprawa np. w USA, o Chinach nie wspominając. Zacznijmy od tego, że dane o nas, jako o kierowcach, są supercenne i kosztowne. Cenne dla firm ubezpieczeniowych, a kosztowne dla nas. Właśnie firmy ubezpieczeniowe najchętniej kupują dane zebrane przez samochody i wykorzystują je do podnoszenia składek kierowcom. Niektóre firmy samochodowe przyznają, że sprzedają dane, ale nie muszą ujawniać, kto je kupuje. Eksperci twierdzą, że większość konsumentów nawet nie zdaje sobie sprawy, że coś takiego ma miejsce. – Ludzie byliby zszokowani liczbą punktów danych, które ich samochód zbiera i przekazuje innym podmiotom – producentowi lub aplikacjom firm trzecich. To zasadniczo oznacza, że można odtworzyć twoje życie praktycznie sekunda po sekundzie – powiedział cytowany przez BBC Darrell West, pracownik naukowy w Center for Technology Innovation przy Brookings Institute w Waszyngtonie. Tego się już nie wyłączy Amerykańskie prawo federalne ma wkrótce zwiększyć ilość danych, które mogą zbierać samochody. Już niedługo amerykańscy producenci samochodów będą zobowiązani do instalowania kamer biometrycznych na podczerwień i innych systemów analizujących mowę ciała, śledzących ruchy oczu i inne aspekty zachowania kierowcy w celu wykrywania, czy jest zbyt pijany albo zmęczony, by prowadzić pojazd. Otworzy to jednak również dostęp do całkowicie nowego zbioru danych dotyczących twojego zdrowia i nawyków. Nie istnieją żadne przepisy ograniczające to, co producenci samochodów mogą zrobić z tymi informacjami. – Można śmiało powiedzieć, że nie ma już samochodów niezbierających danych. Wszystkie nowe modele aut zbierają ich bardzo dużo i będzie się to wciąż zwiększało. Oczywiście możemy mówić o plusach, jak zwiększeniu bezpieczeństwa na drogach i bezpieczeństwa pasażerów, możliwości szybkiego wezwania pomocy i precyzyjnego określenia lokalizacji. Minusem może być to, że nie możemy tych systemów wyłączyć – mówi Anna Niedzicka. Internet w naszych autach Firma konsultingowa McKinsey ustaliła, że w 2021 roku 50% samochodów poruszających się po drogach miało połączenie z internetem, a do 2030 roku odsetek ten ma wzrosnąć do 95%. Jeśli twój samochód jest podłączony do sieci, powinieneś zainteresować się swoją prywatnością. W 2023 roku Mozilla – twórca przeglądarki Firefox – przeanalizowała polityki prywatności 25 marek samochodowych. Żadna z nich nie spełniła standardów prywatności i bezpieczeństwa stosowanych przez Mozillę do oceny marek. Mozilla stwierdziła, że samochody są „najgorszą kategorią produktów pod względem prywatności, jaką kiedykolwiek analizowaliśmy”. Według raportu Mozilli 19 producentów samochodów przyznało, iż mogą sprzedawać pobrane dane. W 2024 roku śledztwo dziennikarzy „New York Timesa” ujawniło, że General Motors, wykorzystując program OnStar Smart Driver, zbierało bardzo szczegółowe dane o zachowaniu kierowców. W tym informacje o gwałtownym hamowaniu, przekraczaniu prędkości, jeździe nocą, a także dokładnej lokalizacji pojazdów. Informacje te firma sprzedawała brokerom danych, takim jak LexisNexis i Verisk. Dane trafiały później do firm ubezpieczeniowych, które wykorzystywały je do ustalania składek. Możemy oczywiście powiedzieć, że dzięki prawu Unii Europejskiej nasza prywatność jest strzeżona. Jednak jak długo? Źródło: BBC Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Przełom w komunikacji czy zręczny algorytm? Chińskie AI zaczęło tłumaczyć szczekanie psów i miauczenie kotów
Chiński startup technologiczny wprowadził na rynek PettiChat – miniaturowe urządzenie oparte na wielkich modelach językowych, które według deklaracji producenta potrafi tłumaczyć wokalizację oraz mowę ciała zwierząt domowych na język ludzki z dokładnością przekraczającą 92 procent. Analiza techniczna i etologiczna pokazuje jednak, gdzie kończy się obiektywna nauka, a zaczyna inżynieria marketingowa.
Spis treści: Jak technicznie działa PettiChat? Baza treningowa z 1,5 miliona próbek – deklaracje producenta kontra rygor naukowy Co naprawdę interpretuje sztuczna inteligencja? Weterynarze ostrzegają przed ślepą wiarą w aplikacje Urządzenie opracowane przez firmę Meng Xiaoyi z Hangzhou to ważący zaledwie 27 gramów transmiter mocowany do obroży zwierzęcia. Jak technicznie działa PettiChat? Rdzeniem systemu nie jest prosta baza nagranych dźwięków, lecz zaawansowany algorytm sztucznej inteligencji oparty na architekturze Qwen (Tongyi Qianwen) rozwijanej przez koncern Alibaba Cloud. Urządzenie funkcjonuje w sposób multimodalny – oznacza to, że nie ogranicza się wyłącznie do rejestracji sygnałów akustycznych. Wbudowane czujniki inercyjne (akcelerometry i żyroskopy) stale monitorują mikroruchy ciała zwierzęcia, kąt nachylenia głowy oraz dynamikę ogona lub uszu. Dane te są synchronizowane w czasie rzeczywistym z rejestratorem audio. Gdy pies szczeka lub kot miauczy, system analizuje parametry fizyczne fali dźwiękowej (częstotliwość, amplitudę, czas trwania oraz harmoniczne), a następnie łączy je z wektorami ruchu ciała. Przetworzenie pakietu danych w chmurze obliczeniowej zajmuje średnio 1,2 sekundy, po czym właściciel otrzymuje powiadomienie tekstowe w aplikacji mobilnej. Baza treningowa z 1,5 miliona próbek – deklaracje producenta kontra rygor naukowy Przedstawiciele startupu informują, że algorytm został przeszkolony na bazie obejmującej ponad 1,5 miliona próbek audio oraz tysiące godzin materiałów wideo, które dokumentowały zachowania zwierząt w zróżnicowanych kontekstach (m.in. izolacja, obecność obcego, oczekiwanie na pokarm, ból). W procesie adnotacji danych mieli brać udział dyplomowani lekarze weterynarii oraz behawioryści. Producent deklaruje, że skuteczność rozpoznawania stanów emocjonalnych wynosi od 92,3% do 94,6%. Z punktu widzenia metodologii naukowej wskaźniki te wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Badania te miały charakter wewnętrznych testów laboratoryjnych. Do chwili obecnej wyniki nie zostały poddane niezależnej procedurze recenzenckiej ani nie opublikowano ich w żadnym międzynarodowym czasopiśmie z zakresu etologii czy nauk komputerowych. Urządzenie w warunkach domowych musi mierzyć się z problemem szumu tła, obecnością dźwięków z telewizora czy wokalizacją innych osobników, co w realnych zastosowaniach zazwyczaj drastycznie obniża sprawność systemów klasyfikacyjnych. Co naprawdę interpretuje sztuczna inteligencja? Współczesna nauka o zachowaniu zwierząt (etologia) jednoznacznie wskazuje, że psy i koty nie posługują się językiem w rozumieniu ludzkim – nie budują struktur syntaktycznych ani nie operują abstrakcyjnymi pojęciami. Komunikacja zwierząt opiera się na sygnalizowaniu stanów afektywnych (emocjonalnych) oraz natychmiastowych potrzeb fizjologicznych. System PettiChat nie dokonuje więc „tłumaczenia zdań”, lecz realizuje zaawansowaną klasyfikację statystyczną. Przypisuje on zebrane sygnały biomedyczne do jednej z kilkunastu predefiniowanych kategorii, takich jak: frustracja, lęk przed separacją, terytorializm, ekscytacja, chęć zabawy czy głód. Generowane przez aplikację pełne zdania (np. „Chcę wyjść na spacer” lub „Boję się tego dźwięku”) są wyłącznie antropomorfizowaną nakładką stylistyczną stworzoną przez programistów, mającą na celu zwiększenie atrakcyjności interfejsu użytkownika. Weterynarze ostrzegają przed ślepą wiarą w aplikacje Wprowadzenie algorytmów generatywnych do interpretacji zachowań zwierząt budzi debaty w środowisku weterynaryjnym. Największym ryzykiem strukturalnym jest możliwość wystąpienia tzw. błędów fałszywie negatywnych lub fałszywie pozytywnych w ocenie zdrowia czworonoga. Jeśli zwierzę wykazuje subtelne, chroniczne objawy bólowe (np. w początkowym stadium chorób nerek u kotów), które algorytm błędnie zinterpretuje jako „zwykłe zmęczenie” lub „chęć odpoczynku”, właściciel może opóźnić wizytę w klinice weterynaryjnej. Naukowcy zajmujący się dobrostanem zwierząt podkreślają, że technologia ta powinna być traktowana wyłącznie jako narzędzie pomocnicze o charakterze poglądowym. Nie może ona zastąpić bezpośredniej, empirycznej obserwacji i wiedzy właściciela, który zna indywidualne nawyki swojego podopiecznego. PettiChat dowodzi wysokiego stopnia zaawansowania współczesnych modeli multimodalnych AI, jednak interpretacja wyników wciąż wymaga ścisłego odsiania faktów biologicznych od algorytmicznych uproszczeń. Źródło: Forbes Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Powstaje państwo przyszłości. Tropikalną wyspą będzie rządzić sztuczna inteligencja
Scenariusze rodem z filmów science fiction wydają się coraz bliższe rzeczywistości. Na filipińskiej wyspie powstaje projekt, w którym sztuczna inteligencja ma współtworzyć system zarządzania i podejmowania decyzji. Pomysł wzbudził ogromne zainteresowanie internautów – kilkanaście tysiący osób zgłosiło już chęć uzyskania statusu cyfrowych rezydentów futurystycznej społeczności.
Założyciel firmy technologicznej zajmującej się chatbotami AI, postanowił sprawdzić, jak wyglądałoby państwo współzarządzane przez sztuczną inteligencję. W efekcie na jednej z wysp Filipin rozwijany jest eksperymentalny projekt oparty na wirtualnych „liderach” inspirowanych historycznymi postaciami, takimi jak m.in. Albert Einstein, Winston Churchill czy Mahatma Gandhi. Twórca przekonuje, że cyfrowi doradcy mają pomagać w podejmowaniu decyzji dotyczących rozwoju społeczności, gospodarki i edukacji, tworząc coś pomiędzy technologicznym startupem a futurystycznym mikropaństwem. Filipińska wyspa ma być zarządzana przez radę AI inspirowaną historycznymi liderami Projekt Sensay powstaje na niewielkiej, liczącej około 3,6 kilometra kwadratowego wyspie położonej w archipelagu Palawan na Filipinach – regionie znanym z turkusowych lagun, tropikalnych lasów i plaż uznawanych za jedne z najpiękniejszych w Azji. To właśnie tam brytyjski przedsiębiorca Dan Thomson chce stworzyć eksperymentalne mikropaństwo, którego funkcjonowanie będzie współtworzone przez sztuczną inteligencję. Kluczową rolę ma odgrywać rada składająca się z 17 cyfrowych „doradców”, inspirowanych historycznymi postaciami słynącymi z przywództwa, filozofii czy strategicznego myślenia. Wśród nich mają znaleźć się m.in. cyfrowe repliki Winstona Churchilla, Nelsona Mandeli, Marka Aureliusza, Mahatmy Gandhiego, Leonarda da Vinci czy Eleanor Roosevelt. System ma być szkolony na podstawie autentycznych przemówień, pism i filozofii tych postaci, aby sztuczna inteligencja mogła prowadzić debaty oraz proponować rozwiązania dotyczące funkcjonowania wyspy. Według twórców cyfrowi liderzy mają analizować projekty zmian konstytucyjnych, dyskutować między sobą i głosować nad kierunkiem rozwoju społeczności. Jaki jest cel cyfrowego eksperymentu? Dan Thomson przekonuje, że celem projektu jest stworzenie bardziej „obiektywnego” modelu zarządzania, wolnego od politycznych wpływów, lobbingu i prywatnych interesów. Jednocześnie sam przyznaje, że eksperyment budzi wiele pytań etycznych i technologicznych. W rozmowie z CNN Travel żartobliwie stwierdził nawet, że „jeśli sztuczna inteligencja zacznie gromadzić broń i atakować sąsiednie wyspy, będzie to zła sytuacja”, choć dodał, że uważa taki scenariusz za skrajnie nieprawdopodobny. Na razie decyzje AI nadal będą wymagać zatwierdzenia przez ludzi, gdyż nad projektem ma czuwać specjalne „Zgromadzenie Nadrzędne Ludzi”, które będzie blokować potencjalnie niebezpieczne działania cyfrowej rady. Sensay chce przyciągnąć tysiące e-rezydentów i stworzyć cyfrowe mikropaństwo Choć projekt pozostaje na razie głównie futurystycznym eksperymentem bez międzynarodowego uznania, już teraz wzbudza ogromne zainteresowanie internautów i entuzjastów nowych technologii. Ponad 12 tysięcy osób zgłosiło chęć uzyskania statusu e-rezydenta wyspy Sensay, czyli cyfrowej tożsamości umożliwiającej korzystanie z usług oraz uczestniczenie w życiu rozwijającej się społeczności online. Dan Thomson przyznał, że nie spodziewał się aż tak dużego odzewu i uważa, że może on wynikać z rosnącego rozczarowania tradycyjnymi systemami politycznymi i malejącego zaufania do rządów. Na samej wyspie obecnie mieszka jedynie ogrodnik opiekujący się terenem, jednak plany rozwoju są bardzo ambitne. Thomson chce w kolejnych latach wybudować tam nawet 30 willi oraz stworzyć nowoczesną infrastrukturę opartą na energii odnawialnej i rozwiązaniach typu open source. Projekt zakłada również budowę laboratoriów badawczych, mikrosieci energetycznych oraz przestrzeni dla przyszłych mieszkańców i turystów odwiedzających archipelag Palawan. E-gospodarka oparta na kryptowalutach Twórcy Sensay zapowiadają także rozwój eksperymentalnej gospodarki opartej na dwóch cyfrowych tokenach – jednym przeznaczonym do lokalnych usług społecznych, a drugim do handlu międzynarodowego. W dalszej perspektywie sztuczna inteligencja miałaby otrzymać możliwość częściowego zarządzania finansami projektu przy wykorzystaniu kryptowalut i autonomicznych systemów płatności. To właśnie ten element budzi jednak największe obawy ekspertów, którzy ostrzegają przed oddawaniem realnej kontroli finansowej algorytmom. Mimo kontrowersji Thomson liczy, że już w 2027 roku Sensay stanie się pierwszą na świecie społecznością opartą na pełnym programie cyfrowej e-rezydencji oraz eksperymentalnym modelu zarządzania wspieranego przez sztuczną inteligencję. Źródła: Daily Mail, CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Już dziś największa rakieta w historii ludzkości rusza na orbitę. Gdzie oglądać start misji?
Rakieta większa od dotychczasowych, ale... z mniejszą liczbą części? Dokładnie tak wygląda nowy plan SpaceX na podbój kosmosu. Dzisiejszej nocy z zupełnie nowej platformy startowej Pad 2 wystrzeli potężny Starship V3. Elon Musk postanowił zaryzykować: z boostera usunięto jeden z kluczowych elementów sterujących , a pod maską ukryto aż 39 ulepszonych silników nowej generacji. Wszystko po to, by otworzyć ludziom drogę na Marsa i Księżyc. Czy ten ryzykowny krok opłaci się miliarderowi?
Spis treści: Nowe ramiona Mechazilli i infrastruktura Pad 2 Kosmiczna bestia w liczbach – Nowe silniki i prostsza budowa Misja suborbitalna i testy kosmiczne Gdzie oglądać start misji? Pierwotnie próba miała odbyć się 21 maja, jednak SpaceX odwołał start w ostatniej minucie z powodu wykrytego problemu technicznego. Nowe ramiona Mechazilli i infrastruktura Pad 2 Dzisiejszy lot będzie debiutem nie tylko nowej wersji Starshipa, ale także drugiej, ulepszonej platformy startowej (Pad 2) w kosmodromie Starbase w Teksasie. Nowa infrastruktura pozwala na szybsze tankowanie megarakiety. Zmieniono również architekturę wieży startowej – Mechazilli. Jej ramiona zaprojektowane do chwytania wracających boosterów i statków stały się krótsze i bardziej zwrotne. Według SpaceX te usprawnienia mają umożliwić skokowy wzrost możliwości systemu, w tym jego pełne i szybkie ponowne użycie, transfer paliwa na orbicie oraz wysyłanie ludzi i ładunków na Księżyc oraz Marsa. Kosmiczna bestia w liczbach – Nowe silniki i prostsza budowa Sercem nowego Starshipa są ulepszone silniki Raptor V3. SpaceX upchnęło ich w całej rakiecie aż 39 – całe 33 sztuki napędzają dolny człon, a pozostałe 6 odpowiada za sam statek. Co to oznacza w praktyce? Nowy napęd ma znacznie prostszą konstrukcję , a przy starcie wygeneruje potworną siłę około 80 MN ciągu. Żeby zobrazować tę moc – to dwa razy więcej, niż ma flagowa rakieta NASA i ponad dwa razy więcej niż legendarny Saturn V, który zabrał ludzi na Księżyc w ubiegłym wieku. Inżynierowie wprowadzili też kilka przełomowych poprawek w samej konstrukcji rakiety: Trzy „płetwy” zamiast czterech: Na dole rakiety zamontowano teraz tylko trzy kratownice sterowe, które pomagają sterować boosterem podczas powrotu na Ziemię. Pozbycie się czwartej to mniejsza waga i mniej skomplikowany mechanizm. Pierścień, który nie odpada: Zmieniono mocowanie specjalnego pierścienia łączącego oba stopnie rakiety. Do tej pory ta część odpadała w trakcie lotu i przepadała. Teraz na stałe trzyma się boostera, dzięki czemu wróci z nim na Ziemię i nadaje się do ponownego użycia. Przeprojektowany układ paliwowy: System odpowiedzialny za przepływ paliwa w boosterze stworzono zupełnie od nowa. Jest ogromny – rozmiarem przypomina całą rakietę Falcon 9. Dzięki temu wszystkie 33 silniki mogą odpalić idealnie w tym samym momencie , a cała rakieta porusza się w powietrzu o wiele stabilniej. Misja suborbitalna i testy kosmiczne Dzisiejszy lot będzie 12. startem w ramach programu Starship. Pod wieloma względami powtórzy profil poprzednich prób – będzie to lot suborbitalny zakończony kontrolowanym wodowaniem obu stopni w oceanie. Podczas lotu przetestowany zostanie ulepszony mechanizm wypuszczania ładunków. Statek uwolni 20 atrap satelitów Starlink oraz dwa prawdziwe satelity wyposażone w kamery, które będą analizować stan osłony termicznej statku. Sam Ship V3 zyskał modyfikacje niezbędne do długich misji głębokiego kosmosu. Wzbogacono go o wydajniejszy system kontroli orientacji, zawory izolacyjne dla gazów pod wysokim ciśnieniem oraz specjalny system zarządzania paliwem kriogenicznym podczas długiego dryfu w próżni. Ponadto statek posiada cztery porty dokujące. Pozwolą one na połączenie z przyszłymi orbitalnymi tankowcami, co jest kluczowe, ponieważ lot na Księżyc lub Marsa będzie wymagał kilkunastokrotnego tankowania na orbicie. Gdzie oglądać start misji? Transmisja na oficjalnej stronie SpaceX oraz kanale NASA rozpocznie się o 23:45 czasu środkowoeuropejskiego, czyli na 45 minut przed otwarciem okna startowego. Źródła: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Detektory fal grawitacyjnych „dostrajają się” z kosmosem. Naukowcy sięgnęli po metodę rodem ze studia nagraniowego
Najczulsze instrumenty pomiarowe na Ziemi potrafią wychwycić drgania czasoprzestrzeni mniejsze niż średnica protonu, ale nawet one wymagają precyzyjnej kalibracji. Badacze z LIGO, Virgo i KAGRA wykorzystali do tego same fale grawitacyjne, tworząc metodę, którą można porównać do strojenia instrumentu – nie muzycznego, lecz kosmicznego.
Spis treści: Jak fale grawitacyjne „marszczą” czasoprzestrzeń Jak naukowcy „dostrają” detektory fal grawitacyjnych Niewyobrażalna precyzja potrzebna do wychwycenia fal z kosmosu Detektory fal grawitacyjnych rejestrują jedne z najsubtelniejszych sygnałów we Wszechświecie, jednak ich niezwykła czułość wymaga nieustannej kontroli dokładności. Międzynarodowy zespół naukowców z obserwatoriów LIGO, Virgo i KAGRA zastosował tak zwaną kalibrację astrofizyczną – technikę wykorzystującą rzeczywiste sygnały pochodzące z potężnych zjawisk, takich jak zderzenia czarnych dziur, do sprawdzania i udoskonalania pracy swoich instrumentów. Dzięki temu możliwe jest nie tylko ograniczenie błędów pomiarowych, ale także bardziej precyzyjne określanie pochodzenia fal grawitacyjnych, nawet gdy jeden z detektorów działa poniżej optymalnych parametrów. Jak fale grawitacyjne „marszczą” czasoprzestrzeń Fale grawitacyjne to niezwykle subtelne zaburzenia czasoprzestrzeni, często obrazowo porównywane do zmarszczek rozchodzących się po tafli wody po wrzuceniu kamienia. Ich istnienie przewidział Albert Einstein już w 1916 roku w ramach ogólnej teorii względności, jednak bezpośrednie potwierdzenie tej koncepcji zajęło nauce niemal sto lat. Powstają podczas najbardziej gwałtownych zjawisk we Wszechświecie – takich jak zderzenia czarnych dziur czy gwiazd neutronowych – gdy ogromne masy wprawiają czasoprzestrzeń w drgania rozchodzące się z prędkością światła. Kiedy taka fala dociera do Ziemi, minimalnie rozciąga przestrzeń w jednym kierunku i ściska ją w drugim. Skala tych zmian jest niemal niewyobrażalna: typowy sygnał może zmienić długość 4-kilometrowego ramienia detektora o wartość rzędu tysięcznych części średnicy protonu. Właśnie dlatego wykrycie fal grawitacyjnych było jednym z największych wyzwań technologicznych współczesnej fizyki. Przełom nastąpił 14 września 2015 roku, gdy detektory LIGO po raz pierwszy zarejestrowały sygnał GW150914, pochodzący ze zderzenia dwóch czarnych dziur. Odkrycie ogłoszono w 2016 roku, otwierając nową erę astronomii fal grawitacyjnych, a kluczowi twórcy projektu otrzymali za to Nagrodę Nobla z fizyki w 2017 roku. Jak naukowcy „dostrają” detektory fal grawitacyjnych Od pierwszej historycznej detekcji w 2015 roku astronomia fal grawitacyjnych rozwija się w błyskawicznym tempie, między innymi dzięki współpracy zespołów pracujących przy obserwatoriach LIGO, Virgo i KAGRA. Analizując odebrane sygnały i porównując je z niezwykle precyzyjnymi modelami wynikającymi z ogólnej teorii względności, naukowcy mogą wykrywać nawet bardzo subtelne odchylenia w pracy swoich instrumentów oraz poprawiać ich kalibrację. Proces ten bywa metaforycznie porównywany do działania Auto-Tune w muzyce – nie dlatego, że „poprawia” same fale grawitacyjne, lecz ponieważ pozwala precyzyjniej dopasować odpowiedź detektora do oczekiwanego sygnału. W praktyce chodzi o kalibrację astrofizyczną, czyli wykorzystanie rzeczywistych sygnałów kosmicznych do sprawdzania i udoskonalania czułości urządzeń. Znaczenie tej metody szczególnie uwidoczniło się wtedy, gdy jeden z detektorów – LIGO Hanford – działał poniżej optymalnych parametrów. Dzięki porównaniu danych z pozostałymi obserwatoriami naukowcy mogli mimo to dokładnie analizować zarejestrowane fale. Jak wyjaśnia dr Christopher Berry z Uniwersytetu w Glasgow, sygnały fal grawitacyjnych są zbyt słabe, by można je było usłyszeć bezpośrednio, ale po przekształceniu w zakres słyszalny przybierają formę charakterystycznych „ćwierków” (chirpów). To właśnie te sygnały zawierają kluczowe informacje o źródłach fal – takich jak masy obiektów, ich spin, odległość od Ziemi i położenie we Wszechświecie. Niewyobrażalna precyzja potrzebna do wychwycenia fal z kosmosu Sygnały wykorzystane przez naukowców do rozwijania kalibracji astrofizycznej należą do najsilniejszych, jakie zarejestrowała współpraca LIGO–Virgo–KAGRA, dzięki czemu stały się wyjątkowo cennym materiałem do testowania i udoskonalania czułości detektorów. Wśród nich znalazły się między innymi zdarzenia oznaczone jako GW240925 oraz GW250207 – potężne połączenia par czarnych dziur, których analiza pozwoliła badaczom porównywać rzeczywiste dane z przewidywaniami modeli grawitacyjnych i jeszcze dokładniej oceniać działanie instrumentów. Tego rodzaju obserwacje są możliwe wyłącznie dzięki technologii o niemal niewyobrażalnej dokładności. Detektory fal grawitacyjnych potrafią mierzyć zmiany długości rzędu 10⁻¹⁹ metra – czyli około tysiąc razy mniejsze niż średnica protonu. To precyzja porównywalna do wykrycia zmiany odległości między Ziemią a Słońcem z dokładnością do grubości ludzkiego włosa. Właśnie dlatego tak ważne jest korzystanie z danych pochodzących z wielu obserwatoriów jednocześnie. Porównywanie sygnałów odbieranych przez różne detektory pozwala ograniczać błędy systematyczne, poprawiać kalibrację i zwiększać pewność interpretacji wyników. Dzięki temu astronomowie mogą nie tylko skuteczniej badać zderzenia czarnych dziur czy gwiazd neutronowych, ale także coraz lepiej rozumieć fundamentalne właściwości czasoprzestrzeni i ewolucji Wszechświata. Źródło: Phys.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Sztuczna inteligencja w służbie zwierzętom. Jak AI zmieni zasady testowania leków?
Sztuczna inteligencja może pomóc w rozwiązaniu etycznego problemu dotyczącego eksperymentów z wykorzystaniem zwierząt. System uczy się na wynikach z małej grupy, a potem sprytnie je uzupełnia, symulując większe badanie bez konieczności angażowania kolejnych stworzeń. Innowacja może przyczynić się do redukcji liczby wykorzystywanych zwierząt nawet o 50%.
Niemieccy naukowcy wychodzą naprzeciw oczekiwaniom osób sprzeciwiających się wykorzystywaniu zwierząt w testach farmaceutycznych. Profesor Jörn Lötsch, farmakolog kliniczny z Uniwersytetu Goethego oraz informatyk, profesor Alfred Ultsch z Uniwersytetu Filipa w Marburgu, opracowali innowacyjny model sztucznej inteligencji o nazwie genESOM. Rozwiązanie to pozwala znacząco ograniczyć liczbę zwierząt biorących udział w eksperymentach, nie wpływając przy tym negatywnie na wiarygodność wyników niezbędnych do określenia skuteczności nowych leków. Jak działa genESOM? Warto na wstępie podkreślić, że ten innowacyjny model nie zastąpi całkowicie eksperymentów na żywych organizmach. Sztuczna inteligencja bazuje bowiem na już uzyskanych wynikach, a następnie generuje na ich podstawie nowe, dodatkowe punkty danych. Tak powstała, spójna całość odzwierciedla kompleksowe badanie, które normalnie wymagałoby zaangażowania znacznie większej liczby zwierząt – mimo że w połowie zostało „uzupełnione” przez AI. Co jednak w momencie, gdy w procesie sztuczna inteligencja natrafi na błąd? Aby nie musieć w pełni polegać na dedukcji inteligencji maszynowej, badacze wprowadzili system kontroli błędów. AI celowo wpuszcza do procesu „fałszywy alarm” i sprawdza, jak on się rozprzestrzenia. Jeśli błędy zaczynają zbyt mocno zniekształcać wynik, system automatycznie przerywa pracę, by nie zepsuć wartości naukowej całego badania. W ten sposób proces generowania nowych danych został oddzielony od procesu kontroli, który na bieżąco śledzi możliwość powstawania wyłączających wyniki błędów. Skuteczność potwierdzona w badaniach Skuteczność modelu genESOM potwierdzono w praktyce, analizując dane z badań nad lekiem na stwardnienie rozsiane. Naukowcy celowo okroili oryginalny zbiór danych z 26 do zaledwie 18 myszy, aby sprawdzić, jak poradzi sobie sztuczna inteligencja. W tak małej grupie wszelkie dowody na działanie leku zniknęły, a statystyki przestały wykazywać jakąkolwiek istotność. Jednak po zastosowaniu genESOM i cyfrowym uzupełnieniu brakujących informacji, wszystkie efekty leczenia stały się ponownie widoczne. System odtworzył pełny obraz badania bez generowania błędnych wyników, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa medycznego. Przyszłość eksperymentów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji Profesor Lötsch podkreśla, że dzięki genESOM liczbę zwierząt w badaniach można ograniczyć od 30 do 50% bez szkody dla nauki. System ten nie jest jednak magicznym rozwiązaniem, ponieważ do badań nad lekami wciąż potrzebuje danych z rzeczywistych eksperymentów. Badacz zaznacza przy tym, że liczby zwierząt laboratoryjnych nie da się zmniejszać w nieskończoność. Jeśli grupa testowa będzie zbyt mała, AI może zacząć wyolbrzymiać przypadkowe wyniki, co uczyni całe badanie bezwartościowym. Mimo tych ograniczeń twórcy są przekonani, że ich narzędzie to ogromny krok naprzód w drodze do uzyskania kompromisu pomiędzy etyką a skutecznością badań. Dzięki stworzonym mechanizmom maszynowym realne ograniczenie cierpienia zwierząt w laboratoriach może stać się faktem na szeroką skalę. Źródła: Phys.org, ScienceDirect Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Paliwo z powietrza. Koreańczycy stworzyli reaktor, który tanio przetwarza CO2 bezpośrednio w benzynę
Trzy pełne kanistry benzyny – to dzienny urobek nowej, południowokoreańskiej instalacji, która zamienia odpadowy dwutlenek węgla bezpośrednio w gotowe paliwo. Inżynierowie z KRICT przełamali technologiczną barierę i stworzyli reaktor zdolny do tworzenia benzyny z dymu przemysłowego, który właśnie opuścił laboratorium.
Wizja zamiany dwutlenku węgla w płynne paliwo była prawdziwym kamieniem filozoficznym naszych czasów. Chociaż chemia znała teoretyczne sposoby na taką transformację, procesy te były zbyt drogie, skomplikowane i energochłonne, by mogły być czymś więcej, niż tylko ciekawostką. Koreański zespół pod kierownictwem dr. Jeong-Rang Kima zdołał jednak uprościć tę drogę, eliminując najbardziej kosztowne etapy. Koreańczycy znaleźli drogę na skróty Tradycyjne metody konwersji CO2 w węglowodory przypominają podróż z przesiadkami. Najpierw należy zmusić chemicznie stabilny dwutlenek węgla do przemiany w tlenek węgla (CO) w temperaturach przekraczających 800°C. Dopiero w drugim kroku, poprzez tzw. syntezę Fischera-Tropscha, uzyskuje się paliwo. Przełom Koreańczyków polega na bezpośrednim uwodornieniu CO2. Dzięki nowatorskiemu systemowi katalizatorów reakcja zachodzi w jednym reaktorze, w znacznie łagodniejszych warunkach: temperaturze 270–330°C i pod ciśnieniem 10–30 barów. – To technologia, która skraca proces, obniża koszty i sprawia, że instalacja staje się bardziej mobilna – wyjaśniają autorzy badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie „ACS Sustainable Chemistry & Engineering” Trzy kanistry nadziei dziennie Obecna wydajność instalacji pilotażowej to 50 kilogramów płynnych węglowodorów na dobę. To mniej więcej tyle, ile potrzeba, by napełnić trzy 20-litrowe kanistry. Choć w skali globalnej to kropla w morzu, dla inżynierów to dowód na skalowalność ich pomysłu. Jeszcze dwa lata temu ich system produkował zaledwie 5 kilogramów paliwa dużo większym kosztem. Wydajność syntezy wynosi obecnie około 50%, co przy uwzględnieniu recyklingu nieprzereagowanych gazów czyni proces wysoce efektywnym. Co ważne, produktem końcowym jest nie tylko benzyna, ale i nafta, która stanowi kluczowy surowiec dla przemysłu petrochemicznego. Odpowiedź na niepokoje na globalnym rynku paliwowym Projekt ma wymiar nie tylko ekologiczny, ale przede wszystkim strategiczny. Wszyscy niepokoimy się wydarzeniami w cieśninie Ormuz (bezpośrednio wpływają one na sytuację nawet na polskich stacjach benzynowych) i zakłóceniach w dostawach ropy, a technologia pozwalająca produkować własne paliwo z dymu z elektrowni wygląda jak potencjalny przyszły fundament bezpieczeństwa energetycznego. Korea, niemal całkowicie zależna od importu węglowodorów, widzi w tym szansę na suwerenność. Co dalej? Celem jest 100 000 ton rocznie Sukces projektu pilotażowego, realizowanego we współpracy z gigantami takimi jak GS Engineering & Construction oraz Hanwha TotalEnergies, otwiera drzwi do komercjalizacji. Kolejnym etapem jest zaprojektowanie instalacji zdolnej produkować ponad 100 000 ton paliwa rocznie. Jeśli połączymy tę technologię z „zielonym wodorem” (wytwarzanym dzięki energii ze słońca lub wiatru), otrzymamy system Power-to-Liquids (PtL). W takim układzie paliwo staje się neutralne węglowo – podczas spalania w silniku emituje tylko tyle CO2, ile wcześniej pobrano z komina fabryki do jego produkcji. Źródło: ACS Sustainable Chemistry & Engineering Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie miesiące, a dni. Sztuczna inteligencja drastycznie skraca czas tropienia dzikich zwierząt i nic się przed nią nie ukryje
AI to nie tylko modele językowe piszące maile czy kreatory przedziwnych grafik. Sztuczna inteligencja rewolucjonizuje żmudną pracę biologów terenowych, skracając czas analizy danych z fotopułapek z wielu miesięcy do zaledwie kilku dni. Badania przeprowadzone przez Google i Washington State University wskazują, że w pełni zautomatyzowane systemy AI osiągają niemal identyczne wnioski naukowe co ludzcy eksperci. Czy oddamy los dzikich zwierząt w ręce maszyn?
Śledzenie dzikich zwierząt przypomina szukanie igły w stogu siana – „stogiem” są miliony zdjęć generowane przez fotopułapki, a „igłą” same osobniki. Urządzenia te są aktywowane ruchem i dokumentują życie w najdzikszych zakątkach globu, jednak najczęściej… robią zdjęcia poruszających się liści czy drzew. Przejrzenie materiału z jednego projektu badawczego zajmowało zespołom studentów i naukowców od sześciu miesięcy do nawet roku. Dziś, dzięki współpracy ekologów z programistami, ten czas skraca się wielokrotnie. Cyfrowy tropiciel wypuszczony na łowy Zespół badawczy pod kierunkiem prof. Daniela Thorntona z Washington State University przetestował potężne narzędzie o nazwie SpeciesNet, opracowane przez Google. Algorytm ten został rzucony na głęboką wodę – musiał przetworzyć setki tysięcy obrazów pochodzących z trzech skrajnie różnych ekosystemów: stanu Waszyngton, Parku Narodowego Glacier w Montanie oraz Rezerwatu Biosfery Majów w Gwatemali. Naukowcy upublicznili wyniki obserwacji w czasopiśmie „Journal of Applied Ecology”. Wcześniejsze wersje AI potrafiły jedynie odsiewać tzw. puste zdjęcia (na których np. wiatr poruszył gałęzią, generując fałszywy alarm), co i tak stanowiło 60–70% materiału. SpeciesNet idzie o krok dalej – system całkowicie eliminuje potrzebę ludzkiej weryfikacji gatunków, samodzielnie identyfikując zwierzęta i wyciągając wnioski na temat ich występowania. Precyzja godna wykształconego biologa Kluczowe było nie to, czy AI rozpozna każde pojedyncze zdjęcie, ale czy końcowe wnioski ekologiczne będą poprawne. Wyniki okazały się zaskakujące: w 85–90% przypadków analizy AI pokrywały się z ustaleniami ludzkich ekspertów. System bezbłędnie wskazał, gdzie występują zwierzęta i co wpływa na ich populacje. Nawet jeśli sztuczna inteligencja popełniała błędy na pojedynczych klatkach, to modele statystyczne pozostawały stabilne. Dzieje się tak, ponieważ nauka opiera się na powtarzalnych obserwacjach – pojedyncza pomyłka algorytmu ginie w masie poprawnych detekcji dokonywanych w czasie. Dzięki temu naukowcy mogą monitorować jaguary, wilki czy niedźwiedzie grizli niemal na bieżąco. „Nie próbujemy zastąpić ludzi” Prof. Daniel Thornton uspokaja, że celem wprowadzenia technologii nie jest pozbycie się biologów, a uwolnienie badaczy od żmudnej pracy biurowej, by mogli skupić się na działaniach w terenie. Ta rewolucja może mieć szczególne znaczenie także dla małych organizacji pozarządowych, które nie mają budżetu na zatrudnianie armii analityków. Umożliwia także szybkie reagowanie w przypadku wykrycia kłusowników czy nagłego spadku populacji (reakcja w tydzień a nie w rok może mieć krytyczne znaczenie) oraz pozwala na wielkoskalowe badania – dzięki AI możliwe stanie się monitorowanie całych kontynentów na raz. Nie wszystko jest idealnie. Gdzie AI wciąż błądzi? Chociaż sukces jest ogromny, to technologia nie jest jeszcze nieomylna. Gatunki rzadkie oraz zwierzęta łudząco do siebie podobne wciąż wymagają czujnego oka biologa. AI miewa problemy z identyfikacją osobników na niewyraźnych zdjęciach nocnych lub w sytuacjach, gdy dwa gatunki różnią się jedynie drobnymi detalami anatomicznymi. Mimo tego autorzy badania podkreślają, że mozolne przetwarzanie obrazów przestało już być barierą. Dzięki upublicznieniu części zbiorów danych, społeczność AI-for-conservation może dalej doskonalić narzędzia takie jak SpeciesNet. Warto mu kibicować: tempo wymierania gatunków drastycznie rośnie, każda zaoszczędzona sekunda jest na wagę złota. Źródło: Journal of Applied Ecology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Światło bez prądu: naukowcy wykorzystują żywe glony
Świecące algi mogą stać się źródłem światła bez elektryczności. Zespół z USA opracował metodę chemicznego podtrzymania bioluminescencji glonów Pyrocystis lunula. Po umieszczeniu ich w hydrożelu drukowanym 3D świeciły jasno nawet przez 25 minut.
Świecące algi coraz wyraźniej wychodzą poza domenę morskiej ciekawostki i wchodzą do laboratoriów jako kandydatki na „żywe” źródło światła. Zespół badaczy z University of Colorado Boulder znalazł sposób, by bioluminescencję glonów Pyrocystis lunula uruchamiać i podtrzymywać bez prądu – za pomocą prostych roztworów chemicznych. Dzięki temu uzyskano jasną, skoncentrowaną poświatę. Chemia zamiast przełącznika W naturze Pyrocystis lunula potrafią błysnąć krótkim, niebieskawym światłem, gdy zostaną poruszone przez fale lub przepływającą łódź. To jednak zwykle kwestia milisekund – efektowne, lecz trudne do wykorzystania w praktyce. Badacze sprawdzili więc, czy da się przedłużyć ten efekt w komórkach glonów, wykorzystując reakcje chemiczne. Zespół poddał algi działaniu dwóch środowisk o skrajnych wartościach pH: kwaśnego (pH 4, porównywanego do soku pomidorowego) oraz zasadowego (pH 10, czyli mniej więcej tyle, co w łagodnym mydle). Oba warianty uruchamiały produkcję światła, ale różnica była wyraźna. W roztworze kwaśnym poświata była jaśniejsza, bardziej skoncentrowana i potrafiła utrzymać się do 25 minut. W środowisku zasadowym świecenie rozpraszało się i gasło szybciej. Żywe światło wydrukowane 3D Kluczowym krokiem okazało się nie tylko pobudzenie alg, ale też nadanie im formy, którą da się kształtować. Badacze osadzili Pyrocystis lunula w naturalnie pozyskiwanym hydrożelu – materiale, który jest przyjaznym środowiskiem dla organizmów. Następnie uformowali ten hydrożel metodą druku 3D w różne wzory i kształty, m.in. w motyw półksiężyca (taki kształt mają komórki P. lunula) oraz logo uniwersytetu. Gdy gotowe struktury zetknięto z roztworem kwaśnym lub zasadowym, glony wewnątrz zaczynały emitować światło, a całość podświetlała się na niebiesko. Ważne jest też to, co działo się później: w wydrukowanych strukturach algi pozostawały żywe tygodniami. Najlepiej sprawdzał się wariant kwaśny. W takich wydrukach P. lunula zachowywały 75% jasności nawet po czterech tygodniach. To przesuwa bioluminescencję z obszaru jednorazowych efektów w stronę materiałów do praktycznego wykorzystania. Zamiast oddzielnych „źródeł światła” pojawia się koncepcja obiektów, które świecą jako całość – dokładnie tam, gdzie zaplanowano to podczas projektowania wydruku. Gdzie takie materiały mogą mieć sens? Wskazywane zastosowania wykraczają daleko poza widowiskowe wzory. Jednym z kierunków są autonomiczne roboty przeznaczone do działania w ciemnych środowiskach, takich jak głębiny czy przestrzeń kosmiczna. Czyli tam, gdzie liczy się każda oszczędność energii i gdzie baterie bywają ograniczeniem. Żywe materiały mogłyby dostarczać światło bez klasycznego zasilania. Drugi obszar to czujniki jakości wody. Zespół planuje sprawdzić, czy Pyrocystis lunula reagują także na inne substancje chemiczne. Jeśli tak, ich świecenie mogłoby stać się czytelnym wskaźnikiem obecności określonych związków, w tym toksyn. Ważny jest też wymiar ekologiczny. Pyrocystis lunula przeprowadzają fotosyntezę, pochłaniając dwutlenek węgla rozpuszczony w wodzie. To otwiera przestrzeń do myślenia o technologiach, które nie tylko zużywają energię, lecz także wpisują się w biologiczne procesy planety. Być może w przyszłości „świecące algi” zastąpią wykorzystywane dziś świecące materiały, bazujące na toksycznych chemikaliach. Źródło: Science Advances
Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
Roboty lądowe, znane również jako bezzałogowe pojazdy naziemne, po raz pierwszy w historii odparły wrogie wojska i zajęły ich pozycję – poinformował niedawno prezydent Ukrainy Wołodymyr Ołeksandrowycz Zełenski. Szerokie wykorzystywanie dronów w trakcie wojny w Ukrainie stawia pytania o przyszłość wojska i robotyki. W końcu nikt nie chce realizacji scenariusza „Terminatora”.
Od początku agresji Rosji na Ukrainę widać, jak skuteczne w obronie mogą być pojazdy bezzałogowe. Zarówno te latające, jak i lądowe. To pokazuje, jak rośnie znaczenie robotyki w wojskowości. Roboty w mundurach – Wojskowa robotyka lądowa szybko zmienia zadania na polu walki. Jednak w dającej się przewidzieć przyszłości jej największy wpływ będzie polegał na rolach wspierających, a nie na bezpośrednim zastępowaniu piechoty. Dlatego choć zdobycie pozycji wroga przez roboty jest momentem przełomowym, nie należy go nadinterpretować – twierdzi w artykule opublikowanym na łamach opiniotwórczego magazynu „The Conversation” Jacob Parakilas. Parakilas jest liderem grupy ds. obrony, bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości działającej w ramach think tanku RAND Europe. Ta niezależna organizacja badawcza zajmuje się analizami i doradztwem w takich obszarach, jak obronność i bezpieczeństwo, polityka publiczna, technologie i innowacje oraz edukacja i zdrowie. Badacz podkreśla, że użycie robotów w walkach naziemnych ma wiele ograniczeń. Głównym jest sam teren działania. Bo chociaż na licznych filmach widujemy roboty poruszające się w najeżonym przeszkodami terenie, to działanie w środowisku kontrolowanym to jedno, a przemieszczanie się pod ostrzałem po pełnym pułapek terenie – drugie. Robot nie zrobi wszystkiego – Większość robotów lądowych nadal opiera się na kołach lub gąsienicach z wielu dobrych powodów: prostoty mechanicznej, dostępności części zamiennych i kosztów. Mają one jednak wyraźne ograniczenia w zakresie rodzaju terenu, po którym mogą się poruszać, a nie wszystkie umocnienia przeciwnika znajdują się na końcu utwardzonej drogi – wyjaśnia ekspert. W sytuacji walki na lądzie człowiek jest lepszy, ponieważ może wykonywać wiele zadań i dostosowywać je do potrzeb. Człowiek może się czołgać, wspinać, przeskakiwać przeszkody, poruszać się w okopach. W porównaniu z robotem jest biologiczną maszyną wielozadaniową. I nawet ogromny rozwój robotyki, jakiego jesteśmy świadkami, wciąż nie jest w stanie doprowadzić do sytuacji, w której robot dorówna człowiekowi. – Drugą główną przeszkodą jest środowisko elektromagnetyczne. Choć termin „robot” często używany jest do opisu bezzałogowych pojazdów lądowych, w większości są one nadal sterowane zdalnie, co oznacza, że operator musi utrzymywać stałe połączenie kontrolne z pojazdem. Można to robić za pomocą łącza radiowego. Jednak takie połączenia mogą być zakłócane przez wrogie zagłuszanie lub przez niekorzystne warunki pogodowe i terenowe. Operator może także sterować robotem za pomocą kabla światłowodowego, którego nie da się zagłuszyć, ale to ogranicza zasięg robota. Kabel może też zostać przerwany przez wybuch, odłamki lub trudny teren – wylicza Jacob Parakilas. Nieautonomiczna autonomia Teoretycznie odpowiedzią powinna być rozbudowana autonomia urządzeń. Wówczas byłyby zdolne samodzielnie ustalać trasę, odnajdywać przeszkody i dobierać odpowiedni sposób działania do potrzeb chwili. Jednak uzyskanie pożądanej autonomii nie jest takie proste. W tej chwili roboty wykonują autonomicznie konkretne, przypisane im zadania, jak wskazywanie zidentyfikowanych pozycji wroga. Daleko im do samodzielności. Poruszanie się po polu walki w złożonym środowisku trójwymiarowym jest skomplikowane i wymaga ogromnej mocy obliczeniowej. Jeśli zostanie ona umieszczona bezpośrednio w robocie, znacząco zwiększy jego koszt i złożoność. Współczesne roboty lądowe sprawdzają się jednak w wielu innych kluczowych zadaniach wspierających. Są na przykład szeroko wykorzystywane przez Ukrainę do ewakuacji rannych z pola walki, zaopatrywania linii frontu, prac inżynieryjnych, stawiania i usuwania min. – W takich przypadkach ich mniejsze rozmiary, niższy koszt, wszechstronność oraz niższy profil w porównaniu z tradycyjnymi pojazdami załogowymi dają korzyści, które zdecydowanie przewyższają wady. A choć są zdalnie sterowane i nie zmniejszają drastycznie zapotrzebowania na personel, to w razie zniszczenia robota operator pozostaje bezpieczny – podkreśla ekspert. Na polu walki, gdzie przeciwnik może dostrzec i trafić niemal wszystko, co się porusza w promieniu 20 kilometrów od linii frontu, zastępowanie ludzi tanimi robotami jest warunkiem koniecznym. Pozwala walczyć wystarczająco długo, aby wygrać. Eksperci twierdzą, że w najbliższej przyszłości roboty będą raczej wspierać tę walkę, niż ją prowadzić. Nie zmienia to faktu, że wojna przeszła ogromne techniczne przeobrażenie. Jedno pozostało niezmienne – śmierć i cierpienie niewinnych, zniszczenia i poczucie kryzysu ludzkości. Bo wojnom lepiej zapobiegać niż je prowadzić. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.