7 rzeczy, których nie wiesz o rekinach. Mają pępki, potrafią liczyć i uwielbiają jazz
Popkultura przez dekady wmawiała nam, że rekiny to wyłącznie bezlitosne, kierowane instynktem maszyny do zabijania. Ale te fascynujące drapieżniki to jedne z najbardziej złożonych stworzeń na naszej planecie – boimy się ich, bo ich nie rozumiemy. To zwierzęta, które potrafią nawiązywać przyjaźnie, rozwiązywać zadania matematyczne, a nawet... docenić dobrą muzykę.
Oto 7 zaskakujących ciekawostek o rekinach, które udowadniają, jak bardzo myliliśmy się w ich ocenie. 1. Są starsze niż Saturn i przetrwały apokalipsę Ziemia przeżyła pięć masowych wymierań, w tym to najbardziej niszczycielskie – permskie (tzw. wielkie wymieranie), które wymazało z planety nawet 95% życia morskiego i 70% gatunków kręgowców lądowych. Rekiny przetrwały je wszystkie. Ich ewolucyjne korzenie sięgają niewyobrażalnych 450 milionów lat wstecz. Oznacza to, że te niezwykłe ryby pojawiły się na Ziemi przed pierwszymi drzewami, a nawet przed dinozaurami. Co więcej, historia ich gatunku jest starsza niż słynne pierścienie Saturna czy ukształtowanie się Gwiazdy Polarnej! 2. Posiadają pępki, zupełnie jak ludzie Większość z nas uważa rekiny za organizmy wykluwające się z jaj – jak inne ryby –ale to nie do końca prawda. Wiele gatunków (m.in. żarłacze tępogłowe czy rekiny młoty) to zwierzęta żyworodne, które noszą swoje młode w macicy i odżywiają je przez pępowinę. Po narodzinach, przez pierwsze tygodnie lub miesiące życia, na brzuchach młodych rekinów widnieje wyraźna blizna – pełnoprawny pępek, który z czasem całkowicie się goi. 3. Radzą sobie z matematyką, ale tą najprostszą Daleko im do bezmyślnych myśliwych. Badania dowodzą, że rekiny potrafią odróżniać od siebie abstrakcyjne kształty i zapamiętywać iluzje optyczne przez blisko rok. Posiadają również zdolność do rozwiązywania podstawowych zadań matematycznych. Potrafią sprawnie odróżnić zbiory składające się z trzech i pięciu elementów (choć miewają problemy, gdy liczby są do siebie zbyt zbliżone, jak cztery i pięć). 4. W muzyce zdecydowanie preferują dobry jazz Naukowcy z Uniwersytetu Macquarie w Sydney przeprowadzili nietypowy eksperyment na rogatkach australijskich (tzw. rekinach z Port Jackson). Badacze uczyli je dopływania do strefy karmienia po usłyszeniu konkretnego gatunku muzyki. Okazało się, że rekiny błyskawicznie kojarzyły z posiłkiem muzykę jazzową, podczas gdy muzyka klasyczna wprawiała je w zakłopotanie – wiedziały, że muszą zareagować, ale nie potrafiły zlokalizować celu. Mnie też bardziej przyciąga dobry Coltrane. 5. Zawierają wieloletnie przyjaźnie Rekiny to nie samotne wilki. Żarłacze rafowe szare potrafią spędzać czas w tych samych paczkach znajomych nawet przez cztery lata, regularnie się rozdzielając i spotykając ponownie. Z kolei żarłacze białe, uchodzące za skrajnych samotników, również potrafią podróżować w parach. Naukowcy udokumentowali przypadek dwóch samców (nazwanych Simon i Jekyll), które przepłynęły wspólnie ponad 6000 kilometrów, nie odstępując się na krok. 6. Ich skóra to pancerz z mikroskopijnych zębów Jeśli pogłaszczesz rekina „z włosem”, jego skóra będzie pozornie gładka. Pod włos – przypomina najgrubszy papier ścierny. Dzieje się tak, ponieważ rekiny nie mają zwykłych łusek. Ich ciało pokryte jest tzw. łuskami plakoidalnymi, które z biologicznego punktu widzenia są po prostu mikroskopijnymi zębami. To ewolucyjne arcydzieło drastycznie zmniejsza opór wody i pozwala im pływać z ogromną prędkością. W XVIII wieku ta niezwykła i szorstka skóra (nazywana „szagrynem”) służyła włoskim rzemieślnikom m.in. do polerowania słynnych skrzypiec Stradivariusa czy Japończykom do tworzenia mieczy samurajskich. 7. Mają osiem zmysłów i słyszą bicie twojego serca Zmysły wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku to dla rekinów za mało. Posiadają one dodatkowo tzw. linię boczną (rejestrującą najdrobniejsze wibracje wody) oraz ampułki Lorenziniego. Te niewielkie pory na pysku drapieżnika to niezwykle precyzyjne, biologiczne detektory pola elektromagnetycznego. Dzięki nim rekin potrafi wyczuć impulsy elektryczne generowane przez skurcze mięśni ofiary, a nawet zlokalizować bicie serca ryby ukrytej głęboko pod piaskiem. Narząd ten wspomaga je także w nawigowaniu po bezkresnych oceanach, wykorzystując pole magnetyczne Ziemi. Źródła: Proceedings of The Royal Society B, EBSCO, BBC, Animal Cognition Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bizon zaatakował turystę bez ostrzeżenia. 65-latek nie miał szans na ucieczkę
Choć wiadomo, że dzikie zwierzęta potrafią być nieprzewidywalne, wielu turystów wciąż ryzykuje zbliżenie się do nich w pogoni za wyjątkowym zdjęciem lub filmem. Tym razem taka próba zakończyła się dramatycznie. 65-letni mężczyzna został ciężko ranny po ataku bizona, który wyrzucił go w powietrze na wysokość około 2,5 metra.
To, co miało być kolejną wspólną podróżą dziadka i wnuka, niespodziewanie zamieniło się w walkę o zdrowie. Mężczyźni fotografowali bizona z pewnej odległości, gdy zwierzę nagle zmieniło kierunek i ruszyło w ich stronę. W wyniku ataku 65-latek doznał poważnych obrażeń i trafił do szpitala, a całe zdarzenie zarejestrowały kamery oraz świadkowie. Atak bizona w Yellowstone. Dziadek osłonił wnuka i sam został ciężko ranny To, co miało być spokojnym wieczornym spacerem po kolacji, w ciągu kilku sekund zamieniło się w dramatyczną walkę o życie. Carl McDaniel odwiedzał Park Narodowy Yellowstone wraz ze swoim 13-letnim wnukiem podczas ich corocznego wyjazdu. Jak relacjonował w rozmowie z CNN, zauważyli dużego bizona tarzającego się w pyle. Zwierzę nie wykazywało oznak agresji, dlatego – pozostając w odległości ponad 90 metrów – zrobili kilka zdjęć i ruszyli dalej. Chwilę później sytuacja całkowicie się zmieniła. Według McDaniela przejeżdżający obok biały pickup użył klaksonu, co mogło spłoszyć zwierzę. Bizon nagle ruszył w stronę mężczyzny i jego wnuka. – Było bardzo mało czasu na podjęcie decyzji. Kazałem wnukowi biec w jedną stronę, a sam pobiegłem w drugą, próbując odciągnąć zwierzę od niego – wspominał 65-latek. Plan zadziałał, bowiem chłopiec zdołał uciec, jednak bizon dopadł jego dziadka. Zwierzę uderzyło go głową i rogiem w okolice biodra, wyrzucając go na wysokość około 2,5 metra. McDaniel spadł na ziemię, doznając poważnych obrażeń. Jak później przyznał, najbardziej zdumiewało go to, że po ataku bizon stanął nad nim, ale nie zadał kolejnych ciosów. – Mógł mnie zdeptać, przebić rogami i praktycznie odebrać mi życie, ale tego nie zrobił – powiedział. W wyniku ataku mężczyzna złamał kość udową w czterech miejscach w okolicy biodra, przeszedł operację i rozpoczął rehabilitację. Mimo ciężkich obrażeń podkreśla, że miał ogromne szczęście, bo zdarzenie mogło zakończyć się znacznie tragiczniej. Bizony w Yellowstone potrafią być nieprzewidywalne. To już drugi taki atak w tym roku Dramatyczne wydarzenie zostało zarejestrowane przez zawodowego fotografa Mike’a MacLeoda, który przebywał na pobliskim kempingu i obserwował zachowanie zwierzęcia. Jak opowiadał, bizon już wcześniej wykazywał oznaki niepokoju – przemieszczał się po terenie obozowiska i kilkukrotnie ruszał w stronę innych turystów, choć ci zachowywali bezpieczny dystans. Zdaniem fotografa mogło to mieć związek z okresem godowym, przypadającym od czerwca do września, kiedy samce stają się znacznie bardziej pobudzone i agresywne. Gdy McDaniel leżał na ziemi, MacLeod przerwał nagrywanie i razem z innymi świadkami zaczął głośno krzyczeć oraz machać rękami, próbując odciągnąć uwagę zwierzęcia. Dopiero wtedy bizon oddalił się, a do rannego mogli dotrzeć ratownicy. Sam fotograf podkreślał później, że w tym przypadku nie obwinia poszkodowanego. – Nie widziałem, żeby ktokolwiek podchodził zbyt blisko. Trzymali dystans i robili wszystko właściwie – mówił. To już drugi atak bizona w Yellowstone w 2026 roku. Pod koniec czerwca ranne zostało 12-letnie dziecko w rejonie Mud Volcano. Służba Parków Narodowych przypomina, że bizony są zwierzętami, które ranią w Yellowstone więcej osób niż jakikolwiek inny gatunek. Mogą biegać nawet trzykrotnie szybciej od człowieka, dlatego odwiedzający powinni zachowywać co najmniej około 23 metry odległości od tych zwierząt. Jeśli bizon zaczyna zbliżać się do człowieka, należy się wycofać, a w razie szarży szukać schronienia za samochodem lub drzewami i – jeśli jest dostępny – użyć gazu na niedźwiedzie. Podobne apele regularnie kierowane są również do turystów odwiedzających Puszczę Białowieską. Mimo licznych ostrzeżeń wiele osób wciąż podchodzi do żubrów zbyt blisko, próbując zrobić efektowne zdjęcie lub nagrać film. Tymczasem, choć zwierzęta te zazwyczaj nie wykazują agresji, pozostają dzikie i nieprzewidywalne, a zbyt mały dystans może skończyć się tragicznie. Źródła: CNN, Washington Post, CBS News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten gatunek antylopy potrafi przetrwać całe życie bez picia wody. To prawdziwy cud natury
Nie odwiedza wodopojów i nie musi szukać rzek ani jezior. Gerenuk radzi sobie bez picia wody dzięki niezwykłym przystosowaniom, które czynią go jednym z najbardziej fascynujących mieszkańców afrykańskiej sawanny.
Wydaje się, że o podstawowych potrzebach do życia wiemy już wszystko. Woda – obok powietrza i pożywienia – jest przecież uznawana za absolutny warunek przetrwania, a jej brak szybko prowadzi do odwodnienia i poważnych problemów zdrowotnych. Natura lubi jednak burzyć nasze przekonania. Na afrykańskich równinach żyje bowiem niezwykłe zwierzę, które udowadnia, że można obejść się bez tego, co dla większości gatunków jest niezbędne. Otóż ten gatunek antylopy potrafi przeżyć całe życie bez picia wody, czerpiąc wszystko, czego potrzebuje z zupełnie innych źródeł. Gerenuk długoszyi – wygląd i występowani Gerenuk, którego nazwa w języku somalijskim oznacza „żyrafią szyję”, to gatunek antylopy zamieszkujący suche obszary wschodniej Afryki – od Somalii, przez południowe Dżibuti, po północną Kenię i wschodnie Tsavo. Jego charakterystyczna sylwetka jest bezpośrednią odpowiedzią na wymagające warunki środowiskowe. Smukła budowa ciała, mniejsza niż u innych antylop głowa z dużymi oczami i uszami oraz dwubarwne brązowe futro pomagają mu skutecznie maskować się wśród krzewów sawanny. Z kolei długie rzęsy i czuciowe włoski na pysku oraz uszach chronią przed skaleczeniami podczas żerowania w gęstych, ciernistych zaroślach. Wyjątkowa długość szyi, w połączeniu z silnymi tylnymi nogami i wzmocnionymi kręgami lędźwiowymi, pozwala gerenukowi stawać na dwóch nogach i sięgać do liści oraz młodych pędów roślin rosnących nawet na wysokości dwóch metrów. Taka zdolność umożliwia mu korzystanie z zasobów pokarmowych niedostępnych dla wielu innych roślinożerców. Co istotne, badania lotnicze wykazały też, że gerenuki preferują suche rejony oddalone od stałych źródeł wody, dzięki czemu ograniczają konkurencję z innymi roślinożercami bardziej uzależnionymi od jej codziennego picia. To przystosowanie pozwala im przetrwać w środowiskach, gdzie dostęp do zbiorników wodnych jest minimalny, a walka o pożywienie – wyjątkowo zacięta. Mistrz przetrwania w suchym klimacie To właśnie niezwykłe umiejętności adaptacyjne w kwestii odżywiania i nawodnienia wyróżniają generuki. Dieta tych antylop obejmuje bowiem około 80 gatunków roślin, a szczególne miejsce zajmują w niej sukulenty – rośliny gromadzące wodę w mięsistych liściach i łodygach. Dzięki temu gerenuki są w stanie całkowicie zaspokoić swoje zapotrzebowanie na wilgoć bez konieczności picia wody. Taka strategia żywieniowa jest bezpośrednią odpowiedzią na warunki panujące w ich naturalnym środowisku, gdzie stałe źródła wody są rzadkie, a konkurencja o nie – bardzo duża. W jaki sposób gerenuk radzi sobie bez wody? Kluczową rolę w tym przystosowaniu odgrywa również fizjologia. Gerenuki mają unikalnie zbudowane przewody nosowe, które minimalizują utratę wody poprzez parowanie, oraz nerki zdolne do wytwarzania wyjątkowo skoncentrowanego moczu. Ich tryb życia także sprzyja oszczędzaniu płynów – poza krótkimi, gwałtownymi ucieczkami przed drapieżnikami, prowadzą życie osiadłe, spędzając większość dnia na spokojnym żerowaniu lub odpoczynku w cieniu krzewów. Wybierając pożywienie bogate w wodę i ograniczając jej straty, gerenuki „oszukały” system ewolucyjny, zyskując przewagę nad innymi roślinożercami, które muszą regularnie odwiedzać wodopoje. Niestety, ta niezwykła zdolność przetrwania nie chroni ich przed zagrożeniami ze strony człowieka. Postępująca utrata siedlisk i ich fragmentacja, wynikająca z rozwoju osadnictwa i wzrostu populacji ludzkiej, ogranicza dostęp gerenuków do bezpiecznych terenów żerowania i skutecznego ukrycia się przed drapieżnikami. Według danych African Wildlife Foundation, w ciągu ostatnich 14 lat populacja spadła o 25%, a obecnie na wolności żyje mniej niż 100 tysięcy osobników. Jeśli trend ten się utrzyma, gatunek może wkrótce otrzymać status „narażonego na wyginięcie”. Źródła: My Modern Met, Sheldrick Wildlife Trust, Animalia
Nie są pająkami i nie mają jadu. Kosarze od lat padają ofiarą jednego z największych mitów
Choć wyglądają jak pająki, kosarze należą do zupełnie innej grupy pajęczaków. Budzą powszechny strach na domowych ścianach, choć fizycznie nie są w stanie wyrządzić człowiekowi najmniejszej krzywdy.
O kosarzach krąży dość powszechny mit: to jakoby najbardziej jadowite pająki na świecie, ale ich szczeki są zbyt małe, by przebić ludzką skórę. Brzmi znajomo? Cóż, ta rzekoma mądrość ludowa jest nie tylko błędna. Spektakularnie mija się z prawdą aż w trzech kwestiach. Czy kosarze są pająkami? Kosarze to pajęczaki o maleńkich tułowiach w kształcie pigułki i wyjątkowo długich nogach. Mają parę kiepskich oczu, rurki oddechowe zwane tchawkami, układ pokarmowy i narządy rozrodcze ukryte pod swoistą klapką. Jednak w gruncie rzeczy zwierzęta te w przeważającej mierze składają się po prostu z gąszczu nóg oraz krępego elementu, z którym te nogi się łączą – niczym szprychy rowerowe z piastą. Wbrew wyglądowi kosarze wcale nie są pająkami. Podobnie jak roztocza, kleszcze i skorpiony, są oni jedynie kuzynami pająków. Innymi słowy, kosarze to pajęczaki należące do rzędu kosarzy (Opiliones), a nie pająków (Araneae). Co więcej, pająki mają zazwyczaj ośmioro oczu, podczas gdy kosarze przeważnie tylko dwoje. Każde z nich jest szczątkowe i pozwala jedynie odróżniać światło od ciemności. Kosarz prawdopodobnie nie dostrzegłby więc wyrazu twojej twarzy, gdy zauważysz go na ścianie toi-toia i uciekniesz z krzykiem. Podobnie, jeśli spojrzeć na te zwierzęta z góry, ciało pająka składa się z dwóch głównych części – głowotułowia i odwłoka, z przewężeniem pośrodku. Ciało kosarza jest zwykle ściśnięte w jedną część. – Pająki wyglądają, jakby nosiły mały gorset. Kosarze natomiast nie przejmują się talią – żartuje prof. Mercedes Burns, biolożka ewolucyjna i ekspertka w dziedzinie kosarzy z Uniwersytetu Maryland w Baltimore County. Jaki jest najprostszy sposób, by odróżnić kosarza od pająka? – Jeśli siedzi w sieci, to jest to pająk, ponieważ kosarze nie potrafią wytwarzać pajęczyny – mówi prof. Mercedes Burns. Czy ukąszenie kosarza może cię zabić? Wracając do fragmentu o „najbardziej jadowitym pająku na Ziemi” – możesz przestać martwić się ukąszeniami kosarzy, bo te pełzające stworzenia nie mają nawet szczękoczułków z gruczołami jadowymi. – Ich narządy gębowe wyglądają jak małe nożyczki – mówi prof. Mercedes Burns – Używają ich do odcinania drobnych kawałków pokarmu i wkładania ich do otworu gębowego. A co z rzekomą siłą jadu kosarzy? To kompletna bzdura. Kosarze nie mają bowiem jadu. Ani odrobiny. Podsumowując: kosarze są fizycznie niezdolne do wyrządzenia ci krzywdy. Możesz wskoczyć do basenu wypełnionego tymi stworzeniami i wyjść bez zadrapania. Choć przy takiej liczbie delikatnych, nitkowatych nóg trzeba się pewnie obawiać śmierci poprzez łaskotanie. Kosarze tracą nogi, by przetrwać Skoro mowa o odnóżach – stawy kolanowe kosarzy znajdują się bardzo wysoko, unosząc ich ciało nad ziemią w sposób, który zapewnia im niezwykle nisko położony środek ciężkości. Pozwala im to na zachowanie stabilności podczas poruszania się na nogach, które przypominają nie tyle sztywne szczudła, ile liny bungee. Poniżej kolana każda noga ma od około 18 do 20 segmentów stopy (tarsus), z których każdy jest giętki i umożliwia odnóżu chwytanie wszystkiego – od gałęzi drzewa, po źdźbło trawy. – Ich druga para nóg jest wyposażona w liczne struktury zmysłowe. Kosarze używają ich do czegoś w rodzaju opukiwania otoczenia podczas marszu – wyjaśnia prof. Mercedes Burns. – Potrafią również chodzić na tych nogach, ale wolą tego nie robić, ponieważ służą im one do badania drogi, a być może nawet do smakowania i wąchania powierzchni, z którymi się stykają. Czasami odnóża kończą się haczykami, które ułatwiają wspinaczkę, a niektóre gatunki wytwarzają nawet na swoich kończynach rodzaj kleju, którego używają do chwytania ofiar w wilgotnych miejscach, takich jak wodospady. – Myślę o nich trochę jak o stworzeniach do zadań specjalnych – mówi prof. Mercedes Burns. – To pajęczaki na każdy teren. Każdy, kto kiedykolwiek próbował rozgnieść kosarza, wie, że ich nogi odpadają od ciała z taką łatwością, jakby pajęczaki wręcz chciały się ich pozbyć. Jednak utrata nóg to przemyślana funkcja ewolucyjna, a nie usterka. – Regularnie znajdujemy w środowisku kosarze, które straciły nogi – mówi prof. Mercedes Burns. – I wciąż potrafią przemieszczać się równie sprawnie jak osobniki, które mają wszystkie odnóża. W rzeczywistości, jak dodaje, potrafią sobie radzić mając zaledwie cztery nogi, co oznacza, że nawet jeśli nie mają dziewięciu żyć, które przypisuje się kotom, to mają przynajmniej cztery szanse. Utracona noga to po prostu nowa możliwość. Autotomia, czyli sztuka ucieczki Kiedy drapieżnik (albo zaciekawione małe dziecko) dopadnie kosarza, najprawdopodobniej skupi swój atak na jednej z jego nóg. Ponieważ to biedne stworzenie nie posiada właściwie niczego do obrony, staje przed wyborem – zostać i zginąć albo pogodzić się ze stratą i uciekać. Właśnie dlatego nogi kosarzy tak łatwo się odczepiają. Są zaprojektowane tak, aby odpadać czysto, chroniąc pajęczaka przed wykrwawieniem się. Po oderwaniu noga wciąż drga pod wpływem impulsów nerwowych – ta pozostawiona na miejscu, rozpraszająca atrakcja ma zająć drapieżnika, podczas gdy kosarz, już nieco mniej nożny, salwuje się ucieczką. Naukowcy nazywają tę zdolność odrzucania kończyn autotomią. Wszystko to znowu może wydawać się mało sensowne, jednak sprawdza się u kosarzy od setek milionów lat. Co więcej, podczas gdy w dyskusjach o szczytowych osiągnięciach ewolucji zwykliśmy wskazywać na zwierzęta takie jak gepardy, sokoły czy płetwale błękitne, istnieje bardzo mocny argument za tym, że niezwykle osobliwa konstrukcja tych pajęczaków może być jedną z najbardziej udanych form ciała na Ziemi. – Te stworzenia istnieją od naprawdę bardzo dawna – tłumaczy prof. Mercedes. Pierwsze skamieniałości kosarzy pochodzą sprzed 405 milionów lat, co czyni ten rząd jedną z najstarszych grup zwierząt lądowych. – Ich ciała od tamtego czasu pozostają praktycznie niezmienione – dodaje. – Nigdy nie chcę nazywać niczego „żywą skamieniałością”, ponieważ jeśli coś żyje dzisiaj, to wciąż ewoluuje. Ale dla nas to sygnał, że budowa ich ciała jest niezwykle odporna na zmiany ewolucyjne i środowiskowe. Innymi słowy, ewolucja spojrzała na kosarza i uznała: jeśli coś działa, to nie ma co przy tym majstrować. Źródło: National Geographic
Zmiany klimatu kurczą mózgi najinteligentniejszych zwierząt oceanu. To pierwsza taka anomalia, ale będą kolejne
Głowonogi to podwodni geniusze, których – przez naszą „ssakocentryczność” – zupełnie nie doceniamy. Okazuje się jednak, że inteligencja nie wystarcza: postępujące zakwaszenie oceanów stanowi dla nich niewidzialne, śmiertelne zagrożenie. Z najnowszych badań wynika, że rosnące stężenie dwutlenku węgla w morskiej wodzie sprawia, że mózgi kałamarnic dosłownie kurczą się o połowę.
To przerażające zjawisko uderza przede wszystkim w obszary odpowiedzialne za wzrok i interpretację bodźców wizualnych, co w dalszej perspektywie może doprowadzić do zagłady jednych z najbardziej fascynujących zwierząt na Ziemi. Choć dotychczas biolodzy przyglądali się głównie blaknięciu raf koralowych, najnowszy projekt badawczy skupia się na neurologicznych ofiarach kryzysu. Nie mieliśmy o nich pojęcia. Podwodny geniusz w niebezpieczeństwie Przedstawiciele podgromady płaszczoobrzękich (Coleoidea), do których należą m.in. kałamarnice, są powszechnie uznawani za najbystrzejsze bezkręgowce naszej planety. Ich niesamowicie rozwinięty układ nerwowy sprawia, że pod względem liczby neuronów dorównują psom (posiadają ich około pół miliarda). Niestety, ta ewolucyjna przewaga okazała się niezwykle wrażliwa na antropogeniczne zmiany klimatyczne. Kałamarnice nie przewidziały działalności ludzi. Podczas niedawnej konferencji Society for Experimental Biology we Florencji zaprezentowano bardzo niepokojące wyniki badań. Dr Garett Allen z kanadyjskiego Acadia University oraz dr Yung-Che Tseng z tajwańskiej Academia Sinica postanowili sprawdzić, jak kałamarnice wielkopłetwe (Sepioteuthis lessoniana) poradzą sobie w świecie niedalekiej przyszłości. W tym celu umieścili świeżo wyklute młode w dwóch specjalnych zbiornikach. Pierwszy symulował obecne warunki oceaniczne o naturalnym pH 8,2. Drugi zbiornik odzwierciedlał zakwaszenie oceanu prognozowane na rok 2100 (pH 7,8), wynikające z drastycznie rosnącej emisji CO2. „Znikająca” połowa mózgu Po 90 dniach trwania eksperymentu badacze wykorzystali zaawansowane obrazowanie rezonansem magnetycznym (dMRI), by precyzyjnie zajrzeć do wnętrza głów zwierząt. Wyniki wprawiły ich w osłupienie. – Od razu zauważyłem, że ich mózgi są o połowę mniejsze. Musiałem wręcz sprawdzić oprogramowanie diagnostyczne, by wykluczyć błąd maszyny – relacjonował zaskoczony dr Allen. Skanowania potwierdziły najgorsze obawy: w silnie zakwaszonym środowisku objętość mózgu kałamarnic spadła średnio aż o 49% w porównaniu z grupą kontrolną przebywającą w standardowej wodzie. Co istotne, ta drastyczna zmiana dotyczyła wyłącznie tkanki nerwowej – ogólny rozmiar ciał zwierząt pozostał całkowicie bez zmian. Najbardziej ucierpiały ośrodki wzroku. Objętość płatów wzrokowych zmniejszyła się o 52%, a tzw. pasm wzrokowych – o 62%. Nie zostały niczym zrekompensowane. Ślepnący myśliwy tracą apetyt Dla kałamarnic wielkopłetwych bezbłędny wzrok to podstawowe narzędzie przetrwania. To dzięki niemu zwierzęta te potrafią błyskawicznie namierzyć, śledzić i schwytać swoją ofiarę w morskiej toni. Badacze zaznaczają, że degeneracja nie dotyka samej siatkówki oka, ale drastycznie upośledza zdolność płatów wzrokowych do poprawnego przetwarzania rejestrowanego obrazu. Przekłada się to bezpośrednio na zachowania łowieckie. Wcześniejsze analizy przeprowadzone przez ten sam zespół wykazały, że ostre, krótkotrwałe narażenie na wysokie stężenie CO2 (przez zaledwie 7 dni) powoduje gigantyczny spadek zachowań łowieckich – o 65%. Z kolei osobniki przebywające w zakwaszonej wodzie przez pełne 90 dni od wyklucia wykazywały spadek chęci do żerowania o 42% względem grupy z pierwszego zbiornika. Kałamarnice nie mają już po prostu siły Naukowe śledztwo wokół tego zjawiska wciąż trwa. Dr Allen podejrzewa, że tak potężne kurczenie się tkanki nerwowej może być efektem groźnych uszkodzeń oksydacyjnych. Inną, równie prawdopodobną przyczyną są drastyczne ograniczenia energetyczne. Mózg, zmuszony do walki ze stresem środowiskowym, traci zasoby, przez co nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować i wyłącza podstawowe instynkty niezbędne do polowania. Aby lepiej zrozumieć to postępujące uszkodzenie, eksperci z Kanady i Tajwanu analizują obecnie rozwój mózgów kałamarnic w krótszych, 30- i 60-dniowych odstępach czasu. Jeśli czarne scenariusze klimatologów się sprawdzą i emisja gazów nie zwolni, podwodni geniusze mogą do końca stulecia stracić swoją najważniejszą broń ewolucyjną, ustępując miejsca innym w oceanicznym łańcuchu pokarmowym. Źródło: Scienmag, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przez dziewięć dni ulice należą do byków. Krwawa tradycja ponownie dzieli Hiszpanię
Przez dziewięć dni ulice Pampeluny ponownie wypełnią się tysiącami ubranych na biało i czerwono uczestników jednego z najsłynniejszych festiwali świata. Rozpoczęła się kolejna edycja San Fermín, której najbardziej rozpoznawalnym elementem są poranne gonitwy z bykami. Choć wydarzenie co roku przyciąga ponad milion turystów, od lat wywołuje także gorącą debatę na temat bezpieczeństwa i praw zwierząt.
W stolicy Nawarry rozpoczęły się obchody ku czci św. Fermina – patrona miasta, których tradycja sięga końca XVI wieku. Oficjalnym początkiem święta jest słynny chupinazo, czyli wystrzał rakiety z balkonu ratusza, po którym centrum Pampeluny zamienia się w morze białych strojów i czerwonych chust. Przez kolejne dziewięć dni miasto liczące około 200 tys. mieszkańców odwiedzą setki tysięcy gości z całego świata. Oprócz koncertów, parad, pokazów sztucznych ogni i wydarzeń religijnych największe emocje – i jednocześnie największe kontrowersje – tradycyjnie wzbudzają codzienne gonitwy z bykami oraz popołudniowe korridy. Historia festiwalu San Fermín. Jak narodziła się najsłynniejsza fiesta Hiszpanii? Korzenie San Fermín sięgają średniowiecza, choć festiwal w obecnej formie powstawał przez stulecia. Początkowo były to trzy odrębne wydarzenia: religijne uroczystości ku czci św. Fermina (pierwszego biskupa Amiens i współpatrona Nawarry), wrześniowe jarmarki przyciągające kupców z całego regionu oraz przepędzanie byków ulicami Pampeluny na arenę walk. Z czasem wszystkie te elementy zaczęły się przenikać, tworząc jedno z najbardziej charakterystycznych świąt w Europie. W 1591 roku, ze względu na niesprzyjającą pogodę i względy handlowe, zdecydowano o przeniesieniu obchodów z października na lipiec – i właśnie wtedy narodził się kalendarz obowiązujący do dziś. Symbolem fiesty stał się biały strój z czerwonymi dodatkami: chusta nawiązuje do męczeńskiej śmierci św. Fermina, natomiast charakterystyczny chupinazo oficjalnie otwiera dziewięć dni nieprzerwanego świętowania. Choć dziś San Fermín kojarzy się przede wszystkim z gonitwami byków, mieszkańcy Pampeluny podkreślają, że to przede wszystkim święto lokalnej tożsamości, obejmujące procesje religijne, koncerty, parady olbrzymich figur Gigantes y Cabezudos, pokazy fajerwerków oraz setki wydarzeń kulturalnych. Międzynarodową sławę festiwal zyskał dopiero w XX wieku, głównie za sprawą Ernesta Hemingwaya, który uwiecznił San Fermín w powieści „Słońce też wschodzi”. San Fermín 2026. Ranni po pierwszych gonitwach i kolejne protesty przeciw korridzie Tegoroczna edycja San Fermín potrwa do 14 lipca, a jej najbardziej charakterystycznym elementem (podobnie jak od stuleci) pozostają codzienne poranne encierros, czyli gonitwy z bykami organizowane od 7 do 14 lipca. Każdego dnia o godzinie 8:00 sześć byków przeznaczonych do wieczornej korridy oraz kilka prowadzących je wołów pokonuje liczącą około 850 metrów trasę przez wąskie uliczki starego miasta aż do areny Plaza de Toros. Cały bieg trwa zazwyczaj od dwóch do czterech minut, jednak dla tysięcy uczestników i widzów są to jedne z najbardziej emocjonujących chwil całego festiwalu. Mimo licznych zabezpieczeń wydarzenie niezmiennie wiąże się z dużym ryzykiem. Według informacji przekazywanych przez hiszpańskie służby medyczne oraz amerykańskie media, do środy rannych zostało co najmniej pięć osób, głównie w wyniku upadków i zderzeń z rozpędzonymi zwierzętami. W ponad stuletniej historii współczesnych gonitw życie straciło 16 uczestników, a ostatni śmiertelny wypadek odnotowano w 2009 roku. Z tego powodu organizatorzy każdego dnia przypominają o obowiązujących zasadach bezpieczeństwa i apelują, aby w biegu uczestniczyły wyłącznie osoby świadome zagrożenia oraz odpowiednio przygotowane. Równie głośno jak o samych gonitwach mówi się jednak o protestach przeciwko wykorzystywaniu zwierząt podczas święta. Dzień przed rozpoczęciem tegorocznego San Fermín (czyli w niedzielę 5 lipca) ulicami Pampeluny przeszła demonstracja zorganizowana przez obrońców praw zwierząt. Aktywiści, ubrani jedynie w białą bieliznę, pomalowani czerwoną farbą imitującą krew i wyposażeni w sztuczne bycze rogi, zwracali uwagę na los zwierząt wykorzystywanych podczas fiesty. Wśród protestujących znalazła się również osoba przebrana za Jezusa Chrystusa, a na transparentach pojawiały się hasła, m.in. „Bullfighting is a sin” („Walki byków to grzech”). Demonstranci podkreślali, że zwierzęta, które rano uczestniczą w gonitwach ulicami Pampeluny, jeszcze tego samego dnia giną podczas korridy. Ich zdaniem festiwal, słynący z muzyki, lokalnej kuchni i wielowiekowych tradycji, mógłby zachować swój wyjątkowy charakter również bez walk z bykami. Mimo narastającej krytyki San Fermín pozostaje jednym z największych wydarzeń kulturalnych i turystycznych w Hiszpanii, przyciągając co roku ponad milion odwiedzających z całego świata i generując wielomilionowe wpływy dla lokalnej gospodarki. Źródła: Euronews, Martin Cid Magazine, Deutsche Welle Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Żółw wrócił do oceanu po 41 latach w niewoli. Przepłynął już 2700 kilometrów
60-letni żółw skórzasty Jorge większość swojego życia spędził w akwarium w Argentynie, karmiony jajkami na twardo i wołowiną. Teraz, po raz pierwszy od czterech dekad, wrócił na wolność. To efekt 4 lat walki organizacji Freedom for Animals.
Spis treści: Historia Jorge: od wolności do akwarium Walka o ratunek dla żółwia Powrót do oceanu. Czy żółw po dekadach w niewoli może przeżyć? Miliony zwierząt na całym świecie spędzają większość życia w niewoli — w cyrkach, ogrodach zoologicznych czy parkach morskich — nie mając okazji zaznać życia na wolności. Wyjątkową szansę na poznanie naturalnego środowiska otrzymał jednak Jorge, żółw skórzasty (Caretta caretta), który przez ponad 41 lat przebywał w akwarium w Argentynie. Niedawno został wypuszczony do oceanu. Historia Jorge: od wolności do akwarium Jorge trafił do miejskiego akwarium w Mendozie w 1982 roku jako młodociany osobnik, po tym jak został wyłowiony u wybrzeży Argentyny – prawdopodobnie w wyniku przypadkowego zaplątania się w sieci rybackie. Od tamtej pory nie miał kontaktu z otwartym oceanem. Umieszczony w zamkniętym zbiorniku, karmiony sztucznie przygotowaną dietą i pozbawiony przestrzeni do naturalnych zachowań, spędził ponad cztery dekady w warunkach dalekich od tych, w jakich żyją żółwie skórzaste. Przez wiele lat nie podejmowano prób jego rehabilitacji ani wypuszczenia. Oddalone od linii brzegowej akwarium nie dysponowało odpowiednimi środkami ani wiedzą, która pozwalałaby na ocenę zdolności Jorge’a do samodzielnego życia w naturze. Żółw funkcjonował w sztucznie utrzymywanych warunkach, bez możliwości migracji czy interakcji z innymi przedstawicielami swojego gatunku. Walka o ratunek dla żółwia Finalnie w 2021 roku organizacja Freedom for Animals rozpoczęła kampanię na temat Jorge, a ponad 60 tys. osób podpisało petycję o jego uwolnienie. Później powołano zespół ekspertów, który ocenił stan zdrowia żółwia, a także zachowania i potencjał adaptacyjny. Rozpoczęto przygotowania do procesu rehabilitacji. Stopniowo zmieniano mu dietę, poszerzano przestrzeń do pływania, a także wprowadzano nowe bodźce środowiskowe i dodawano do basenu inne zwierzęta, aby rywalizowały z nim o jedzenie. Wszystko po to, by możliwa była reintrodukcja po ponad czterech dekadach izolacji. – Nauczyliśmy go tego, by gonić zdobycz. Kiedy pierwszy raz wrzuciliśmy płaszczkę, Jorge pomyślał, że to jedzenie i udał się za nią, ale gdy zobaczył, że się rusza, przestraszył się – wspomniał biolog morski Alejandro Saubidet. Powrót do oceanu. Czy żółw po dekadach w niewoli może przeżyć? Po intensywnych staraniach Jorge został przetransportowany na wybrzeże Atlantyku. Tam, pod nadzorem biologów morskich i przedstawicieli organizacji zajmujących się dobrostanem dzikich zwierząt, w kwietniu 2025 roku został wypuszczony do oceanu. Wyposażony w nadajnik, zaczął samodzielną wędrówkę. Ponieważ jest jeszcze w wieku rozrodczym, może dożyć nawet 80-100 lat. Według danych opublikowanych przez „National Geographic” oraz Freedom for Animals, w ciągu dwóch miesięcy po wypuszczeniu Jorge przepłynął ponad 2700 kilometrów, kierując się w stronę północno-wschodniego wybrzeża Brazylii. To trasa typowa dla migrujących żółwi skórzastych, która może prowadzić do miejsc lęgowych w rejonie Praia do Forte. Eksperci, którzy nadzorowali jego wypuszczenie, podkreślają wyjątkowy charakter tej historii. – Po tak długim okresie w niewoli nie mieliśmy pewności, czy Jorge podejmie naturalną migrację. Fakt, że pokonuje tysiące kilometrów zgodnie z biologicznym rytmem gatunku, pokazuje niezwykłą siłę instynktu – tłumaczył Pablo Prosdocimi, biolog morski zaangażowany w projekt. Z kolei Mariela Dassis z Universidad Nacional de Mar del Plata dodała: „Jego historia udowadnia, że nawet po dziesięcioleciach izolacji możliwa jest skuteczna readaptacja. To wymaga jednak czasu, interdyscyplinarnej współpracy i zaangażowania na poziomie instytucjonalnym”. Co istotne, organizacja Freedom for Animals zaznaczyła, że przypadek Jorge’a powinien stać się impulsem do ponownego przemyślenia polityki wobec dzikich zwierząt przetrzymywanych w niewoli. Choć jego historia nie jest regułą, to pokazuje, że powrót do naturalnego środowiska może zakończyć się sukcesem nawet po wielu latach. Źródła: National Geographic, Freedom for Animals Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie tylko psy i koty – także drób i trzoda. Ministerstwo Rolnictwa wydało zalecenia na upały
Jak chronić zwierzęta przed upałem? Ministerstwo Rolnictwa opublikowało wytyczne dla właścicieli psów, kotów i zwierząt gospodarskich. Oto, jak skutecznie ochronić je przed przegrzaniem i odwodnieniem.
Wiedza o tym, jak chronić przed upałem psy i koty jest już dość powszechna – ale nigdy dość przypominania. Wciąż zdarzają się przypadki tragiczniej niewiedzy, które skutkują śmiercią zwierząt, np. pozostawianie ich w nasłonecznionym samochodzie. Przed nadchodzącą, rekordową falą upałów, głos zabrało też Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydano oficjalne zalecenia, jak zadbać o dobrostan zwierząt. Oto one. Żelazne zasady opieki nad zwierzętami w upał Bez względu na gatunek zwierzęcia i to, czy mieszka z nami w domu, czy w zabudowaniach gospodarczych, trzeba spełnić te podstawowe warunki: zapewnić stały dostęp do świeżej i czystej wody; umożliwić schronienie przed bezpośrednim nasłonecznieniem; zadbać o skuteczną wentylację pomieszczeń, w których przebywają zwierzęta; ograniczać stres oraz wykonywanie zabiegów i czynności związanych z przemieszczaniem zwierząt w najgorętszych godzinach dnia; zachować szczególną ostrożność podczas transportu; częściej ich doglądać, aby szybko zauważyć pierwsze objawy przegrzania lub odwodnienia. Jak dbać o zwierzęta domowe? Warto wiedzieć, że brak zapewnienia podstawowych potrzeb zwierzęcia jest karalny – to znęcanie się, które można zgłosić na policję. Zalecenia ministerstwa są proste, ale rzeczywistość pokazuje, że wciąż nie wszyscy o nich pamiętają. Właściciele psów, kotów i innych zwierząt domowych muszą pamiętać aby: nigdy nie zostawiać zwierzęcia w samochodzie – nawet krótki postój może doprowadzić do gwałtownego wzrostu temperatury wewnątrz pojazdu i stanowić śmiertelne zagrożenie dla zwierzęcia; spacerach o odpowiednich porach – psy najlepiej wyprowadzać wcześnie rano oraz wieczorem. Należy unikać spacerów między godziną 11:00 a 17:00, gdy temperatura jest najwyższa; chronić łapy zwierzęcia przed gorącą nawierzchnią – rozgrzany asfalt czy beton mogą powodować bolesne oparzenia opuszek łap. Jeśli nawierzchnia jest zbyt gorąca dla dłoni człowieka, będzie również niebezpieczna dla psa; woda i cień – zwierzę powinno mieć przez cały czas dostęp do świeżej wody oraz miejsca, w którym może schronić się przed słońcem; psy utrzymywane czasowo na uwięzi powinny mieć możliwość przebywania w cieniu oraz stały dostęp do świeżej i czystej wody. Do tego warto dodać coś, na co opiekunowie psów często nie pozawalają: kąpiel. Pozwól psu schłodzić się w stawie, kałuży, strumyku czy fontannie. Dla ciebie to tylko dodatkowe mycie łap, psu może uratować życie. W upały warto zaplanować spacer specjalnie nad wodą. Uwaga: zachowaj szczególną ostrożność nad rzeką! Nurty rzek bywają nieprzewidywalne, podobnie jak zachowanie psa. Pies porwany przez płynącą wodę może utonąć, ratujący go opiekun – również. Jak dbać o zwierzęta gospodarskie? Oprócz zwierząt domowych, upał to wyzwanie także dla milionów zwierząt hodowlanych. Zalecenia Ministerstwa Rolnictwa to: stały dostęp do wody – w upalne dni zwierzęta piją znacznie więcej niż zwykle. Poidła powinny być regularnie kontrolowane, czyszczone i uzupełniane. dostęp do zacienionych miejsc – na pastwiskach i wybiegach zwierzęta powinny mieć możliwość schronienia się w cieniu, np. pod wiatami, drzewami lub w budynkach. skuteczną wentylację budynków – w budynkach inwentarskich należy zapewnić odpowiednią wymianę powietrza. W razie potrzeby warto stosować wentylatory lub systemy zraszające, które pomagają obniżyć temperaturę. ograniczenie aktywności zwierząt w najcieplejszym momencie dnia – wypas oraz inne czynności związane z obsługą zwierząt warto planować rano lub wieczorem, gdy temperatury są niższe. przesunięcie zabiegów na chłodniejszą porę dnia – szczepienia, zabiegi weterynaryjne oraz inne działania mogące powodować stres powinny być wykonywane w godzinach porannych lub wieczornych. objawy przegrzania – do niepokojących symptomów należą m.in. przyspieszone oddychanie, ślinotok, apatia, osowiałość czy odmowa pobierania paszy. W przypadku ich wystąpienia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem weterynarii. ochronę przed owadami – w okresie wysokich temperatur warto stosować odpowiednie repelenty, szczególnie w przypadku zwierząt przebywających na pastwiskach i wybiegach. transport należy planować z uwzględnieniem aktualnych prognoz pogody, a załadunek zwierząt – w miarę możliwości – przeprowadzać w godzinach wieczornych lub nocnych. Zwierzęta muszą mieć zapewniony stały dostęp do wody, sprawny system pojenia oraz odpowiednią wentylację środka transportu. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Upały w mieście: jak pomóc ptakom, jeżom i żabom? Najlepsze sposoby i najczęstsze błędy
Gdy naturalne źródła wody wysychają, miejskie ptaki i inne zwierzęta potrzebują naszego wsparcia. Tłumaczymy, jak zrobić bezpieczne poidło dla ptaków, jak chronić jeże i wiewiórki przed suszą oraz jak rozpoznać, że zwierzę potrzebuje pomocy.
Zabudowana przestrzeń w pełnym słońcu potrafi rozgrzać się do ponad 50 stopni Celsjusza. Dla miejskich zwierząt – a jest ich z roku na rok coraz więcej – fala upałów to walka o przetrwanie. Infrastruktura zatrzymuje ciepło, a naturalne źródła wody wysychają w mgnieniu oka. Wielu z nas chciałoby w tym czasie jakoś pomóc zwierzętom – ale ważne jest, aby robić to mądrze. Źle przygotowane poidło może okazać się śmiertelną pułapką, a pomoc na siłę – ogromnym stresem. Woda dla ptaków: jak dobrze zrobić poidło? Ptaki są najliczniejszymi, ale też najbardziej narażonymi na przegrzanie mieszkańcami miast. W przeciwieństwie do ssaków, nie mają gruczołów potowych. Aby się schłodzić, dyszą przez otwarty dziób, szukają cienia oraz chłodzą się w wodzie. Potrzebują jej oczywiście też do picia oraz pielęgnacji piór. Skuteczne poidło dla ptaków jest bardzo proste do zrobienia, ale diabeł tkwi w szczegółach. Powinno wyglądać następująco: Wybierz płytkie naczynie: może to być np. podstawka pod doniczkę lub duży talerz. Woda powinna mieć głębokość zaledwie kilku centymetrów (2–4 cm). Jeśli naczynie będzie odpowiednio duże, ptaki będą mogły się w nim także wykąpać, co bardzo lubią i dobrze je schładza. Bezpieczna wyspa: na środku poidła umieść np. kamień. Posłuży on ptakom jako miejsce z którego będą mogły bezpiecznie pić i gdzie mogą łatwo wylądować. Lokalizacja: postaw poidło w miejscu zacienionym, bezpiecznym, stabilnym, możliwie cichym, niedostępnym dla innych zwierząt. Powinno stać z dala od gęstych krzewów, w których mógłby czaić się np. kot, ale na tyle blisko drzew, by spłoszony ptak mógł szybko uciec. Higiena to podstawa: w upale bakterie i pasożyty mnożą się błyskawicznie. Wodę należy wymieniać nawet dwa razy dziennie, a naczynie regularnie myć gorącą wodą. Nie tylko ptaki. Jak pomagać miejskim ssakom? W miastach mieszkają nie tylko ptaki – także mnóstwo ssaków. Szczególnie te mniejsze zwierzęta są narażone na przegrzanie. Nie mogą odbyć zbyt dalekich wędrówek w poszukiwaniu wody, a ich małe ciała mają wysoki metabolizm, zmuszający je do dużej ilości ruchu w poszukiwaniu pożywienia. Jak im pomóc i czego nie robić? Jeże i wiewiórki: dla nich poidła powinny stać na ziemi, w zacienionych zakątkach osiedli, ogrodów czy parków. Płaskie miseczki z wodą ukryte pod krzewami mogą uratować życie nawet, jeśli w pobliżu jest zbiornik wodny. Nie każdy strumień, jeziorko czy fontanna nadają się dla małych zwierząt – bywają za głębokie i zbyt niebezpieczne. Nietoperze: podczas upałów strychy czy przestrzenie pod dachami zamieniają się w piekarniki. Odwodnione, przegrzane nietoperze mogą z nich wylatywać i lądować na ziemi lub wlatywać do mieszkań przez otwarte okna. Jeśli znajdziesz nietoperza na ziemi, nie dotykaj go gołymi rękami. Użyj rękawic lub ściereczki, przełóż do kartonika z otworami wentylacyjnymi, podaj wodę na nakrętce od słoika i jak najszybciej przekaż go do lokalnego ośrodka rehabilitacji zwierząt. Płazy i gady: ukryte ofiary suszy Dla zwierząt zmiennocieplnych temperatura otoczenia dyktuje warunki życia. Ekstremalny upał i susza to śmiertelne zagrożenie np. dla żab, traszek, jaszczurek i węży. Płazy (żaby, ropuchy, traszki): ich delikatna, przepuszczalna skóra musi być stale wilgotna. Gdy wysychają zbiorniki wodne, płazy szukają schronienia w najchłodniejszych miejscach. Często wpadają do niezabezpieczonych studzienek, piwnic czy rowów, skąd nie potrafią wyjść. Jeśli coś takiego zobaczysz, w miarę możliwości wyjmij zwierzę i przenieś w pobliże wody. Jeśli masz ogród, stwórz w nim „strefy dzikości” – sterty gałęzi lub drewna, nieskoszoną, wysoką trawę, miskę z wodą wkopaną w ziemię – koniecznie włóż do niej np. gałąź, po której zwierzęta będą mogły wyjść. Gady (jaszczurki, węże): choć lubią wygrzewać się na słońcu, przy temperaturach przekraczających 30°C one również muszą uciekać w cień. Im także przydadzą się płaskie poidła, ukryte w bezpiecznych miejscach. Jak mądrze interweniować i czego nie robić? Zwierzętom można pomóc też pośrednio, po prostu nie stwarzając dodatkowych zagrożeń. Nie każda sytuacja wymaga naszej interwencji – zwierzęta w upał potrzebują przede wszystkim wody, cienia i spokoju. Nie zawsze nieruchome, dyszące zwierzę wymaga pomocy, może po prostu odpoczywać. Zanim pomożesz, zastanów się dwa razy. Pamiętaj: Nigdy nie koś trawnika w upały: wysoka trawa działa jak gąbka – zatrzymuje wilgoć w glebie i obniża temperaturę otoczenia nawet o kilka stopni. Dla małych zwierząt to naturalna tarcza przed słońcem i miejsce schronienia. Zabezpieczaj głębokie naczynia: wiadra z deszczówką, baseny ogrodowe czy głębokie beczki bez przykrycia to pułapki. Zwierzęta, próbując się napić, wpadają do nich i nie mogą się wydostać. Wystarczy włożyć do środka grubą gałąź, która posłuży jako rampa. Reaguj mądrze gdy widzisz zwierzę w potrzebie: widzisz ptaka z otwartym dziobem, który nie ucieka na twój widok, albo jeża leżącego bez ruchu na słońcu? To objawy udaru cieplnego i odwodnienia. Przenieś zwierzę w cień, podaj wodę, ale nie wlewaj jej na siłę. Skontaktuj się z najbliższym Ekopatrolem, Strażą Miejską, lekarzem weterynarii lub ośrodkiem dla dzikich zwierząt. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Twój pies nagle zaczął poruszać się w ten sposób? To wczesny, nietypowy objaw demencji
Demencja to nie tylko ludzka choroba. Zespół zaburzeń poznawczych (CDS), potocznie nazywany psim Alzheimerem, dotyka nawet 60% czworonogów powyżej 11. roku życia. Zwykle kojarzymy go ze zmianą rytmu snu, apatią czy dezorientacją w znanym otoczeniu. Okazuje się jednak, że istnieje znacznie wcześniejszy, fizyczny sygnał ostrzegawczy. Aby go dostrzec, wystarczy bacznie obserwować swojego pupila.
Rozróżnienie pierwszych objawów degeneracji układu nerwowego od naturalnych procesów starzenia bywa dla opiekunów psów niezwykle trudne. Zwykle zgłaszają się oni do weterynarza dopiero wtedy, gdy pies zaczyna gubić się we własnym domu lub przestaje reagować na znajome komendy. Najnowsze badania pozwalają jednak znacznie wcześniej zidentyfikować demencję u psa. Zmiana kroku jest sygnałem alarmowym Zespół badawczy z Uniwersytetu Stanu Karolina Północna, pod kierownictwem neurolożki weterynaryjnej dr Natashy Olby, dowiódł, że kluczem do postawienia szybszej diagnozy może być długość kroku przednich łap. Wyniki tych prac opublikowano niedawno na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Veterinary Science”. W eksperymencie przebadano 88 starszych psów różnych ras, które osiągnęły co najmniej 75% przewidywanej dla siebie długości życia. Zwierzęta poddano rygorystycznym testom ortopedycznym i neurologicznym, a następnie obserwowano ich chód na pięciometrowym torze – bez smyczy, zachęt głosowych czy smakołyków. Analiza materiału wideo i pomiarów wykazała jednoznacznie, że krótszy krok przednich kończyn wyraźnie koreluje z gorszymi wynikami testów poznawczych. Co fascynujące, ten neurologiczny regres wpływa na chód psa znacznie silniej niż sam podeszły wiek. Demencja u psa – dlaczego chory mózg skraca krok? By odpowiedzieć na to pytanie, trzeba przede wszystkim poznać biomechanikę psiego ciała. W czworonożnym, psim układzie napędowym tylne nogi są „silnikiem” – napędzają całe ciało i zmuszają je do ruchu do przodu. Przednie kończyny działają natomiast jak układ kierowniczy i amortyzujący hamulec. Płynne przemieszczanie się to dla psiego mózgu potężne wyzwanie obliczeniowe. Kora mózgowa musi nieustannie integrować płynące z otoczenia bodźce czuciowo-ruchowe, by planować zmianę kierunku i zachować równowagę. Gdy dochodzi do degeneracji układu nerwowego i osłabienia integracji sensomotorycznej, mózg po prostu traci dawną precyzję. Skrócenie kroku przednich łap jest więc podświadomą, neurologiczną próbą asekuracji. Badacze zauważają uderzające podobieństwo do medycyny ludzkiej – pacjenci z zaawansowaną chorobą Alzheimera również charakteryzują się wolniejszym, niepewnym i bardzo krótkim, drobiącym krokiem. Obserwuj, ale nie panikuj Odkrycie dr Olby pomaga w codziennej opiece nad zwierzętami, ponieważ nie wymaga żadnej zaawansowanej aparatury medycznej. Wystarczy bystre oko opiekuna. Warto jednak pamiętać o ważnej zasadzie diagnostyki różnicowej – krótszy krok nie jest równoznaczny z wyrokiem psiej demencji. Skrócenie wykroku bywa często mechanizmem obronnym organizmu zmagającego się z przewlekłym bólem. Przyczyną mogą być postępujące zmiany zwyrodnieniowe stawów czy problemy z odcinkiem szyjnym kręgosłupa. Jeśli zauważysz, że Twój senior nagle zaczął drobić przednimi łapami podczas spacerów, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy i umów wizytę u lekarza weterynarii. Nawet jeśli badania potwierdzą początki zespołu zaburzeń poznawczych (CDS), na który obecnie nie ma lekarstwa, szybka diagnoza pozwoli na natychmiastowe wdrożenie celowanej diety, suplementów wspierających pracę mózgu i modyfikację otoczenia. Dzięki temu uda się znaczenie przedłużyć psu komfortową i szczęśliwą jesień życia. Zasługuje na to. Źródło: Frontiers in Veterinary Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak podróżować z psem samolotem i uniknąć problemów podczas odprawy?
Podróż z psem samolotem jeszcze kilkanaście lat temu była rzadkością, dziś jednak coraz więcej osób decyduje się zabrać swojego pupila na wakacje. Linie lotnicze stopniowo dostosowują procedury do rosnącej liczby pasażerów podróżujących ze zwierzętami, ale każda wyprawa wymaga od opiekuna czworonoga znajomości zasad danego przewoźnika i przygotowania potrzebnych dokumentów, szczepień i transportera.
Spis treści: Czy można podróżować z psem samolotem? Jak przygotować psa do lotu? Jak wybrać odpowiednią linię lotniczą? Jak podróżować z psem samolotem bez niepotrzebnego stresu? Wielu opiekunów zastanawia się, jak podróżować z psem samolotem, aby cały lot był bezpieczny i możliwie komfortowy dla zwierzęcia i pasażerów. Kluczowe znaczenie mają nie tylko dokumenty i wybór odpowiedniego transportera, ale również sposób przygotowania psa do wielogodzinnej podróży oraz znajomość ograniczeń obowiązujących w konkretnych liniach lotniczych. Czy można podróżować z psem samolotem? Tak, choć nie każda linia lotnicza umożliwia przewóz zwierząt na takich samych zasadach. Możliwość zabrania psa na pokład zależy przede wszystkim od polityki przewoźnika, kierunku lotu, rodzaju samolotu oraz wielkości zwierzęcia. Regularne linie lotnicze zazwyczaj dopuszczają podróżowanie z psem samolotem, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku części tanich przewoźników, którzy często nie przewożą zwierząt domowych poza psami asystującymi. Dostępne są trzy podstawowe formy transportu: przewóz psa w kabinie pasażerskiej, transport w luku bagażowym, przewóz cargo realizowany przez wyspecjalizowane firmy. To, która opcja będzie możliwa, zależy przede wszystkim od wagi psa oraz wymogów konkretnej linii lotniczej. Podróż z psem samolotem w kabinie pasażerskiej Najmniejsze psy mogą podróżować razem z właścicielem w kabinie samolotu. Zwykle obowiązuje limit wagowy (zazwyczaj do 8 kg) obejmujący zarówno zwierzę, jak i transporter, choć szczegółowe zasady różnią się między przewoźnikami. Właśnie dlatego przed zakupem biletu należy dokładnie sprawdzić aktualne wytyczne konkretnej linii lotniczej. Pies podczas lotu musi pozostawać w zamkniętym transporterze lub specjalnej torbie transportowej. Zwierzę powinno mieć możliwość swobodnego obracania się, położenia oraz zmiany pozycji. Linie lotnicze bardzo dokładnie określają dopuszczalne wymiary transporterów, ale wartości te nie są uniwersalne i mogą różnić się w zależności od typu samolotu czy klasy podróży. W ostatnich miesiącach coraz więcej mówi się również o zmianach dotyczących większych psów. Włoskie linie ITA Airways zapowiedziały wprowadzenie możliwości przewozu w kabinie zwierząt ważących nawet do 30 kilogramów. Właściciele czworonogów czekali na to latami. Warto również pamiętać, że liczba zwierząt przewożonych w kabinie jest zwykle ograniczona. Z tego powodu podróż z psem samolotem najlepiej zgłaszać już na etapie rezerwacji. Pies asystujący w samolocie Osobną kategorię stanowią psy asystujące i psy przewodnicy osób z niepełnosprawnościami. Większość linii lotniczych umożliwia ich przewóz w kabinie pasażerskiej bez dodatkowych opłat i bez konieczności umieszczania zwierzęcia w transporterze. Pies musi jednak pozostawać pod kontrolą opiekuna i spełniać określone wymogi bezpieczeństwa. Przewoźnicy mogą wymagać odpowiednich dokumentów potwierdzających status psa asystującego oraz zakres jego wyszkolenia. Kiedy pies podróżuje w luku bagażowym? Większe psy, które nie mieszczą się w limitach obowiązujących w kabinie pasażerskiej, przewożone są w specjalnej części luku bagażowego przeznaczonej do transportu zwierząt. Dla wielu właścicieli taka perspektywa jest stresująca, jednak współczesne samoloty wykorzystywane przez duże linie lotnicze posiadają odpowiednio wentylowane i ogrzewane przestrzenie dla zwierząt. Przewóz odbywa się zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi IATA dotyczącymi transportu żywych zwierząt. Największe znaczenie ma tutaj odpowiedni transporter. Musi być solidny, dobrze wentylowany i wykonany z materiałów dopuszczonych do transportu lotniczego. Zwierzę powinno mieć w nim wystarczająco dużo miejsca, by swobodnie stanąć i się obrócić. Niektóre rasy psów wymagają szczególnej uwagi. Dotyczy to przede wszystkim ras brachycefalicznych, takich jak mopsy czy buldogi. Psy o skróconych pyskach są bardziej narażone na problemy oddechowe podczas lotu, dlatego część przewoźników ogranicza możliwość ich transportu w luku bagażowym lub całkowicie go zabrania. Transport psa jako cargo W niektórych sytuacjach przewóz cargo pozostaje jedyną możliwą opcją. Dotyczy to przede wszystkim transportu komercyjnego albo podróży do krajów o bardziej restrykcyjnych przepisach weterynaryjnych. Procedura cargo jest bardziej skomplikowana niż standardowa podróż pasażerska. Wymaga współpracy z firmą spedycyjną, przygotowania dodatkowej dokumentacji i spełnienia wymogów kraju docelowego. Taki transport jest również zdecydowanie droższy. Jednocześnie przewóz cargo podlega rygorystycznym procedurom bezpieczeństwa i standardom IATA. Zwierzęta są obsługiwane przez wyspecjalizowany personel, a warunki transportu są szczegółowo kontrolowane. Jak przygotować psa do lotu? Nawet najlepiej zorganizowana podróż może okazać się dla psa stresującym doświadczeniem. Dlatego przygotowania warto rozpocząć odpowiednio wcześnie. Najważniejszym elementem jest stopniowe oswajanie zwierzęcia z transporterem. Pies powinien kojarzyć go z bezpiecznym miejscem odpoczynku, a nie wyłącznie z wizytą u weterynarza czy sytuacją stresową. Dobrą praktyką jest pozostawienie otwartego transportera w domu na kilka dni przed wyjazdem. Przed samym lotem nie zaleca się podawania obfitych posiłków. Zwierzę powinno natomiast mieć dostęp do wody. Warto także zadbać o spokojny spacer przed wyjazdem na lotnisko, który pozwoli psu rozładować napięcie. Eksperci odradzają samodzielne podawanie środków uspokajających bez konsultacji z lekarzem weterynarii. Niektóre preparaty mogą niekorzystnie wpływać na układ oddechowy i krążenie podczas lotu. Jakie dokumenty są potrzebne? Podróżowanie z psem samolotem wiąże się z koniecznością przygotowania odpowiednich dokumentów. W krajach Unii Europejskiej podstawowym dokumentem jest paszport dla zwierząt domowych wydawany przez uprawnionego lekarza weterynarii. W paszporcie znajdują się między innymi: dane właściciela, numer mikroczipu, informacje o szczepieniach, opis zwierzęcia. Kluczowe znaczenie ma aktualne szczepienie przeciwko wściekliźnie. W przypadku pierwszego szczepienia obowiązuje zwykle okres oczekiwania przed możliwością podróży. Niektóre państwa wymagają również dodatkowych badań, odrobaczenia lub specjalnych zaświadczeń zdrowotnych. Szczególnie restrykcyjne przepisy obowiązują między innymi w Australii, Japonii czy Wielkiej Brytanii. W części krajów konieczne mogą być badania laboratoryjne, wcześniejsze zgłoszenia importu zwierzęcia lub nawet kwarantanna. Dlatego osoby zastanawiające się, czy można podróżować z psem samolotem za granicę, powinny rozpocząć przygotowania od sprawdzenia wymogów kraju docelowego, a nie wyłącznie regulaminu linii lotniczej. Jak wybrać odpowiednią linię lotniczą? Wybór przewoźnika ma ogromne znaczenie dla komfortu całej podróży. Warto zwrócić uwagę nie tylko na cenę biletu, ale również na doświadczenie linii lotniczej w przewozie zwierząt. Przed zakupem biletu dobrze sprawdzić: limity wagowe obowiązujące w kabinie, zasady przewozu w luku bagażowym, ograniczenia dotyczące ras, wymagania wobec transporterów, procedurę zgłaszania zwierzęcia, dodatkowe opłaty. Nie należy zakładać, że wszystkie linie działają według tych samych zasad. Różnice bywają znaczące nawet między dużymi europejskimi przewoźnikami. Jak podróżować z psem samolotem bez niepotrzebnego stresu? Dobrze zaplanowana podróż lotnicza z psem może przebiegać spokojnie i bezpiecznie. Najważniejsze jest odpowiednio wczesne przygotowanie, znajomość zasad przewoźnika oraz realistyczna ocena możliwości zwierzęcia. Wielu problemów można uniknąć dzięki wcześniejszemu kontaktowi z linią lotniczą, dokładnemu sprawdzeniu dokumentów oraz stopniowemu przyzwyczajaniu psa do transportera. Warto pamiętać, że dla zwierzęcia lot samolotem jest sytuacją całkowicie nienaturalną, dlatego komfort i bezpieczeństwo pupila powinny być priorytetem dla właściciela. Podróżując ze zwierzęciem, warto również pojawić się na lotnisku wcześniej niż w przypadku standardowego lotu. Odprawa psa może potrwać dłużej, szczególnie jeśli konieczna jest weryfikacja dokumentów, transportera lub dodatkowych wymogów obowiązujących na danej trasie. W przypadku przewozu zwierzęcia w luku bagażowym część procedur odbywa się osobno, dlatego zapas czasu przed odlotem pozwala uniknąć niepotrzebnego stresu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Mają własne stanowiska i setki fanów. To najbardziej niezwykli pracownicy hoteli na świecie
W ostatnich latach zwierzęta zaczęły odgrywać w życiu ludzi coraz ważniejszą rolę. Dla wielu osób są nie tylko domowymi pupilami, lecz pełnoprawnymi członkami rodziny, którzy towarzyszą im na co dzień i wpływają na ich samopoczucie. Coraz częściej dostrzegają to również firmy, które wykorzystują obecność czworonogów do budowania przyjaznej atmosfery i tworzenia wyjątkowych doświadczeń dla klientów. W niektórych luksusowych hotelach zwierzęta otrzymały nawet własne „stanowiska” i obowiązki. Gdzie można spotkać najbardziej niezwykłych pracowników branży hotelarskiej?
Z badań Instytutu Badawczego BioStat wynika, że zwierzę domowe posiada około 67% Polaków. Co więcej, blisko 44% respondentów przyznaje, że w wielu sytuacjach bardziej ceni towarzystwo swoich psów i kotów niż innych ludzi. Podobne tendencje widoczne są także na świecie. Międzynarodowe analizy wskazują, że wielu przedstawicieli pokolenia milenialsów świadomie decyduje się na posiadanie zwierzęcia zamiast potomstwa, traktując pupili jako ważną część swojego życia. Nic więc dziwnego, że rosnące znaczenie zwierząt dostrzegają również przedsiębiorcy. W niektórych hotelach psy, koty, a nawet inne gatunki stały się integralnym elementem marki, witając gości, uczestnicząc w wydarzeniach i pełniąc funkcje określane żartobliwie mianem hotelowych stanowisk. Menedżer ds. zwierząt w londyńskim Shangri-La. Rocky stał się gwiazdą hotelu Jednym z najbardziej znanych „hotelowych pracowników” na świecie jest 12-letni Rocky, Yorkshire Terrier pełniący funkcję menedżera ds. zwierząt w luksusowym hotelu Shangri-La The Shard w Londynie. Czworonóg należy do dyrektora generalnego obiektu Kurta Machera i przez lata towarzyszył mu podczas pracy w hotelach sieci Shangri-La w Singapurze, Hongkongu czy Chengdu, zanim na stałe zamieszkał w brytyjskiej stolicy. Dziś Rocky jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci hotelu. Wita gości podróżujących ze zwierzętami, uczestniczy w wydarzeniach specjalnych, kampaniach promocyjnych oraz akcjach charytatywnych. Jego rola nie ogranicza się jednak wyłącznie do pozowania do zdjęć. To właśnie Rocky patronował stworzeniu programu dla czworonożnych gości, w ramach którego psy otrzymują specjalne powitalne listy, rekomendacje spacerów po Londynie oraz wskazówki dotyczące przyjaznych zwierzętom miejsc w okolicy. Hotel podkreśla, że jego najważniejszym zadaniem jest budowanie przyjaznej atmosfery i poprawianie nastroju zarówno gości, jak i pracowników. Sokrates i Lilibet. Koty, które podbiły luksusowe hotele Londynu i Paryża Nie tylko psy mogą robić karierę w branży hotelarskiej. W paryskim hotelu Le Bristol od kilku lat mieszka kot birmański Socrate, który przejął obowiązki po swoim słynnym poprzedniku Fa-Raonie. Elegancki biały kot o charakterystycznych niebieskich oczach stał się jednym z symboli obiektu i regularnie pojawia się na zdjęciach publikowanych przez hotel. Jego obecność wpisuje się w wieloletnią tradycję Le Bristol, który od dekad słynie z przyjaznego podejścia do kotów. Podobną popularnością cieszy się Lilibet, mieszkanka londyńskiego hotelu The Lanesborough. Ten syberyjski kot leśny od 2019 roku pełni funkcję nieformalnej ambasadorki hotelu. Dzięki przyjaznemu usposobieniu szybko zdobyła sympatię gości, wśród których nie brakuje światowych celebrytów i członków rodzin królewskich. W hotelu działa nawet specjalny komitet odpowiedzialny za opiekę nad nią, a sama Lilibet regularnie pojawia się w materiałach promocyjnych obiektu. MEME z Mediolanu. Pudel, który doczekał się własnego apartamentu W hotelu ME Milan Il Duca główną gwiazdą jest miniaturowy pudel MEME. Zwierzak mieszka tam od lat i stał się integralną częścią wizerunku obiektu. Jak podkreślają przedstawiciele hotelu, MEME nie jest jedynie sympatyczną maskotką, lecz symbolem filozofii miejsca, która stawia na indywidualne doświadczenia gości. Popularność psa była tak duża, że w hotelu stworzono nawet specjalny apartament nazwany jego imieniem. Pakiet MEME Suite powstał z myślą o osobach podróżujących ze zwierzętami i obejmuje liczne udogodnienia przygotowane zarówno dla właścicieli, jak i ich pupili. Współtworzyła go włoska marka specjalizująca się w luksusowych akcesoriach dla psów. Dzięki temu MEME stał się prawdopodobnie jednym z nielicznych hotelowych pracowników na świecie, którzy doczekali się własnego apartamentu. Kucyk Teddy i żółwie z Mauritiusa. Nietypowi pracownicy luksusowych hoteli Nie wszystkie hotelowe gwiazdy mają cztery łapy i merdający ogon. W londyńskim hotelu The Goring prawdziwą sensacją jest Teddy – kuc szetlandzki obserwowany w mediach społecznościowych przez ponad 209 tys. osób. Zwierzę regularnie pojawia się podczas wydarzeń organizowanych przez hotel i stało się jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji obiektu. Jeszcze bardziej niezwykłych mieszkańców można spotkać na Mauritiusie, gdzie w Shangri-La Le Touessrok żyją żółwie olbrzymie Fifi, Lola i Toto. To właśnie wokół nich stworzono część atrakcji dla najmłodszych gości. Szczególne zainteresowanie budzi Toto, którego wiek szacowany jest na około 120 lat. Zwierzę pamięta czasy sprzed obu wojen światowych i od dziesięcioleci jest jednym z symboli resortu. Kot Yoshi i owce, które witają gości. Zwierzęta budujące atmosferę hoteli W niektórych obiektach zwierzęta stały się wręcz częścią lokalnej tożsamości. Tak jest w przypadku hotelu Les Deux Tours w Marrakeszu, gdzie od ponad dekady mieszka kot Yoshi. Popularność zwierzęcia okazała się tak duża, że na jego cześć nazwano hotelowy bar sushi. Goście mogą spotkać tam również pawie swobodnie spacerujące po ogrodach. Jeden z nich zasłynął zwyczajem codziennego prezentowania swojego imponującego ogona podczas śniadań na tarasie. Z kolei w brytyjskim ośrodku Swinney Wood Log Cabins największymi ulubieńcami odwiedzających są owce o imionach inspirowanych bohaterami programu „Farma Clarksona”. Zwierzęta regularnie towarzyszą gościom podczas spacerów, pojawiają się na zdjęciach ślubnych i stały się nieodłącznym elementem atmosfery tego miejsca. Jak podkreślają właściciele ośrodka, to właśnie one najskuteczniej pomagają budować relacje z odwiedzającymi i sprawiają, że pobyt staje się bardziej wyjątkowy. Źródła: BioStat, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najmniejszy lis świata – który miał wyginąć – wciąż żyje. I dał się sfotografować, być może po raz ostatni
Przez ponad dwie dekady biolodzy obawiali się, że już nigdy nie spotkają tajemniczego lisa z meksykańskiej wyspy Cozumel. Wiele lat temu zniknął z wszelkich radarów, a jego populację uznano za wymarłą. Ten nieuchwytny drapieżnik wciąż jednak istnieje i po raz pierwszy w historii pozwolił badaczom na wykonanie bezcennych zdjęć.
Ostatnie oficjalne spotkanie z tym nieuchwytnym ssakiem miało miejsce w 2001 roku. Potem… cisza. Przełom nastąpił nieoczekiwanie we wrześniu 2023 roku, chociaż badacze nie mieli jeszcze pojęcia, z czym mają do czynienia. Zauważyli wtedy zdezorientowane zwierzę błąkające się w pobliżu jednej z autostrad w południowo-wschodniej części wyspy. Przedstawiciele Fundacji Parków i Muzeów na Cozumel natychmiast zainterweniowali, odławiając dorosłego samca. Po dokładnej ocenie stanu zdrowia lis został bezpiecznie wypuszczony na wolność w obrębie chronionego rezerwatu stanowego Laguna Colombia. Wyniki tych obserwacji opublikowano w maju na łamach czasopisma naukowego „Neotropical Biology and Conservation”. Dlaczego tak późno? Wszystko po to, by chronić go przed wścibskimi oczami. Czemu lis jest taki malutki? Wszystko na Cozumel jest miniaturowe Czym dokładnie jest ów tajemniczy mieszkaniec Meksyku? Lis z Cozumel to wciąż niewystarczająco opisana populacja, która wyewoluowała w całkowitej izolacji od stałego lądu. Dowody archeologiczne sugerują, że drapieżniki te zamieszkują wyspę, położoną niedaleko słynnego Cancún, od co najmniej 5 tysięcy lat. Czyli pojawiły się tam na długo przed Majami. Niewykluczone zresztą, że ich historia w tym miejscu sięga nawet kilkudziesięciu tysięcy lat. Wyróżnia je niezwykła anatomia: są o 20 do 40% mniejsze od swoich kontynentalnych krewnych, czyli lisów wirginijskich. Stanowią one fascynujący dowód na istnienie karłowacenia wyspowego – procesu ewolucyjnego, w którym zwierzęta zasiedlające izolowane tereny o ograniczonej ilości pożywienia i przestrzeni z czasem drastycznie zmniejszają swoje rozmiary. Co ciekawe, na Cozumel podobny los spotkał także inne ssaki – żyją tam m.in. zminiaturyzowane ostronosy oraz krytycznie zagrożone szopy karłowate. Czy uda się ocalić lisa (i nie tylko) z Cozumel? Chociaż ponowne odkrycie tego drapieżnika daje ogromną nadzieję, eksperci tonują optymizm. Zwierzę najprawdopodobniej i tak znajduje się na krawędzi wymarcia. Głównym problemem w jego ratowaniu jest dramatyczny brak rzetelnej wiedzy. Jak podkreśla Travis Bayer, dyrektor organizacji Pathos Wildlife i główny autor badań, do dziś nie znamy wielkości populacji tego ssaka, dokładnego obszaru jego występowania ani specyfiki jego ekologii. Taka niepewność uniemożliwia wdrożenie precyzyjnych i skutecznych działań ochronnych. Sytuacja jest paląca, ponieważ najnowsze obserwacje wskazują na to, że obszar występowania zwierzęcia kurczy się drastycznie do południowych rejonów wyspy. To właśnie tam przyroda jest najmocniej narażona na destrukcyjny wpływ człowieka – rozwój infrastruktury, inwazyjne gatunki, drastyczne zmiany w użytkowaniu gruntów oraz uderzające w wyspę klęski żywiołowe. Naukowcy apelują o natychmiastowe przeprowadzenie kompleksowych badań terenowych i genetycznych. Wierzą, że te dwa historyczne zdjęcia to nie jest pożegnanie, lecz pilne wezwanie do uratowania kluczowego elementu ekosystemu Cozumel. Źródło: Neotropical Biology and Conservation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Samice delfinów dobrze wiedzą, których samców unikać. Odkryto ich niezwykłą strategię
Nowe badania sugerują, że samice delfinów butlonosych mogą prowadzić w pamięci swoisty rejestr zachowań samców ze swojego otoczenia. Rozpoznają ich unikatowe gwizdy sygnaturowe i dzięki temu pamiętają, których samców należy unikać.
Według nowych badań samice delfinów butlonosych bacznie obserwują i zapamiętują zachowania samców ze swojego otoczenia, rozpoznając ich unikalne gwizdy podpisowe – i dzięki temu wiedzą, których osobników unikać. Uwięzione samice delfinów Badanie przeprowadzone w Shark Bay w Australii wykazało, że samice delfinów indopacyficznych częściej unikały samców, które miały już na koncie agresywne pilnowanie i przetrzymywanie partnerek. Strategia ta polega na tym, że koalicje samców współpracują ze sobą, aby przez wiele tygodni więzić przy sobie samicę i móc się z nią kopulować. Wówczas samice bywają gryzione, uderzane lub taranowane przez samce, które dodatkowo ścigają je i wydają odgłosy gróźb. Wszystko to ma na celu zastraszenie partnerek i pełną kontrolę nad ich ruchami. – Wszystko wskazuje na to, że samce delfinów posiadają dość zaawansowane zdolności poznawczo-społeczne, które pozwalają im na tworzenie sojuszy i współpracę w celach rozrodczych. A co z samicami? – pyta dr Alice Bouchard, główna autorka badania opublikowanego w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” i badaczka zachowań zwierząt na Uniwersytecie Bristolskim w Wielkiej Brytanii. Jak dodaje, o ile męskie koalicje i ich zachowania zostały w Zatoce Rekina wnikliwie przeanalizowane, o tyle wciąż niewiele wiadomo o reakcjach samic wobec samców. To badanie przynosi zupełnie nowe spojrzenie w tej kwestii. – Samice wykorzystują wiedzę o konkretnych osobnikach. To dla mnie absolutnie fascynujące – komentuje dr Laela Sayigh, badaczka zajmująca się komunikacją delfinów w Instytucie Oceanograficznym w Woods Hole w Massachusetts. Samice delfinów rozpoznają samce po „imieniu” Aby zbadać, jak samice reagują na samców, naukowcy zwrócili się ku dźwiękom. Delfiny butlonose (Tursiops truncates) słyną ze swoich gwizdów sygnaturowych – unikatowych odgłosów, które działają podobnie jak imiona. Delfiny używają tych gwizdów do identyfikowania samych siebie, a inne osobniki potrafią rozpoznawać się nawzajem właśnie na podstawie tych wokalizacji. Dzięki długoterminowemu gromadzeniu danych i śledzeniu poszczególnych delfinów badacze mogą również identyfikować ich gwizdy sygnaturowe. Aby rozpocząć badanie, dr Alice Bouchard i jej zespół zgromadzili 34 gwizdy zarejestrowane u samców w latach 2013–2017. Gdy znaleźli niewielką grupę odpoczywających lub przemieszczających się samic, używali podwodnych mikrofonów, zwanych hydrofonami, opuszczanych z łodzi, aby odtwarzać nagrania tych gwizdów. Następnie badacze dokumentowali reakcje samic – zarówno akustyczne, jak i behawioralne – za pomocą dronów. – Eksperymenty polegające na odtwarzaniu dźwięków są niezwykle trudne do przeprowadzenia – fakt, że autorom się to udało, budzi ogromny podziw – mówi prof. Janet Mann, biolożka badająca delfiny na Uniwersytecie Georgetown, która również pracuje w Zatoce Rekina. – Wymaga to jednoczesnego zbiegu wielu sprzyjających okoliczności: od dobrej pogody, przez namierzenie konkretnych delfinów, odpowiednie ustawienie ich względem łodzi, aż po jednoczesne sterowanie dronem w powietrzu, emitowanie dźwięków pod wodą i nagrywanie reakcji w tym samym czasie. Samice nie odpowiedziały własnymi głosami, jednak ich zachowanie zdradzało jednoznaczną reakcję. – Gdy puszczaliśmy gwizdy samców, samice momentami wpadały w panikę i natychmiast odpływały – opowiada dr Alice Bouchard. – Oczywiście po tych sytuacjach przeanalizowaliśmy, jakie kryteria miały kluczowy wpływ na tak gwałtowne reakcje. Jak samice reagowały na konkretne samce Badanie wykazało, że samice odpływały od dźwięku samców, które w przeszłości częściej angażowały się w przetrzymywanie samic w ramach „wymuszonych asyst”. Co więcej, samice nie reagowały wyłącznie na podstawie własnych wcześniejszych interakcji z danym samcem. Wydawało się raczej, że odpowiadają na jego szerszą historię relacji z samicami w całej populacji. – Dzięki wieloletnim badaniom tej populacji wiemy, że samce agresywnie pilnują swoich partnerek w okresie godowym – mówi Stephanie King, główna autorka badania i biolog behawioralny z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii. Choć nie jest to regułą, badacze zaobserwowali wyraźne oznaki męskiego przymusu w około połowie udokumentowanych związków. King dodaje jednak, że rzeczywista skala zjawiska jest prawdopodobnie znacznie większa, ponieważ większość z tych zachowań ma miejsce pod wodą, poza zasięgiem wzroku. Powody unikania spotkań Badanie wykazało ponadto, że samice zdolne do zajścia w ciążę – co ustalono na podstawie ich wieku oraz fazy cyklu rozrodczego – reagowały gwałtowniej niż samice niepłodne, odpływając na znacznie większą odległość od łodzi. W przypadku gatunków, u których samce bywają agresywne lub kontrolujące podczas godów (jak ma to miejsce choćby u szympansów), baczna obserwacja ich zachowań przynosi samicom wymierne korzyści – pozwala im bowiem unikać zagrożeń i zwiększa szanse na sukces reprodukcyjny. Zdaniem prof. Stephanie King silniejsza reakcja u samic delfinów znajdujących się w fazie płodnej sugeruje, że mogą one stosować podobną strategię, wykorzystując wiedzę o konkretnych osobnikach do unikania tych najbardziej agresywnych. Badaczka dodaje, że istnieje też inna możliwość: samice mogą po prostu unikać samców, z którymi już wcześniej kopulowały. Mogłaby to być celowa strategia polegająca na kopulowaniu z wieloma partnerami, dzięki czemu żaden samiec nie ma pewności, czy młode jest jego własnym potomkiem. Dr Laela Sayigh uważa tę teorię za wysoce prawdopodobną. Taki mechanizm pomaga chronić cielęta przed niebezpieczeństwem, jako że dzieciobójstwo jest u samców delfinów udokumentowanym zachowaniem. Dla Jane Mann fakt, że samice unikają konkretnych samców – zwłaszcza w okresie rui – nie jest zaskoczeniem. Jak podkreśla, wcześniejsze analizy wykazały, że samice z Zatoki Rekina ogólnie stronią od dorosłych samców, gdy ci przebywają w grupach, ponieważ to właśnie wtedy wykazują oni największą agresję. – Wyjątkowość tego odkrycia polega na wykazaniu, że samice reagują na gwizdy sygnaturowe konkretnych samców – dodaje badaczka. Z tym stanowiskiem zgadza się dr Laela Sayigh: – Fakt, że delfiny wykorzystują znajomość gwizdów sygnaturowych oraz tożsamość przypisanych do nich osobników do podejmowania decyzji opartych na wiedzy społecznej, stanowi niezwykle ważny wkład w naukę – mówi. Zagadki godów delfinów Wciąż pozostaje wiele do odkrycia w kwestii ich relacji i wyborów dokonywanych podczas godów, a także mechanizmu leżącego u podstaw sposobu, w jaki samice decydują się na unikanie niektórych samców. Nie wiemy jeszcze, czy polega to na kojarzeniu gwizdu samca z własnymi wcześniejszymi doświadczeniami, rozpoznawaniu konkretnych osobników i pamiętaniu historii ich zachowań, czy może na zdobywaniu wiedzy o samcach poprzez obserwowanie tego, jak traktują one inne samice. – Zarówno samce, jak i samice w tej populacji prowadzą skomplikowane życie społeczne – podsumowuje prof. Stephanie King. Choć w sezonie rozrodczym obserwuje się więcej zachowań opartych na przymusie, naukowcy zauważają również, że w innych okresach samce i samice dbają o relacje i spędzają czas na delikatnych pieszczotach oraz wzajemnym ocieraniu się o siebie. Dr Alice Bouchard zauważa, że niektóre samice były również bardziej skłonne podpływać do konkretnych samców na dźwięk ich gwizdu, choć potrzeba dalszych analiz, aby w pełni zrozumieć tę zależność. W przyszłości badaczka chciałaby dowiedzieć się, co dokładnie sprawia, że dany samiec staje się dla nich atrakcyjny, a nie odpychający, oraz czy te preferencje ostatecznie decydują o tym, które osobniki zostają ojcami młodych. Źródło: National Geographic
Rosyjski dron po raz kolejny uderzył w zoo w Charkowie. Na miejscu byli polscy wolontariusze. Mamy nagranie z miejsca zdarzenia
Wojna w Ukrainie to koszmar nie tylko dla ludzi, ale także dla zwierząt. Po raz kolejny przekonali się o tym podopieczni zoo w Charkowie. 15 czerwca dron agresora uderzył w ich wybiegi, około 100 metrów od polskich wolontariuszy z Fundacji Dobre Jutro. Naszym rodakom udało się nagrać moment ataku.
Charków to drugie co do wielkości miasto Ukrainy, które cały czas pozostaje celem rosyjskich ataków – uderzają w nie bomby szybujące, rakiety i drony. Dochodzi do niszczenia budynków mieszkalnych i infrastruktury, a w ostatnich seriach zmasowanych uderzeń celem były m.in. obiekty cywilne. Rosja stosuje taktykę podwójnych uderzeń, co skutkuje ofiarami wśród służb i osób próbujących ratować swoich bliskich dotkniętych pierwszym atakiem. Agresorzy nie szczędzą także zwierząt. Strącony rosyjski dron spadł w miniony poniedziałek na teren charkowskiego zoo, zabijając kilkanaście osobników i wywołując ogromny stres u dziesiątek innych. Nieopodal miejsca ataku znajdowali się polscy wolontariusze – Albert Pleśniak i Agnieszka Granis, którzy jechali z transportem leków i sprzętu medycznego z Polski do Donbasu. Dron spadł na zoo w Charkowie Wolontariusze chcieli dostać się do punktu stabilizacyjnego działającego przy 4. Oddzielnej Brygadzie Zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Wyruszyli z myślą o Polakach, którzy tam służą. – W ciągu naszego kilkugodzinnego pobytu w Charkowie dwukrotnie ogłaszano alarm przeciwlotniczy. […] W czasie drugiego alarmu zauważyliśmy, że nawigacja w naszych telefonach przestała działać. Wiedzieliśmy, że może to oznaczać aktywne zagłuszanie sygnału, co zwykle świadczy o bardzo wysokim zagrożeniu – opisuje sytuację Albert Pleśniak. – Około godziny 17:16 czasu polskiego przejeżdżaliśmy przez historyczne centrum Charkowa, w pobliżu Parku Szewczenki i znajdującego się tam ZOO. Nagle usłyszeliśmy charakterystyczny dźwięk silnika drona Shahed. […] Bardzo szybko okazało się, że dron znajduje się praktycznie nad nami. Chwilę później został strącony, jednak spadł na teren zoo i eksplodował. Znajdowaliśmy się około 100 metrów od miejsca uderzenia. Wolontariuszom udało się nagrać całe zdarzenie. Uwaga – towarzyszyły im wielkie emocje, więc w relacji padają niecenzuralne słowa. View Ediplayer on the source website Dramatyczna historia zoo w Charkowie. Rosyjskie ataki nie ustają Zoo w Charkowie są właściwie dwa, ale żadne nie znajduje się w dogodnej sytuacji. Wybiegi miejskiego ogrodu zoologicznego od linii frontu dzieli zaledwie około 30 kilometrów, a większego, prywatnego Feldman EcoPark zaledwie 20. To drugie zostało niemal doszczętnie zniszczone w atakach rakietowych – 1 stycznia 2026 roku rosyjska lotnicza bomba kierowana uderzyła bezpośrednio w teren ekoparku. Atak doszczętnie zniszczył woliery dla ptaków oraz ciepłe wybiegi dla drapieżników. – Ptaki zginęły. Jeśli nie wszystkie, to większość. W wolierę uderzył pocisk. Wszystkie papugi, bażanty i rzadkie ptaki, które potrzebowały ciepłych warunków, znajdowały się w tym budynku – relacjonował Ołeksandr Feldman, założyciel zoo i ukraiński parlamentarzysta. Przerażone i ztraumatyzowane lwy i tygrysy kryły się w śniegu. W 2022 roku w wyniku rosyjskich ataków na park zginęło sześciu pracowników i wolontariuszy, a 100 zwierząt straciło życie. Jak poinformował park, po początkowej ewakuacji okazało się, że dwaj wolontariusze, którzy zostali, by zaopiekować się zwierzętami, zostali zastrzeleni przez rosyjskich żołnierzy i zamknięci w tylnym pomieszczeniu obiektu. Poznańskie zoo na ratunek Wiele zwierząt zostało już na początku wojny przewiezionych do zaprzyjaźnionych ośrodków – bardzo pomógł m.in. Ogród Zoologiczny w Poznaniu, który nie tylko przyjął wiele drapieżników, ale także działał jako główny punkt przerzutowy i azylowy. Łącznie w ramach kilkunastu transportu pomógł ocalić około 200 zwierząt z Ukrainy. Zwierzęta nie mogły być jednak przetrzymywane w zagranicznych zoo w nieskończoność i wiele wróciło w międzyczasie do Charkowa. „Dopiero później przychodzi świadomość, jak niewiele dzieliło nas od śmierci” Polscy wolontariusze musieli mieć w pamięci to, co wcześniej działo się na terenie charkowskiego zoo. Jak poradzić sobie w warunkach, w których zagrożenie czai się z każdej strony? – Towarzyszyły nam przede wszystkim strach i poczucie bezsilności. Człowiek słyszy ten dźwięk, rozumie, że zagrożenie jest bardzo blisko, ale jednocześnie musi zachować pełne skupienie – relacjonuje Albert Pleśniak. – Najbardziej poraża nas to, że takie sytuacje są dla mieszkańców Ukrainy codziennością – dodaje. Informuje nas, że w nocy z niedzieli na poniedziałek, tego samego dnia, Charków także był celem ataków. W wyniku wtórnego ostrzału podczas akcji ratunkowej w Muzeum Narodowym Sztuki zginęło 4 strażaków, a kilkunastu zostało rannych. Tej samej nocy uszkodzona została również Ławra Peczerska w Kijowie – miejsce będące symbolem historii i kultury Ukrainy od niemal tysiąca lat. – Po ponad czterech latach wojny wciąż trudno zrozumieć nam skalę cierpienia, które każdego dnia dotyka zwykłych ludzi. To nie są tylko liczby i komunikaty agencyjne. To konkretni ludzie, którzy próbują żyć, pracować i ratować innych pomimo ciągłego zagrożenia – kwituje przedstawiciel zweryfikowanej przez nas Fundacji Dobre Jutro. Źródło: National Geographic Polska, The Telegraph, Reuters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koniec mitu o ludzkiej wyjątkowości. Te małpy potrafią przewidywać w głowie przyszłość
Ludzki mózg stale tworzy wirtualne symulacje przyszłości – np. gdy planujemy daleką podróż lub przygotowujemy się do ważnej rozmowy. Wyobrażamy sobie różne scenariusze i własne na nie reakcje, co pozwala uniknąć błędów. Do niedawna sądzono, że ta zaawansowana umiejętność – zakorzeniona w tzw. metapoznaniu – jest zarezerwowana wyłącznie dla ludzi. Najnowsze badania obalają ten mit i udowadniają, że nasi krewniacy również potrafią wybiegać myślami w przód.
Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie oraz japońskiego RIKEN Center for Brain Science postanowił sprawdzić, w jaki sposób makaki podejmują przyszłe decyzje. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Human Behaviour”, pozwala nam spojrzeć na ewolucję naczelnych w innych sposób. Okazuje się, że makaki również symulują swoich umysłach przyszłe stany i oceniają szanse na powodzenie, choć ich aparatura neuronowa różni się od naszej. Gra w kropki, czyli test na wyobraźnię Jak zbadać umiejętność planowania u zwierząt? Naukowcy wpadli na ciekawy pomysł – stworzyli innowacyjny test komputerowy, który wymagał od makaków oceny prawdopodobieństwa sukcesu w przyszłości. Zadanie opierało się na obserwacji chmury losowo poruszających się kropek. Zwierzęta musiały poprawnie odgadnąć główny kierunek ich ruchu, by otrzymać nagrodę. Małpy miały do wyboru dwie opcje: pierwsza była bardzo trudna (kropki poruszały się chaotycznie), ale gwarantowała nagrodę za poprawny wybór. Druga była prosta wizualnie (kropki poruszały się w jednym kierunku), jednak nagroda zależała w niej od zewnętrznego czynnika – liczby wyświetlanych elementów. Co się dzieje w mózgu małpy? Podczas wykonywania zadania skanowano aktywność całego mózgu zwierząt przy pomocy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). Wyniki pokazały, że makaki potrafiły trafnie porównać własne umiejętności z czynnikami zewnętrznymi i wybrać optymalną, najbardziej opłacalną strategię na przyszłość. Dr Kentaro Miyamoto – główny autor badania – tłumaczy, że to dokładnie ten sam proces, który zachodzi u człowieka kalkulującego, czy bezpieczniej pojechać do teatru własnym samochodem (pewność co do własnych umiejętności), czy wybrać autobus (ryzyko związane ze środowiskiem zewnętrznym). Planowanie kryje się w czole przedczołowej U ludzi za takie planowanie i metapoznanie (czyli monitorowanie własnych myśli) odpowiada niewielki rejon w mózgu, określany jako obszar 47 (znajduje się on w przednio-bocznej korze przedczołowej). Problem w tym, że obszar 47 to ewolucyjna nowość, której makaki fizycznie nie posiadają. Gdzie zatem kryje się ich umiejętność przewidywania? Skany fMRI ujawniły, że za zdolność do wyobrażania sobie przyszłości odpowiadają u tych zwierząt dwa starsze ewolucyjnie regiony czołowe: 45a oraz 47/12o. Kiedy naukowcy celowo zakłócili pracę tych stref, wydajność makaków w planowaniu drastycznie spadła. Badacze doszli do fascynującego wniosku: ludzki obszar 47 wcale nie pojawił się znikąd. Wyewoluował on poprzez zintegrowanie i połączenie sieci neuronowych tych dwóch starszych, małpich struktur. To dlaczego makaki nie budują miast? Skoro makaki też potrafią przewidywać konsekwencje swoich działań, to dlaczego to my stworzyliśmy zaawansowaną cywilizację? Odpowiedzią jest jeden detal anatomiczny. Zespół dr Miyamoto zauważył, że sieć neuronalna ludzkiego obszaru 47 łączy się silnie z biegunem czołowym mózgu (obszarem 10), który odpowiada za eksplorację i ocenę zupełnie nowych możliwości. U makaków połączenie między starszymi regionami a obszarem 10 okazało się nieporównywalnie słabsze. Ten niezwykle gęsty, neuronowy „światłowód” najprawdopodobniej stanowi biologiczne źródło naszej kreatywnej wyobraźni, czyniąc ludzki umysł zjawiskiem absolutnie unikatowym w świecie przyrody. Źródło: Nature Human Behaviour Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Twój pies starzeje się dokładnie tak, jak ty. Weterynarze odkryli biologiczny dowód łączący oba gatunki
Więź między człowiekiem a psem jest jeszcze głębsza, niż się zdawało. Dzielimy z czworonogami nasze domy, harmonogram dnia i codzienne nawyki… ale podobieństwo sięga jeszcze dalej. Z jakiegoś powodu zegary biologiczne obu gatunków tykają w uderzająco zbliżony sposób, a sygnały komórkowe przewidujące długość naszego życia są niemal identyczne z psimi.
Amerykańscy naukowcy z Texas A&M University dokonali przełomowego odkrycia w dziedzinie gerontologii. Przebadali oni próbki krwi psów pod kątem specyficznych biomarkerów, które precyzyjnie obrazują procesy komórkowe zachodzące w organizmie. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie „The Journals of Gerontology”, zestawiono następnie z pięcioma wielkimi badaniami nad ludzką śmiertelnością. Molekularne wzorce (odpowiadające m.in. za reakcje na stres, metabolizm oraz zdrowie poznawcze i sprawność mózgu) zwiastujące długowieczność lub wczesną śmierć są u obu gatunków niesamowicie zbieżne. Ale dlaczego? Metaboliczny odcisk palca Lekarka weterynarii dr Kate Creevy wyjaśnia, że kluczem do zagadki okazały się metabolity – niewielkie cząsteczki chemiczne powstające w ciele podczas naturalnych procesów życiowych. Zamiast analizować te związki pojedynczo, naukowcy przyjrzeli się tysiącom z nich jednocześnie. Dlaczego? Ponieważ dopiero w dużej grupie tworzą one unikatowy, czytelny wzorzec, który badacze określają mianem komórkowego „odcisku palca”. Ten biologiczny ślad pozwala z ogromną precyzją odczytać, w jakiej kondycji znajduje się cały organizm na poziomie mikroskopowym. Wykryte w ten sposób wzorce działają jak wskaźniki ostrzegawcze (biomarkery). Same w sobie nie są bezpośrednią zapowiedzią śmierci, ale doskonale demaskują ukryte procesy napędzające starzenie, takie jak stany zapalne czy komórkowe reakcje na stres. Prawdziwy przełom nastąpił, gdy naukowcy porównali psi „odcisk palca” z danymi ludzkimi. Cząsteczki, które chronią przed przedwczesnym zgonem (lub zwiększają jego ryzyko) u psów, są dokładnie takie same jak u ludzi. Medycyna na czterech łapach Psy stały się więc sposobem na zrozumienie ludzkiego starzenia. Ale dlaczego? Chodzi o naszą wspólną codzienność. Psy dzielą z nami środowisko, dietę oraz poziom aktywności fizycznej. Ich styl życia jest najczęściej bezpośrednią kalką nawyków właścicieli – w przeciwieństwie np. do kotów, które zachowują znacznie większą niezależność w swoich rytuałach. Co ważne, badacze mogą obserwować proces starzenia u psów w znacznym przyspieszeniu. Podczas gdy ludzie dożywają średnio ponad 70 lat, przeciętna długość życia psa wynosi zaledwie 12–13 lat. Dzięki temu naukowcy mogą uzyskać miarodajne wyniki w ułamku czasu, który byłby potrzebny do przeprowadzenia analogicznych obserwacji na populacji ludzkiej. Fakt, że dzielimy te same komórkowe mechanizmy, pozwala badaczom na bezproblemowe wykorzystywanie wiedzy z badań nad ludźmi na rzecz psów (i odwrotnie). Recepta na psią długowieczność Odkrycie wspólnych biomarkerów śmiertelności jest bardzo istotnym punktem wyjścia do głębszego poszukiwania metod na wydłużenie życia w zdrowiu. Zanim jednak powstaną innowacyjne, oparte na genetyce terapie weterynaryjne, wnioski z analiz pozostają niezwykle pragmatyczne. Skoro starzejemy się fizjologicznie w ten sam sposób, mechanizmy profilaktyki również są identyczne. Dbanie o odpowiednio zbilansowaną dietę, utrzymywanie prawidłowej wagi ciała oraz zachowanie sprawności ruchowej i poznawczej jest kluczowe dla zdrowia naszego czworonoga. Póki co możemy jednak wysnuć z badania ciekawe wnioski – z dużym prawdopodobieństwem to, co służy naszemu zdrowiu, jest niemal na pewno dobre również dla naszego psa (oczywiście pamiętając o tym, że nie mogą jeść niektórych naszych smakołyków – czekolado, patrzę na ciebie). Źródło: Journals of Gerontology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Makabryczny pasożyt wrócił do USA. Owad zjada swoje ofiary żywcem
W amerykańskim stanie Teksas zarejestrowano występowanie niezwykle groźnego pasożyta - muchy śrubowej. Larwy tego niewielkiego owada zostały znalezione w ciele 3-tygodniowego cielęcia. Działanie szkodnika przywodzi na myśl skojarzenia z najmakabryczniejszych horrorów.
Sposób działania muchy śrubowej należy do tych zdecydowanie odpychających i wzbudzających mdłości. W przeciwieństwie do innych mięsożernych owadów, które interesują się raczej zmarłymi zwierzętami, ta upodobała sobie żywe organizmy, w których składa swoje larwy. Rząd USA wprowadził już pierwsze kroki w walce z muszycą, która ma być zwalczana przez tzw. technikę bezpłodnego owada. Mięsożerna śruba – jak żywi się pasożyt? Zaobserwowanie pierwszych wystąpień muchy śrubowej w Teksasie zaniepokoiło lokalnych hodowców zwierząt. Występowanie tego owada kojarzy się bowiem z iście koszmarnym scenariuszem, w którym pasożyt spożywa swoje ofiary żywcem. Choć zdanie to brzmi nad wyraz makabrycznie, nie ma w nim przesady. Larwy, które mucha składa w otwartych ranach żywych organizmów, rzeczywiście konsumują żywe mięso stałocieplnych żywicieli. Stan, w którym ofiara jest stopniowo pożerana przez niewykształcone owady, nazywany jest muszycą. Wiąże się z dotkliwym podskórnym bólem oraz nieprzyjemnym zapachem wydzielanym przez ranę. Niektórzy pacjenci mogą nawet zacząć widzieć lub czuć larwy poruszające się w ich ciałach. Endemiczny gatunek, występujący głównie w tropikalnej Ameryce Środkowej i Meksyku, atakuje głównie zwierzęta. Zdarzają się jednak sytuacje, podczas których to człowiek staje się ofiarą makabrycznego owada. Takie scenariusze występują jednak zdecydowanie rzadziej: od 2023 roku odnotowano łącznie 171 700 przypadków u zwierząt i ponad 2070 przypadków u ludzi. Dwa przypadki w Teksasie Zaledwie dwa dni po znalezieniu larw u 3-tygodniowego cielęcia w miejscowości La Pryor, Departament Rolnictwa USA potwierdził zakażenie u kolejnego, miesięcznego cielęcia w hrabstwie Zavala (oddalonego o jedyne 9 km od pierwszego ogniska). W związku z „bliskim i realnym zagrożeniem” dla wartej miliardy dolarów branży mięsnej, gubernator Teksasu Greg Abbott ogłosił stan klęski żywiołowej, ostrzegając, że plaga prawdopodobnie będzie rozprzestrzeniać się przez całe lato 2026 roku. Co ważne, drugi przypadek wykryto już wewnątrz specjalnej, 20-kilometrowej strefy kontrolnej. Władze wprowadziły tam kwarantannę, ścisły nadzór weterynaryjny oraz kontrolę ruchu zwierząt. To kolejny raz, gdy mucha śrubowa wraca do kraju ze stolicą w Waszyngtonie od całkowitego wyplenienia z 1966 roku. Podobnie jak i 60 lat temu, tak samo teraz amerykańskie władze planują skorzystać z pomocy swoich owadzich sprzymierzeńców. Bezpłodne muchy na ratunek Amerykanie planują skorzystać z tzw. techniki bezpłodnego owada, która zakłada wypuszczenie milionów jałowych samców. Jak jednak zmniejszyć populację poprzez jej zwiększenie? Wszystko za sprawą biologii samic, które tylko raz w życiu łączą się w pary. Kiedy matka złoży niezapłodnione jaja, z których nic się nie wylęga, linia gatunku wymiera. Takie rozwiązanie przyniosło oczekiwane skutki w przypadku poprzednich wybuchów epidemii, więc i teraz naukowcy liczą, że sterylnym muchom powiedzie się misja zlikwidowania populacji makabrycznych oprawców. Departament Rolnictwa USA zapowiedział również, że wybuduje zakład produkcyjny sterylnych much w Teksasie. W założeniu owadzia fabryka ma początkowo produkować 100 milionów much tygodniowo, a ostatecznie zwiększyć tę liczbę do nawet 300 milionów bezpłodnych samców. Kanada zamyka granicę Kanadyjska Agencja Inspekcji Żywności (CFIA) ogłosiła, że żadne krowy ani konie, które przebywały na terytorium Teksasu w ciągu 21 dni przed planowanym przekroczeniem granicy, nie zostaną wpuszczone do Kanady. Decyzja ta mocno uderza we wspólną wymianę handlową – tylko w 2025 roku Kanada zaimportowała z USA aż 550 tysięcy sztuk bydła. Tak radykalna reakcja sąsiadów USA zwraca uwagę na powagę zagrożenia, jakie niesie za sobą epidemia muchy śrubowej. Fakt, że Kanada reaguje tak stanowczo i to już przy pierwszych dwóch przypadkach w Teksasie, idealnie pokazuje, z jak ogromnym niebezpieczeństwem mamy do czynienia. Choć chłodniejszy kanadyjski klimat naturalnie ogranicza rozwój tego pasożyta, tamtejsze służby nie zamierzają ryzykować. Źródła: Discover Magazine, BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ogon, z którego odrasta jaszczurka? Tkanki ogórka morskiego odmawiają śmierci – czy mogą żyć wiecznie?
Badania opublikowane na łamach czasopisma „Science Advances” odkrywają przed nami kolejny niezwykły fenomen świata przyrody. Okazuje się, że odcięte tkanki strzykwy – potocznie nazywanej morskim ogórkiem – potrafią przetrwać w izolacji całe lata, nie tylko odmawiając obumarcia, ale również aktywnie rosnąc i reagując na bodźce.
Oceany to dom dla jednych z najbardziej długowiecznych stworzeń na Ziemi. Gąbki szklane mogą przetrwać ponad 10 tysięcy lat, a niektóre gatunki małży (takie jak cyprina islandzka, zwana też quahog) potrafią osiągnąć wiek przekraczający pięć stuleci. Niektóre meduzy i stułbie opanowały z kolei sztukę samoregeneracji do tego stopnia, że teoretycznie uważa się je za nieśmiertelne. Okazuje się jednak, że to niepozorne strzykwy, potocznie nazywane morskimi ogórkami, kryją w sobie jeden z najbardziej fascynujących mechanizmów przetrwania, który wprost nie mieści nam się w głowie. Podważa on wszystko, co do tej pory wiedzieliśmy o zachowaniu odizolowanych komórek zwierzęcych. Gdzie są granice naszego rozumienia biologii? Zespół badawczy z kanadyjskiego Memorial University of Newfoundland, we współpracy z dr Rachel Sipler z amerykańskiego Bigelow Laboratory for Ocean Science, dokonał odkrycia bez precedensu. Naukowcy postanowili przetestować zdolności regeneracyjne jednego z gatunków strzykwy (Psolus fabricii), odcinając fragmenty jej czułków oraz nóżek ambulakralnych (drobnych narządów ruchu charakterystycznych dla szkarłupni). Wyniki przeszły najśmielsze oczekiwania. Przez ponad trzy lata odizolowane tkanki przebywały samotnie w zbiorniku z przepływającą, naturalną wodą morską i nie uległy rozkładowi. Co więcej, okazało się, że wciąż są one biologicznie aktywne – ich procesy immunologiczne, metaboliczne i komórkowe pozostają nienaruszone. Tego typu przetrwania nie zaobserwowano wcześniej u żadnego znanego zwierzęcia na Ziemi. Warto wiedzieć: strzykwy to mistrzowie przetrwania Strzykwy (tzw. morskie ogórki) od milionów lat korzystają z drastycznych metod obronnych. Gdy zostają zaatakowane przez drapieżnika, wiele gatunków dokonuje zjawiska tzw. ewisceracji – dosłownie wyrzucają przez odbyt część swoich narządów wewnętrznych (np. płuca wodne czy fragmenty przewodu pokarmowego), aby zdezorientować lub nakarmić wroga. Gdy zagrożenie mija, strzykwa jest w stanie w pełni odtworzyć brakujące układy w przeciągu zaledwie kilku tygodni. Ogon, który buduje nowe ciało – Jeszcze nie wyhodowaliśmy nowej, kompletnej strzykwy, ale obserwujemy wzrost i zróżnicowanie komórek. I to dosłownie lata po usunięciu tej tkanki – wyjaśnia biogeochemiczka morska, dr Rachel Sipler. Badaczka tłumaczy, że chociaż wiemy doskonale, iż jaszczurka, która straci ogon, potrafi go zregenerować, jednak w przypadku strzykwy rozmawiamy o hipotetycznej sytuacji, w której to z odciętego ogona wyrasta nowa jaszczurka. Psolus fabricii słynie z tego, że w swoim naturalnym, dzikim środowisku bywa ofiarą własnej niezdarności. Zwierzęta te regularnie uszkadzają lub tracą swoje nóżki i czułki, co wymusiło na nich wyewoluowanie potężnych zdolności regeneracyjnych. Jak to działa? Analizy mikroskopowe wykazały, że tuż po chirurgicznym usunięciu tkanki komórki odpornościowe błyskawicznie ruszyły do akcji, pozbywając się struktur martwych i uszkodzonych. Następnie rozpoczął się żmudny proces naprawy. Z biegiem czasu tkanki zaczęły aktywnie pobierać rozpuszczone w wodzie substancje odżywcze, systematycznie rosnąc i samodzielnie przebudowując swoją strukturę. Po latach obserwacji odizolowane czułki potrafią nadal reagować na bodźce dotykowe, co świadczy o zadziwiającym zachowaniu w pełni sprawnej sieci neuronowej. Badacze zaznaczają, że jest to pierwszy znany przypadek eksplantatu tkankowego, który rośnie długoterminowo w naturalnym środowisku. Paradoks „brudnej” wody morskiej. Szukaliśmy w złym miejscu Aby uświadomić sobie wagę tego odkrycia, należy spojrzeć na nie z perspektywy inżynierii tkankowej. Naukowcy od wieków próbowali utrzymać funkcjonalność odizolowanych komórek zwierzęcych. Choć udało się stworzyć nieśmiertelne linie komórkowe (z komórek macierzystych), wymagają one wysoce sterylnych i niezwykle restrykcyjnie kontrolowanych środowisk. Utrzymanie złożonej struktury tkanki wraz ze zróżnicowanymi komórkami i systemem dostarczania składników odżywczych jest ekstremalnie trudne. Nawet w specjalistycznych, odżywczych roztworach laboratoryjnych tkanka zwierzęca przeżywa zazwyczaj zaledwie około 9 tygodni. Tymczasem amputowane nóżki strzykwy zdają się przebywać w swoim środowisku bez wyraźnego terminu ważności. – Naturalna woda morska to prawdopodobnie najbardziej zróżnicowane pod względem mikrobiologicznym i „najbardziej brudne” środowisko eksperymentalne, na jakie mogliśmy się zdecydować – podkreśla dr Sipler. Paradoksalnie to właśnie bogate w miliony bakterii i materię organiczną otoczenie stanowiło idealną pożywkę, wspierając procesy gojenia i rozrostu. Wyjątkowy gatunek, który redefiniuje życie Do tej pory jedyną kulturą tkankową, którą świat nauki uznał za zdolną do życia w „nieskończoność”, były próbki pobrane z zarodka kury. Nie wykazywały one jednak ani ułamka takich zdolności regeneracyjnych, jak te obserwowane u badanej strzykwy. Co istotne, ta niesamowita adaptacja nie jest uniwersalną cechą rzędu szkarłupni. Eksperymentując z innymi gatunkami strzykw morskich, zespół badawczy dowiódł, że ich eksplantaty obumierają po maksymalnie trzech i pół miesiąca. Wygląda na to, że Psolus fabricii posiada absolutnie wyjątkową, wręcz przełomową oporność, o której współczesna nauka nie miała pojęcia. – Fakt, że eksplantaty mogą się goić, reorganizować i przetrwać niezależnie w naturalnej wodzie morskiej, sugeruje istnienie zupełnie nowego modelu odporności biologicznej i regeneracji – podsumowuje Andrea Bodnar z Gloucester Marine Genomics Institute. Źródła: Science Advances, Laboratory of Ocean Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Maleńka, urocza ośmiornica odkryta u wybrzeży Galapagos. "Jest niebieska!"
Głębiny wokół Wysp Galapagos po raz kolejny udowodniły, że skrywają tajemnice nie z tego świata. Oceanografowie odkryli tam zupełnie nowy gatunek ośmiornicy – wyjątkowego na skalę światową błękitnego maluszka o wielkości piłeczki golfowej. Naukowcy musieli zastosować pionierską metodę badawczą, aby poznać sekrety tego delikatnego stworzenia bez użycia skalpela.
Eksploracja oceanicznych odmętów przypomina badanie obcej planety. Choć dysponujemy zaawansowaną technologią, dno mórz wciąż w ogromnym stopniu pozostaje dla nas białą plamą. Warto pamiętać o ich skali: gdyby połączyć wszystkie lądy na Ziemi, nadal nie zakryłyby one powierzchni samego Oceanu Spokojnego. W tym odizolowanym świecie naukowcy natknęli się na niezwykłe stworzenie, które zachwyciło ich nie tylko swoim ubarwieniem, uznawanym za najrzadszy kolor w naturze, ale i unikatową, ewolucyjną strategią na przetrwanie. Nowa ośmiorniczka wygląda wprost przesłodko. Żywy klejnot na krańcu świata Historia niezwykłego odkrycia miała swój początek w 2015 roku w pobliżu Wyspy Darwina – miejsca nazwanego na cześć angielskiego przyrodnika, którego wizyta na Galapagos pomogła sformułować teorię ewolucji. To tam bezzałogowy, zdalnie sterowany pojazd podwodny (ROV), obsługiwany przez zespół z Fundacji Karola Darwina, zarejestrował na głębokości niemal 1800 metrów (5900 stóp) fascynujący widok. Na ekranach monitorów pojawił się maleńki, błękitny głowonóg. – On jest malutki! Jest niebieski! – krzyczała z ekscytacji jedna z badaczek rejestrujących obraz. Oficjalny opis tego stworzenia oraz wyniki wieloletnich analiz strukturalnych ujrzały światło dzienne pod koniec maja 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma taksonomicznego „Zootaxa”. View oEmbed on the source website Skanowanie zamiast skalpela Jedyny schwytany okaz został bezpiecznie zakonserwowany i wysłany do Chicago, gdzie trafił w ręce dr Janet Voight, wybitnej ekspertki ds. ośmiornic i kuratorki w Muzeum Historii Naturalnej. Klasyczna procedura opisywania nowego gatunku w biologii wymaga rozcięcia ciała zwierzęcia w celu dokładnego zbadania jego narządów wewnętrznych, aparatu gębowego, dzioba oraz zębów. Ponieważ badacze dysponowali tylko jednym, bezcennym egzemplarzem, dr Voight kategorycznie odmówiła preparowania tkanki. Zamiast tego zespół laboratoryjny pod kierownictwem Stephanie Smith wykorzystał mikrotomografię komputerową (micro-CT). Wykonano tysiące precyzyjnych zdjęć rentgenowskich, które po scaleniu przez zaawansowany program komputerowy utworzyły trójwymiarowy model 3D ośmiornicy. Wirtualna rekonstrukcja pozwoliła badaczom bezinwazyjnie zajrzeć pod skórę zwierzęcia i precyzyjnie przeanalizować przekrój poprzeczny jej wnętrza – w tym gruczoł trawienny, żołądek oraz jajnik, co potwierdziło, że odnaleziony osobnik to samica. Czym wyróżnia się nowy gatunek ośmiornicy? Nowy gatunek otrzymał oficjalną nazwę Microeledone galapagensis. Okazał się on najmniejszym przedstawicielem rodziny Megaleledonidae, której członkowie zazwyczaj osiągają znacznie większe rozmiary i zamieszkują lodowate wody Oceanu Południowego wokół Antarktydy. Co zaskakujące, najbliższy znany głowonóg o zbliżonej budowie morfologicznej żyje u wybrzeży Urugwaju – po zupełnie drugiej stronie Ameryki Południowej, w całkowicie innym oceanie. Microeledone galapagensis wyróżnia się krótkimi, krępymi ramionami zaopatrzonymi w tylko jeden rząd przyssawek oraz gładką skórą na grzbiecie. Najbardziej frapujące okazało się jednak jej ubarwienie. Podczas gdy wierzchnia część ciała ośmiornicy jest jasnoniebieska, jej spód ma głęboki, ciemnopurpurowy odcień. Czemu ośmiornica ma taki niezwykły kolor? To genialny mechanizm Zdaniem dr Voight ten dwukolorowy schemat to genialny mechanizm obronny. W mrocznych głębinach oceanu wiele organizmów, stanowiących pokarm dla ośmiornic, świeci w ciemności. Gdyby maleńka ośmiornica schwytała świecącą ofiarę, jej blask mógłby przeświecić przez jej własne, jasne ciało i zwabić większe drapieżniki. Aby tego uniknąć, polująca Microeledone galapagensis naciąga swoją ciemną, purpurową błonę ramieniową nad zdobyczą, działając jak żywy ekran blokujący światło i gwarantując sobie pełne bezpieczeństwo. Odkrycia nowych gatunków w głębinach morskich nie są rzadkością. Dr Voight wspomina, że poprzedni nowy gatunek ośmiornicy opisywała w 2023 roku u wybrzeży Kostaryki. Pokazuje to, jak niewiele wiemy o ekosystemach leżących na dnie basenów oceanicznych i jak wiele tajemnic wciąż czeka na odkrycie. Wygląda na to, że pomogą nam w tym nowoczesne technologie. Źródła: Zootaxa, Time Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Martwa małpa ubrana w pióra strusia. Poznaj niezwykłe sekrety szamanów zza oceanu
Pojedyncze znalezisko rzadko zmienia całe postrzeganie dawnych kultur, ale zagadkowa mumia z Ameryki Południowej właśnie tego dokonała. Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Bernardo Urbaniego po raz pierwszy przebadał wyjątkową mumię wyjca czarno-złotego. Zwierzę, przyozdobione w misterny strój z piór egzotycznych ptaków, okazało się bezcennym kluczem do zrozumienia mistycznych, szamańskich rytuałów sprzed stuleci. Ale nie wszyscy mogą być gotowi je poznać.
Kiedy myślimy o mumiach, nasza wyobraźnia natychmiast wędruje ku spalonej słońcem dolinie Nilu lub jałowym, skrajnie suchym krańcom chilijskiej pustyni Atakama. Środowisko rzadko pozwala na przetrwanie tkanek miękkich w wilgotnym i ciepłym klimacie, przez co starożytne szczątki organiczne z takich rejonów uważa się za absolutne anomalie. Odkryta na nowo w europejskich magazynach muzealnych mumia z subtropikalnego regionu Gran Chaco (znajdującego się na pograniczu Argentyny, Boliwii i Paragwaju) jest imponująca nie tylko przez swoją walkę z mechanizmami rozkładu, ale przede wszystkim pozwala inaczej spojrzeć na świat rdzennych wierzeń zza oceanu – a w nim granica między człowiekiem a zwierzęciem niemal całkowicie się zaciera. Żeby go jednak zrozumieć, należy porzucić na chwilę optykę mieszkańca Starego Kontynentu. Zrobione? To wejdźmy do krainy czarów. Zagadkowy podarunek z subtropikalnego lasu Historia tego niezwykłego artefaktu w Europie rozpoczęła się pod koniec XIX wieku. Dokładnie 28 maja 1892 roku tajemniczy darczyńca, zapisany w dokumentach jako Th. Lamp, przekazał nietypowy obiekt do Muzeum Etnograficznego w Kilonii. W 1995 roku zbiory te przejęło Muzeum Archeologiczne na zamku Gottorf w Niemczech. Przez ponad stulecie uważano, że to współczesne dzieło rzemiosła ludowego – ciekawostka przywieziona statkiem z Montevideo w Urugwaju. Ówczesna nota katalogowa opisywała znalezisko jako „wyjca z Gran Chaco w Argentynie, owiniętego w kobiecą szatę wykonaną z piór nandu”. Obiekt pozostawał kompletnie niezbadany aż do teraz. Dr Bernardo Urbani wraz z zespołem postanowił zastosować pełen wachlarz nowoczesnych metod badawczych: od analiz genetycznych i fenotypowych, przez badania izotopowe, aż po datowanie radiowęglowe. Wyniki przyniosły sensację. Okazało się, że zwierzę nie jest współczesną pamiątką turystyczną, lecz okazem historycznym. Małpa zmarła między 1475 a 1644 rokiem, czyli na przełomie epoki prekolumbijskiej i wczesnokolonialnej. Co więcej, to jedna z zaledwie dwóch znanych nauce mumii naczelnych pochodzących z Ameryki Południowej i jedyna w europejskich kolekcjach, która wywodzi się z lasu subtropikalnego. Zwierzę – młody samiec wyjca czarno-złotego (Alouatta caraya) – zostało poddane celowej i precyzyjnej taksydermii. Jego ciało wysuszono i wypchano materiałem przypominającym drewnianą słomę. Wykonawca celowo usunął oczy zwierzęcia (co ułatwiało pozbycie się psujących się tkanek miękkich), nienaturalnie poszerzył jego nozdrza oraz pozostawił szeroko otwarty pysk, aby wyeksponować ostre zęby. Strój godny międzywymiarowego przewodnika Badaczy najbardziej zaciekawił strój wyjca. Zwierzę zostało ubrane w białą, bawełnianą szarfę, do której skrupulatnie przymocowano pióra nandu (dużego, nielotnego ptaka nazywanego strusiem południowoamerykańskim). Druga szarfa została utkana z wełnianych nici, a wokół szyi małpy (pierwotnie tuż pod pachami) owinięto kołnierz wykonany z białych piór bociana lub czapli zamieszkującej region Gran Chaco. Eksperci z zakresu etnoprymatologii dostrzegli uderzające podobieństwo do ceremonialnych strojów, jakie nosili szamani z ludu Ishir zamieszkujący te same terytoria. Szata nie była przypadkowym materiałem – stanowiła precyzyjnie odwzorowany kostium rytualny. Wszystko wskazuje na to, że zwierzę zostało upolowane lub przez krótki czas było hodowane przy ludzkich domostwach, a po śmierci z zmumifikowane w ściśle określonym celu religijnym. Śledząc drogę handlową, dr Urbani wskazuje, że pojawienie się tego obiektu w Europie pod koniec XIX wieku odzwierciedla ówczesny niezwykle intensywny, kolonialny przepływ dóbr etnograficznych z rejonu rzeki Río de la Plata do prywatnych i publicznych kolekcji na Starym Kontynencie. Święte wyjce, czyli łącznicy z deszczem i duszami chorych Dlaczego akurat wyjec dostąpił tak ceremonialnego pochówku? Odpowiedź kryje się w bogatej mitologii rdzennych mieszkańców dorzecza Parany. Choć do naszych czasów nie przetrwały bezpośrednie zapiski wyjaśniające sam proces mumifikacji zwierząt w tym regionie, to wierzenia okolicznych plemion doskonale tłumaczą metafizyczny status tych naczelnych. Dla ludu Qom (Toba) granica między ludźmi a zwierzętami była płynna – wierzono, że człowiek może bez przeszkód przekształcić się w małpę. Żyjący w wioskach szamani traktowali wyjce jako domowe zwierzęta wierząc, że dzięki nim zyskują magiczną opiekę przypisywaną dla całego gatunku. Umożliwiało im to rozmawianie z siłami natury: wiatrem, deszczem, chmurami oraz błyskawicami. Maski wykonane ze skóry tych naczelnych były kluczowym elementem rytuałów uzdrawiania. Wyjce to ludzie przemienieni za karę? Z kolei w kosmogonii ludu Guaraní wyjce były uważane za istoty ludzkie, które zostały przemienione w zwierzęta za karę, za złamanie zasad moralnych. Istniał mit mówiący, że małpy wspinające się na najwyższe korony drzew mogły odzyskać ludzką postać, zanim słońce skurczyło je i poparzyło. Co niezwykle istotne, charakterystyczny, basowy i donośny ryk tych zwierząt, niosący się po puszczy na odległość wielu kilometrów (w języku guarani nazywany karaja oporai), był uznawany za święty śpiew modlitewny. Rdzenni mieszkańcy wierzyli, że te potężne dźwięki mają moc uzdrawiania chorych oraz ochrony nowo narodzonych dzieci. Dlaczego mumia jest tak specyficzna? Miała wielką moc Złożenie tych wszystkich elementów w całość nie pozostawia złudzeń – spowity w pióra nandu i czapli wyjec pełnił funkcję szamańskiego łącznika między światem ziemskim a duchowym. – Pionierskie badanie pokazuje, że archeoprymatologia to niezwykle żyzna i obiecująca dyscyplina, która w najbliższych latach przyniesie kolejne, zdumiewające odkrycia – podsumowuje dr Urbani. Kto wie, ile jeszcze ich czeka w zakurzonych gablotach światowych muzeów? Źródło: Archaeological and Anthropological Sciences Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dla swoich młodych zrobiłyby wszystko. 5 najbardziej heroicznych matek w świecie zwierząt
Dla większości z nas symbolem macierzyństwa u zwierząt jest niedźwiedzica broniąca młodych lub ptak niestrudzenie karmiący pisklęta. Jednak natura potrafi być o wiele bardziej zaskakująca. W ciemnych wodach oceanów, głęboko w glebie i tropikalnych lasach żyją samice, dla których opieka nad potomstwem oznacza rezygnację z jedzenia na lata, ukrywanie dzieci we wnętrzu własnego ciała, a nawet… oddanie się na pożarcie.
Spis treści: Ryby pielęgnicowate: u mamy w pysku najbezpieczniej Skorek pospolity: mama z obsesją sprzątania Ośmiornica głębinowa: 4,5 roku matki bez jedzenia Boulengerula taitana: matka, która karmi własną skórą Norosz ziemny: ostateczne matczyne poświęcenie Gdy myślimy o macierzyństwie w świecie przyrody, często ulegamy antropomorfizacji, widząc zachowania zwierząt przez pryzmat ludzkich emocji. Ale ewolucja nie zna sentymentów – zna jedynie skuteczność. Aby gatunki mogły przetrwać, natura wykształciła mechanizmy tak zdumiewające, że graniczą z horrorem lub heroizmem. Oto pięć niezwykłych zachowań i strategii samic, które dla swojego potomstwa zrobiłyby absolutnie wszystko. Ryby pielęgnicowate: u mamy w pysku najbezpieczniej Ryby powszechnie uchodzą za pozbawione instynktów opiekuńczych, jednak afrykańskie i amerykańskie pielęgnicowate całkowicie przeczą temu stereotypowi. Samice wielu gatunków z jezior Malawi i Tanganika noszą swoje jaja i młode w pysku (stąd ich polskie nazwy: pyszczaki lub gębacze). Po złożeniu jaj matka zbiera je do pyska i nosi tam przez kilka tygodni, całkowicie rezygnując w tym czasie z jedzenia. Opieka nie kończy się po wykluciu. Gdy małe rybki wyczują niebezpieczeństwo, błyskawicznie wracają do jej pyszczka, traktując go jak bezpieczny schron. U innej pielęgnicy z Ameryki Południowej – paletki (dyskowca) – skóra samicy w okresie odchowu młodych zaczyna produkować gęsty, bogaty w białka i przeciwciała śluz. Młode zjadają go z ciała mamy, co jest strategią równie skuteczną, jak karmienie mlekiem wśród ssaków. Skorek pospolity: mama z obsesją sprzątania Skorek pospolity (Forficula auricularia) przez wielu jest niesłusznie uważany za domowego i ogrodowego szkodnika. Samica skorka to jedna z najbardziej czułych matek w świecie owadów. Jesienią buduje podziemną norkę, w której składa kilkadziesiąt jaj, a następnie spędza z nimi całą zimę. Jej najważniejszym zajęciem jest nieustanne sprzątanie. Bez przerwy, dzień i noc, wylizuje każde jajo z osobna. Nie chodzi tu jednak o estetykę, ale o walkę z niewidzialnym wrogiem – zarodnikami pleśni i grzybów. Bez tej drobiazgowej pielęgnacji mogłaby stracić całe potomstwo. Po wykluciu się larw, matka karmi je i zaciekle broni przed drapieżnikami aż do momentu, gdy przejdą pierwszą wylinkę i są gotowe do samodzielnego życia. Ośmiornica głębinowa: 4,5 roku matki bez jedzenia W ciemnych wodach Pacyfiku, na głębokości kilku tysięcy metrów, jedna ze zwierzęcych matek bije rekordy w opiece. Samica ośmiornicy z gatunku Graneledone boreopacifica wykazała się najdłuższą udokumentowaną opieką nad potomstwem na Ziemi. Naukowcy za pomocą podwodnych robotów obserwowali samicę, która strzegła swoich jaj nieprzerwanie przez 53 miesiące – czyli niemal cztery i pół roku! Przez cały ten długi okres matka nie opuściła lęgu ani na krok. Nie polowała i nie jadła, a jej jedynym zajęciem było delikatne omiatanie jaj czułkami w celu zapewnienia im tlenu oraz ochrona przed wygłodniałymi krabami. Gdy w pełni rozwinięte, miniaturowe ośmiorniczki w końcu opuściły osłonki, skrajnie wycieńczona samica, której organizm dosłownie strawił sam siebie, zmarła. Jej heroiczną opiekę można obejrzeć na poniższym filmie: View oEmbed on the source website Boulengerula taitana: matka, która karmi własną skórą To niezwykłe, beznogie płazy przypominające gigantyczne dżdżownice, zamieszkujące wilgotne gleby Afryki. Ich strategia wychowawcza to – na ludzką miarę – heroizm. W okresie rozrodczym w organizmie samicy zachodzi gwałtowna transformacja: jej skóra staje się niezwykle gruba, pęcznieje i wypełnia się pożywnymi tłuszczami oraz białkami. Gdy młode przychodzą na świat, rodzą się ze specjalnymi, szerokimi zębami, które służą do jednego celu: obdarcia matki ze skóry. Przez kolejne tygodnie potomstwo stopniowo zjada jej wierzchnią warstwę. Co zdumiewające, samica nie odnosi przy tym trwałych obrażeń – jej naskórek regeneruje się co kilkadziesiąt godzin, pozwalając na cykliczne uczty dla młodych. Norosz ziemny: ostateczne matczyne poświęcenie Większość pająków kojarzy nam się ze sprytnym drapieżnictwem, jednak w rodzinie lejkowcowatych to macierzyństwo osiąga wyżyny. Samica norosza ziemnego (Coelotes terrestris) po wykluciu się małych pajączków początkowo opiekuje się nimi w tradycyjny sposób: poluje dla nich i zwraca nadtrawiony pokarm, a także składa specjalne, niezapłodnione jaja pełniące funkcję „racji żywnościowych”. Jednak gdy pożywienia jest mało, w ciele matki uruchamia się program autodestrukcji. Jej narządy wewnętrzne ulegają upłynnieniu, zamieniając się w bogatą w kalorie zawiesinę. Wtedy matka wysyła młodym sygnał wibracyjny, zapraszając je do konsumpcji… samej siebie. Pajączki zjadają swoją matkę, by zyskać energię niezbędną do opuszczenia gniazda. W biologii takie zjawisko nazwano matrofagią. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Armia supermrówek dosłownie pożera nasz internet. Śródziemnomorski szkodnik opanowuje Europę Środkową
Raporty upublicznione pod koniec maja 2026 roku pokazują bezprecedensową ekspansję agresywnej mrówki Tapinoma magnum. Ten niewielki owad z rejonu Morza Śródziemnego buduje gigantyczne superkolonie, które niszczą miejską infrastrukturę, paraliżują sieć internetową i bez problemu wytrzymują siarczyste mrozy Europy Środkowej.
Przez lata uważaliśmy, że chłodniejszy klimat naszej części świata stanowi naturalną, skuteczną barierę przed egzotycznymi szkodnikami. Globalny handel roślinami oraz zmiany klimatyczne udowodniły nam jednak, że nasze poczucie bezpieczeństwa było złudne – pojawienie się nowego, niezwykle odpornego agresora w niemieckich miastach pokazuje nam, jak krusi jesteśmy w starciu z bezwzględną siłą natury. Służby miejskie i naukowcy jednoczą siły w specjalnych projektach badawczych. Przyznają jednak, że stoimy w obliczu przeciwnika, którego całkowita eliminacja tradycyjnymi metodami jest niemal niemożliwa. Wielka inwazja północy. Mrówki zjadają Internet Tapinoma magnum (duża mrówka gruczołowa) trafiła do Niemiec w 2009 roku. Początkowo zasiedlała cieplejsze regiony na południu (Badenię-Wirtembergię, Nadrenię-Palatynat, Hesję), jednak szybko dotarła do Kolonii i Hanoweru. Dane z maja 2026 roku potwierdzają jej obecność na dalekiej północy kraju – w Szlezwiku-Holsztynie wykryto ogniska w Wedel (2024 r.) oraz Wulfsdorf (2025 r.). Owad skolonizował też Belgię i Holandię. Szkody przestały być problemem wyłącznie ogrodowym. W graniczącym z Francją mieście Kehl mrówki wniknęły do podziemnych szaf instalacyjnych, niszcząc kable i wywołując przerwy w dostawie prądu oraz internetu. Wiceminister ochrony środowiska Badenii-Wirtembergii, Andre Baumann, wprost nazywa owada groźnym szkodnikiem, choć gatunek nie trafił jeszcze na unijną listę gatunków inwazyjnych. Owady te nie przenoszą chorób, ale są niezwykle agresywne i kąśliwe, a ich masowe ataki mogą wywoływać u ludzi silne alergie. Anatomia superkolonii o zapachu zjełczałego masła Mrówka osiąga sukces przez swoją wyjątkową strukturę społeczną. Owady te tworzą monstrualne superkolonie zajmujące setki metrów, w których żyją setki królowych i ponad 20 milionów robotnic. – Nie będziemy w stanie ich wyeliminować – ostrzega Manfred Verhaagh z Muzeum Historii Naturalnej w Karlsruhe. Chociaż Tapinoma magnum przypomina rodzime, czarne mrówki, wyróżniają ją cztery cechy: polimorfizm – robotnice w jednej kolonii mają wyraźnie zróżnicowaną wielkość, autostrady – zamiast wąskich ścieżek owady tworzą szerokie, wielopasmowe trasy transportowe, kopce – ich obecność zdradzają gęste skupiska ziemnych kopczyków w szczelinach chodników, intensywny zapach – w obliczu zagrożenia robotnice wydzielają woń acetonu lub zjełczałego masła. Gatunek ten jest bezwzględny dla konkurencji. W południowej Francji i na Korsyce całkowicie niszczy gniazda mrówek argentyńskich, przejmując wcześniej 100% ich źródeł pokarmu. Eliminując jednego intruza, zajmuje jego miejsce i generuje jeszcze większe szkody. Super-odporność. Dlaczego nawet chemia z Niemiec nie działa? Tapinoma magnum doskonale radzi sobie z suszą i okresowym zalewaniem. Szokiem dla entomologów jest jednak jej zdumiewająca mrozoodporność. Kolonie bez uszczerbku przetrwały 14 dni mrozów ze średnią temperaturą −6,6°C i spadkami aż do −15 stopni. Sklepowa chemia owadobójcza nie działa. Zdesperowani mieszkańcy Korsyki zalewają gniazda benzyną lub alkoholem i podpalają je, co trzeba powtarzać tygodniami. Niemieckie samorządy testują z kolei aplikowanie pod ziemię wrzącej wody pod wysokim ciśnieniem. Mrówki są groźne dla roślin i… zjadają psy Pozostawione bez kontroli mrówki niszczą plantacje cytrusów i drzew oliwnych. Odnotowano również ataki na zwierzęta domowe (w tym uśmiercanie mniejszych psów) oraz masowe wędrówki do wnętrz budynków po cukier. Skala problemu bywa tak przytłaczająca, że według opowieści niektórzy zdesperowani właściciele sprzedają domy za bezcen i wyprowadzają się z zajętych przez owady rejonów. Jak możemy się bronić w Polsce? Główną drogą migracji owadów (w tym potencjalnie do Polski) jest handel roślinami i transport ziemi. Eksperci apelują do miłośników ogrodnictwa o bezwzględną profilaktykę: przed posadzeniem nowej rośliny należy dokładnie skontrolować bryłę korzeniową po wyjęciu z doniczki. W przypadku podejrzanego znaleziska nie wolno samodzielnie walczyć z intruzami silną chemią – należy natychmiast skontaktować się z lokalnymi służbami sanitarnymi. W przypadku Tapinoma magnum trzeba bardzo, bardzo uważać, bo odpowiedzialność za nasze wspólne środowisko jest ogromna. Źródła: t-online.de, diesachsen.de, polskiobserwator.de, antinvasion.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy owady czują ból? To drastyczne badanie na świerszczach zmusza nas do zmiany myślenia
Przez stulecia traktowaliśmy owady jak bezduszne, zautomatyzowane organizmy-roboty. Dla większości ludzi świerszcz czy mucha to bezduszny kokon, który bez skrupułów można wyeliminować sprayem, nie zastanawiając się, czy w ogóle cokolwiek odczuwa. Jednak badania opublikowane w „Proceedings of Royal Society B” udowadniają, że te małe istoty, które zabijamy miliardami, doświadczają prawdziwego bólu.
Zespół entomologów z University of Sydney w Australii, pod kierownictwem prof. Thomasa White’a, zbadał wrażliwość na ból świerszczy domowych (Acheta domesticus). Wybór obiektu badań nie był przypadkowy – te owady są obecnie masowo hodowane na całym świecie, stanowiąc popularne źródło białka dla ludzi, karmę dla zwierząt egzotycznych oraz obiekt tysięcy eksperymentów laboratoryjnych. Szacuje się, że rocznie na świecie hoduje się i zabija około 400 miliardów świerszczy – w końcu nic nie czują. Czy aby na pewno? Świerszcze pod lupą. Czy czują ból? Badacze przeprowadzili kontrolowany eksperyment na grupie 80 dorosłych owadów. Każdemu z nich, po delikatnym unieruchomieniu, zaserwowano trzy warianty bodźców: Kontakt z gorącą sondą (o temperaturze ok. 65°C) przyłożoną do jednego z czułków na pięć sekund. Kontakt z zimną sondą (grupa kontrolna). Brak kontaktu z jakimkolwiek narzędziem. Najważniejsze działo się jednak później. Naukowcy filmowali zachowanie owadów przez 10 minut. Obserwatorzy, którzy nie wiedzieli, któremu owadowi zaaplikowano dany bodziec, analizowali nagrania pod kątem tzw. elastycznej samoobrony. Owady wykazują oznaki odczuwania Okazało się, że świerszcze poddane działaniu gorąca zachowywały się zupełnie inaczej niż pozostałe grupy. Zamiast chaotycznego poruszania się, wykazywały bardzo konkretne, intencjonalne działanie: z niemal dwukrotnie większą częstotliwością pielęgnowały „ranny” czułek, poświęcając na to cztery razy więcej czasu niż w grupach kontrolnych. To zachowanie – przypominające psa liżącego skaleczoną łapę – jest przez biologów interpretowane jako wyraz odczuwania nieprzyjemnego bodźca. Świerszcze nie tylko zareagowały na ciepło, ale skupiły swoją uwagę na miejscu, które ucierpiało. A to jest wyraźną oznaką złożonej reakcji neurologicznej, a nie tylko bezmyślnego odruchu. Dlaczego należy się tym przejmować? Nauka o bólu u zwierząt od lat zmaga się z ogromną barierą: ból jest doświadczeniem subiektywnym. Nie możemy zapytać świerszcza, jak bardzo go boli. Musimy polegać na behawiorystyce. Wcześniejsze badania wykazały, że podobne zachowania przejawiają już inne bezkręgowce: ośmiornice, kraby, karaluchy czy komary. Dlaczego inaczej miałoby być ze świerszczami? – Owady są małe, nie krzyczą, nie krwawią na czerwono, więc zabijamy je bez mrugnięcia okiem – mówi prof. Lars Chittka, wybitny biolog behawioralny z Queen Mary University of London. Badanie z Sydney to sygnał, że być może czas na rewizję naszej etyki. Jak najszybciej powinniśmy zmienić nasze podejście Prof. Kate Umbers, zoolożka z Western Sydney University, ma nadzieję, że wyniki badań zainspirują ludzi do wykrzesania z siebie odrobiny empatii. Nie chodzi o to, by całkowicie zaprzestać hodowli, ale by traktować te stworzenia z większym szacunkiem, minimalizując cierpienie w procesie hodowli, transportu i eksperymentów. Za każdym razem, gdy sięgamy po spray na owady lub bezrefleksyjnie zgniatamy szkodnika, warto pamiętać, że pod chitynowym pancerzykiem może kryć się istota, która w pewnym, prymitywnym sensie, potrafi czuć, że dzieje się jej krzywda. Warto brać za to odpowiedzialność. Źródło: Proceedings of Royal Society B Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grób tego psa otoczony był kultem przez stulecia. Jego kości zdradziły jeszcze inną tajemnicę
W Australii archeolodzy natrafili na niezwykły pochówek. W grobie psa dingo znaleziono dary w postaci muszli, które składano nawet kilkaset lat po śmierci czworonoga. O bliskiej relacji ludzi ze zwierzęciem świadczą też niezwykłe ślady na jego kościach.
Dingo, w języku rdzennej ludności Barkindji nazywany garli, zajmuje w tej kulturze miejsce szczególne. Choć w Europie dingo często postrzega się jako „dzikie psy”, w dawnej Australii były one istotami, które żyły obok ludzi jako członkowie wspólnoty. Te czworonogi z wyglądu są bardzo podobne do psów domowych. Ich sierść koloru brązowego lub żółtawego jest krótka. Ważą około 20 kg. Trwa dyskusja, kiedy pojawiły się w Australii. Z nowych analiz wynika, że już ponad 3300 lat temu. Badania dowodzą, że dingo nie były zwierzętami tolerowanymi w pobliżu obozowisk, ale relacja z ludźmi była od wieków bardzo bliska. Świadczy o tym również nowe znalezisko. Pies na drodze Odkrycia dokonano w zachodniej części stanu Nowa Południowa Walia. Szczątki znajdowały się w wykopie szykowanym na potrzeby budowy drogi na terenie Parku Narodowego Kinchega, w pobliżu jezior Menindee nad rzeką Baaka (Darling). Zlokalizował je członek lokalnej starszyzny. Świadectwo czułości zapisane w kościach Szczegółowa analiza szkieletu psa nazwanego przez badaczy Garli ujawniła poruszającą historię empatii. Zwierzę dożyło zaawansowanego wieku (4–7 lat), mimo że w ciągu życia odniosło poważne obrażenia: miało połamane żebra i nogę, co mogło być wynikiem kopnięcia przez kangura. Fakt, że kości te zrosły się i zagoiły, świadczy o tym, że ludzie musieli opiekować się rannym zwierzęciem. Dostarczali mu pożywienia i chronili je, gdy nie było w stanie samo polować. Dodatkowo jego zęby były mocno starte, co sugeruje długie życie u boku człowieka i spożywanie pokarmów dostarczanych przez opiekunów. Dzięki datowaniu radiowęglowemu ustalono, że dingo został pochowany między 963 a 916 lat temu. Rytuał karmienia przodka Garli po śmierci nie został po prostu zakopany lub porzucony. Jego zwłoki złożono z szacunkiem w specjalnie przygotowanym kopcu wykonanym z licznych muszli. Przez kolejne stulecia lokalna społeczność dodawała do grobu muszle małży rzecznych. Zdaniem współcześnie żyjącej w okolicy rdzennej ludności, są to świadectwa honorowania dingo jako przodka. Praktyka ta była podtrzymywana przez wiele pokoleń, co pokazuje, że więź ze zwierzęciem nie skończyła się wraz z jego zgonem. Tradycja, która przetrwała wieki Najnowsze badania potwierdzają to, co lud Barkindji przekazywał w swoich tradycjach ustnych od tysiącleci: dingo były kochane i cenione. – Wiemy, że dingo były oswajane i żyły u boku ludzi jako część społeczności. Ta analiza szczegółowo ukazuje głębię tej relacji – powiedział główny autor badania i specjalista ds. dingo, dr Loukas Koungoulos z Uniwersytetu Australii Zachodniej. Podczas wykopalisk archeolodzy z Uniwersytetu w Sydney ściśle współpracowali z Radą Starszych z Menindee – pobliskiej miejscowości. Po zakończeniu analiz, zgodnie z tradycją, szczątki dingo ponownie zakopano w czasie uroczystego obrzędu. Źródło: Australian Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.