National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-07T12:15:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Epidemia cyklosporozy w Ameryce Północnej: dziesiątki tysięcy zakażeń i dwa zgony. Trop prowadzi do sałaty
items: Leżały pod ziemią przez 500 lat. Najnowsze odkrycie zdradza sekret potęgi Inków
items: Kamień nazębny zdradził dietę przodków. Czy owady były hitem na ich stołach?
items: Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to, skanując mózgi dzieci
items: Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
items: Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
items: Chipsy uzależniają tak, jak papierosy. Naukowcy tłumaczą, dlaczego nie możesz skończyć na jednym
items: Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
items: Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
items: Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
items: Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
items: Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
items: Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
items: Czy te genetycznie modyfikowane grzyby zastąpią mięso? Są bogate w białko, ekologiczne i smakują podobnie
items: Kochasz chipsy? Naukowcy sprawdzają, dlaczego o 45% zwiększają zachorowalność na raka
items: Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
items: Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
items: Plantacje awokado zagrożone. Powód? Wiroid skazy słonecznej
items: Egipskie zboże w Pompejach. Naukowcy ujawniają, co jedzono przed wybuchem Wezuwiusza
items: Glutaminian wraca do łask. Ale czy naprawdę kiedykolwiek trzeba było się go bać?
items: Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
items: Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
items: Obrotowa jadalnia i potrawy z móżdżków bażancich. Tak stołowali się starożytni Rzymianie
items: Szklanka mleka dla zdrowia? Redukuje ryzyko zachorowania na raka jelita grubego aż o jedną piątą
items: Zaskoczenie. Okazuje się, że wegetarianie jedzą więcej ultraprzetworzonej żywności niż mięsożercy

Epidemia cyklosporozy w Ameryce Północnej: dziesiątki tysięcy zakażeń i dwa zgony. Trop prowadzi do sałaty
type: item
date: 2026-08-07T12:15:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: epidemia
subject: meksyk
subject: pasożyty
subject: stany zjednoczone
subject: żywność
description: Blisko 23 tysiące osób w USA zachorowało na cyklosporozę po spożyciu skażonej sałaty lodowej. Pasożyt zaczyna zbierać żniwo także w Meksyku. Popularne sieci fast food i markety masowo wycofują sałatę lodową, która okazała się źródłem zakażeń.
encoded: Śledztwo amerykańskich instytucji (Food & Drug Administration i US Centers for Disease Control and Prevention) wykazało bezprecedensową skalę i zasięg zakażeń pasożytami Cyclospora. Choć choroba, objawiająca się m.in. gwałtowną biegunką, zwykle nie jest śmiertelna, doprowadziła już do dwóch zgonów. Ze względu na długi okres inkubacji potwierdzanie nowych przypadków może trwać tygodniami, co utrudnia opanowanie sytuacji. Wysiłki instytucji pozwoliły w końcu ustalić źródło zakażeń: to szatkowana sałata lodowa od jednego producenta. Dziesiątki tysięcy zachorowań w USA Zasięg epidemii w Stanach Zjednoczonych objął niemal cały kraj – przypadki zachorowań odnotowano w 47 stanach (dane CDC z 4 sierpnia). Liczba chorych zbliża się do 23 000, z czego 10 468 to przypadki potwierdzone laboratoryjnie, a pozostałe 12 255 to zachorowania prawdopodobne, w toku weryfikacji. Najtrudniejsza sytuacja panuje w Michigan, gdzie zachorowało ponad 12 400 osób, blisko 200 wymagało hospitalizacji ze względu na ciężki przebieg infekcji. To właśnie w tym stanie potwierdzono dwie ofiary śmiertelne. Byli to pacjenci z poważnymi chorobami współistniejącymi, u których odwodnienie doprowadziło do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Inne stany mocno dotknięte falą zachorowań to Ohio (ponad 4 000 przypadków) oraz Indiana, Missouri i Illinois. Cyklosporoza przekroczyła granice Choć epicentrum epidemii znajduje się w USA, uderzyła ona także w Meksyk. Dane z tego kraju mówią o 33 potwierdzonych przypadkach w kilku regionach, jednak znacznie więcej zachorowań wiąże się z podróżami wakacyjnymi do tego kraju. Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) zgłosiła 67 zakażeń u osób powracających z Jukatanu, co wymusiło na meksykańskim Ministerstwie Zdrowia przeprowadzenie nagłych kontroli wody i żywności w hotelach w stanie Quintana Roo. Badania próbek mają ustalić, czy źródłem zakażeń w kurortach było skażenie lokalne, czy te same produkty, co w USA. Turystom odwiedzającym Meksyk, Peru czy Gwatemalę,…

cyklosporoza-c6f6226.jpg
width: 1575
height: 1050

Leżały pod ziemią przez 500 lat. Najnowsze odkrycie zdradza sekret potęgi Inków
type: item
date: 2026-06-20T13:17:07.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: inkowie
subject: jedzenie
subject: żywność
description: Niewielkie znalezisko z Peru rzuca nowe światło na funkcjonowanie jednego z największych imperiów obu Ameryk. Odkryte przez archeologów 500-letnie ziemniaki pokazują, jak Inkowie transportowali i przechowywali żywność na ogromną skalę, zapewniając zaopatrzenie nawet odległym regionom państwa.
encoded: Inkowie stworzyli największe imperium w historii prekolumbijskiej Ameryki. W szczytowym okresie swego rozwoju państwo rozciągało się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej na tysiące kilometrów, obejmując tereny dzisiejszego Peru, Boliwii, Ekwadoru, Chile, Argentyny i Kolumbii. Do dziś badaczy fascynuje nie tylko skala, ale także sposób, w jaki Inkowie zarządzali milionami poddanych. Odkrycie, które wyjaśnia sukces Inków Jednym z największych wyzwań było zapewnienie żywności mieszkańcom i utrzymanie sprawnego systemu zaopatrzenia na ogromnym obszarze. Nowe światło na tę kwestię rzuca badanie opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Field Archaeology”. Autorami publikacji są archeolodzy Lidio M. Valdez z Uniwersytetu w Calgary oraz niezależna badaczka Katrina J. Bettcher. Naukowcy opisali niezwykłe znalezisko z inkaskiego ośrodka Tambo Viejo w południowym Peru. Naukowcy podkreślają, że znalezisko z Tambo Viejo nie jest przypadkowe. Jak wskazują autorzy badania, ziemniaki zostały poddane procesowi naturalnego liofilizowania, czyli tradycyjnej technice konserwacji żywności stosowanej w Andach, polegającej na przemrażaniu i suszeniu bulw w warunkach wysokogórskich. Dzięki temu mogły być przechowywane przez długi czas i transportowane na duże odległości, bez ryzyka szybkiego zepsucia. Chuño, czyli wynalazek idealny To właśnie ten rodzaj przetworzonej żywności, znany w regionie jako chuño, stanowił jeden z filarów inkaskiego systemu zaopatrzenia. Badacze zwracają uwagę, że odkrycie ma znaczenie wykraczające poza sam fakt zachowania organicznych szczątków. Jak podkreślają Valdez i Bettcher, znalezisko stanowi bezpośredni dowód na to, że produkty spożywcze mogły być transportowane między różnymi strefami ekologiczno-klimatycznymi imperium, z mroźnych obszarów górskich do suchych dolin wybrzeża. Co ważne, ziemniaki są lokalnym warzywem, które w regionie Andów uprawia się od tysięcy lat. Była to jedna z najpopularniejszych roślin w państwie Inków. Jedl…

liofilizowane-ziemniaki-aaac2da.jpg
width: 1280
height: 764

Kamień nazębny zdradził dietę przodków. Czy owady były hitem na ich stołach?
type: item
date: 2026-06-09T06:01:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: europa
subject: owady
subject: robaki
subject: żywność
description: Czy nasi przodkowie chętnie sięgali po insekty, jako źródło pożywienia? Naukowcy poznali odpowiedź dzięki analizie genetycznej kamienia nazębnego z kilkuset szczątków ludzi z różnych epok. Nie obyło się bez zaskoczeń. Ten temat rozpalił w ostatnim czasie debatę na temat tego, co jemy i będziemy spożywać w przyszłości.
encoded: Czy w obliczu zmian klimatycznych owady na stałe trafią na nasze talerze w miejsce mięsa pozyskiwanego ze zwierząt hodowlanych? W obliczu rosnącej populacji ludzkiej, która wkrótce może przekroczyć granice wydolności naszej planety, poszukiwanie alternatywnych źródeł białka stało się priorytetem. Obecnie około 35% powierzchni lądów zajmują uprawy rolnicze, co zagraża bioróżnorodności. Tradycyjna hodowla zwierząt pochłania ogromne zasoby wody i przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych. Dlatego Organizacja Narodów Zjednoczonych promuje jadalne owady jako zrównoważoną alternatywę. Ich spożywanie w tropikach jest powszechne, ale społeczeństwa zachodnie podchodzą do niego z dużą rezerwą. To skłoniło naukowców do zbadania, czy nasi przodkowie faktycznie unikali owadów. Archiwum ukryte w uśmiechu Aby sprawdzić, co lądowało na stołach dawnych Europejczyków, zespół badawczy pod kierunkiem Manuela Piñero i Pabla Librado zastosował nowoczesne techniki metagenomiczne. Naukowcy przeanalizowali kamień nazębny – swoiste „biomolekularne archiwum” – pochodzący od 745 ludzi współczesnych (głównie dawnych mieszkańców Eurazji) oraz 18 neandertalczyków. Porównano je z próbkami pobranymi od 96 małp człekokształtnych, o których wiadomo, że regularnie spożywają owady. Badania te miały na celu wykrycie DNA insektów, które mogło zachować się w osadzie na zębach przez tysiąclecia. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Neandertalczyk kontra Homo sapiens Wyniki analizy pokazały wyraźne różnice między gatunkami. Ślady DNA owadów w kamieniu nazębnym dawnych Europejczyków były niezwykle rzadkie – ich poziom był znacznie niższy niż u goryli czy szympansów. Co ciekawe, neandertalczycy wykazywali znacznie wyższą obfitość DNA owadów, szczególnie muchówek. Sugeruje to, że mogli oni spożywać tusze zwierzęce zasiedlone przez larwy much. U ludzi współczesnych zamieszkujących Europę ślady te były jednak marginalne, co wskazuje na znikome znaczenie owadów w ich jadłosp…

shutterstock2585934249-cb793b3.jpg
width: 6240
height: 4160

Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to, skanując mózgi dzieci
type: item
date: 2026-06-02T11:26:21.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: diety
subject: dzieci
subject: mózg
subject: psychiatria
subject: zdrowe odżywianie
subject: żywność
description: Lekarze z Holandii wykazali, że zmiana diety pomaga ograniczyć objawy ADHD u dzieci. Nie chodzi tu jednak o wyeliminowanie cukru z jadłospisu. Na czym polega ta metoda? Więcej o ADHD w nowym wydaniu specjalnym magazynu National Geographic Polska.
encoded: W tym artykule: Dieta ograniczyła objawy ADHD i zmieniła aktywność mózgu Na czym polega dieta oligoantygenowa? Cukier nie wywołuje nadpobudliwości u dzieci Dogoterapia pomaga na ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to zaburzenie występujące u kilku procent dzieci. Stanowi poważny problem, utrudniając uczenie się i zaburzając relacje społeczne. Można je leczyć farmakologicznie, lecz analizowane są też inne sposoby. Uczeni z holenderskiego Uniwersytetu Wageningen wykazali, że skuteczną metodą ograniczenia objawów ADHD może być zmiana diety. Wyeliminowanie z niej niektórych produktów prowadzi do znaczącej poprawy zachowania. Pracę naukową na ten temat opublikowało czasopismo „Scientific Reports”. Dieta ograniczyła objawy ADHD i zmieniła aktywność mózgu Naukowcy zastosowali tzw. dietę oligoantygenową. 53 dzieci biorących udział w badaniach było na niej przez pięć tygodni. Po tym czasie ich rodzice zaobserwowali zdecydowane zmniejszenie się objawów ADHD. Aby potwierdzić efekty, uczeni porównali aktywność mózgów uczestników badania. Wykonali u nich badanie rezonansem jądrowym (MRI) przed włączeniem diety i po pięciu tygodniach jej stosowania. Okazało się, że dzięki diecie wzrosła aktywność obszaru mózgu zwanego przedklinkiem. Aktywność tej części płata ciemieniowego spada w ADHD, a rośnie m.in. pod wpływem leków na ADHD takich jak metylofenidat. Taki efekt zaobserwowano u ponad 60% badanych dzieci. – To ważny krok w badaniach nad ADHD i żywieniem. Wykazaliśmy, że dieta prowadzi nie tylko do subiektywnej zmiany objawów, ale też do obiektywnie potwierdzonych zmian aktywności mózgu – wyjaśnia prowadząca badania dr Saartje Hontelez z Uniwersytetu Wageningen. Na czym polega dieta oligoantygenowa? Stosowana u dzieci z ADHD dieta ma na celu ograniczenie antygenów, mogących wywołać objawy nietolerancji pokarmowej. Po angielsku nazywana jest „few foods diet” albo „oligoantigenic diet” (dietą oligoantygenową). Należy ona do diet eliminacyjnych. W pier…

dieta-adhd-6dc74c1.jpg
width: 1800
height: 1200

Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
type: item
date: 2026-05-02T07:14:05.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: cukier
subject: diety
subject: jedzenie
subject: miód
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
subject: żywność
description: Na etykietach produktów spożywczych cukier występuje pod co najmniej 61 różnymi określeniami. Niektóre z nich należy bezwzględnie ograniczać, podczas gdy inne mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne.
encoded: Spis treści: Cukry naturalne Cukry dodane Miód Syrop klonowy Melasa Jeśli chodzi o składniki żywności, cukier bezapelacyjnie wygrywa w kategorii liczby posiadanych nazw. Istnieje wiele rodzajów cukru i co najmniej 61 różnych określeń, które mogą pojawić się na etykietach pakowanej żywności. Oznacza to, że cukier może skrywać się tam, gdzie najmniej się go spodziewasz. Również pod względem wartości odżywczych nie wszystkie cukry są sobie równe. Niektóre z nich to te, których spożycie lekarze zalecają ograniczać, inne natomiast mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne. Cukier w żywności dzieli się na dwie główne kategorie: naturalny i dodany. Cukry naturalnie występujące są integralną częścią produktów takich jak owoce, niektóre warzywa, nabiał czy zboża. Z kolei cukry dodane trafiają do żywności i napojów na etapie produkcji, przetwarzania lub przygotowania. Są one niemal wszechobecne. Analiza 40 tysięcy produktów spożywczych przeprowadzona w Kanadzie wykazała, że aż 66 procent z nich zawierało przynajmniej jeden rodzaj dodanego cukru. – Istnieje wiele różnych rodzajów cukrów dodanych – w tym koncentrat soku owocowego, miód, melasa czy syrop klonowy. Każdy z nich ma własny profil odżywczy. Ostatecznie jednak organizm reaguje na różne typy cukru w podobny sposób – rozkłada je z reguły na glukozę i fruktozę, co prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi – wyjaśnia dietetyczka Marisa Moore. Badania pokazują jednak, że istnieją subtelne różnice w ich wpływie na organizm, m.in. na poziom glukozy, ciśnienie krwi, stan zapalny czy apetyt. Cukry naturalne Niektóre rodzaje cukru występują naturalnie w pełnowartościowych produktach spożywczych. – Owoce i niektóre warzywa zawierają fruktozę, glukozę i/lub sacharozę w różnych proporcjach – zauważa prof. Lona Sandon. W przeciwieństwie do nich, produkty mleczne – w tym mleko, sery i jogurty – naturalnie zawierają laktozę, natomiast smakowe produkty mleczne mogą zawierać również dodaną fruktozę, glukozę i sacharozę. Eksperci po…

miod-4fca249.jpg
width: 7952
height: 5304

Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
type: item
date: 2026-04-30T07:41:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: żywność
description: Są tanie, smaczne i gotowe do spożycia w kilka minut. Produkty ultraprzetworzone (UPF) zdominowały światową dietę, stając się nieodłącznym elementem naszych jadłospisów. Badania opublikowane w kwietniu 2026 roku dowodzą jednak, że cena za tę wygodę jest niezwykle wysoka. Okazuje się, że przemysłowo produkowane posiłki i przekąski uderzają bezpośrednio w nasze procesy poznawcze, upośledzając zdolność do skupienia uwagi.
encoded: Spis treści: Czym jest ultraprzetworzona żywność? Paczka czipsów a sprawność intelektualna Demencja zaczyna się na talerzu? Czemu żywność ultraprzetworzona szkodzi koncentracji? Czas na zmiany, korelacja jest zbyt silna Analiza przeprowadzona przez zespół pod kierownictwem dr Barbary Cardoso z Monash University w Australii objęła ponad 2000 uczestników w wieku od 40 do 70 lat. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma „Alzheimer’s & Dementia” powinny nas zaalarmować – każda kolejna porcja wysoko przetworzonego jedzenia to wyraźny, mierzalny krok w stronę osłabienia sprawności umysłowej. Czy naprawdę lasagna z dyskontu nas ogłupia? Czym jest ultraprzetworzona żywność? Ultraprzetworzona żywność (UPF) to produkty przemysłowe składające się z więcej niż pięciu składników i zawierające emulgatory, konserwanty, barwniki czy utwardzone oleje. To gotowe do spożycia „śmieciowe jedzenie”, które często ma długi termin przydatności i intensywny smak. Od dawna wiemy, że tego typu produkty (jak gotowe do odgrzania dania, chipsy czy napoje gazowane) mają destruktywny wpływ na organizm, ale teraz wiemy też, że osłabiają nasze zdolności poznawcze. Warto wiedzieć, że w klasyfikacji NOVA za ultraprzetworzone (inaczej: wysokoprzetworzone) uznaje się produkty, które zawierają składniki niemal niewystępujące w domowej kuchni – m.in. hydrolizowane białka, utwardzone tłuszcze czy barwniki i emulgatory. Ich produkcja często niszczy naturalną strukturę pokarmu (tzw. matrycę żywności), co zmienia sposób, w jaki nasz organizm ją przyswaja. Paczka chipsów a sprawność intelektualna Naukowcy odkryli, że w badanej grupie ultraprzetworzona żywność stanowiła średnio 41% całkowitego spożycia energii. Co gorsza, odsetek ten był znacznie wyższy u mężczyzn oraz osób młodszych. Zależność jest prosta i bezlitosna: każdy wzrost udziału UPF o 10% w codziennej diecie wiązał się z wyraźnym spadkiem zdolności do koncentracji. – Aby uzmysłowić sobie skalę problemu, wzrost o 10% to mniej więcej tyle, co dodanie j…

GettyImages-2195276961-dd8e910.jpg
width: 8192
height: 5464

Chipsy uzależniają tak, jak papierosy. Naukowcy tłumaczą, dlaczego nie możesz skończyć na jednym
type: item
date: 2026-02-21T14:57:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: przekąski
subject: uzależnienie
subject: żywność
description: Czy da się zjeść tylko kilka chipsów, a resztę zostawić na później? Konia z rzędem temu, kto nie daje się porwać w wir chrupania. Nie tylko one tak działają: trudno oprzeć się kolejnemu kawałkowi pizzy, garści popcornu z mikrofali czy napojowi energetycznemu. Nowe badanie sugeruje, że to nie tylko kwestia silnej woli, a efekt przemyślanego działania producentów.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Michigan, Harvardu i Duke University udowadniają, że produkty ultraprzetworzone kuszą nas nie tylko smakiem. Za ich sukces odpowiadają staranne strategie wywołujące uzależnienie, które kiedyś wykorzystywano do sprzedaży papierosów. Chipsy i papierosy – niepokojące podobieństwa w projektowaniu uzależnień Czy chipsy mogą uzależniać tak, jak substancje psychoaktywne? Wyniki badań opublikowanych w czasopiśmie „The Milbank Quarterly” są niepokojące – wskazują na to, że wiele ultraprzetworzonych produktów jest projektowanych tak, by wywołać silną reakcję układu nagrody w mózgu. Mechanizm ten polega na stymulacji tych samych szlaków neuronalnych, które aktywują się podczas stosowania uzależniających substancji, takich jak nikotyna czy alkohol. Podobieństwo nie ogranicza się jednak jedynie do reakcji chemicznych w mózgu, ale dotyczy także strategii marketingowych i przemysłowego projektowania produktów. Chipsy oraz inne przekąski wysoko przetworzone są komponowane tak, aby były nie tylko smaczne, ale również trudne do odstawienia. Jak przemysł spożywczy tworzy przekąski tak, by uzależniały? Przemysł spożywczy wykorzystuje zaawansowaną wiedzę z zakresu psychologii i neurobiologii, by tworzyć produkty, które stają się nawykiem. Wysoko przetworzone produkty są konstruowane w taki sposób, by idealnie trafiały w preferencje smakowe – odpowiednia proporcja soli, tłuszczu i cukru sprawia, że każda porcja jest maksymalnie satysfakcjonująca. Takie połączenia składników nazywa się „bliss point” – punktem błogości, który wywołuje w mózgu silny wyrzut dopaminy, odpowiedzialnej za uczucie przyjemności i nagrody. Ważną rolę odgrywa również tekstura, chrupkość i wygląd chipsów. Produkty te są wytwarzane tak, by doświadczenie jedzenia było multisensoryczne, a szybkie rozpadanie się chipsa w ustach sprawiało, że łatwo sięgać po kolejną porcję. Rola endokannabinoidów i glutaminianu sodu w wywoływaniu nałogu Kluczowym odkryciem ostatnich lat było stwierdzenie, że spoży…

GettyImages-1326174998-f6d547b.jpg
width: 5000
height: 3333

Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
type: item
date: 2026-02-04T07:00:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: cukier
subject: jedzenie
subject: średniowiecze
subject: starożytność
subject: żywność
description: Kiedyś cukier uznawano za lekarstwo na kaszel, a soczysty melon budził grozę wśród lekarzy, którzy postrzegali go jako produkt wyjątkowo szkodliwy. Dziś liczymy każdą kalorię i obawiamy się „trucizn” ukrytych w przetworzonej żywności. Historia pokazuje jednak, że zalecenia dietetyczne na przestrzeni wieków zmieniały się radykalnie.
encoded: Dietetyka narodziła się około V wieku p.n.e. i była jednym z trzech filarów medycyny, obok chirurgii i farmakologii. Jej początki wiążą się z traktatami Hipokratesa, który postrzegał jedzenie jako klucz do utrzymania równowagi organizmu. Historyk Bruno Laurioux wydał właśnie nakładem francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) książkę „Une histoire de la diététique. D’Hippocrate au Nutri-Score” („Historia dietetyki. Od Hipokratesa do Nutri-Score”). Zabiera w niej czytelników w kulinarną podróż przez tysiąclecia, pokazując, jak zmieniały się poglądy na temat tego, co uznawano za zdrowe, a co za szkodliwe. – Konkretnym celem starożytnej dietetyki, koncepcji, która przetrwała przez wieki, było utrzymanie ciała w zdrowiu poprzez profilaktykę, a także leczenie chorób w ramach procesu terapeutycznego – mówi Laurioux w wywiadzie dla CNRS. Cukier w naszym menu Laurioux przybliża czytelnikom jeden z częściej dyskutowanych ostatnio składników diety. Mowa o cukrze, który trafił na europejskiej stoły z Indii, gdzie trzcina cukrowa była uprawiana od wieków, i odegrał złożoną rolę w historii dietetyki. Cukier importowano ze Wschodu już od XII wieku. W tamtych czasach uważano go zarówno za żywność, jak i lekarstwo, przepisywane między innymi na kaszel. Co ciekawe, już w XVII wieku zaczęto go potępiać za „czerń ukrytą pod bielą”. Dziś cukier bywa nazywany „trucizną”, której należy bezwzględnie unikać — co pokazuje, jak bardzo zmieniła się narracja wokół tego samego produktu. Szkodliwe owoce? Melon budził lęk lekarzy Laurioux przytacza także zaskakujący przykład dotyczący owoców. – Do XVIII wieku melony, cenione w regionie śródziemnomorskim, uważano za szkodliwe, jeśli spożywano je zbyt zimne i wilgotne, a przez to trudne do strawienia. Dominowała rada, by jeść je na pusty żołądek lub na początku posiłku, w towarzystwie substancji równoważących, takich jak sól czy mocne wino. Z dzisiejszej perspektywy brzmi to egzotycznie, ale wpisywało się w ówczesną teorię humoralną. „M…

cukier-76d952f.png
width: 1575
height: 1050

Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
type: item
date: 2026-01-20T13:15:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: ekologia
subject: ekologiczne jedzenie
subject: ser
subject: żywność
description: Nabiał bez krzywdy dla zwierząt? To możliwe dzięki fermentacji precyzyjnej. Technologia rozwija się błyskawicznie, ale wciąż nie zdobyła pełnego zaufania konsumentów. Dlaczego? Nowe badanie naukowców wykorzystujące popularną goudę daje jasną odpowiedź.
encoded: Różnego rodzaju sery są bardzo cenionym produktem w naszym kręgu kulturowym. Z badań archeologicznych wynika, że na obecnych ziemiach Polski wytwarzano je już nawet 7 tysięcy lat temu. Sery są cennym źródłem białka. Światowa populacja do 2050 roku ma osiągnąć 9,7 miliarda ludzi. To oznacza ogromny wzrost zapotrzebowania na ten składnik. Tradycyjna produkcja mleka wiąże się jednak z problemami etycznymi i niszczeniem środowiska. Roślinne zamienniki sera zazwyczaj nas rozczarowują. Są często gumowate i brakuje im głębi smaku prawdziwego nabiału. Pora na fermentację Pojawiło się jednak światełko w tunelu. To technologia, w której mikroorganizmy stają się miniaturowymi fabrykami. Dzięki modyfikacjom produkują one białka identyczne z tymi od krowy. I co ważne, tak powstałe sery nie są „podróbką” z soi, lecz autentycznym nabiałem, tyle że wytworzonym bez udziału zwierząt. Taki produkt ma identyczne wartości odżywcze, teksturę i smak jak oryginał. Choć w USA można już kupić lody z takich białek, w Unii Europejskiej technologia ta wciąż czeka na zielone światło od urzędników. Eksperyment z goudą. Co kieruje naszymi wyborami? Badacze z Bonn przeprowadzili ankietę wśród 420 Niemców, aby zrozumieć ich motywacje. Skupili się na goudzie, ponieważ jest to jeden z najpopularniejszych serów. Naukowcy chcieli sprawdzić, co wygra w naszych głowach: korzyści dla nas samych czy dla ogółu społeczeństwa. Wnioski opublikowali na łamach „Food Quality and Preference”. Najpierw uczestnikom wyjaśniono, czym jest precyzyjnie fermentowana tzw. bezzwierzęca gouda, i poinformowano ich, że jej skład i zawartość składników odżywczych różnią się od roślinnych alternatyw sera ze względu na obecność białka zwierzęcego. Następnie poproszono ich o wyobrażenie sobie, że gouda bezzwierzęca będzie dostępna w ich ulubionym sklepie spożywczym w następnym tygodniu i na tej podstawie poproszono o odpowiedź na pytania dotyczące ich postaw i zachowań zakupowych. Sztuczny ser – kto go kupi? Z badania wynika, że w…

shutterstock2590582341-dfaf84c.jpg
width: 5938
height: 3959

Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
type: item
date: 2026-01-08T07:02:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cukrzyca
subject: jedzenie
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Nowe francuskie badania przeprowadzone na ponad 100 tysiącach osób ujawniają, że powszechnie stosowane konserwanty w żywności mogą znacząco zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i nowotworów. Eksperci biją na alarm.
encoded: Francuski zespół badawczy złożony z naukowców Inserm, INRAE, Sorbonne Paris Nord University, Paris Cité University i Cnam (CRESS-EREN) przeanalizował wpływ spożycia konserwantów na zdrowie w ramach kohorty NutriNet-Santé. W badaniu wzięło udział ponad 100 tysięcy dorosłych uczestników, których dane dotyczące diety i stanu zdrowia zbierano w latach 2009–2023. Celem było określenie związku między spożyciem konserwantów a ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz nowotworów. Analizie poddano 17 konserwantów spożywanych przez co najmniej 10% uczestników badania. Dane uzyskane od uczestników były weryfikowane za pomocą baz takich jak Open Food Facts, Oqali i EFSA. Wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 Wśród 108 723 uczestników badania dotyczącego cukrzycy, u 1 131 osób zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w okresie 2009–2023. Badacze zaobserwowali, że wyższe spożycie konserwantów wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju tej choroby: ryzyko wyższe o 47% dla ogółu konserwantów, ryzyko wyższe o 49% dla konserwantów niebędących przeciwutleniaczami, ryzyko wyższe o 40% dla konserwantów przeciwutleniających. Szczególnie niepokojące wyniki dotyczyły substancji takich jak sorbinian potasu (E202), metabisiarczyn potasu (E224), azotyn sodu (E250), kwas octowy (E260), octany sodu (E262), propionian wapnia (E282), a także przeciwutleniacze, m.in. askorbinian sodu (E301), kwas cytrynowy (E330) i wyciąg z rozmarynu (E392). Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Konserwanty a rak: które substancje mogą być groźne? Z kolei w badaniu opublikowanym w „The BMJ” naukowcy przeanalizowali dane 105 260 uczestników kohorty NutriNet-Santé, z których u 4 226 rozpoznano nowotwór. Wśród nich: 1 208 przypadków raka piersi, 508 raka prostaty, 352 raka jelita grubego, 2 158 innych nowotworów. Choć nie stwierdzono związku między ogólnym spożyciem konserwantów a ryzykiem raka, wyższe spożycie kilku z nich – głównie substancji niebędących przeciwutleniaczami – wiązało się z podwyższonym ryzykiem: sorb…

konserwanty-6598ff1.jpg
width: 1798
height: 1200

Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
type: item
date: 2025-12-17T07:52:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: średniowiecze
subject: ukraina
subject: żywność
description: Ten składnik średniowiecznej diety Rusi Kijowskiej umykał naukowcom. Udało się go zidentyfikować dzięki… kamieniowi nazębnemu. A różnica w diecie zmarłych udowodniła, że część z nich nie była Słowianami. Skąd przybyli?
encoded: Archeolodzy i badacze przeszłości mają ograniczony wgląd w kulinaria przodków. Czasami zachowują się pozostałości pokonsumpcyjne w postaci obgryzionych kości lub przepalone ziarna. Najlepszym źródłem wiedzy są jednak ludzie. Od kilku lat święci triumfy metoda izotopowa – z zębów zmarłych pobierane są próbki kolagenu. Dzięki temu można z pewnym prawdopodobieństwem rekonstruować dietę. Jednak nie zawsze ta metoda daje radę. Nie wszystkie produkty da się w ten sposób wykryć. Niewidzialne proso na Rusi Kijowskiej Międzynarodowy zespół badaczy postanowił zrekonstruować dietę ludzi żyjącej na Rusi Kijowskiej w XI wieku. Ciekawiło ich spożycie prosa. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Tradycyjne metody badania diety z przeszłości, takie jak analiza stabilnych izotopów z kolagenu kości, mają dużą wadę. Mogą wykryć spożycie prosa tylko wtedy, gdy stanowiło ono więcej niż 20% białka w diecie człowieka. Oznacza to, że jeśli ktoś jadł proso rzadko lub w małych ilościach, ta informacja była dla naukowców ukryta. Izotopy po prostu jej nie „widziały”. Aby ominąć ten problem, badacze skupili się na czymś, co jest biologicznie trwalsze: kamieniu nazębnym. Kamień nazębny to materiał często znajdowany na zębach, który wchłania molekuły z jedzenia. Przyczynia się też do rozwoju próchnicy, a ta choroba znana jest bardzo odległych czasów. Cierpieli na nią już wikingowie. Kamień nazębny to cenne źródło dla archeologów Międzynarodowy zespół badaczy wykonał analizy ludzkich szczątków z średniowiecznego cmentarza Ostriv położonego 100 km na południe od Kijowa. Istniał w czasach Rusi Kijowskiej. Zmarli mieli na zębach duże ilości kamienia nazębnego, co było idealne do analizy. W kamieniu nazębnym szukano miliacyny. Miliacyna to wyjątkowy biomarker, czyli specyficzna cząsteczka chemiczna. Występuje w dużych ilościach tylko w prosie zwyczajnym i jest odporna na rozkład. Próbki pobrano od 31 zmarłych. Dodatkowo od tych samych osób pobrano próbki zębiny w celu przeprow…

proso-7b4af83.jpg
width: 1575
height: 1050

Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
type: item
date: 2025-12-04T07:58:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: epoka kamienia
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: paleolit
subject: rośliny
subject: żywność
description: Wielu zwolenników tzw. diety paleo wierzy, że opiera się ona na wiernym odwzorowaniu jadłospisu naszych paleolitycznych przodków – mieli oni rzekomo preferować mięso i unikać „przetworzonych” produktów roślinnych. Ale najnowsze badania archeologiczne chyba właśnie pogrzebały ich teorię.
encoded: Ludzie ewoluowali przez tysiące lat, a jedną z części naszego globalnego sukcesu było stanie się naprawdę elastycznymi konsumentami – jesteśmy w stanie czerpać węglowodany i tłuszcze zarówno ze źródeł roślinnych, jak i zwierzęcych. Nowe badania archeologiczne opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Research” ujawniają, że wczesnym ludziom z epoki kamienia daleko było jednak do paleolitycznych mięsożerców, jak niektórzy próbują ich przedstawiać. A pożywali oni szeroką gamę pokarmów roślinnych, które sprytnie „przetwarzali”. Czy powinniśmy zrewidować pogląd na dietę paleo? Przetwarzanie i spożywanie roślin przez ludzi epoki kamienia Dieta paleo, w jej popularnym współczesnym rozumieniu, kładzie nacisk na mięso i ogranicza spożycie produktów roślinnych, co według jej zwolenników ma być zdrowsze, bo lepiej przystosowane do naszej ewolucji. Jednak badania archeologiczne prowadzone w ostatnich latach wyraźnie pokazują, że nasi przodkowie byli niezwykle elastyczni pod względem wyboru pokarmów. Badacze wykazują, że już setki tysięcy lat temu ludzie nie tylko zbierali, ale i aktywnie przetwarzali rozmaite produkty roślinne: od dzikich zbóż, przez bulwy, orzechy czy pestki. Przetwarzanie to obejmowało między innymi mielenie, gotowanie oraz usuwanie toksyn, co pozwalało na pozyskiwanie większej ilości kalorii oraz składników odżywczych. – Często rozmawiamy o użytkowaniu roślin tak, jakby nabrało ono znaczenia dopiero wraz z pojawieniem się rolnictwa – zaznacza dr Anna Florin, jedna z autorek badania. Zwraca ona uwagę, że odkrycia archeologiczne z całego świata dowodzą przetwarzania „dzikiej” żywności roślinnej już tysiące lat przed rozwojem upraw. Mit mięsożernego człowieka pierwotnego Archeologiczne analizy kamienia nazębnego z jaskini Qesem (Izrael, 400–300 tys. lat temu) wykazały obecność mikroskopijnych granulek skrobi. Pochodziły one między innymi z dzikich migdałów i lilii wodnej, a także orzechów piniowych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Skrob…

shutterstock1162627036-b6448e0.jpg
width: 8495
height: 5663

Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
type: item
date: 2025-11-28T11:59:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: chemia
subject: choroby
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: układ immunologiczny
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Chemia używana w rolnictwie na dobre przeniknęła do naszych organizmów. Pestycydy pomagają w hodowli żywności, ale sieją spustoszenie w naszych jelitach. Do niedawna brak było dowodów na to, że wykazują jakikolwiek wpływ na pożyteczne bakterie zamieszkujące nasze ciała. Według najnowszych badań z Wielkiej Brytanii mogą prowadzić jednak nawet do chorób psychicznych, a wcześniej po prostu nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy.
encoded: Aż 168 środków chemicznych, w tym powszechnie stosowane pestycydy, okazało się toksycznych dla ludzkich bakterii jelitowych. Według naukowców z Cambridge ich obecność w jelitach może prowadzić nie tylko do antybiotykooporności, ale także do wielu innych zaburzeń zdrowotnych. Jak dostały się do naszych ciał i czy możemy coś z tym zrobić? Jak pestycydy trafiają do jelit i jakie są skutki ich obecności? Pestycydy to substancje chemiczne stosowane do ochrony roślin uprawnych przed szkodnikami, grzybami czy chwastami. Do organizmu człowieka trafiają między innymi poprzez spożywanie warzyw i owoców, na których pozostały resztki środków ochrony roślin, poprzez wodę pitną skażoną związkami chemicznymi czy w wyniku kontaktu ze środowiskiem (związki chemiczne potrafią unosić się w powietrzu, np. ze spryskanego niedawno pola uprawnego). W trakcie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Cambridge przebadano ponad 1000 chemikaliów obecnych w środowisku – w tym właśnie pestycydy (herbicydy i insektycydy) oraz przemysłowe substancje, takie jak plastyfikatory. Odkryto, że aż 168 z nich wykazuje toksyczny wpływ na bakterie tworzące zdrowy mikrobiom jelitowy. Zagrożenie dla naszych jelit Ale czym tak właściwie jest mikrobiom jelitowy? To zespół mikroorganizmów, głównie bakterii (jest ich ponad 4500 gatunków), które pełnią kluczowe funkcje w układzie pokarmowym, metabolicznym i immunologicznym człowieka. Utrzymanie równowagi tej mikroflory jest niezbędne dla zdrowia. Zakłócenia w składzie i funkcji mikrobiomu mogą prowadzić do zaburzeń trawienia, obniżonej odporności, chorób autoimmunologicznych, otyłości, cukrzycy czy zaburzeń nastroju i funkcji układu nerwowego (np. chorób psychicznych). To wszystko wiedzieliśmy, ale najnowsze badanie pozwoliło potwierdzić, że przemysłowe chemikalia mogą stłumić wzrost bakterii, które nas przed tym wszystkim chronią. Badania mikroflory jelitowej Naukowcy z Cambridge za pomocą mechanizmów uczenia maszynowego przeanalizowali 22 kluczowe gatunki bakter…

GettyImages-1607105162-f1c4073.jpg
width: 5580
height: 3139

Czy te genetycznie modyfikowane grzyby zastąpią mięso? Są bogate w białko, ekologiczne i smakują podobnie
type: item
date: 2025-11-21T08:43:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ekologiczne jedzenie
subject: grzyby
subject: żywność
description: Produkty wysokobiałkowe są prawdziwym hitem, ale wciąż potrzebujemy nowych rozwiązań. Wiedzą to naukowcy, którzy w obliczu rosnącego zapotrzebowania nie tylko na białko, ale także na zamienniki mięsa, stale pracują nad kwestią żywienia. Wydaje się jednak, że nadchodzi przełom – nowe badania nad genetycznie modyfikowanym grzybem pozwalają uzyskać wysokobiałkowy produkt o smaku mięsa, ograniczając emisję gazów cieplarnianych nawet o 61%.
encoded: Zapotrzebowanie na alternatywy dla mięsa rośnie z każdym rokiem. Dodatkowo chcemy spożywać także coraz więcej białka, które przynosi korzyści nie tylko sportowcom, ale także osobom prowadzącym „siedzący” styl życia. Dzięki nowoczesnym technologiom możliwe staje się uzyskanie produktów do złudzenia przypominających produkty odzwierzęce, ale przyjaznych środowisku i wypełnionych korzystnymi substancjami. Poznajcie grzyba Fusarium venenatum, a raczej jego najmłodszego kuzyna: grzyba FCPD. Czym jest grzyb FCPD? Grzyb FCPD to nowa odmiana Fusarium venenatum, która została genetycznie zmodyfikowana przy użyciu technologii CRISPR przez naukowców z Jiangnan University w chińskim Wuxi. CRISPR umożliwia precyzyjną edycję genów, ale co istotne – naukowcy nie wprowadzili za jego pomocą do grzyba żadnego nowego genu. Zamiast tego usunęli dwa inne: jeden odpowiedzialny za syntezę chityny i drugi zajmujący się dekarboksylazą pirogronianową. Dzięki temu ściana komórkowa grzyba stała się cieńsza, a jego metabolizm bardziej zoptymalizowany. To oznacza, że organizm ten potrzebuje mniej składników odżywczych do produkcji białka i jest łatwiej przyswajalny dla ludzi. Czemu to takie ważne? Dzięki modyfikacjom genetycznym grzyb FCPD potrzebuje aż o 44% mniej cukru do wyprodukowania tej samej ilości białka. Co więcej, proces ten jest o 88% szybszy. Oznacza to ogromną oszczędność zasobów. Dzięki temu uzyskujemy więcej białka nadającego się do spożycia dla ludzi przy znikomym – szczególnie w kontekście produkcji mięsa – nakładzie energii i surowców. W porównaniu z hodowlą kurczaka grzyb ten zużywa 70% mniej energii i ogranicza ryzyko zanieczyszczenia wód o 78%. Dodatkowo ślad węglowy grzyba FCPD jest o około 60% niższy niż w przypadku jego protoplasty – Fusarium venenatum. Czy grzyb modyfikowany genetycznie może mieć takie same wartości odżywcze jak mięso? Cieńsze ściany komórkowe grzyba ułatwiają naszym enzymom trawiennym dostęp do białek. Otrzymana w ten sposób mykoproteina (czyli białko g…

shutterstock2123083058-562e32c.jpg
width: 6720
height: 4480

Kochasz chipsy? Naukowcy sprawdzają, dlaczego o 45% zwiększają zachorowalność na raka
type: item
date: 2025-11-16T08:14:34.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: nowotwory
subject: przekąski
subject: rak
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Zła wiadomość dla miłośników przekąsek, które zwykle kojarzymy z jesiennym seansem przed telewizorem. Najnowsze badania wskazują, że regularne spożywanie chipsów i innych wysoko przetworzonych przekąsek wyraźnie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów – szczególnie groźnego raka jelita grubego.
encoded: Pojawia się coraz więcej dowodów, że chipsy ziemniaczane i wysoko przetworzone przekąski nie są tak niewinną przyjemnością, jaką mogłyby się wydawać, a zastrzyk kalorii i wpływ na wagę to tylko najmniejsza z ich wad. Mamy dowody na to, że regularne spożywanie takich produktów może mieć poważne konsekwencje zdrowotne i drastycznie zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Wyniki wieloletnich badań otwierają oczy i są alarmujące dla łasuchów (czyli wszystkich nas). Jedzenie przekąsek a rak jelita grubego Rak jelita grubego dawniej był kojarzony z podeszłym wiekiem, ale obecnie zapadają na niego coraz częściej osoby poniżej 50. roku życia. Przyczyna tego trendu nie jest jasna, jednak zespół naukowców z Mass General Brigham sugeruje jego istotny związek z żywnością wysoko przetworzoną. Badacze przeanalizowali diety i wyniki badań endoskopowych prawie 30 000 kobiet na przestrzeni 24 lat. Odkryli, że uczestniczki badania, które deklarowały spożywanie najwyższych poziomów żywności wysoko przetworzonej, miały nawet o 45% wyższe ryzyko rozwoju gruczolaków, które mogą być prekursorami wczesnego raka jelita grubego, niż te spożywające najmniej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „JAMA Oncology”. Uczestniczki badania spożywały średnio 5,7 porcji żywności wysoko przetworzonej dziennie. Stanowiło to 35% całkowitej dziennej dawki kalorii – nieco mniej niż wynosi średnia krajowa w Stanach Zjednoczonych. Ile żywności wysoko przetworzonej można jeść? – Zwiększone ryzyko wydaje się być dość liniowe. To oznacza, że im więcej spożywasz żywności wysoko przetworzonej, tym większe prawdopodobieństwo, że doprowadzi to do polipów jelita grubego – mówi dr Andrew Chan, jeden z autorów badania. Co ciekawe, nie wykazano związku pomiędzy spożyciem chipsów a występowaniem zmian ząbkowanych, innego rodzaju prekursora raka jelita grubego, który jednak rozwija się wolniej i rzadziej jest złośliwy. Czemu chipsy powodują nowotwory? Wysoko przetworzone jedzenie charakteryzuje się znaczną ilością substancji ch…

GettyImages-2154897014-1b7ebf8.jpg
width: 7680
height: 4320

Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
type: item
date: 2025-11-13T10:45:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: choroby
subject: rośliny
subject: wegetarianizm
subject: żywność
description: Choć dieta roślinna jest coraz popularniejsza, naukowcy apelują o większą ostrożność. Produkty roślinne mogą być siedliskiem niebezpiecznych patogenów – takich samych, jakie występują w mięsie czy rybach. Dr Schelin z Uniwersytetu w Lund obala mit „czystej” diety wege. Wskazuje też, gdzie najczęściej czyhają zagrożenia.
encoded: Wśród naukowców panuje konsensus, że dieta roślinna jest generalnie zdrowsza od tej obfitującej w produkty pochodzenia zwierzęcego, a zwłaszcza mięso. Dieta jest ściśle powiązana z klimatem. Wytworzenie produktów pochodzenia zwierzęcego wiąże się z bardzo dużą emisją gazów cieplarnianych. Jednak dieta roślinna ma też swoje wady. Przyjrzała się im adiunkt w Katedrze Mikrobiologii Stosowane na Uniwersytecie w Lund w Szwecji, dr Jenny Schelin. Jad kiełbasiany nie tylko w… kiełbasie Zdaniem dr Schelin aktualna wiedza na temat bezpieczeństwa żywności opiera się na tradycyjnych produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpieczeństwo produktów pochodzenia roślinnego nie jest równie dobrze przebadane. – Panuje naiwne przekonanie, że żywność pochodzenia roślinnego jest bezpieczniejsza niż żywność pochodzenia zwierzęcego. Niestety tak nie jest – podkreśla badaczka bezpieczeństwa żywności. Według niej żywność pochodzenia roślinnego jest podatna na te same patogeny, które występują w mięsie, rybach, mleku i jajach. W ostatnich latach na całym świecie odnotowano kilka przypadków poważnych zatruć pokarmowych związanych ze spożyciem żywności roślinnej skażonej klasycznymi patogenami pojawiającymi się w żywności, takimi jak listeria, salmonella i Clostridium botulinum (laseczka jadu kiełbasianego). Więcej roślin w diecie – więcej nierozpoznanych zagrożeń Zmiany na talerzu wiążą się zatem z nowymi wyzwaniami. Dr Schelin zaznacza, że musimy zwiększyć naszą wiedzę i świadomość ryzyka związanego z żywnością roślinną. – Wiemy dużo o żywności pochodzenia zwierzęcego i jesteśmy świadomi ryzyka obecności patogenów. Ta wiedza nie jest tak rozległa, jeśli chodzi o surowce roślinne, procesy produkcyjne i produkty gotowe do spożycia, co czasami prowadziło do niedoszacowania ryzyka, w tym poważnych zachorowań – opisuje dr Schelin. Na przykład – jak wskazuje ekspertka – należy w odpowiedni sposób gotować fasolę, by nie zatruć się zawartymi w niej lektynami. Dotyczy to też popularnych wśró…

shutterstock2352650337-568a6c8.jpg
width: 2677
height: 1971

Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
type: item
date: 2025-11-07T12:03:35.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: wielka brytania
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Brytyjscy naukowcy chcą, by na opakowaniach wędlin pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne – takie, jakie widzimy na papierosach. Wskazują na dowody, że substancje peklujące zwiększają ryzyko raka.
encoded: Brytyjscy naukowcy zaapelowali niedawno, by na opakowaniach m.in. boczku i szynki pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne, podobne do tych z papierosów. Ich zdaniem produkty te, konserwowane za pomocą azotynów, stanowią realne zagrożenie nowotworowe, z którym kolejne rządy Wielkiej Brytanii nie potrafiły się zmierzyć. Badacze wskazują, że istnieją coraz silniejsze dowody na związek między spożywaniem przetworzonego w ten sposób mięsa a rozwojem raka. Dotyczy to szczególnie raka jelita grubego – choroby, której częstość, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, stale rośnie. E250 z wędlin równie niebezpieczny, co azbest Azotyny (m.in. azotyn sodu, oznaczany jako E250) to składniki mieszanki peklującej, która pozwala zakonserwować mięso i zachować jego różowy kolor. Są powszechnym składnikiem wędlin. Najniebezpieczniejsze stają się podczas obróbki termicznej mięsa (gotowanie, parzenie, wędzenie na gorąco), kiedy reagują z produktami rozpadu aminokwasów i tworzą rakotwórcze związki. Już w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła tak przetworzone mięso do grupy 1 czynników rakotwórczych. Stawia to peklowane wędliny w tej samej grupie, co tytoń i azbest. Pomimo tego stosowanie azotynów jest wciąż powszechne, także w Polsce. Szacuje się, że ich stosowanie mogło doprowadzić do około 54 tys. przypadków raka jelita grubego w ostatniej dekadzie (dane z Wielkiej Brytanii). Jak działają rakotwórcze azotyny? Zagrożenie wynika z reakcji chemicznych zachodzących w organizmie po spożyciu mięsa konserwowanego azotynami. Substancje te mogą przekształcać się w nitrozoaminy – silne kancerogeny, które uszkadzają DNA. Nitrozoaminy przyłączają się do nici DNA w wątrobie, tworząc tzw. addukt DNA, co prowadzi do błędów genetycznych sprzyjających niekontrolowanemu podziałowi komórek, a co za tym idzie – powstawaniu guzów. Dodatkowo generują reaktywne formy tlenu, które pogłębiają uszkodzenia genetyczne i stres oksydacyjny, dodatkowo napędzając rozwój raka. Co dalej? Nowe normy…

wedliny-90dc9ea.jpeg
width: 4534
height: 3213

Plantacje awokado zagrożone. Powód? Wiroid skazy słonecznej
type: item
date: 2025-10-15T11:41:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ameryka północna
subject: floryda
subject: owoce
subject: żywność
description: Groźny patogen atakuje na Florydzie drzewa awokado. Powoduje chorobę, która hamuje wzrost rośliny, deformuje owoce i niepostrzeżenie rozwija się w gajach. Istnieje tylko jeden sposób, by walczyć z tym zagrożeniem.
encoded: Floryda w USA słynie nie tylko ze wspaniałych plaż i doskonałej pogody, ale też z upraw awokado. To podstawowy składnik w kuchni i powód do dumy dla plantatorów. Ten owoc uznawany jest za bardzo zdrowy. Zawiera wiele żelaza i miedzi, dlatego jest polecany w regeneracji krwinek czerwonych. Z awokado można zrobić pastę (np. guacamole), albo zmielić i spożyć w postaci koktajlu. Awokado w naszym kraju nie występuje. Dlatego jest sprowadzane z cieplejszych krajów, głównie z Hiszpanii, RPA czy Chile. Alarm na Florydzie Eksperci z Uniwersytetu Florydzkiego zaalarmowali, że wśród plantacji awokado w amerykańskim stanie Floryda rozprzestrzenia się patogen. Jest to wiroid skazy słonecznej (ASBVd) – patogen mniejszy od wirusa. Choroba ta może poważnie zahamować wzrost drzew awokado, zdeformować owoce i niepostrzeżenie rozprzestrzeniać się w uprawach. – Wiroid skazy słonecznej awokado stanowi podstępne zagrożenie dla światowej produkcji awokado i, jeśli nie zostanie zwalczony, doprowadzi do spadku produkcji i jakości owoców – powiedział Jonathan Crane, specjalista ds. upraw owoców tropikalnych w Centrum Badań i Edukacji Tropikalnej na Uniwersytecie Florydzkim. Wskazuje zatem na możliwość rozprzestrzenienia się patogenu w inne rejony świata. Jak walczyć z zagrożeniem? Walka z patogenem nie jest łatwa. Eksperci apelują do plantatorów, partnerów branżowych i społeczeństwa o zachowanie czujności i podjęcie natychmiastowych kroków w celu powstrzymania choroby, zanim jeszcze bardziej wpłynie ona na uprawy awokado. Jakie są objawy? Na owocu widoczna jest wyraźna podłużna żółta smuga z ostro odgraniczonymi brzegami. Bywają też nieregularne żółte lub białawe smugi, przebarwienia. Patogen również deformuje owoce. Zainfekowane drzewa należy zniszczyć, aby nie stały się one rezerwuarem infekcji, a sprzęt należy zawsze dezynfekować. Choroba jest wywoływana przez wiroid, jeden z najmniejszych znanych organizmów zakaźnych, który zakłóca normalny wzrost drzewa i owocowanie. Po raz pierwszy odn…

patogen-c9b7cb4.jpg
width: 1280
height: 960

Egipskie zboże w Pompejach. Naukowcy ujawniają, co jedzono przed wybuchem Wezuwiusza
type: item
date: 2025-08-14T15:00:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: pompeje
subject: żywność
description: Najnowsze odkrycia naukowców dowodzą, że mieszkańcy Pompejów sprowadzali żywność z najdalszych zakątków imperium rzymskiego. Dotyczyło to zboża, soczewicy czy daktyli. Ustalenia rzucają nowe światło na życie codzienne starożytnego miasta.
encoded: Pompeje to miasto symbol. Zmiecione z ziemi w 79 roku n.e. przez katastrofalny wybuch pobliskiego Wezuwiusza, jest celem wykopalisk archeologicznych już od kilku stuleci. Nowe analizy to dowód na to, że wielu ciekawych odkryć można dokonać w laboratoriach, analizując zebrane w terenie próbki. Izotopy zdradzają dietę pompejańską Międzynarodowy zespół badaczy opublikował właśnie na łamach „Scientific Reports” wyniki analiz ponad 100 próbek organicznych. Były to pozostałości po dawnej żywności. Celem było poznanie dawnych praktyk związanych z uprawą roślin i hodowlą. W ostatnich latach bardzo pomocne są dla archeologów badania izotopów zawartych w substancjach organicznych. To rewolucja na miarę nowatorskiej kiedyś metody radiowęglowej. Dzięki temu eksperci są w stanie stwierdzić w przypadku roślin, w jaki sposób je uprawiano i skąd pochodzą. Podobne informacje można „wycisnąć” ze szczątków kostnych. – Badania trwają nawet po zakończeniu wykopalisk. Jak pokazują te prace, dokładna analiza materiałów ujawnionych nawet dawno temu, dzięki zastosowaniu nowych technik i metod analitycznych, otwiera nowe horyzonty, które wcześniej były nie do wyobrażenia – podkreślił Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach. Niewiele stanowisk archeologicznych nadal dostarcza tak ogromnej ilości i różnorodności pozostałości organicznych, jak Pompeje. Dlatego był to dla badaczy świetne pole dla ich prac. Pompeje: wielkie i zależne W czasach świetności Pompeje zamieszkiwało kilkanaście tysięcy osób. Taka masa ludzi wymagała sporych zasobów. Nowe badania izotopowe potwierdzają, że wiele z produktów sprowadzano z odległych rejonów, by zaspokoić potrzeby mieszkańców miasta. Taki obraz znany był wcześniej ze starożytnych źródeł pisanych. Teraz archeolodzy uzyskali niemal namacalne potwierdzenie. Soczewica i zboża – towary z importu Badacze odkryli, że w Pompejach stosowano różnorodne techniki uprawy zbóż i roślin strączkowych. Na przykład, bób był konsekwentnie dobrze nawad…

IMGP0316a-1200x801-6799e8d.jpg
width: 1200
height: 801

Glutaminian wraca do łask. Ale czy naprawdę kiedykolwiek trzeba było się go bać?
type: item
date: 2025-06-28T07:57:52.000Z
creator: Clarissa Wei
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: kuchnie świata
subject: przyprawy
subject: żywność
description: Glutaminian przez lata miał złą opinię, wiązaną z mitycznym „syndromem chińskiej restauracji”. Dziś jednak wraca do kuchni – nie tylko tej domowej.
encoded: Spis treści: Czym jest MSG? Od cudownego proszku do kozła ofiarnego Obalanie mitów naukowych MSG a odkrycie umami Odkrywanie smaku MSG na nowo Reputacja glutaminianu sodu (MSG) poprawia się od lat. Kiedyś obwiniano go o wątpliwe problemy zdrowotne, takie jak bóle głowy, drętwienie i bóle w klatce piersiowej. Dziś składnik ten pojawia się w koktajlach, ciastkach, a nawet w kuchniach influencerów. Nie dzieje się to jednak bez kontekstu. Firma Ajinomoto – największy na świecie producent MSG – odegrała cichą, ale konsekwentną rolę w zmianie postrzegania tego dodatku. Również fala azjatyckich amerykańskich szefów kuchni i twórców treści, w tym David Chang w wystąpieniu TED z 2012 roku, aktywnie budowała dobre imię glutaminianu, przeciwstawiając się dekadom ksenofobii i dezinformacji. Czym jest MSG? MSG, czyli glutaminian sodu, po raz pierwszy został wyizolowany z kombu (wodorostów) w 1908 roku przez japońskiego chemika Kikunae Ikedę. Szybko uznano to za naukowe odkrycie – krystaliczną postać smaku umami. Rok później Ikeda pomógł założyć firmę Ajinomoto, która rozpoczęła produkcję i dystrybucję przyprawy. Popularność MSG szybko wzrosła w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Restauracje stawiały go na stołach, a reklamy przedstawiały jako wyrafinowany, odżywczy i niezbędny składnik nowoczesnej kuchni. W USA glutaminian zyskał popularność po II wojnie światowej, gdy amerykańscy żołnierze wracający z Japonii zauważyli, że tamtejsze racje smakowały lepiej niż ich własne — częściowo dzięki obecności MSG. Przyprawa trafiła do amerykańskich kuchni w późnych latach 40. Od cudownego proszku do kozła ofiarnego W latach 50. glutaminian był standardem w kuchniach przemysłowych i gotowych produktach spożywczych – od zup w puszkach po mrożone dania. Następnie nadeszła fala krytyki. W 1968 roku amerykański lekarz chińskiego pochodzenia, Robert Ho Man Kwok, napisał list do „New England Journal of Medicine”, opisując objawy (drętwienie, osłabienie, kołatanie serca) po jedzeniu w chińs…

MSG-af27fc0.jpg
width: 6000
height: 4000

Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
type: item
date: 2025-06-06T07:57:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: chiny
subject: gospodarka
subject: gujana
subject: handel
subject: wietnam
subject: żywność
description: Co by się stało, gdyby globalny handel żywnością się załamał? Jak wskazuje analiza ekonomistów z Niemiec i Anglii, tylko jedno państwo na świecie mogłoby samo wykarmić swoich obywateli. I nie jest to ani mocarstwo, ani żaden bogaty kraj Zachodu.
encoded: Spis treści: Tylko Gujana wyżywi się sama Siedem kluczowych grup żywności Jak wypadają inne państwa? Jak wypada Polska? Naukowcy z Niemiec i Wielkiej Brytanii postanowili odpowiedzieć na pytanie, które kraje mogłyby same wyżywić swoich obywateli, gdyby załamał się międzynarodowy handel. Wyniki badania są nie tylko zaskakujące, ale i zatrważające. Tylko jedno państwo jest żywnościowo samowystarczalne. Tylko Gujana wyżywi się sama Świat ogarniają rosnące napięcia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy) i Uniwersytetu w Edynburgu (Wielka Brytania) przeanalizowali dane dotyczące żywności ze 186 krajów. Okazuje się, że tylko jedno państwo na świecie osiąga pełną samowystarczalność i jest w stanie zaspokoić potrzeby żywieniowe swojej ludności bez potrzeby importu. Tym krajem jest niewielka Gujana położona w Ameryce Południowej. Jako jedyna spełnia warunki pełnej samowystarczalności żywnościowej we wszystkich siedmiu kluczowych grupach żywności. Siedem kluczowych grup żywności Cała ta siódemka jest niezbędna do pełnej niezależności i zbilansowanej diety potrzebnej naszemu gatunkowi. A wspomniane grupy to: Warzywa Owoce Mięso Ryby Nabiał Zboża Rośliny strączkowe, nasiona i orzechy Jak wypadają inne państwa? Na podium znalazły się jeszcze Chiny i Wietnam, które produkują wystarczająco żywności w sześciu z siedmiu analizowanych grup. Jednak większość krajów wypada znacznie gorzej: tylko około jedna siódma analizowanych państw była samowystarczalna w pięciu lub więcej grupach żywności, natomiast ponad jedna trzecia nie była w stanie samodzielnie zapewnić sobie nawet dwóch z siedmiu kategorii żywnościowych. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w sześciu krajach – Afganistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iraku, Makau, Katarze i Jemenie. Nie osiągają one samowystarczalności w żadnej z analizowanych grup żywności. To pełne uzależnienie od importu i wyjątkowa wrażliwość na zawirowania na międzynarodowych rynk…

AdobeStock214495442-5d38422.jpeg
width: 3492
height: 2281

Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
type: item
date: 2025-05-07T14:30:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: żywność
description: Autofagia – proces biologiczny oczyszczający komórki, wciąż kryje sporo tajemnic. Najnowsze badania dowodzą, że pełni też ważną rolę w dojrzewaniu pomidorów. Zrozumienie autofagii dają nadzieję zarówno na wyleczenie wielu chorób, jak i na efektywniejsze przechowywanie owoców.
encoded: Spis treści: Autofagia to powszechny proces biologiczny Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Choć brzmi dość makabrycznie, autofagia to zjawisko kluczowe dla zdrowia wszystkich organizmów eukariotycznych (czyli posiadających komórki zawierające jądro). Dzięki niej komórki oczyszczają się z toksyn i przerabiają uszkodzone białka na związki, które mogą być ponownie użyte. Według najnowszych badań autofagia pełni kluczową rolę także w dojrzewaniu owoców. Potwierdziły to eksperymenty na pomidorach. Autofagia to powszechny proces biologiczny Autofagia to proces, w którym komórki „trawią” własne składniki w celu ich regeneracji, usunięcia lub odzyskania zasobów. Słowo „autofagia” pochodzi od greckich słów „autos” i „fagein” i dosłownie oznacza „samozjadanie”. Proces ten jest niezbędny do utrzymania homeostazy, umożliwia też organizmowi eliminację uszkodzonych białek, organelli lub patogenów. Autofagia jest szczególnie ważna w warunkach stresu komórkowego, takich jak głód, infekcja czy fizyczne uszkodzenia. Ten niezwykły proces odtruwania i recyklingu zachodzi w komórkach wszystkich organizmów eukariotycznych – od drożdży po człowieka. Z wiekiem proces autofagii ulega stopniowemu osłabieniu, co ma bezpośredni wpływ na starzenie się organizmu. Komórki zaczynają gromadzić uszkodzone białka i organelle, co prowadzi do zaburzeń w ich funkcjonowaniu. Zanieczyszczone komórki stają się mniej sprawne, co przyspiesza procesy degeneracyjne. Niska aktywność autofagii jest wiązana z rozwojem np. choroby Alzheimera, Parkinsona czy Huntingtona. Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie New Phytologist dowodzą, że proces dojrzewania pomidorów także reguluje autofagia. Zespół badaczy z Volcani Institute w Izraelu oraz Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech stworzył sadzonki pomidora, w których czasowo wyciszono proces autofagii. Zmodyfikowane pomidory posiadały już owoce (bo pomidor jest owocem), lecz jeszcze n…

AdobeStock4549622651-85815cc.jpeg
width: 8708
height: 5102

Obrotowa jadalnia i potrawy z móżdżków bażancich. Tak stołowali się starożytni Rzymianie
type: item
date: 2025-03-31T10:26:04.000Z
subject: Historia
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: żywność
description: Przeznaczeniem rzymskich pałaców były uczty, o których się nie śniło zapełniającym wielkie sale równymi rzędami sof scenografom hollywoodzkich filmów. Przyjęcia rzymskich cesarzy przyćmiewały wszystkich.
encoded: Spis treści: Jak jadali rzymscy bogacze? Jedna jadalnia to za mało Uczty w pałacu cesarza Rzymskie ucztowanie poza pałacem W rzymskiej kuchni liczył się przede wszystkim look Niemal każdy film osadzony w starożytnym Rzymie zawiera znajomą scenę bankietu: mężczyźni i kobiety (mieszane towarzystwo odróżniało Rzym od wielu innych antycznych kultur, jak i niektórych współczesnych) dość niewygodnie wyciągnięci na długich sofach, podparci na łokciach raczą się podawanymi im przez niewolników kąskami – najczęściej winogronami, czasem pieczystym. Jak jadali rzymscy bogacze? Tu akurat Hollywood nie myli się wielce, przynajmniej jeśli chodzi o bogaczy (biedota spożywała posiłki na siedząco w barze, na sofach półleżąco zaś zdarzało im się równie często, jak nam dziś wykwintne kolacje na srebrnej zastawie). Najlepiej zachowane przykłady takiego układu znajdziemy w Pompejach przykrytych w 79 r. n.e. popiołem wulkanicznym z erupcji Wezuwiusza. Niektóre malowidła ścienne ukazują tam sceny rubasznych, pijackich uczt, a wiele co większych domostw posiada charakterystyczne przestrzenie jadalne. Część z nich wykorzystywano przy ciepłej pogodzie, na skraju ogrodu pod chmurką, a składały się z trzech kamiennych sof ustawionych w podkowę każda dla trojga, w najbardziej luksusowych wersjach z fontannami i basenem. Jak się przekonamy, rzymskie elity nade wszystko ceniły sobie dobrze zjeść w sprzyjających okolicznościach przyrody i przy dźwiękach szemrzącej sadzawki. Inne jadalnie były wewnątrz. Tam stosowano drewniane sofy zwane z grecka klinai, a ich umiejscowienie – również na kształt podkowy – mogło być oznaczone na mozaikowej posadzce (dzięki czemu znamy dziś przeznaczenie niewyróżniających się inaczej pomieszczeń). Sale jadalne tego typu zwano triclinia, co dosłownie znaczy „trzy sofy”. Najbogatsi w Rzymie (i nie tylko) przewyższali lokalną elitę w Pompejach rozmachem, przepychem i oryginalnością aranżacji stref jadalnych, choć zachowywali to samo ogólne założenie. Liczne triclinia, t…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/03/THOMASCOUTURE-LosRomanosdelaDecadenciaMuseodeOrsay1847.Oleosobrelienzo472x772cm-e47cbfa.jpg
width: 1920
height: 1146

Szklanka mleka dla zdrowia? Redukuje ryzyko zachorowania na raka jelita grubego aż o jedną piątą
type: item
date: 2025-01-09T12:00:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Duże badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że jedna duża szklanka mleka wypijana każdego dnia może zmniejszyć ryzyko zachorowania na groźny nowotwór. Czynnikiem chroniącym przed chorobą okazał się wapń. Dobra wiadomość dla wegan: podobny skutek daje picie wzbogaconego mleka sojowego.
encoded: Spis treści: Wapno z mleka krowiego i nie tylko Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego Czy zachorowaniu na nowotwór można zapobiec? Szklanka mleka wielu osobom – szczególnie tym po czterdziestce – może kojarzyć się z dzieciństwem. Dawniej mleko dawano dzieciom w szkołach na stołówkach, a jego wypicie było przymusowe. Nic dziwnego, że często nie jest ono naszym ulubionym produktem. Nowe badanie pokazuje jednak, że z mlekiem warto się przeprosić. Z analizy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Communications” wynika, że wypijanie jednej dużej szklanki mleka każdego dnia zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego o jedną piątą. Czynnikiem, który obniża niebezpieczeństwo pojawienia się raka, okazał się wapń. Codziennie powinniśmy przyjmować 300 mg tego pierwiastka. To tyle, ile znajduje się w bardzo dużej szklance mleka. A dokładniej w brytyjskiej szklance mieszczącej pintę imperialną, czyli ok. pół litra. Wapno z mleka krowiego i nie tylko – To kompleksowe badanie dostarcza solidnych dowodów, że produkty mleczne mogą pomóc w zapobieganiu rakowi jelita grubego głównie ze względu na zawarty w nich wapń – powiedziała „Guardianowi” dr Keren Papier, pierwsza autorka badania i epidemiolożka żywieniowa. Naukowcom udało się wykazać, że dobroczynny wpływ ma wapń pochodzący z różnych źródeł. A więc z mleka krowiego, ale nie tylko. To samo dotyczy również wapnia znajdującego się we wzbogaconym mleku sojowym. W badaniu wykorzystano dane pochodzące od ponad 500 tys. kobiet gromadzone przez siedemnaście lat. Analiza skupiała się na kobietach po menopauzie. Jednak zdaniem dr Papier wnioski, jakie z niej płyną, dotyczą także mężczyzn oraz osób młodszych. – Uważamy, że wapń może chronić poprzez wiązanie się z kwasami żółciowymi i wolnymi kwasami tłuszczowymi w jelicie grubym, co pomaga zmniejszyć ich potencjał rakotwórczy – wyjaśnia badaczka. Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego? W grudniu zeszłego roku pojawiły się ważne wyniki badań…

shutterstock32064607-ba1083f.jpg
width: 1000
height: 667

Zaskoczenie. Okazuje się, że wegetarianie jedzą więcej ultraprzetworzonej żywności niż mięsożercy
type: item
date: 2024-11-28T13:01:19.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: diety
subject: mięso
subject: przemysł
subject: wegetarianizm
subject: żywność
description: Międzynarodowy zespół naukowców zbadał sposób odżywiania się Brytyjczyków. Odkrył coś niespodziewanego. Okazało się, że ci z badanych, którzy są wegetarianami, niekoniecznie odżywiają się najzdrowiej. W ich diecie było więcej ultraprzetworzonej żywności, niż w diecie osób jedzących mięso.
encoded: Spis treści: Coraz mniej popularne czerwone mięso Co tak naprawdę jedzą wegetarianie? Co to jest żywność ultraprzetworzona? Posiłkom mieszkańców Wielkiej Brytanii przyjrzeli się naukowcy z Imperial College London, University of São Paulo oraz mieszczącej się we Francji Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem. Wnioski, do jakich doszli badacze, opublikowano na łamach czasopisma „eClinicalMedicine”. Źródłem danych był UK Biobank, ogromna biomedyczna baza informacji o zdrowiu i trybie życia Brytyjczyków. Coraz mniej popularne czerwone mięso Generalnie w krajach Zachodu część mieszkańców coraz rzadziej sięga po mięso. Jego popularność spada z różnych powodów – zdrowotnych, etycznych, ale i cenowych. Dotyczy to przede wszystkim czerwonego mięsa. Liczne badania wykazały, że ma ono fatalny wpływ na nasze zdrowie (zwiększając ryzyko zapadnięcia na raka albo cukrzycę). Jego konsumpcja zaś przyczynia się do zwiększenia emisji gazów cieplarnianych. Czerwone mięso jest również drogie i nie każdego zwyczajnie na nie stać. Dlatego właśnie coraz więcej osób wybiera zieloną żywność. Teoretycznie dieta wegetariańska automatycznie powinna być zdrowsza. Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Jak się właśnie okazało, wegetarianie częściej sięgają po ultraprzetworzoną żywność. Przynajmniej w Wielkiej Brytanii. Co tak naprawdę jedzą wegetarianie? Wegetarianizm oznacza, że nasza dieta opiera się na warzywach, owocach i orzechach z dodatkiem ryb i nabiału. Weganie rezygnują także z tych dwóch ostatnich rzeczy. Tyle teorii, praktyka bowiem wygląda nieco inaczej. Naukowcy przyjrzeli się bliżej informacjom pozyskanym od 200 000 osób z bazy UK Biobank. I odkryli, że w diecie wegetarian znajduje się jeszcze jeden istotny i to bardzo niezdrowy składnik. Generalnie mówiąc jest to żywność ultraprzetworzona. A więc wszystko to, co błyskawicznie dostarcza nam kalorii: płatki śniadaniowe, batoniki, gotowe posiłki, makarony czy pizza. Taka żywność zawiera wiele sztucznych chemikaliów, które mają poprawić …

shutterstock693458440-3d92f54.jpg
width: 1000
height: 667