National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-21T10:06:43.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Palma stała się symbolem stolicy. Historia tej instalacji jest tak samo niezwykła jak ona sama
items: Kim naprawdę byli Samarytanie? Prawda o Izraelitach odrzuconych przez Żydów
items: Tajemniczy tunel w Będzinie wreszcie odnaleziony. Archeolodzy odkrywają tajemnice dawnego getta
items: Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
items: Historia ukryta pod kostką brukową. Georadar odsłonił zaginioną świątynię sprzed 700 lat
items: Po 2000 latach otwarto drogę z czasów Jezusa. Historyczny szlak znów dostępny
items: Nowy pawilon muzealny w Oświęcimiu. Pokaże unikatowe znalezisko z 2023 roku
items: Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
items: Miejsce pamięci o kulturze żydowskiej Cudem Polski 2025. To wspomnienie wielokulturowości Lubelszczyzny
items: Zbiór praw judaizmu – czym jest i jak kształtuje życie religijne Żydów?
items: Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
items: Oto dom z niesamowitą historią. Podczas wojny dyrektor ZOO ukrywał tam zbiegów z getta
items: Archiwum Ringelbluma: historia warszawskich Żydów ukryta w metalowych bańkach po mleku
items: Była kronikarką Holokaustu. Jej dziennik jest jednym z najważniejszych świadectw zagłady Żydów
items: Nieopodal Rzymu archeolodzy wykopali mykwę. Wybudowano ją 1600 lat temu
items: „Pogrom chojnicki” w 1900 roku. Morderstwo na nastolatku wywołało antyżydowskie rozruchy
items: Tak wyglądało wyzwolenie Auschwitz. 80. rocznica wydarzenia przebiega w cieniu skandalu
items: Dlaczego Jana Matejkę oskarżono o antysemityzm? Wielki malarz uległ propagandzie
items: Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
items: Antysemicki patron Ursynowa? Julian Ursyn Niemcewicz oskarżał Żydów o spiskowanie przeciw Polsce
items: Piękna Żydówka miała zdobyć serce polskiego króla. Kim była tajemnicza Esterka?
items: Najstarszy żydowski tygodnik na świecie wydawano... na Mazurach
items: Odkryto skarb schowany na czarną godzinę. Pochodzi z czasów ostatniego powstania Żydów przeciwko cesarzowi
items: Powstanie Machabeuszów to kluczowy moment w historii Żydów. Biblijna księga nie przekazuje całej prawdy
items: Powstanie w getcie warszawskim, czyli bój o godność. Ginęli z bronią w ręku, walcząc do końca

Palma stała się symbolem stolicy. Historia tej instalacji jest tak samo niezwykła jak ona sama
type: item
date: 2026-05-09T09:31:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: palmy
subject: sztuka
subject: warszawa
subject: żydzi
description: Mimo że sztuczna, to najbardziej rozpoznawalna polska palma. Warszawa uczyniła z niej punkt orientacyjny, miejsce spotkań i ikonę, która na stałe wpisała się w pocztówkowy wizerunek miasta. Mowa o instalacji artystycznej „Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich”, która od 2002 roku dumnie wznosi się w centrum stolicy. Jaka idea przyświecała artystce, gdy postanowiła „posadzić” tę egzotyczną roślinę na Alejach Jerozolimskich? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Od bliskowschodniego słońca do warszawskiej pustki Palma jako wieloznaczny symbol Palma jako scena protestów i manifestacji Od „partyzantki” do instytucji Instalacja artystyczna Joanny Rajkowskiej, powszechnie znana jako „palma na rondzie de Gaulle’a”, stanowi jeden z najniezwyklejszych przykładów sztuki w przestrzeni publicznej współczesnej Polski. Od momentu jej oficjalnego odsłonięcia, 12 grudnia 2002 roku, rzeźba ta ewoluowała z kontrowersyjnego, postrzeganego jako obcy elementu krajobrazu w nierozerwalny symbol Warszawy, który nie tylko definiuje tożsamość wizualną centrum miasta, ale także służy jako dynamiczne narzędzie komunikacji społecznej, politycznej i ekologicznej. Od bliskowschodniego słońca do warszawskiej pustki Geneza projektu sięga 2001 roku, kiedy Joanna Rajkowska odwiedziła Izrael w okresie drugiej intifady. Widok palm daktylowych w krajobrazie naznaczonym głębokimi podziałami i przemocą stał się dla artystki impulsem do refleksji nad specyficzną pustką, jaką odczuła po powrocie do Warszawy. Nie chodziło wyłącznie o brak egzotycznej roślinności. Owa pustka dotyczyła przede wszystkim bolesnej wyrwy w tkance społecznej miasta, spowodowanej niemal całkowitym zniknięciem społeczności żydowskiej po Holokauście i wydarzeniach marca 1968 roku. Inspiracja z Izraelem wiązała się z wewnętrzną potrzebą zrekonstruowania niewidocznych połączeń historycznych. Obserwując codzienne życie w cieniu palm na Bliskim Wschodzie, Rajkowska dostrzegła paradoksalną normalność egzotyki, która w Warszawie mogła stać się narzędziem dekonstrukcji homogenicznego porozumienia. Sztuczna palma daktylowa o wysokości około 15 metrów stanęła w miejscu, gdzie tradycyjnie w okresie zimowym ustawiano choinkę bożonarodzeniową. Ten świadomy gest zastąpienia jednego symbolu innym miał na celu wywołanie dysonansu poznawczego i zwrócenie uwagi na fakt, że nazwa jednej z najważniejszych arterii stolicy nie jest przypadkowa, a wskazuje na konkretne, często wypierane z pamięci dz…

palma-warszawa-85b9d69.jpg
width: 2133
height: 1200

Kim naprawdę byli Samarytanie? Prawda o Izraelitach odrzuconych przez Żydów
type: item
date: 2026-04-04T10:13:44.000Z
creator: dr Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: izrael
subject: religie
subject: starożytność
subject: żydzi
description: Przysłowiowy miłosierny Samarytanin oznacza człowieka, który bezinteresownie pomaga drugiemu niezależnie od jego statusu. Ewangeliczny obraz wszedł do codziennego języka. Jednak przypowieść o miłosiernym Samarytaninie rodzi dużo więcej problemów niż tylko ogólne pytanie o stosunek do bliźnich. Kim byli Samarytanie? Czy nadal istnieją?
encoded: Spis treści: Upadek Samarii i cud Jerozolimy: jak asyryjska inwazja na zawsze podzieliła Izraelitów? Garizim kontra Moria: wojna o święte góry i jedyną prawdziwą Biblię Tajemnica drogi do Jerycha: czy miłosierny Samarytanin był powiązany z sektą z Qumran? Koniec Poncjusza Piłata: jak samarytański „prorok” i ukryty skarb doprowadziły do upadku namiestnika? Garstka ocalonych: jak biblijni Samarytanie przetrwali do XXI wieku? Po śmierci króla Salomona obszar monarchii Izraelitów rozpadł się na dwa państwa: Północne (Izrael) oraz Południowe (Juda). Od nazw ich stolic określa się je również jako Królestwo Samarii i Królestwo Jerozolimy. Monarchia Samarii objęła terytoria dziesięciu pokoleń synów Jakuba. Upadek Samarii i cud Jerozolimy: jak asyryjska inwazja na zawsze podzieliła Izraelitów? Władcy i mieszkańcy królestwa Izraela (Samarii) prowadzili własną politykę, wchodzili w sojusze, kontaktowali się z sąsiadami z Judy i wyznawali Jahwe, chociaż jego kult konkurował z popularną wiarą w Baala. Kiedy w 722 r. p.n.e. Samaria uległa Asyryjczykom, zwycięzcy wysiedlili kilkadziesiąt tysięcy Izraelitów z Samarii wypędzając ich w głąb Asyrii. Na opuszczonych ziemiach Samarii osiedlono pogańskie ludy, z których każdy przybył z własnym bóstwem. Od kolonistów imperium asyryjskiego, którzy wymieszali się z miejscową ludnością pochodzą Samarytanie. W przeciwieństwie do pobratymców z Samarii, Judejczycy z Królestwa Południowego cudem wyszli z asyryjskiej opresji. Wróg spustoszył kraj i zmusił króla Ezechiasza do wypłaty ogromnego trybutu, ale Jerozolima przetrwała. Dane biblijne pokrywają się z asyryjskimi annałami w ten sposób, że kroniki te milczą o zdobyciu judzkiej stolicy. Dumni mieszkańcy Judy chlubili się świątynią jerozolimską, którą sto lat po upadku Samarii ustanowiono jedynym żydowskim sanktuarium. Jednak Asyria został pokonana przez Babilończyków, którzy z kolei w VI w. p.n.e. napadli na Judę, wysiedlili jej elitę do Mezopotamii oraz zniszczyli jerozolimski przybytek. Gar…

GettyImages-3320063-01af347.jpg
width: 3382
height: 2541

Tajemniczy tunel w Będzinie wreszcie odnaleziony. Archeolodzy odkrywają tajemnice dawnego getta
type: item
date: 2026-04-03T08:33:49.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: Naziści
subject: śląsk
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Archeolodzy odnaleźli nieznany wcześniej tunel, na terenie dawnego getta w Będzinie. Podziemne przejście prowadziło do kryjówki młodych bojowników stawiających czoła nazistowskiej opresji. Odkrycie wywołało ekscytację wśród pracowników wykopalisk, którzy już teraz zapowiadają kolejne prace na terenie wojennych kryjówek.
encoded: Budynek znajdujący się przy ulicy Rutki Laskier 24 został w 2024 roku wykupiony od prywatnego właściciela przez fundację „Brama Cukermana”, która zajmuje się przywracaniem pamięci Żydom poległym w nierównej walce w Będzinie. Prace archeologiczne przeprowadzone w chałupie, będącej w czasie nazistowskiej okupacji zamaskowanym schronem żydowskiej bojówki, ukazały nieudokumentowane wcześniej podziemne pomieszczenia. Dzięki nim młodzi walczący przez wiele dni potrafili odpierać agresję oprawcy. Tunel łączący kryjówki przez lata zyskał status mitycznego, a teraz archeologom udało się ostatecznie potwierdzić jego obecność. Losy będzińskiego oporu Historia będzińskiego ruchu oporu w getcie ma swój początek wraz z wizytą Mordechaja Anielewicza – komendanta Żydowskiej Organizacji Bojowej, który zachęcił tamtejszych Żydów do formowania grup samoobrony. Dom przy obecnej ul. Rutki Laskier (która swoją nazwę wzięła od związanej z Będzinem młodej Żydówki zamordowanej w 1943 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) zamienił się w tajną kryjówkę formacji oporu. Pod powierzchnią chałupy została wydrążona – pełniąca funkcję schronu – piwnica, do której wejście prowadziło przez kuchenny piec. To z tej kryjówki prowadzić miał podziemny tunel łączący dom ze stodołą. Heroiczna walka będzińskich Żydów rozpoczęła się 1 sierpnia 1943 roku wraz z początkiem akcji likwidacyjnej tamtejszego getta i trwała aż przez 16 dni. Tak długi opór był nie tylko konsekwencją walecznej postawy ŻOB-u, ale również zasługą sprawnie rozwiniętej sieci podziemnych kryjówek. Dopiero teraz lepiej poznajemy schrony wybudowane w trakcie II wojny światowej. „Odkrycie ważne w skali kraju” Biografie walczących w będzińskim getcie uda się uzupełnić dzięki pracom archeologicznym prowadzonym na terenie posesji przy ulicy Rutki Laskier. Badacze za pomocą georadaru odkryli naruszenia terenu, które świadczyły o istnieniu podziemnych pomieszczeń. Oprócz znanego już wcześniej bunkra „kuchennego”, udało się ustalić poło…

FABRIC-KOLAZ-32-8-74790ab.jpg
width: 2813
height: 1875

Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
type: item
date: 2026-03-23T07:05:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: kraków
subject: niemcy
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
encoded: Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w…

GettyImages-514682514-550efd8.jpg
width: 2919
height: 2949

Historia ukryta pod kostką brukową. Georadar odsłonił zaginioną świątynię sprzed 700 lat
type: item
date: 2026-03-09T10:18:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bawaria
subject: niemcy
subject: żydzi
description: Pod brukiem placu miejskiego przez stulecia skrywały się ślady dawnej świątyni. Jej istnienie znano z dokumentów, ale brakowało dowodów na to, jak naprawdę wyglądała. Sytuację zmieniły badania przeprowadzone z użyciem georadaru. Urządzenie odsłoniło dokładny układ murów średniowiecznej budowli w jednym z najbardziej malowniczych miast Niemiec.
encoded: Rothenburg ob der Tauber w Bawarii to miasto o niezwykłej, ale i bolesnej przeszłości. Uchodzi za jedno z lepiej zachowanych średniowiecznych miasteczek w Europie. Dlatego każdego roku jest celem niezliczonych wycieczek. Około 1180 roku powstała tu jedna z najstarszych dzielnic żydowskich w południowych Niemczech. Miasto było promieniującym na całą Europę ośrodkiem nauki. Serce tej społeczności stanowiła synagoga przy dzisiejszym placu Kapellenplatz. Historia tego miejsca jest pełna dramatycznych zwrotów akcji. W 1298 i później w 1349 roku doszło do brutalnego pogromu. Synagoga została odebrana żydowskiej gminie i przekazana miastu. Kilkadziesiąt lat później, w 1406 roku, świątynię przebudowano na chrześcijańską kaplicę maryjną. W 1805 roku rozebrano ją, a wszelki ślad po konstrukcji zaginął. Przez wieki jedynym dowodem na istnienie tej budowli były stare rysunki. Georadar, czyli „rentgen” w dłoniach archeologa Przełom nastąpił w 2025 roku podczas przebudowy placu. Archeolodzy natrafili wtedy na masywne fundamenty z wapiennych bloków. Jednak prawdziwa rewolucja przyszła w ostatnim czasie. Naukowcy z Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (BLfD) użyli georadaru. Działanie georadaru można porównać do echolokacji u nietoperzy. Maszyna wysyła fale radiowe, które odbijają się od podziemnych murów i wracają do odbiornika. Dzięki temu naukowcy widzą, co kryje się pod ziemią, nie niszcząc zabytkowej tkanki. Jest to archeologia bezinwazyjna – szybka i często niezwykle precyzyjna. Co widzi „oko” maszyny? Wyniki badań georadarowych przeszły najśmielsze oczekiwania. Urządzenie pozwoliło w pełni odtworzyć plan synagogi, która okazała się imponującą budowlą. Jej mury miały około metra grubości. Główna sala to prostokąt o wymiarach 16 na 11 metrów. To daje 180 metrów kwadratowych powierzchni – synagoga była więc jedną z największych w całym Świętym Cesarstwie Rzymskim. Georadar dał wgląd w detale, których nie udało się poznać w czasie wykopalisk. Dokładnie w centrum budynku radar wyk…

dji0123rekonstruktion-2795132.jpg
width: 3507
height: 2480

Po 2000 latach otwarto drogę z czasów Jezusa. Historyczny szlak znów dostępny
type: item
date: 2026-02-18T14:34:39.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: chrześcijanie
subject: izrael
subject: jerozolima
subject: jezus chrystus
subject: religie
subject: szlak
subject: żydzi
description: Po raz pierwszy od blisko dwóch tysięcy lat turyści i pielgrzymi mogą przejść drogą, którą w czasach Drugiej Świątyni przemierzali mieszkańcy starożytnej Jerozolimy. Odkryta i udostępniona w całości tzw. Droga Pielgrzymów w Mieście Dawida (czyli główna arteria prowadząca ku Wzgórzu Świątynnemu) ponownie łączy kluczowe miejsca biblijnej topografii miasta. To właśnie tę trasę, według wielu badaczy, pokonywali wierni udający się do świątyni w czasach Jezusa.
encoded: Realizacja projektu stanowi jedno z największych przedsięwzięć archeologicznych prowadzonych w ostatnich latach w Izraelu. Prace wykopaliskowe i konserwatorskie objęły około 600 metrów kamiennej drogi datowanej na I wiek n.e., biegnącej od Sadzawki Siloe w południowej części Miasta Dawida aż w kierunku Wzgórza Świątynnego. Odtworzenie tej osi komunikacyjnej pozwoliło odtworzyć historyczny kręgosłup Jerozolimy z okresu Drugiej Świątyni, kiedy miasto stanowiło religijne i polityczne centrum regionu. Dzięki wieloletnim badaniom archeolodzy odsłonili oryginalną nawierzchnię z dużych wapiennych płyt, system kanalizacyjny oraz liczne artefakty, które rzucają nowe światło na codzienne życie sprzed niemal dwóch tysiącleci. Droga Pielgrzymów w Jerozolimie. 2000 lat pod ziemią Odsłonięta 10 lutego 2026 r. trasa, określana przez archeologów jako tzw. ulica schodkowa, ma około 600 metrów długości i średnio 8 metrów szerokości. Została zbudowana w I wieku n.e. jako reprezentacyjna arteria łącząca Sadzawkę Siloe z rejonem Wzgórza Świątynnego w okresie Drugiej Świątyni (516 r. p.n.e.–70 r. n.e.). Przez stulecia pozostawała jednak całkowicie ukryta pod ziemią. Dopiero ponowne odkrycie Sadzawki Siloe w 2004 roku zapoczątkowało wieloletnie, skomplikowane prace wykopaliskowe prowadzone przez Izraelski Urząd Starożytności pod gęsto zabudowaną, współczesną tkanką miejską wschodniej Jerozolimy. Badania wymagały precyzyjnych działań inżynieryjnych, ponieważ archeolodzy pracowali pod istniejącą infrastrukturą miasta. Efekt okazał się jednak wyjątkowy: kamienna nawierzchnia zachowała się w znakomitym stanie, bez późniejszych przebudów czy ingerencji. Jak podkreślono w oficjalnym komunikacie stanowiska archeologicznego City of David, droga została odkryta „dokładnie taka, jaka była” – nietknięta przez kolejne epoki. Wzdłuż trasy natrafiono na oryginalne płyty chodnikowe, system odprowadzania wody oraz liczne artefakty: monety, kamienne odważniki i przedmioty codziennego użytku. Znaleziska te…

zdj-27-8e98edf.jpg
width: 4864
height: 3240

Nowy pawilon muzealny w Oświęcimiu. Pokaże unikatowe znalezisko z 2023 roku
type: item
date: 2026-01-30T07:48:11.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: judaizm
subject: muzeum
subject: oświęcim
subject: żydzi
description: W Oświęcimiu powstanie nowy pawilon muzealny, w którym opowiedziana zostanie historia Żydów zamieszkujących niegdyś tamtejsze tereny Małopolski. Impulsem do wybudowania nowego obiektu było wyjątkowe znalezisko z 2023 roku. Nowa atrakcja stanie się kolejnym powodem, dla którego warto odwiedzić to miasto w południowej Polsce.
encoded: Oszpicin w języku jidysz oznacza słowo „goście”. W ten sposób, ponad 400 lat temu, pierwsi Żydzi zaczęli nazywać miejscowość, która obecnie zwie się Oświęcimiem. Ślady obecności tej społeczności są widoczne w przestrzeni miejskiej Oświęcimia do dziś — zarówno w architekturze Starego Miasta, jak i w śladach jej tragicznego losu w czasie II wojny światowej, związanego z funkcjonowaniem niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau. W mieście ma stanąć kolejny obiekt nawiązujący do historii dawnych mieszkańców Oświęcimia. Impulsem do powstania nowego pawilonu muzealnego było wyjątkowe odkrycie dokonane przez archeologów w 2023 roku. Drewniana mykwa stanowić będzie główny punkt ekspozycji ulokowanej w nowoczesnych wnętrzach zapowiadanego budynku. Nowy pawilon w miejscu dawnej synagogi Nowy pawilon ma uzupełniać narrację opowiadaną w oświęcimskim Muzeum Żydowskim „Oszpicin”. Autorem projektu jest znana pracownia architektoniczna Nizio Design, odpowiedzialna m.in. za projekt wystawy stałej w warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich. Budynek o powierzchni 600 m² ma składać się z dwóch kondygnacji: górnej, w której eksponowana będzie odkryta mykwa oraz dolnej — z zapleczem technicznym, salami edukacyjnymi i szatnią. Całość zostanie wkomponowana w Park Pamięci Wielkiej Synagogi, czyli miejsce, w którym do czasów niemieckiej okupacji znajdowało się główne centrum życia judaistycznego w Oświęcimiu. Budowa oraz otwarcie nowego pawilonu muzealnego planowane są na 2027 rok. Obecnie trwa przetarg na wykonawcę nowej placówki muzealnej. Czym jest mykwa? Mykwa stanowi bardzo ważny element wierzeń judaistycznych. Zwyczaj związany z tym obiektem polega na rytualnym obmyciu, oznaczającym duchową przemianę. W ten sposób osoba zyskuje czystość, rozpoczynając nowy etap swojego życia duchowego. Początkowo rolę mykwy pełniły wszystkie naturalne zbiorniki, takie jak morza, jeziora i rzeki. Woda, która je wypełniała, pochodziła bowiem — według wierzeń — bezpośrednio od Boga, który nap…

mykwa-fbf7f75.jpg
width: 2813
height: 1875

Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
type: item
date: 2025-12-28T13:29:45.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: żydzi
description: Sobibór, a dokładnie – SS-Sonderkommando Sobibor – funkcjonował przez krótki, za to intensywny okres, od maja 1942 do października 1943 roku. Niezbyt długi czas działania tego miejsca i ogromna liczba ofiar niemieckiej machiny zbrodni podkreślają ekstremalną wydajność, narzuconą w ramach „planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
encoded: Spis treści: Ludobójczy projekt Ukryty przed światem kombinat zbrodni Mechanizm eksterminacji Opór i powstanie Likwidacja obozu SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z najwydajniejszych ośrodków masowej zbrodni w historii. Obóz służył wyłącznie do natychmiastowej eliminacji, wykorzystując spaliny z tlenkiem węgla jako narzędzie zagłady. Choć jego działalność trwała zaledwie półtora roku, pochłonęła życie co najmniej 170 tys. Żydów z całej Europy. Ludobójczy projekt Niemiecki obóz zagłady SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech ośrodków masowej eliminacji, obok Bełżca i Treblinki, stworzonych w ramach strategicznej i ściśle tajnej operacji pod kryptonimem akcja „Reinhardt”. Zbrodnicze działania trwały od marca 1942 do listopada 1943 roku i były scentralizowanym planem eliminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Europie Wschodniej. Szacuje się, że w ramach akcji Reinhardt Niemcy zgładzili około 1,6 mln europejskich Żydów. Skala zbrodni popełnionych w tych trzech obozach pochłonęła łącznie więcej ofiar niż cały kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, mimo że ten jest powszechnie uznawany za główny symbol Holokaustu. Sobibór, podobnie jak Bełżec i Treblinka, reprezentował model obozu zagłady, przynajmniej przez większość czasu. Ośrodki te zostały zaprojektowane wyłącznie w celu szybkiej i masowej eliminacji, celowo unikając połączenia z obozami pracy koncentracyjnej. Ta ścisła, czysto zbrodnicza funkcja, implikowała specyficzną architekturę oraz wymuszała dążenie do totalnego zniszczenia śladów działań, które tam podejmowano. Dowództwo całej operacji znajdowało się w Lublinie, skąd zarządzano logistyką i personelem, wprzęgając w mechanizmy ludobójstwa również KL Lublin (Majdanek). Ukryty przed światem kombinat zbrodni Sobibór został wybudowany w izolowanym, zalesionym terenie, przy linii kolejowej Lublin-Chełm-Włodawa. Zbrodnicza machina śmierci stanęła w słabo zaludnionej okolicy, z trzech stron otoczonej sosnowym borem. Taka lokalizacja miała służyć ułatwieniu u…

sobibor-673c4e8.jpg
width: 1800
height: 1200

Miejsce pamięci o kulturze żydowskiej Cudem Polski 2025. To wspomnienie wielokulturowości Lubelszczyzny
type: item
date: 2025-10-30T15:00:45.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: cuda polski
subject: judaizm
subject: Lubelskie
subject: muzeum
subject: żydzi
description: Muzeum Synagogalne we Włodawie to zespół barokowych synagog i jeden z najlepiej zachowanych kompleksów żydowskich w całej Polsce. Jego urok docenili czytelnicy „National Geographic Traveler”, wybierając je jako jeden z Cudów Polski 2025. To wyjątkowe, pełne historii miejsce, które warto odwiedzić. Z wielu różnych powodów.
encoded: „Cuda Polski” to coroczny plebiscyt, podczas którego w internetowym głosowaniu wybierane są nieoczywiste, nieokryte perły polskiej turystyki. Każde województwo ma swojego zwycięzcę, a na Lubelszczyźnie rywali zdeklasowało Muzeum Synagogalne we Włodawie, które stanowi bezcenne świadectwo dziedzictwa żydowskiego. To miejsce przypominające, że historia powinna nas przede wszystkim łączyć. Jedyny taki kompleks w Europie W sercu Włodawy, na wschodnich rubieżach województwa lubelskiego, znajduje się wyjątkowe Muzeum Synagogalne. To kompleks trzech synagog zachwycających barokową architekturą oraz autentyczną atmosferą przeszłości, który stanowi wyjątkowy punkt na mapie dziedzictwa nie tylko Polski, ale i całej Europy. Zespół Synagogalny to miejsce będące nie tylko świadectwem burzliwej, wielokulturowej historii regionu, ale także centrum życia kulturalnego i edukacyjnego. Muzeum jest jedynym tego typu kompleksem na Starym Kontynencie, który obejmuje aż trzy dobrze zachowane budynki należące niegdyś do włodawskiego kahału – żydowskiej gminy wyznaniowej. Zespół Synagogalny we Włodawie Muzeum składa się z trzech Synagog. Najstarszą z nich jest Wielka Synagoga wybudowana w latach 1764–1774 – to monumentalny przykład barokowej architektury sakralnej będący dawnym domem zgromadzeń (hebr. bet ha-kneset). Jej wnętrze przyciąga misternie zdobionym aron-kodesz, czyli szafą ołtarzową, oraz zachowanymi polichromiami i hebrajskimi inskrypcjami. Dla zwiedzających jest okazją do poznania tradycji religijnej i społecznej włodawskiej społeczności żydowskiej, która stanowiła integralną część miasta aż do II wojny światowej. Niemal równie wiekowa jest Mała Synagoga (hebr. bet ha-midrasz) pochodząca z końca XVIII stulecia. Służyła jako miejsce modlitwy i studiowania ksiąg religijnych, a dziś jest przestrzenią wystawienniczą. Znajdziemy w niej m. in. zbiory judaików oraz archiwalia dotyczące losów lokalnej diaspory żydowskiej. Najmłodszym z budynków jest Dom Pokahalny z 1928 roku: pełnił on f…

projekt-5-6178f10.jpg
width: 3240
height: 2160

Zbiór praw judaizmu – czym jest i jak kształtuje życie religijne Żydów?
type: item
date: 2025-08-10T10:14:25.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: judaizm
subject: religie
subject: żydzi
description: Zbiór praw judaizmu to spójny system regulujący całe życie jednostki i wspólnoty. Nie jest on jedynie zapisem dawnych nakazów – to swoiste narzędzie, które przez wieki pozwalało Żydom funkcjonować jako wspólnota religijna i kulturowa, często w diasporze i pod presją obcych systemów prawnych. Prawo to łączy praktykę z tradycją i jest stale aktualizowane przez kolejne pokolenia rabinów, uczonych i wiernych.
encoded: Spis treści: Zbiór tradycyjnych praw judaizmu Tora – fundament prawa żydowskiego Talmud – komentarz i interpretacja prawa Halacha – praktyczne zastosowanie przepisów religijnych Czy prawa judaizmu obowiązują współcześnie? Choć judaizm uznawany jest za jedną z najstarszych religii monoteistycznych świata, jego system prawny wciąż pozostaje żywy i złożony. Opiera się nie tylko na tekstach objawionych, takich jak Tora, lecz również na wielowiekowej tradycji ustnej, rabinicznych interpretacjach i adaptacjach do zmieniających się realiów życia społecznego. Zbiór praw judaizmu – w przeciwieństwie do zachodnich kodeksów prawnych – nie jest sztywną strukturą norm, ale raczej dynamiczną mapą postępowania, w której praktyka duchowa przenika codzienność. To sprawia, że rozumienie i stosowanie żydowskiego prawa różni się w zależności od czasu, miejsca i tradycji wspólnotowej, a mimo to jego rdzeń pozostaje niezmienny – tożsamość, wspólnota i etyczne życie zgodne z boskim przekazem. Zbiór tradycyjnych praw judaizmu Zbiór tradycyjnych praw judaizmu nie istnieje w formie jednego kodeksu, lecz raczej jako dynamiczny system źródeł, interpretacji i praktyk rozwijanych przez tysiąclecia. Judaizm nie oddziela sfery religijnej od codziennej – prawo, duchowość i etyka przenikają się tu w sposób niezwykle ścisły. Źródła te obejmują nie tylko Torę pisaną, lecz również Torę ustną, rozwiniętą w Talmudzie i skodyfikowaną w ramach halachy. Co ważne, zbiór praw judaizmu ma charakter kazuistyczny – odpowiada na konkretne przypadki życiowe, a nie tylko na teoretyczne zasady. Dlatego też interpretacje halachiczne mogą różnić się w zależności od nurtu judaizmu, regionu, a nawet konkretnego rabina. Mimo różnorodności, łączy je wspólny cel: zachowanie żydowskiej tożsamości i etycznego stylu życia w zmieniających się warunkach. Tora – fundament prawa żydowskiego Tora, czyli Pięcioksiąg Mojżesza, to centralny tekst judaizmu i zarazem najważniejszy element zbioru praw judaizmu. Składa się z pięciu ksiąg…

zbior-praw-judaizmu-GettyImages-1352555905-a483e89.jpg
width: 2121
height: 1414

Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
type: item
date: 2025-07-11T10:00:40.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: wojna
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
encoded: W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym oboz…

Auschwitzpieklo-8f39019.jpg
width: 3717
height: 2421

Oto dom z niesamowitą historią. Podczas wojny dyrektor ZOO ukrywał tam zbiegów z getta
type: item
date: 2025-07-07T06:03:21.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: II wojna światowa
subject: warszawa
subject: zoo
subject: żydzi
description: Willa Żabińskich, znana także jako „Willa pod zwariowaną gwiazdą”, to jeden z najcharakterystyczniejszych i przy okazji – najważniejszych punktów na mapie okupowanej Warszawy. Mury okazałego domu w trakcie wojny były niemym świadkiem przejmujących wydarzeń. To tam schronienie znalazło wielu prześladowanych, którzy by ocalić życie, musieli ukrywać się przed najeźdźcami. Poniżej przybliżamy historię tego niezwykłego miejsca.
encoded: Spis treści: Wygodna willa dla dyrektora Willa Żabińskich stała się azylem dla prześladowanych W willi Żabińskich czas się zatrzymał Na pierwszy rzut oka, willa Żabińskich nie wyróżnia się niczym szczególnym. Ot, stary, dobrze utrzymany dom. Na takie można natknąć się w wielu miastach. Zaskakiwać może jedynie, że przedwojenny budynek do dziś zachował się niemal w niezmienionym stanie, bo nie został zniszczony podczas II wojny światowej. W 1939 roku Niemcy zbombardowali warszawskie ZOO. Większość zwierząt zginęła. Te, które przetrwały, okupanci dobili albo wywieźli do innych placówek. Ale modernistyczna willa, wybudowana na terenie ogrodu, pozostała nienaruszona. Czy na pewno tylko to? Otóż nie. To z pozoru zwyczajne miejsce zaskakuje niezwykłą historią. Wygodna willa dla dyrektora Budynek, który historia nazwała willą Żabińskich, został wybudowany w 1931 roku na terenie Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Warszawie. Przestronny dom miał służyć jako mieszkanie służbowe ówczesnemu dyrektorowi placówki, Janowi Żabińskiemu, i jego rodzinie: żonie Antoninie i synowi Ryszardowi. Człowiek ze wszech miar niezwykły Kim był Jan Żabiński? Zoologiem i fizjologiem – doktorem habilitowanym nauk przyrodniczych, który wiedzę zdobywał w murach Uniwersytetu Warszawskiego i Królewskiej Polskiej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego. Zagorzałym propagatorem zoologii i jednym z organizatorów Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Warszawie. W 1929 roku, po śmierci Wenantego Brudzińskiego, został mianowany dyrektorem placówki i tę funkcję pełnił do 1951 roku. Przede wszystkim był jednak patriotą. Jego poczucie obowiązku wobec ojczyzny dało o sobie znać już podczas I wojny światowej. Prawdopodobnie już w 1914 roku wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, gdzie ukończył kurs żołnierski, podoficerski i oficerski. W trakcie działań wojennych uczestniczył w zdobyciu siedziby tajnej policji na ul. Wierzbowej i w odbiciu ratusza, za co został nagrodzony awansem na stopień wachmistrza POW. W ostatnim roku w…

Willa-zabinskich-08f1b32.jpg
width: 1000
height: 667

Archiwum Ringelbluma: historia warszawskich Żydów ukryta w metalowych bańkach po mleku
type: item
date: 2025-06-16T08:35:03.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: zagłada
subject: żydzi
description: W listopadzie 1940 roku na terenie warszawskiego getta zaczęło powstawać archiwum Ringelbluma. Dokument, który skrupulatnie opisywał losy żydowskiej dzielnicy w trakcie II wojny światowej, do dzisiaj nie został w pełni odkryty. Do tej pory udało się wydobyć spod powierzchni Warszawy dwie z trzech części archiwum.
encoded: Spis treści: Dlaczego archiwum Ringelbluma powstało? Prace nad archiwum Ukrycie i odnalezienie archiwum Znaczenie odkrycia Pomysł na powstanie dokumentacji powstał z inicjatywy historyka dr. Emanuela Ringelbluma oraz jego grupy „Oneg Szabat” (radość soboty). Nazwa nawiązywała do cyklicznych sobotnich spotkań członków stowarzyszenia, w trakcie których omawiano dotychczasowe efekty prac archiwizacyjnych. Dlaczego archiwum Ringelbluma powstało? Do pracy nad dokumentacją Ringelblum zaangażował inteligencję żyjącą na terenie ówczesnego getta. Członkami Oneg Szabat byli m.in. sekretarz Hersz Wasser, rabin Izrael Lichtensztajn oraz dziennikarka Rachela Auerbach. Za główny cel postawili oni sobie udokumentowanie każdego aspektu życia społeczności żydowskiej. Od początku zakładali oni późniejsze wykorzystanie tworzonych przez nich relacji, które w przyszłości pomogą w lepszym zrozumieniu obrazu tego, co wydarzyło się w trakcie II wojny. Okrucieństwa stosowane wobec ludności żydowskiej cechowały się wyjątkową skalą, która w opinii Ringelbluma byłaby trudna do zaakceptowania przez pokolenia powojenne. Prace nad archiwum Początkowo archiwiści zajmowali się głównie dokumentacją życia codziennego w getcie. Członkowie Oneg Szabat opisywali np. ulice wraz z obowiązującym na nich handlem. Interesujące świadectwo funkcjonowania getta stanowią materiały zebrane przez Rachelę Auerbach, dotyczące codzienności kobiet, osób starszych oraz żydów w kryzysie bezdomności. Dzięki tym zapiskom do współczesnych czasów przetrwała wiedza o codzienności getta warszawskiego – jego okrucieństwie, biedzie i zagładzie. Archiwizacja nabrała jeszcze bardziej dramatycznego charakteru w roku 1942, kiedy to do członków „Oneg Szabat” zaczęły docierać coraz bardziej konkretne i przerażające informacje o masowych mordach Żydów na wschodzie – m.in. w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof), gdzie stosowano ciężarówki gazowe, oraz w okolicach Lublina. W maju i czerwcu 1942 r. raporty te zaczęły być systematycznie weryfikow…

ArchiwumRingelbluma-cdf36b3.jpg
width: 2450
height: 1138

Była kronikarką Holokaustu. Jej dziennik jest jednym z najważniejszych świadectw zagłady Żydów
type: item
date: 2025-05-25T12:25:34.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: wojna
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Anna Frank była jedną z ofiar bestialskiego pogromu Żydów, którego podczas II wojny światowej dopuścili się Niemcy. Holokaust dosięgnął kilku milionów osób, jednak to właśnie jej nazwisko w największym stopniu jest dziś utożsamiane z tragicznymi w skutkach działaniami, zmierzającymi do „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Anna Frank zginęła w niemieckim obozie zagłady, jednak pamiętnik, który prowadziła w trakcie ukrywania się przed prześladowcami, zapewnił jej nieśmiertelność.
encoded: Spis treści: Nie zdołali uciec przed prześladowaniem Pamiętnik Anny Frank Aresztowanie Anny Frank Zdrada czy przypadek? Kto wydał kryjówkę rodziny Franków? Pamięć o Annie Frank nie zginęła 4 sierpnia 1944 roku kryjówkę, w której ukrywali się Frankowie, najechali Niemcy. Cała rodzina została aresztowana i zesłana do obozu przejściowego, skąd trafili do fabryki śmierci. Wojnę przeżył tylko Otto Frank. Jego żona i dwie córki zginęły. Symboliczny grób Anny i Margot, jej siostry, znajduje się na terenie Bergen-Belsen, jednak po nastolatce zostało coś więcej niż tylko kamienna tablica z wyrytym nazwiskiem. Dziennik Anny Frank, wydany wkrótce po zakończeniu wojny, jest uważany za jedno z najważniejszych świadectw Holokaustu. Nie zdołali uciec przed prześladowaniem Anna Frank urodziła się 12 czerwca 1929 roku, we Frankfurcie nad Menem. Jej rodzina od wielu pokoleń mieszkała w Niemczech, ale gdy w 1933 roku do władzy doszedł Adolf Hitler, Otto i Edith Frankowie zadecydowali o emigracji. W nadziei, że tam uda im się uniknąć prześladowań, a ich dwie córki będą dorastać w normalnych warunkach, osiedlili się w Amsterdamie. Niestety, ich nadzieje okazały się płonne. W 1940 roku, gdy Niemcy zajęli Holandię, prześladowania społeczności żydowskiej dotarły także tam. W wojennych realiach, przesiąkniętych nazistowską ideologią i antysemityzmem, normalność nie istniała. Anna i jej starsza siostra Margot musiały przerwać naukę w szkole Montessori i przenieść się do żydowskiego liceum. Z każdym miesiącem sytuacja stawała się coraz trudniejsza. Życie w ukryciu Kiedy nad Frankami zawisła groźba zesłania do obozu koncentracyjnego, Otto Frank musiał podjąć decyzję o ukryciu rodziny przed prześladowcami. Z pomocą swoich byłych pracowników, w oficynie kamienicy, która wcześniej należała do prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa Nederlandse Opekta Mij, zorganizował schronienie. Kryjówka, w której Frankowie spędzili ponad dwa lata, znajdowała się na ulicy Prinsengracht 263 w Amsterdamie. Fran…

anna-frank-5db5e38.jpg
width: 1000
height: 667

Nieopodal Rzymu archeolodzy wykopali mykwę. Wybudowano ją 1600 lat temu
type: item
date: 2025-03-14T10:01:12.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: judaizm
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: żydzi
description: Na terenie starożytnych ruin Ostia Antica, niedaleko stolicy Włoch, archeolodzy odkryli starożytną żydowską łaźnię rytualną. Badacze podkreślają, że budowle ujawniają historię wielokulturowości regionu w czasach chylącego się ku upadkowi Cesarstwa Rzymskiego.
encoded: Spis treści: Najstarsza rzymska mykwa w tej części Włoch Czym jest żydowska mykwa? „Świadectwo tętniącego żydowskiego życia” Na południowy zachód od Wiecznego Miasta, przy ujściu Tybru do Morza Śródziemnego, znajdują się ruiny starożytnego miasta portowego Ostia Antica. Dziś położone jest ok. 3 km od wody, w czasach antycznych znajdowało się przy samym brzegu. I to właśnie stąd świeże ryby i owoce morza trafiały na stoły mieszkańców Rzymu. Najstarsza rzymska mykwa w tej części Włoch Dziś po portowym mieście pozostały jedynie ruiny i stanowisko archeologiczne. Jest ono atrakcją dla turystów, którzy spędzają czas w tej części Włoch. Archeolodzy odkryli tu już wiele zabytków z czasów rzymskich, m.in. antyczne budynki, teatr, a także ulice. Teraz do znalezisk dopisać należy żydowską mykwę. Najnowsze wykopaliska prowadzone były przez profesora Luigiego Maria Caliò z sycylijskiego Uniwersytetu w Katanii. Była to część projektu Ostia Post Scriptum, który finansowany jest przez włoskie Ministerstwo Kultury i ma na celu ponowne zbadanie przeszłości Ostia Antica. Czym jest żydowska mykwa? Archeolodzy wykopali rytualną łaźnię na terenie dużej rzymskiej budowli. W tradycji judaistycznej obmycia dokonuje się w specjalnym basenie poprzez całkowite zanurzenie, które ma na celu duchowe oczyszczenie. Rytuał ten znany jest do dziś. Takie kąpiele praktykowane są zarówno przez ortodoksyjnych, jak i niektórych konserwatywnych Żydów. Mykwa jest obowiązkowa w przypadku wielu okoliczności, m.in. przed ślubem lub po okresie żałoby. Badacze uważają, że mykwa w Ostia Antica była częścią większego ośrodka społeczności żydowskiej. – To niezwykle ważne odkrycie, które rzuca światło na praktyki i tradycje społeczności żydowskiej w okresie Cesarstwa Rzymskiego. Miejsce, które do niedawna pozostawało w dużej mierze niezbadane, stało się za sprawą wykopalisk skrzyżowaniem kulturowego współistnienia Żydów i Rzymian – napisali w oświadczeniu archeolodzy z Sycylii. „Świadectwo tętniącego żydowskiego ży…

mykwa-ostia-antica-1f1a341.jpg
width: 1600
height: 1100

„Pogrom chojnicki” w 1900 roku. Morderstwo na nastolatku wywołało antyżydowskie rozruchy
type: item
date: 2025-03-09T11:59:30.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: niemcy
subject: żydzi
description: Makabryczna zbrodnia w Chojnicach wzburzyła całe Cesarstwo Niemieckie i przyciągnęła uwagę antysemickich agitatorów. W mieście doszło do serii zamieszek, musiało interweniować wojsko. Zbrodnia pozostała jednak nieukarana.
encoded: Spis treści: Podejrzany rzeźnik Walka na plotki i fakty Spalona synagoga Sprawa polityczna W niedzielę 11 marca 1900 roku w Chojnicach – wówczas znajdujących się na terenie Cesarstwa Niemieckiego i funkcjonujących pod nazwą Konitz – zaginął osiemnastoletni gimnazjalista Ernst Winter. Pochodził z porządnej rodziny. Był synem przedsiębiorcy budowlanego z pobliskiego Przechlewa (Prechlau), a w Konitz mieszkał na stancji i się uczył. W dniu zaginięcia rano poszedł na mszę, potem spotkał się z kolegami i poinformował, że wybiera się na imieniny do swojej żydowskiej koleżanki Mety Caspary. Nic więcej nie wiedziano. Początkowo uznano, że mógł wybrać się na skute lodem jezioro, by pojeździć na łyżwach, a tam doszło do wypadku i Winter utonął. Faktycznie, dwa dni później, 13 marca, znaleziono w płytkiej wodzie jego ciało. To by wyjaśniało sprawę. Lecz zwłoki były mocno niekompletne: znaleziono sam tułów, pozbawiony głowy i rąk, przepiłowany poniżej żeber i zawinięty w papier. Następnie prawe ramię odkryto pod płotem ewangelickiego cmentarza, a lewe – w wodzie. Stało się jasne, że Wintera nie spotkał wypadek. A skoro jego ciało zostało poćwiartowane, zaczęto szukać sprawców. Podejrzany rzeźnik Sposób rozczłonkowania zwłok wskazywał, że musiał tego dokonać ktoś ze znajomością anatomii. Lekarz, weterynarz? Podobnie jak w kilkanaście lat wcześniejszej sprawie Kuby Rozpruwacza w Londynie, pod lupę wzięto też rzeźników. Na kwiecień przypadała Wielkanoc, ale też żydowskie święto Paschy. Od wieków panowało w wielu częściach Europy przekonanie, że Żydzi przy tej okazji zabijają chrześcijańskie dzieci i spuszczają z nich krew do wyrobu świątecznej macy. Doszło do licznych procesów, które temu zaprzeczały, jednak uprzedzenia wciąż były silne. Antysemici argumentowali, że Żydzi dzięki swym wpływom są w stanie wyciszać takie afery. Niewyjaśniony mord w Konitz zainteresował te środowiska. Do miasta zaczęli zjeżdżać antyżydowscy agitatorzy z innych stron Cesarstwa Niemieckiego. Wykorzystyw…

chojnice-pogrom-bf1d5a6.jpg
width: 2160
height: 1365

Tak wyglądało wyzwolenie Auschwitz. 80. rocznica wydarzenia przebiega w cieniu skandalu
type: item
date: 2025-01-27T11:55:19.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: obóz koncentracyjny
subject: oświęcim
subject: żydzi
description: Wyzwolenie Auschwitz-Birkenau to symboliczny upadek nazistowskiego systemu zagłady. Na pamiątkę tych wydarzeń 27 stycznia został ustanowiony Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Jak wyglądało wyzwolenie Auschwitz 80 lat temu?
encoded: Spis treści: Ewakuacja obozu i marsze śmierci Zacieranie śladów Kto wyzwolił Auschwitz? 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 1945 roku zapisał się w historii jako dzień wyzwolenia Auschwitz-Birkenau. Był to największy obóz koncentracyjny i jednocześnie obóz zagłady, w którym zamordowano ponad milion ludzi, głównie Żydów, ale także Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz przedstawicieli innych narodowości. Dziś to jedno z najważniejszych miejsc pamięci w naszym kraju i obowiązkowy punkt wycieczek Żydów oraz turystów z innych krajów. Od wyzwolenia Auschwitz 80 lat temu, nadal dowiadujemy się nowych informacji o kulisach życia i zagłady w obozie. Cennym źródłem wiedzy okazały się przedmioty z zapomnianej części Auschwitz. Odnaleziono je w 2023 roku podczas prac związanych z budową obwodnicy Oświęcimia i drogi S1. Ewakuacja obozu i marsze śmierci W ostatnich miesiącach II wojny światowej Trzecia Rzesza zmagała się z coraz trudniejszym do odparcia naporem wojsk alianckich. Na wschodzie Armia Czerwona prowadziła ofensywę zimową. Szybko posuwała się na zachód i wyzwalała kolejne terytoria okupowane przez Niemców. Władze obozu, zdając sobie sprawę z nadciągającej klęski, rozpoczęły likwidację KL Auschwitz-Birkenau. Proces ewakuacji obozu rozpoczął się w sierpniu 1944 roku i trwał do stycznia 1945 roku. W tym czasie wywieziono około 65 tys. więźniów. W większości trafili do innych obozów w Trzeciej Rzeszy. W połowie stycznia 1945 roku Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację Auschwitz. W dniach od 17 do 21 stycznia około 56 tys. więźniów zostało zmuszonych do udziału w tzw. marszach śmierci. Były to piesze kolumny ewakuacyjne prowadzone przez Dolny i Górny Śląsk. Nierzadko liczyły setki kilometrów. Marsze odbywały się w ekstremalnych warunkach pogodowych. Mowa w końcu o połowie stycznia. Wycieńczenie, głód, choroby oraz brutalność esesmanów doprowadziły do śmierci tysięcy więźniów. Na trasach marszów strażnicy strzelali zarówno do tych, którzy próbowali ucie…

Wyzwolenie-Auschwitz-Birkenau-63eea26.jpg
width: 5292
height: 3937

Dlaczego Jana Matejkę oskarżono o antysemityzm? Wielki malarz uległ propagandzie
type: item
date: 2025-01-26T11:57:41.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: malarstwo
subject: żydzi
description: Podczas przemówienia do swoich studentów wzburzony artysta zarzucił żydowskim uczniom interesowność. Potem Jan Matejko kazał im „wynosić się z kraju”.
encoded: Spis treści: Oszustwo studenta i antysemicka przemowa Burza na łamach prasy Kto kogo obraził? Obrazy z podtekstami Jan Matejko (1838–1893) pochodził z rodziny wieloetnicznej. Jego ojciec był Czechem-katolikiem spod Hradca Králové, zaś matka urodziła się w protestanckiej rodzinie polsko-niemieckiej z Krakowa. Kiedy stał się sławny jako artysta, Jan Matejko wśród swoich uczniów szczególną troską otoczył Żyda Maurycego Gottlieba (1856–1879). Nazywał go „malarzem wielkich nadziei”. Wstawiał się za nim i chciał zatrzymać na krakowskiej uczelni, gdy pojawiały się tam antyżydowskie incydenty. Ponadto Matejko zdobył sławę dziełami odwołującymi się do historii Polski. Rzeczpospolita szczyt swej potęgi przeżywała jako państwo wielonarodowe i wieloreligijne, tolerancyjne w porównaniu z innymi krajami. Ba, największe dzieło Matejki – „Bitwę pod Grunwaldem”, ukończoną w 1878 roku – kupił i wystawiał żydowski przedsiębiorca rodem z Warszawy Dawid Rozenblum. Skąd więc zarzut antysemityzmu? Oszustwo studenta i antysemicka przemowa Afera wybuchła po przemówieniu Jana Matejki wygłoszonym w październiku 1882 roku na inaugurację roku w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, której słynny artysta był dyrektorem. Najpierw pouczył studentów, że polski artysta ma dwie ojczyzny – kraj i sztukę. Matejko stwierdził: „Sztuka jest obecnie dla nas pewnego rodzaju orężem w ręku. Oddzielać sztukę od miłości ojczyzny nie wolno! Kto tak nie czyni, ten tylko może połowicznie służy krajowi, bo sztuka nie tylko jest służbą dla kraju, ale jest obowiązkiem, ofiarą, w ostatnich zwłaszcza czasach”. Następnie artysta skierował specjalne słowa do studentów żydowskiego pochodzenia: „A wy, uczniowie hebrajczycy, którzy do naszej Szkoły Sztuk Pięknych przybywacie, pamiętajcie, że sztuka nie jest handlową spekulacyjną jakąś robotą, lecz pracą w wyższych celach ducha ludzkiego, w miłości Boga z miłością kraju złączoną. Jeśli wy chcecie tylko w artystycznym naukowym zakładzie nauczyć się sztuk pięknych dla spekulacji,…

Jan-Matejko0-6581ccf.jpg
width: 1631
height: 818

Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
type: item
date: 2024-11-21T11:30:55.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: bałkany
subject: bośnia i hercegowina
subject: katolicy
subject: Kultura
subject: muzułmanie
subject: prawosławie
subject: sarajewo
subject: serbia
subject: Travel
subject: żydzi
description: Sarajewo wciąż nosi blizny po najdłuższym oblężeniu w Europie po II wojnie światowej. Współczesna stolica Bośni i Hercegowiny to miejsce, gdzie historia i codzienność splatają się w niezwykły sposób. Spacerując ulicami miasta, można wciąż dostrzec ślady po kulach i pociskach.
encoded: W tym artykule: Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Róże Sarajewa Co zobaczyć w Sarajewie? Sarajewo widziane z góry Sarajewo – atrakcje Sarajewo przez prawie cztery lata było oblężone przez siły Republiki Serbskiej oraz Jugosłowiańską Armię Ludową. Stolica Bośni i Hercegowiny jest więc miastem z niezwykle bolesną historią. W latach 1992–1996 zginęło i zaginęło tam ponad 11 tysięcy osób. Było to najdłuższe i najbardziej krwawe oblężenie w Europie po II wojnie światowej. Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Również po zakończonej wojnie Bośniacy odczuwali jej skutki. Wiele lat po wojnie ludzie wciąż ginęli z powodu nierozbrojonych min, które znajdowały w całej Bośni i Hercegowinie. Ponadto oblężenie wywarło bardzo negatywny wpływ na psychikę mieszkańców miasta. Według oficjalnych raportów liczba samobójstw wśród mieszkańców stolicy znacząco wzrosła. Podwojeniu uległa liczba aborcji, doszło też do 50-procentowego spadku liczby urodzeń. Przyleciałem do Sarajewa 26 lat po zakończeniu wojny. Wysiadłem na głównym lotnisku, które mieści się ok. 12 kilometrów od centrum. Postanowiłem, że do miasta pojadę komunikacją masową. Na miejscu wiele razy przekonałem się, jak pomocni i życzliwi są Bośniacy. Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Z lotniska idę do Dobrinji, skąd odjeżdżają trolejbusy. To ok. 1,5 kilometra główną drogą na piechotę. Zdecydowałem, że zrobię sobie spacer przez tamtejsze osiedle. Najbardziej uderzający był widok budynków, które wciąż nosiły ślady po kulach. Świadomość, że ponad 26 lat temu na tych ulicach ginęli i strzelali do siebie ludzie, była niezwykle poruszająca. Droga, która powinna zająć mi 15 minut, potrwała dużo dłużej. Co krok w zadumie przyglądałem się fasadom bloków i próbowałem wyobrazić sobie koszmar, który tutaj był rzeczywistością. Z zamyślenia wyrwał mnie mężczyzna. Rozpoznając we mnie turystę, od razu zaczął mówić po angielsku. – Przerażające, prawda? – powiedział i zaczął wraz ze mn…

Sarajewo-39a9260.jpg
width: 8256
height: 5504

Antysemicki patron Ursynowa? Julian Ursyn Niemcewicz oskarżał Żydów o spiskowanie przeciw Polsce
type: item
date: 2024-10-05T12:23:56.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: literatura
subject: żydzi
description: Czy Julian Ursyn Niemcewicz był antysemitą? Dlaczego w 1817 roku napisał paszkwil o Warszawie jako o Moszkopolis, rządzonym przez Żydów?
encoded: Spis treści: Antysemicki utwór Niemcewicza Spory o asymilację Żydów Judeo-Polonia, teoria spiskowa Żydzi grający mazurki Julian Ursyn Niemcewicz (1758–1841) znany jest jako pisarz, patriota, członek Komisji Edukacji Narodowej, powstaniec, działacz emigracyjny. Był też dyplomatą, podróżnikiem i masonem. Znano go z elokwencji i kąśliwego języka. Najważniejsze dzieła Niemcewicza to: komedia „Powrót posła”, promująca reformy Rzeczypospolitej podczas Sejmu Czteroletniego, cykl wierszy „Śpiewy historyczne”, w czasach zaborów kształtujący narodowego ducha młodych pokoleń. Twórca ma w Polsce ulice. Od jego rodowego przydomka pochodzi w Warszawie nazwa dzielnicy Ursynów. Położona jest na terenie, gdzie Niemcewicz miał niegdyś posiadłość. Antysemicki utwór Niemcewicza Mniej się dzisiaj pamięta o jego utworze „Rok 3333, czyli sen niesłychany”, znanym też jako „Sen niesłychany, Mośkopolis, Warszawa zżydziała”. Powstał w roku 1817, a wydano go w druku w 1858. Andrzej Fabianowski, profesor historii literatury z Uniwersytetu Warszawskiego wprost nazywa dziełko Niemcewicza paszkwilem. To złośliwa, satyryczna utopia nacechowana wybitnie antysemicko. Opowiada o przyszłości Warszawy jako miasta stricte żydowskiego, na którego czele stoi król Moszko XII. „Był to pan, mogący mieć około lat czterdziestu, niezmiernie czerwony, tłusty i piegowaty, pejsaki miał rudo-kasztanowate i brodę tejże samej maści. (...) Jarmułkę otaczał szereg pereł różowych, z których każda po 50 karatów mieć mogła” – opisywał Niemcewicz owego władcę Moszkopolis. Jak doszło do powstania tej książki? Co kierowało pisarzem? Spory o asymilację Żydów Jeszcze u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej trwały dyskusje o roli i miejscu Żydów w społeczeństwie. Wielu widziało w nich zagrożenie. Kiedy w czasie insurekcji kościuszkowskiej wsławił się pułk żydowski z Berkiem Joselewiczem na czele, przyczyniło się to do ocieplenia relacji. Ostre dyskusje wróciły w czasach napoleońskich, po powstaniu Księstwa Warszawskiego. Jak pis…

JulianUrsynNiemcewicz-54c73c1.jpg
width: 2045
height: 1022

Piękna Żydówka miała zdobyć serce polskiego króla. Kim była tajemnicza Esterka?
type: item
date: 2024-09-21T06:27:19.000Z
creator: Marek Teler
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: historia polski
subject: polska
subject: średniowiecze
subject: żydzi
description: Ostatni król Polski z dynastii Piastów Kazimierz III Wielki wykazywał się dużą otwartością w stosunku do przedstawicieli narodu żydowskiego. Jan Długosz przypisywał tę postawę monarchy jego romansowi z piękną Żydówką Esterką. Okazuje się jednak, że Esterka i opowieść o jej związku z królem była najprawdopodobniej owocem… antyjudaizmu kronikarza.
encoded: W tym artykule: Kobiety Kazimierza Wielkiego Skąd się wzięła opowieść o Esterce? Tolerancyjny stosunek króla do Żydów Piękna Esterka w obronie współbraci Próba wyjaśnienia zagadki Esterka postacią historyczną czy legendarną? Esterka w literaturze, sztuce i… architekturze Król Polski Kazimierz III Wielki zapisał się w historii kraju nie tylko jako monarcha, który „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”. Jest znany również jako kobieciarz, skandalista i bigamista. Kobiety Kazimierza Wielkiego Kiedy poślubiona przez Kazimierza w 1341 r. księżniczka heska Adelajda nie urodziła mu upragnionego potomka, zaczął szukać pocieszenia w ramionach innych kobiet, a w 1356 r. popełnił bigamię, żeniąc się z czeską mieszczką Krystyną Rokiczaną. Jan Długosz w swoich „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” pisał wręcz o nim, że „prowadził rozwiązłe życie, gardząc i za nic mając swoją żonę, królową Jadwigę [sic!], inaczej Adelajdę, kobietę urodziwą i zacną, i jawnie i pokątnie żył z nałożnicami, których tłumy jak jakieś siedliska sromoty porozmieszczał w Opocznie, Czchowie, Krzeczowie i wielu innych miejscowościach”. Chociaż kronikarz wyolbrzymiał zapewne rozwiązłość monarchy, faktem jest, że pozostawił on co najmniej dwóch nieślubnych synów, Niemierzę i Jana, a być może również trzeciego, zmarłego w młodości Pełkę. W pamięci Polaków najbardziej zapisał się romans Kazimierza z Żydówką Esterką, za której sprawą miał on nadać Żydom liczne przywileje. Okazuje się jednak, że istnienie żydowskiej kochanki władcy budzi wśród badaczy poważne wątpliwości. Skąd się wzięła opowieść o Esterce? Pierwsza wzmianka źródłowa na temat kochanki Kazimierza III Wielkiego o imieniu Esterka pojawiła się dopiero w spisanych w latach 1455–1480, a więc sto lat po śmierci władcy, „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” Jana Długosza. Nie wspominają o niej żadne zachowane dokumenty z czasów panowania piastowskiego monarchy. Nie pojawia się również w skardze wysłanej prz…

kazimierze-wielki-u-esterki-2dadacd.png
width: 1200
height: 630

Najstarszy żydowski tygodnik na świecie wydawano... na Mazurach
type: item
date: 2024-08-20T10:50:44.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: media
subject: żydzi
description: W XIX wieku w Imperium Rosyjskim żyły miliony Żydów. Twórcy czasopisma „Hamagid” namawiali ich do powrotu do „ziemi ojców” na Bliskim Wschodzie. Jednak z powodu kłopotów z cenzurą w Rosji swoje czasopismo postanowili założyć w Ełku, w Prusach Wschodnich, niedaleko rosyjskiej granicy. To tam powstał najstarszy żydowski tygodnik.
encoded: W tym artykule: Najstarszy żydowski tygodnik Transgraniczna atrakcja Zmierzch społeczności Ani śladu po redaktorach Pierwszy na świecie tygodnik w języku hebrajskim nazywał się „Hamagid”, czyli Kaznodzieja. Został założony w 1856 roku przez Eliezera Lipmana Silbermana (1819–1882) rodem z Królewca. Pomagał mu jako redaktor David Gordon (1826–1886), wcześniej nauczyciel w Liverpoolu. Najstarszy żydowski tygodnik Pismo zajmowało się bieżącymi problemami społeczno-politycznymi, propagowało idee syjonistyczne, zachęcało Żydów do powrotu do „ziemi ojców” i przedstawiało relacje z Palestyny. Chociaż w szczytowej formie „Hamagid” osiągał nakład niecałych dwóch tysięcy egzemplarzy, znany był w całej Europie, trafiał na ziemie imperium brytyjskiego, a nawet do Chin. Adresowano go jednak przede wszystkim do rzesz Żydów zamieszkujących Imperium Rosyjskie. Z powodu cenzury i antyżydowskiej polityki Petersburga tygodnik nie mógł jednak być wydawany w państwie carów. Tak powstał pomysł, by publikować go niedaleko rosyjskiej granicy, w niemieckim Lyck (dzisiejszy Ełk), uchodzącym za stolicę Mazur. Transgraniczna atrakcja Kupcy wyznania mojżeszowego pojawiali się tam już w XV wieku, w czasach krzyżackich. Jednak z powodu licznych restrykcji panujących w Prusach do XIX wieku żyli tam tylko nieliczni Żydzi. Zmieniła to liberalizacja przepisów w roku 1812, w czasach napoleońskich. Odtąd Żydów władze pruskie uznały za „obywateli państwa i krajowców”. Ich napływowi sprzyjał też rozwój kolei. A powstanie Cesarstwa Niemieckiego, dynamiczny rozwój przemysłu i transgraniczny handel napędzały koniunkturę. W roku 1890 było w 10-tysięcznym Ełku około trzystu Żydów, żyli też w całym powiecie. Zasiadali w radzie miejskiej, byli członkami towarzystw kulturalnych i sportowych, prowadzili sklepy, karczmy i apteki, handlowali m.in. końmi i ziemią, byli prawnikami i nauczycielami muzyki. W połowie XIX wieku postawili synagogę w centrum miasta. Jednak wielu raczej asymilowało się i uważało za Niemców n…

najstarszy-zydowski-tygodnik-fab81be.png
width: 1200
height: 630

Odkryto skarb schowany na czarną godzinę. Pochodzi z czasów ostatniego powstania Żydów przeciwko cesarzowi
type: item
date: 2024-06-19T06:48:50.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: żydzi
description: Izraelscy archeolodzy odkryli skrytkę, w której schowano srebrne i brązowe monety. Wybito je w czasach panowania Konstancjusza Gallusa w IV wieku n.e. Naukowcy twierdzą, że skarb rzuca nowe światło na ostatnią znaną rewoltę żydowską przeciwko Cesarstwu Rzymskiemu.
encoded: W tym artykule: Skarb z czasów ostatniego powstania Żydów Pierwszy dowód archeologiczny na żydowską rewoltę w Lod Budynek mógł być synagogą lub miejscem spotkań starszyzny W izraelskim mieście Lod, które znajduje się w centralnej części kraju, w odległości 14 kilometrów od Morza Śródziemnego, archeolodzy prowadzili wykopaliska. Badania odsłoniły pozostałości zniszczonego żydowskiego budynku, w których znaleziono skarb składający się z 94 monet. Naukowcy ustalili, że większość wybito w czasach Konstancjusza Gallusa, który pełnił funkcję cezara Wschodu od 351 do 354 roku. Skarb z czasów ostatniego powstania Żydów Władca był bardzo negatywnie oceniany. Zarzucano mu przede wszystkim okrucieństwo, a także nadmierną żądzę bogactwa. W czasie jego rządów, głównie ze względu na prowadzoną przez niego politykę, doszło do powstania żydowskiego w Palestynie. Rewolta Żydów wybuchła dokładnie 7 maja 351 r. Rebelianci zdołali zdobyć Seforis i pobliskie miejscowości, a powstanie objęło duże obszary Galilei. Była ona wówczas centrum żydowskiego życia duchowego. W powstaniu zginęło wiele tysięcy zarówno Żydów, jak i Rzymian. Początkowo ludność żydowska odnosiła znaczące zwycięstwa. Jednak w 352 roku rebelia została powstrzymana przez wojska cesarstwa. Zburzono miasta, które okupowali powstańcy. Po powstaniu m.in. Seforis zostało odbudowane, a Konstancjusz Gallus w 354 r. utracił zaufanie cesarza i został skazany na śmierć. Pierwszy dowód archeologiczny na żydowską rewoltę w Lod Odkrycie w Lod to pierwszy namacalny dowód na wydarzenia w połowie IV wieku n.e. Dotychczas o ostatnim powstaniu Żydów przeciwko cesarstwu wiadomo było tylko z zapisków i kronik. – Budynek prawdopodobnie użyteczności publicznej z okresu późnorzymskiego i wczesnego bizantyjskiego uległ brutalnym zniszczeniom. W miejscu jego fundamentów znajdowały się 94 monety srebrne i brązowe z lat 221–354 n.e., które umieszczono tam celowo – napisali archeolodzy w oświadczeniu. Niezwykłe odkrycie w Izraelu. Znaleziono dowód …

skarb-sprzed-1700-lat-94b6ede.jpg
width: 800
height: 600

Powstanie Machabeuszów to kluczowy moment w historii Żydów. Biblijna księga nie przekazuje całej prawdy
type: item
date: 2024-06-08T12:29:48.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: biblia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: żydzi
description: Powstanie Machabeuszów to jeden z kluczowych momentów w historii Żydów. Jednak jego przyczyny i skutki są bardziej kontrowersyjne, niż opisuje to Biblia. Machabeusze pokonali swoich rodaków i Greków, ale po latach dali się podporządkować Rzymowi.
encoded: W tym artykule: Hellenizacja Izraelczyków Początek powstania Bardziej wiarygodna wersja wydarzeń Żydowska władza polityczna i religijna Niepodległe państwo żydowskie Koniec niepodległości i uzależnienie od Rzymu Kolejne powstania 25. dnia żydowskiego miesiąca kislew (późny listopad–grudzień) nadchodzi święto Chanuki. Żydzi przez osiem dni upamiętniają odzyskanie Świątyni Jerozolimskiej z rąk Seleukidów w czasie powstania Machabeuszów. Codziennie zapalają światła w specjalnym dziewięcioramiennym świeczniku. Jedzą smażone na oleju pączki i płatki ziemniaczane. Dzieci puszczają w ruch bączki – ozdobione literami hebrajskiego alfabetu, które rozpoczynają kolejne słowa w zdaniu „Tam zdarzył się wielki cud”. Dostają też codziennie prezenciki i przy okazji święta słuchają opowiadań o złym greckim królu Antiochu. O tym, który chciał zniszczyć żydowską religię, zabronił obrzezania. Kazał Żydom składać pogańskie ofiary, a w 167 r. p.n.e. wystawił ołtarz Zeusowi w Świątyni. W odpowiedzi na tę politykę wybuchło powstanie pobożnych Żydów. Na jego czele stanął Matatiasz z rodu Hasmoneuszy, a po jego rychłej śmierci – Juda z przydomkiem Machabeusz („Młot”). Żydzi odzyskali Świątynię 14 grudnia (25 kislew) 164 r. p.n.e. i dokonali jej oczyszczenia. Oliwy do zapalenia świątynnej menory wystarczyło wtedy na osiem dni, choć wydawało się, że zapasy tej dobrej, niezbezczeszczonej przez Greków, skończą się po jednym. Hellenizacja Izraelczyków Wywalczone wtedy hasmonejskie państwo przetrwało jako niezależne aż do 63 r. p.n.e. A pamiętajmy, że w historii żydowskiej państwowości następne niepodległe państwo narodziło się dopiero w 1948 r.! Dlatego Machabeusze obrośli legendą. „Makkabi” to popularna nazwa żydowskich klubów sportowych, organizuje się „makkabiady”, a bohaterów wojennych przyrównuje właśnie do Machabeuszów. Sławią ich też dwie biblijne Księgi Machabejskie. Palestyna od 301 r. p.n.e. należała do Egiptu rządzonego przez dynastię Ptolemeuszy. Stąd wzięła się tak liczna emigracja Ż…

powstanie-machabeuszow-to-jeden-z-kluczowych-momentow-w-historii-zydow-jednak-jego-przyczyny-i-skutki-sa-bardziej-kontrowersyjne-niz-opisuje-to-biblia-ed0e40b.jpg
width: 1024
height: 739

Powstanie w getcie warszawskim, czyli bój o godność. Ginęli z bronią w ręku, walcząc do końca
type: item
date: 2024-04-13T12:22:59.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: warszawa
subject: żydzi
description: „Toczy się walka o waszą i naszą wolność (…), o wasz i nasz honor i godność” – napisali w odezwie do Polaków żydowscy bojowcy z powstania w getcie warszawskim. Powstańcy w większości zginęli na polu bitwy, ale walkę o głoszone wartości zdecydowanie wygrali.
encoded: W tym artykule: Od getta do realizacji planu „ostatecznej likwidacji kwestii żydowskiej” Droga do wybuchu powstania w getcie warszawskim Przygotowania do powstania w getcie warszawskim Przebieg walk w trakcie powstania w getcie warszawskim Jakie skutki przyniosło powstanie w getcie warszawskim? Powstanie w getcie warszawskim wybuchło 19 kwietnia 1943 roku i skończyło się 16 maja tego roku. Było burzliwą zapowiedzią ostatniego etapu Holokaustu, czyli ostatecznej zagłady Żydów w obozach śmierci. Co sprawiło, że powstańcy stanęli do honorowej, ale z góry skazanej na porażkę walki? Od getta do realizacji planu „ostatecznej likwidacji kwestii żydowskiej” Droga do decyzji o tak zwanym ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej była stopniowa. Zgodnie z niemieckimi dokumentami zdecydowano o tym dopiero 20 stycznia 1942 w czasie konferencji w Wannsee. Definitywnie porzucono wówczas plany wysiedlenia Żydów poza Europę i zdecydowano się na eksterminację całego narodu. W tym celu Niemcy na bazie istniejącego już systemu obozów koncentracyjnych zbudowali system obozów zagłady. Ich jedynym celem miało być „likwidowanie obcego rasowo elementu”, czyli właśnie Żydów. Nie tylko z terenów III Rzeszy, ale i z całej okupowanej Europy. Miejscem kaźni Żydów z warszawskiego getta miała być „fabryka śmierci” w Treblince. II wojna światowa była najkrwawszym konfliktem w dziejach. Zbiór najważniejszych informacji II wojna światowa okazała się najkrwawszą w historii ludzkości. Szacuje się, że w latach 1939–1945 życie straciło od 60 do nawet 85 mln osób, z czego zdecydowaną większość stanowili... W latach 1940–1942 tak zwana żydowska dzielnica w Warszawie liczyła ok. 450 tys. mieszkańców. Ludzie ci byli stłoczeni na około zaledwie 2,4% powierzchni stolicy. Dziesiątkowały ich choroby, plagi, klęski głodu i niezliczone niemieckie zbrodnie. Droga do wybuchu powstania w getcie warszawskim Kiedy w 1942 roku Niemcy podjęli wspomnianą już decyzję o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej, los gett…

powstanie-w-getcie-warszawskim-czyli-boj-o-godnosc-gineli-z-bronia-w-reku-walczac-do-konca-fot-imagno-getty-images-a54352c.jpg
width: 1024
height: 668