National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-11T12:51:29.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Prawie połowa wilków we Włoszech to krzyżówki z psami. To zagrożenie dla gatunku w całej Europie
items: Psotniki często pozostają niezauważone. Ich obecność jest jednak istotna dla środowiska, ale bywa szkodliwa dla ludzi
items: Guniak pojawia się wraz z nadejściem lata. Jego wieczorne loty stanowią nieodłączny element czerwcowego krajobrazu
items: „Sprawiedliwość owiec” to nie tylko filmowa fantazja? Naukowcy potwierdzają ich niezwykłe zdolności
items: Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
items: Dziobak jest jeszcze dziwniejszy, niż sądziliśmy. Oprócz dzioba ma też inne cechy ptaków
items: Dlaczego twój kot nie chce jeść? Wcale nie jest wybredny – naukowcy rozwiązali zagadkę
items: 18 tysięcy kilometrów na „jednym baku”. Ten mały ptak doskonale radzi sobie bez jedzenia nad Saharą
items: Kukułki jednak nie przynoszą jaj do gniazd innych ptaków? Ornitolodzy obalają długoletni mit
items: Szaleństwo matki ośmiornicy. Samice popadają w szał autodestrukcji po złożeniu jaj
items: „Gra o tron” w świecie gryzoni. Naukowcy zaobserwowali pierwszą w historii demokratyczną sukcesję u golców
items: Niezwykłe krzyżówki w świecie zwierząt. 18 gatunków, w których istnienie trudno uwierzyć
items: Największy wąż świata bez trudu połykał krokodyle. Miał 15 metrów długości i ważył tonę
items: Wielka zagadka paleontologii rozwiązana: przodek człowieka jednak znosił jaja
items: Twój pies skubie trawę? Naukowcy obalają popularny mit: to nie ma nic wspólnego z jego żołądkiem
items: Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
items: Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
items: Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
items: Kolibry i pszczoły też spożywają alkohol. Krążą wśród nas pijane zapylacze?
items: Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
items: Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
items: Skąd tak właściwie ryby biorą się w odizolowanych jeziorach i stawach? Przynoszą je... ptaki
items: Odkryto sekretną broń do walki ze zmianami klimatu: bobry. Musimy je uratować
items: Dlaczego źrenice zwierząt mają tak różne kształty? Poznaj fascynujące przystosowania
items: Molinezja meksykańska od 100 tys. lat tworzy własne kopie. Naukowcy właśnie poznali jej sekret

Prawie połowa wilków we Włoszech to krzyżówki z psami. To zagrożenie dla gatunku w całej Europie
type: item
date: 2026-05-12T08:00:57.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gatunki
subject: psy
subject: wilki
subject: zwierzęta
description: Czy prawdziwych wilków już nie ma? Najnowsze badania genetyczne rysują przyszłość drapieżników w słonecznej Italii w czarnych barwach. Okazuje się, że aż 47 proc. badanych wilków we Włoszech to hybrydy z psami. Zjawisko to, napędzane przez urbanizację i rozpad struktur stadnych, grozi tzw. genetycznym potopem, który może nieodwracalnie wymazać wilka apenińskiego z ekosystemu Europy.
encoded: Historia zatoczyła przewrotne koło. Tysiące lat po tym, jak pierwotne wilki zaczęły u boku naszych przodków ewoluować w psy, współczesna nauka dokumentuje proces odwrotny – genetyczną inwazję czworonogów domowych na ich dzikich kuzynów. Choć Włochy szczycą się jedną z największych populacji wilka szarego (Canis lupus) na kontynencie, ich czystość gatunkowa stoi pod ogromnym znakiem zapytania. Czy wilki apenińskie (to włoski podgatunek wilka szarego) to jeszcze wilki? Szokujące wyniki testów DNA Biolożka Rita Lorenzini, dyrektorka Instytutu Zooprofilaktycznego Lacjum i Toskanii, przeprowadziła wraz z zespołem szeroko zakrojone badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie „Biological Conservation”. Naukowcy przeanalizowali materiał genetyczny pobrany od 748 wilków znalezionych martwych w latach 2020–2024 oraz archiwalne próbki z lat 90. Wyniki są jednoznaczne: 47% osobników posiadało geny psów domowych. Co gorsza, badania wykazały, że hybrydyzacja nie jest tylko echem przeszłości – proces ten wciąż aktywnie zachodzi, zwłaszcza w środkowych i południowych regionach kraju. Ile wilków żyje we Włoszech? Warto wspomnieć, że na półwyspie Apenińskim żyje około 3300 wilków szarych, co stanowi znaczną część europejskiej populacji – ta do 2022 roku wynosiła co najmniej 21 500 osobników. W Polsce – dla porównania – żyje jeszcze więcej drapieżników – już nawet 5000 wilków, a od 2000 r. populacja wzrosła ponad 4,5-krotnie. W naszym kraju wilki nadal są pod ścisłą ochroną. Leśny mezalians między psem a wilkiem W zdrowym, stabilnym stadzie wilki postrzegają psy jako konkurencję do pokarmu lub po prostu jako zdobycz. Dlaczego więc dochodzi do krzyżowania? Gdy struktura stada zostaje zniszczona (np. przez kłusownictwo), samotna samica wilka, nie mogąc znaleźć partnera własnego gatunku, może zaakceptować bliskość wolno żyjącego psa. Dodatkowo dzika przyroda we Włoszech coraz częściej sąsiaduje z osiedlami ludzkimi, co zmusza drapieżniki do kontaktu z psami domowymi i zdziczałymi.…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-11T143556.259-491780a.jpg
width: 2700
height: 1800

Psotniki często pozostają niezauważone. Ich obecność jest jednak istotna dla środowiska, ale bywa szkodliwa dla ludzi
type: item
date: 2026-05-09T10:58:52.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: owady
subject: pasożyty
subject: zwierzęta
description: Psotniki – drobne, często niewidoczne gołym okiem owady – mają długą historię ewolucyjną, sięgającą co najmniej permu. Przetrwały drastyczne zmiany klimatyczne i żyją w niemal każdym zakątku globu, jednak obecnie, w holocenie, muszą mierzyć się z presją środowiskową, związaną z działalnością człowieka. Jak wyglądają psotniki? Gdzie występują? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Systematyka psotników Anatomia psotników Cykl rozwoju Rola psotników w naturze Gatunki synantropijne, czyli nieproszeni współlokatorzy Psotniki (Psocodea) to grupa owadów, która w powszechnej świadomości funkcjonuje pod wieloma, często mylnymi nazwami, takimi jak gryzki, wszy książkowe czy wszy korowe. Określenia te wyraźnie sugerują pasożytnictwo, jednak należy podkreślić, że psotniki odgrywają kluczową rolę w ekosystemach leśnych, choć w środowiskach zurbanizowanych stanowią istotne wyzwanie. Na całym świecie występuje kilka tysięcy (od 4000 do 6000) poznanych gatunków tych owadów, jednak niektórzy badacze są zdania, że ich rzeczywista liczba może sięgać 11000. Systematyka psotników Klasyfikacja psotników przeszła w ostatnich latach znaczącą rewolucję. Tradycyjnie uznawano je za oddzielny rząd Psocoptera. Współczesne badania filogenetyczne, oparte na analizach molekularnych, wykazały jednak, że są one głęboko spokrewnione z pasożytniczymi wszami (Phthiraptera). W następstwie tego odkrycia, obie grupy zostały połączone w jeden rząd – Psocodea. To pokrewieństwo rzuca nowe światło na ewolucję pasożytnictwa u owadów. Przypuszcza się, że współczesne wszy wyewoluowały z komensalnych psotników, które pierwotnie zamieszkiwały gniazda ptaków i ssaków, żywiąc się resztkami organicznymi – złuszczonym naskórkiem czy fragmentami piór, nie wyrządzając przy tym krzywdy gospodarzom. Obecnie rząd Psocodea dzieli się na trzy główne podrzędy, które różnią się między sobą cechami morfologicznymi, takimi jak liczba segmentów w czułkach: Trogiomorpha, Troctomorpha, Psocomorpha. Anatomia psotników Psotniki to niewielkie owady, osiągające długość od 0,7 mm do 1 cm. Ich ciało jest zazwyczaj miękkie, o barwie od przezroczystej i białej, przez żółtawą, aż po ciemnobrązową lub czarną. Sylwetka psotnika jest często lekko spłaszczona, co ułatwia mu poruszanie się w ciasnych szczelinach. Głowa i aparat gębowy Charakterystyczna dla tych owadów jest nieproporcjonalnie duża i szeroka …

psotniki-c70994d.jpg
width: 1800
height: 1200

Guniak pojawia się wraz z nadejściem lata. Jego wieczorne loty stanowią nieodłączny element czerwcowego krajobrazu
type: item
date: 2026-05-09T08:04:54.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: chrząszcze
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Guniak czerwczyk należy do najcharakterystyczniejszych elementów europejskiej entomofauny okresu letniego. Jak wskazuje jego polska nazwa, jego pojawienie się jest ściśle związane z astronomicznym przesileniem letnim. Jak wygląda ten owad? Jakie obszary zamieszkuje i czym się żywi? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Morfologia guniaka Cykl rozwojowy – od jaja do imago Rozmieszczenie geograficzne i preferencje siedliskowe Wieczorne loty Dieta guniaka Jako przedstawiciel rodziny poświętnikowatych, guniak dzieli wiele cech morfologicznych i behawioralnych z bardziej znanym chrabąszczem majowym. Należy jednak podkreślić, że jego biologia wykazuje szereg unikatowych adaptacji, które pozwalają mu na zasiedlanie specyficznych nisz ekologicznych, często niedostępnych dla jego większych kuzynów. Morfologia guniaka Guniak czerwczyk (Amphimallon solstitiale) jest zaliczany do rodzaju Amphimallon w obrębie podrodziny chrabąszczowatych. To owad o krępej, owalnej budowie ciała, idealnie przystosowanej do poruszania się w gęstej roślinności i do penetracji luźnych warstw gleby (przez samice). Pancerz ma kolor żółtobrunatny, miodowy lub jasnokasztanowy. Takie ubarwienie zapewnia chrabąszczowi skuteczny kamuflaż w środowisku glebowym i ściółkowym. Przedstawiciele tego gatunku osiągają od 14 do 18 mm długości. To właśnie rozmiar jest jedną z cech odróżniających guniaka od nieco większego chrabąszcza majowego. Kolejną, łatwiejszą do identyfikacji, jest owłosienie – gęste, długie i pokrywające niemal całe przedplecze i spód odwłoka. Głowa Głowa guniaka jest stosunkowo krótka i szeroka, z dużymi, wypukłymi oczami, które odgrywają kluczową rolę podczas wieczornych lotów, pozwalając na orientację przy minimalnym natężeniu światła i lokalizację źródeł światła sztucznego. Aparat gębowy typu gryzącego u imago jest w pełni wykształcony, choć warto wspomnieć, że jego funkcja u dorosłych osobników jest tematem debat naukowych. Niektóre badania sugerują, że dorosłe chrząszcze pobierają znikomą ilość pokarmu, skupiając się na zasobach zgromadzonych w stadium larwalnym. Czułki Czułki guniaka czerwczyka składają się z 9 członów. Trzy końcowe tworzą tzw. buławkę, która u samców jest znacznie bardziej rozbudowana niż u samic. Ten dymorfizm płciowy jest bezpośrednio związany z biologią rozrodu – więk…

guniak-1174ed4.jpg
width: 1799
height: 1200

„Sprawiedliwość owiec” to nie tylko filmowa fantazja? Naukowcy potwierdzają ich niezwykłe zdolności
type: item
date: 2026-05-08T13:41:23.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: badania
subject: filmy
subject: inteligencja
subject: owce
subject: zwierzęta
description: Do kin właśnie trafił film „Sprawiedliwość owiec”, inspirowany bestsellerową powieścią Leonie Swann, w której stado owiec próbuje rozwikłać zagadkę śmierci swojego właściciela. Choć sama historia ma kryminalno-komediowy charakter, pojawia się pytanie, czy przedstawiona w niej niezwykła więź między człowiekiem a zwierzętami rzeczywiście ma swoje podstawy w nauce. Coraz więcej badań wskazuje bowiem, że owce mogą być znacznie inteligentniejsze, niż przez lata sądzono.
encoded: W centrum filmu znajduje się pasterz George Hardy, grany przez Hugh Jackmana, który każdego wieczoru czyta swojemu stadu kryminały. Gdy mężczyzna zostaje odnaleziony martwy, owce próbują zrozumieć, co wydarzyło się na pastwisku i kto stoi za jego śmiercią. Choć fabuła brzmi jak literacka fantazja, naukowcy od lat zwracają uwagę, że owce posiadają zaskakująco rozwinięte zdolności społeczne i poznawcze. Badania pokazują, że potrafią rozpoznawać twarze, zapamiętywać emocje, budować relacje i reagować na zachowania innych członków stada. Wszystko to sprawia, że stereotyp owcy jako bezrefleksyjnego zwierzęcia coraz częściej okazuje się zwyczajnie niesprawiedliwy. Inteligencja owiec zaskakuje naukowców. Potrafią uczyć się i zapamiętywać twarze Przez lata owce funkcjonowały w kulturze jako symbol bezrefleksyjnego podążania za stadem, jednak współczesne badania pokazują zupełnie inny obraz tych ssaków. Naukowcy zajmujący się zachowaniem zwierząt podkreślają, że owce potrafią szybko się uczyć i przechowywać informacje w pamięci przez bardzo długi czas. W eksperymentach behawioralnych były w stanie rozwiązywać zadania już po dwóch próbach, rozpoznawały kolory oraz kształty, a także odnajdywały ukryte pożywienie wiele tygodni po wcześniejszym treningu. Badania wykazały między innymi, że pamiętały układ labiryntu i lokalizację paszy jeszcze po 22 tygodniach od pierwszego testu. Co więcej, rozumiały również, że zakrycie jedzenia nie oznacza jego zniknięcia, co uznawane jest za oznakę bardziej złożonego myślenia. Ich inteligencja szczególnie widoczna jest w relacjach społecznych i umiejętności rozpoznawania innych osobników. Owce potrafią zapamiętać nawet 50 różnych twarzy przedstawicieli swojego gatunku przez okres przekraczający dwa lata. Eksperymenty prowadzone na Uniwersytecie Cambridge pokazały także, że potrafią identyfikować ludzkie twarze, w tym fotografie celebrytów, nawet jeśli zdjęcia wykonano pod różnymi kątami. Zwierzęta reagowały spokojniej na widok znanych opiekunó…

zdj-75-7a9bad5.jpg
width: 4864
height: 3240

Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
type: item
date: 2026-05-05T10:40:07.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: europa
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Ptaki, które niegdyś czczono nad Nilem jako symbol boga Tota, dziś coraz liczniej pojawiają się w Europie. Choć ich egzotyczny wygląd budzi ciekawość, gwałtowna ekspansja tego gatunku budzi poważne obawy przyrodników.
encoded: Spis treści: Egipski symbol czy europejski intruz? Ibisy czczone a zmiany klimatu Zwierzęta z przesłaniem Ibis czczony przyciąga uwagę nie tylko ogromnym dziobem, ale i swoją nazwą. Ta, jak się okazuje, nie jest do końca przypadkowa. Ptak był symbolem boga Tota, patrona mądrości i pisma w starożytnym Egipcie. Przedstawicieli tego gatunku ceniono tak bardzo, że po śmierci poddawano je mumifikacji i składano w ofierze bogom. Dlaczego akurat ibisy czczone? Być może chodziło o ich charakterystyczny biały płaszcz piór i czarną głowę. Z takim wyglądem wyróżniały się w egipskim krajobrazie, gdzie zamieszkiwały podmokłe tereny Nilu. Egipski symbol czy europejski intruz? Obecnie ibisy czczone kojarzą się już nie tylko z Egiptem. Ptaki te coraz liczniej rozprzestrzeniają się w Europie, szczególnie we Włoszech, Francji, Holandii i Portugalii. Pojedyncze okazy zaobserwowano również w Polsce. Jak to możliwe? Dawni ptasi święci znad Nilu prawdopodobnie pouciekali z hodowli lub ogrodów zoologicznych, a następnie zaadaptowali się do nowych warunków środowiskowych. I choć brzmi to jak powód do dumy, ich ekspansja wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla europejskiej fauny. Ibisy czczone żywią się m.in. jajami i pisklętami innych ptaków, drobnymi ssakami czy płazami. Ich obecność może zakłócać delikatną równowagę ekosystemów wodno-błotnych. Są zagrożeniem dla gatunków chronionych, takich jak rybitwy czy czaple. Dodatkowo ptaki te konkurują o miejsca lęgowe z rodzimymi gatunkami, wypierając je z naturalnych siedlisk. Ibisy czczone a zmiany klimatu Lokalne ocieplenie i łagodniejsze zimy mogą sprzyjać dalszej ekspansji ibisów czczonych na północ Europy. Ptaki te są wytrzymałe i potrafią dostosować się do nowych warunków życia. I właśnie dlatego ich populacja tak szybko rośnie. Eksperci podkreślają, że monitorowanie i kontrola liczebności ibisów czczonych są kluczowe dla ochrony lokalnej przyrody. Działania te mogą obejmować ograniczanie miejsc lęgowych ptaków czy programy edukacyjne, uś…

ibis-czczony-9b0f7ba.jpg
width: 4256
height: 2832

Dziobak jest jeszcze dziwniejszy, niż sądziliśmy. Oprócz dzioba ma też inne cechy ptaków
type: item
date: 2026-05-01T07:14:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: australia
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Dziobak od zawsze był biologiczną zagadką. Kiedy w 1799 roku pierwszy wypchany okaz dotarł do Europy, przyrodnicy byli przekonani, że to oszustwo – zszyta z różnych zwierząt hybryda. Dziś, ponad dwieście lat później, to niewielkie zwierzę z rzek wschodniej Australii wciąż potrafi zszokować świat nauki. Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie „Biology Letters” ujawniają, że dziobak posiada cechę, której nie ma żaden inny znany ssak na Ziemi.
encoded: Do znanej listy dziwactw dziobaka – dzioba kaczki, ogona bobra, gadziego składania jaj (dziobaki to obok kolczatek jedyne żyjące stekowce – ssaki składające jaja) oraz jadowitych ostróg u samców jak u węża – naukowcy dopisali właśnie kolejny punkt. Okazuje się, że dziobak jest jedynym ssakiem posiadającym puste struktury melaniny, co dotychczas uznawano wyłącznie za domenę ptaków. Zagadka ukryta w sierści U kręgowców pigment zwany melaniną odpowiada nie tylko za kolor skóry, futra czy piór, ale również chroni przed promieniowaniem UV i pomaga regulować temperaturę ciała. Melanina jest zamknięta w mikroskopijnych strukturach wewnątrz komórek, zwanych melanosomami. Ich kształt zazwyczaj zdradza barwę. Eulomelanina odpowiada za odcienie czerni i ciemnego brązu i znajduje się zwykle melanosomach podłużnych. Za kolory czerwone, żółte i pomarańczowe odpowiada feomelanina, która występuje w melanosomach sferycznych. U wszystkich badanych dotąd ssaków – od gryzoni po naczelne – struktury te są zawsze lite (pełne). Tymczasem u ptaków melanosomy bywają puste lub płaskie, co pozwala im tworzyć olśniewające, opalizujące kolory, jak w przypadku pawich piór. Na pewno nie zaskoczy was, że dziobaki mają zupełnie inaczej niż pozostałe ssaki. Zaskakujące i ekscytujące dziobaki Zespół pod kierownictwem Jessiki Leigh Dobson z Uniwersytetu w Gandawie dokonał odkrycia podczas tworzenia bazy danych melanosomów ssaków. Badacze zauważyli dwie anomalie: Melanosomy dziobaka są głównie sferyczne, co teoretycznie powinno dawać rudawe futro, tymczasem zwierzę jest ciemnobrązowe. Część tych struktur jest całkowicie pusta w środku, dokładnie tak jak u ptaków. – Według naszej najlepszej wiedzy to jedyny przykład pustych melanosomów u ssaków – przyznała Dobson. W przeciwieństwie do ptaków, u dziobaka są one jednak rozmieszczone losowo w korze włosa, co oznacza, że nie tworzą efektu opalizacji (zmiennych barw w zależności od kąta padania światła). Dlaczego dziobaki mają melanosomy jak ptaki? To pytan…

GettyImages-92544834-36d1be0.jpg
width: 5100
height: 3414

Dlaczego twój kot nie chce jeść? Wcale nie jest wybredny – naukowcy rozwiązali zagadkę
type: item
date: 2026-04-29T10:12:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: jedzenie
subject: koty
subject: zwierzęta
description: Znasz to? Twój kot z niecierpliwością – i bardzo dosadnie – domaga się posiłku, a po kilku kęsach odchodzi od pełnej miski, by za chwilę po raz kolejny miauczeć o jedzenie. Przez lata uznawaliśmy to za przejaw kociej wybredności, ale naukowcy z Uniwersytetu Iwate w Japonii udowodnili, że się myliliśmy. Za tym zachowaniem stoi nie brak głodu czy złośliwość, ale specyficzny mechanizm psychofizjologiczny.
encoded: Mechanizm ten, znany u ludzi jako olfaktoryczne nasycenie sensoryczne (ang. olfactory sensory-specific satiety), tłumaczy, dlaczego możemy czuć się „pełni” po zjedzeniu pizzy, ale nagle odzyskujemy apetyt, gdy poczujemy zapach deseru. U kotów ten proces jest jednak znacznie bardziej radykalny, co udowodnili naukowcy w swojej pracy opublikowanej w kwietniu 2026 roku w czasopiśmie „Physiology & Behavior”. Ewolucyjne dziedzictwo samotnika Dlaczego koty jedzą inaczej niż inne zwierzęta? Aby to zrozumieć, musimy spojrzeć na ich przodków. Psy, wywodzące się od polujących w stadzie wilków, mają tendencję do pochłaniania pokarmu najszybciej jak to możliwe – to ewolucyjna strategia przetrwania, by zjeść jak najwięcej, zanim zrobią to inni. Koty domowe pochodzą jednak od kota nubijskiego (Felis lybica), który był samotnym łowcą. Polował na małe ofiary wiele razy w ciągu doby. W efekcie dzisiejsze mruczki są zaprogramowane na spożywanie wielu małych posiłków. – Koty często przerywają jedzenie przed opróżnieniem miski, nawet po długim poście, by wrócić do niej po krótkiej przerwie. To sugeruje, że zakończenie posiłku nie wynika wyłącznie z sygnałów płynących z żołądka – zauważa dr Masao Miyazaki, weterynarz i behawiorysta zwierzęcy. Eksperyment: 12 kotów i puste miski Zespół badawczy z Japonii poddał testom 12 zdrowych kotów domowych różnych ras (żaden z nich nie był wykastrowany), stosując rygorystyczny reżim karmienia. Po 16-godzinnej głodówce kotom podano 20 gramów suchej karmy. Tylko cztery osobniki zjadły całą porcję w ciągu 10 minut. Większość kotów dobrowolnie przerywała jedzenie po skonsumowaniu zaledwie jednej trzeciej porcji. Kluczowym elementem badania było sprawdzenie, jak na apetyt wpływa nowość sensoryczna. Naukowcy użyli specjalnych dwukomorowych misek, które pozwalały na zmianę zapachu docierającego do kociego nosa bez zmiany samej karmy. Siła zapachu: nowość reaktywuje apetyt Badania potwierdziły, że motywacja kota do jedzenia spada wraz z przyzwyczajeniem się …

GettyImages-1787722994-05dc60e.jpg
width: 5424
height: 3616

18 tysięcy kilometrów na „jednym baku”. Ten mały ptak doskonale radzi sobie bez jedzenia nad Saharą
type: item
date: 2026-04-24T10:44:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: migracje
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Waży tyle co list, a pokonuje 18 tysięcy kilometrów. Słowik szary to miniaturowy mistrz survivalu. Naukowcy odkryli, jak ten ptak radzi sobie z morderczym upałem Sahary i Pustyni Arabskiej. Kluczem okazało się… nicnierobienie.
encoded: Słowik szary jest niepozornym ptakiem ważącym około 25 gramów. Każdego roku odbywa on imponującą wędrówkę o długości blisko 18 tysięcy kilometrów. Do Szwecji przylatuje późną wiosną, a pod koniec lata rusza z powrotem na południe. Jego celem są tropikalne regiony południowo-wschodniej Afryki. Na trasie czekają jednak mordercze przeszkody: Morze Śródziemne oraz ogromne, jałowe pustynie. Tam ten miniaturowy ptak musi zmierzyć się z ekstremalnie wysokimi temperaturami i brakiem pożywienia. Nowoczesna technologia na małych skrzydłach Zrozumienie tej zadziwiającej podróży było przez lata wielkim wyzwaniem dla ornitologów. Przełom przyniosła dopiero miniaturyzacja czujników. Naukowcy wyposażyli ptaki w zaawansowane rejestratory ważące zaledwie jeden gram. Urządzenia te zawierały akcelerometry, czujniki ciśnienia oraz temperatury. Dzięki temu badacze mogli śledzić aktywność 10 osobników przez trzy lata. Nowa technologia umożliwiła wejrzeć w burzliwe losy słowików szarych jak nigdy przedtem. Nocna zmiana nad pustynią Z badań opublikowanych w czasopiśmie „Biology Letters” wynika, że słowiki pokonują pustynie w serii intensywnych, nocnych lotów. Takie przeloty trwają zazwyczaj od czterech do pięciu nocy z rzędu. Ptaki lecą wyłącznie po zmroku, kiedy temperatura powietrza spada. Wyjątkiem są jedynie przeloty nad Morzem Śródziemnym w drodze na południe. Wtedy niektóre osobniki przedłużają lot na godziny poranne, aby dotrzeć do lądu. Dzień w całkowitym bezruchu Najbardziej zdumiewającym wynikiem badań jest zachowanie słowików w ciągu dnia. Gdy słońce wschodzi nad Saharą, ptaki lądują i niemal całkowicie zamierają. Ich aktywność ruchowa spada niemal do zera. Nie szukają one jedzenia ani wody w palącym słońcu. To ekstremalne zachowanie pozwala im zminimalizować zużycie energii. Paliwo zgromadzone z wyprzedzeniem Badanie wykazało, że słowiki w ogóle nie uzupełniają energii podczas przeprawy przez pustynię. Całą trasę nad piaskami pokonują dzięki zapasom tłuszczu w organizmie. Ptaki…

shutterstock2628401259-346fa6a.jpg
width: 3256
height: 2411

Kukułki jednak nie przynoszą jaj do gniazd innych ptaków? Ornitolodzy obalają długoletni mit
type: item
date: 2026-04-23T13:53:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: jajka
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Kukułka to jeden z najbardziej wyrafinowanych oszustów w świecie natury, a o jej zachowaniu uczymy się już w szkole podstawowej. Jednak sposób, w jaki ta mistrzyni pasożytnictwa lęgowego umieszcza swoje jaja w ciasnych dziuplach innych ptaków, przez tysiąclecia pozostawał zagadką. Tak wielką, że próbowali wyjaśnić ją już nawet starożytni mędrcy. Najnowsze nagrania z ukrytych kamer w Finlandii wreszcie obalają mit powtarzany od czasów Arystotelesa: kukułki jednak nie przenoszą jaj w dziobie do gniazd innych ptaków. Robią coś innego.
encoded: Międzynarodowy zespół ornitologów, prowadzony przez prof. Roberta Thomsona z Uniwersytetu w Kapsztadzie oraz prof. Tomáša Grima z Uniwersytetu w Ostrawie, opublikował na łamach czasopisma „Animal Behaviour” wyniki czteroletnich obserwacji prowadzonych w Finlandii. Dzięki monitoringowi wideo ponad 60 przypadków podrzucania jaj, naukowcy mogli zajrzeć tam, gdzie ludzkie oko wcześniej nie sięgało. Mit Arystotelesa obalony Przez stulecia w literaturze przyrodniczej dominowało przekonanie, że kukułka zwyczajna (Cuculus canorus), chcąc wykorzystać cudze gniazdo ukryte w wąskiej dziupli, składa jajo na ziemi, a następnie przenosi je w dziobie do celu. Teorię tę lansował już Arystoteles, a mimo braku bezpośrednich obserwacji uznawano ją za fakt. – Nasze nagrania pokazują jednoznacznie: kukułki składają jaja bezpośrednio do gniazd, nawet w sytuacjach, gdy przeniesienie ich w dziobie wydawałoby się znacznie łatwiejsze – wyjaśnia Michal Kysučan, jeden z autorów badania. Okazuje się, że ptak ten wypracował dwie ekstremalne strategie, by pokonać bariery architektoniczne stawiane przez gospodarzy, takich jak pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus). Te budują swoje gniazda by były tak wąskie, żeby ewentualny intruz się w nich zaklinował. Snajper czy włamywacz? Dwa sposoby kukułki Badania ujawniły, że kukułki wykazują niezwykłą elastyczność behawioralną, dostosowując metodę „dostawy” do wielkości otworu wlotowego dziupli: Metoda „zewnętrzna” (pociskowa): samica kukułki czepia się wejścia do dziupli i dosłownie „wstrzeliwuje” jajo do środka. Jest to strategia bezpieczna dla matki – nie ryzykuje ona utknięcia w ciasnym otworze ani ataku ze strony powracających gospodarzy. Ma jednak wadę: jajo może nie trafić do czary gniazda lub rozbić się o dno. Metoda „wewnętrzna” (włamanie): jeśli otwór na to pozwala, kukułka wciska się do środka i składa jajo bezpośrednio do gniazda. Ta metoda gwarantuje precyzyjne umieszczenie jaja, ale niesie ogromne ryzyko – ptak może zostać uwięziony, zaa…

GettyImages-645826543-be43744.jpg
width: 3543
height: 2480

Szaleństwo matki ośmiornicy. Samice popadają w szał autodestrukcji po złożeniu jaj
type: item
date: 2026-04-22T10:04:46.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: głowonogi
subject: oceany
subject: ośmiornice
subject: zwierzęta
description: Po złożeniu jaj samica ośmiornicy popada w przerażający stan autodestrukcji, który nieuchronnie prowadzi do jej śmierci. Naukowcy odkryli, że za ten niezwykle dziwny mechanizm odpowiadają gwałtowne zmiany biochemiczne w gruczołach wzrokowych zwierzęcia.
encoded: W tym artykule: Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne Świat zwierząt wciąż skrywa przed ludźmi wiele tajemnic. Zachowania, które wydają nam się dziwne i całkowicie niezrozumiałe, wśród niektórych gatunków są czymś zupełnie normalnym. Naukowców przez lata intrygowała autodestrukcja, której dopuszczają się samice ośmiornic. Grupa amerykańskich badaczy postanowiła jeszcze raz przyjrzeć się problemowi. Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Największa zmiana w zachowaniu ośmiornic zachodzi w momencie, gdy jaja samicy wkrótce mają się wykluć. W tym czasie matka przestaje jeść, okalecza swoje ciało, rozdziera swoją skórę o dno morskie. Co więcej – zjada nawet własne ramiona. Kiedy jest już ekstremalnie wyniszczona, umiera. Ośmiornice - sprytne, inteligentne, zaskakujące. Jak blisko im do nas? Ośmiornica ciekawostki. Są szybkie, inteligentne i wyjątkowo sprawne. Ze wszystkich bezkręgowców właśnie ośmiornice najbardziej przypominają nas ludzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Waszyngtonie spróbowali dowiedzieć się, co sprawia, że ośmiornice decydują się na te śmiertelne tortury. Postanowili zbadać, jakie zmiany biochemiczne zachodzą w organizmie tych głowonogów. Ich praca została opublikowana w artykule na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy Odpowiedź na to pytanie kryje się w gruczołach, które znajdują się w narządach wzrokowych ośmiornic. Już w 1977 roku przeprowadzono badania, które wykazały, że to właśnie tam zachodzą zmiany, które zbiegają się z autodestrukcją u tych stworzeń. Ośmiornice odczuwają nie tylko ból fizyczny, ale również emocjonalny. Sensacyjne badania nad głowonogami Badania neurobiologów dają w końcu dowód, że ośmiornice mogą reagować na cierpienie podobnie ja…

samice-osmiornicy-0eee642.jpg
width: 1999
height: 1499

„Gra o tron” w świecie gryzoni. Naukowcy zaobserwowali pierwszą w historii demokratyczną sukcesję u golców
type: item
date: 2026-04-20T12:18:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: gryzonie
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Mało jest stworzeń tak fascynujących, charakterystycznych i bezwzględnych jak golce piaskowe. Nagie, pomarszczone kretoszczury żyją w podziemnych tunelach Afryki Subsaharyjskich w strukturach przypominających ule, a biolodzy do tej pory byli przekonani, że władza w tych koloniach opiera się wyłącznie na terrorze długich, pożółkłych zębów i pazurów. Do tej pory, bo golce demokratycznie wybrały nową królową.
encoded: Zazwyczaj w koloniach golców piaskowych (Heterocephalus glaber) panuje żelazna dyscyplina. Królowa jest jedyną samicą w kolonii, która ma prawo do rozrodu, a dopóki monarchini żyje, pozostałe samice są brutalnie tłamszone. Gdy jednak królowa umiera, w kolonii wybucha chaos. Dawniej uległe samice stają do krwawej walki o tron, zabijając młode rywalki i tocząc pojedynki na śmierć i życie, dopóki jedna z nich nie wyłoni się jako absolutna dominatorka. Amerykanie przeprowadzili eksperyment na demokracji Zespół naukowców z Salk Insitute w Kalifornii pod kierownictwem dr Janelle Ayres postanowił sprawdzić, czy w sztywnej hierarchii golców jest miejsce na elastyczność. Badacze obserwowali małą, stabilną rodzinę golców: królową o imieniu Teré, jednego reprodukcyjnego samca (ciekawe, czy był to Łukasz, czy Paweł?) oraz ich potomstwo. Naukowcy nie chcieli uśmiercać urzędującej królowej, więc zaczęli manipulować środowiskiem kolonii, by sprawdzić, jak wpłynie to na jej autorytet. Kluczowym momentem okazała się przeprowadzka do nowego wiwarium. Zmiana otoczenia sprawiła, że królowa Teré przestała rozmnażać się na blisko rok. Przekazanie władzy odbyło się pokojowo W tym czasie wydarzyło się coś, czego nauka nigdy wcześniej nie zarejestrowała. Dwie córki Teré zaczęły sekwencyjnie wykazywać zdolności rozrodcze, a pod koniec 2025 roku jedna z nich – Arwen – przejęła rolę jedynej królowej. Cały proces odbył się bez jednej kropli krwi i bez walki o dominację. Czy to możliwe, że golcevwybrały nową przywódczynię? Eusocjalność i cena przemocy Golce piaskowe to jedne z nielicznych eusocjalnych ssaków. Oznacza to, że dzielą się na kasty: reproduktorów oraz personel pomocniczy, który dba o tunele i szuka pożywienia. Ta strategia sprawdza się w stabilnym środowisku, ale ma swoje wady. Często obserwuje się ją u owadów, np. pszczół. Przemoc, którą królowa stosuje, by utrzymać dominację, jest kosztowna energetycznie i prowadzi do kontuzji wewnątrz grupy. Co więcej, poleganie na genach tylko je…

shutterstock1015655410-15d7881.jpg
width: 5436
height: 3549

Niezwykłe krzyżówki w świecie zwierząt. 18 gatunków, w których istnienie trudno uwierzyć
type: item
date: 2026-04-17T10:00:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: gatunki
subject: zwierzęta
description: Świat przyrody potrafi zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych obserwatorów. Niektóre zwierzęta wyglądają jak efekt komputerowej manipulacji, a jednak istnieją naprawdę. Te hybrydy trudno przypisać do jakiejkolwiek kategorii.
encoded: W tym artykule: Wolphin: krzyżówka orki i delfina Narluga: krzyżówka narwala i białucha arktycznego Grolar: krzyżówka niedźwiedzia grizzly i polarnego Zebroid: krzyżówka zebry i innego koniowatego Leopon: krzyżówka lamparta i lwa Tyglew: krzyżówka tygrysa i lwa Lygrys: krzyżówka lwa i tygrysa Inne hybrydy zwierząt Legendy o dziwacznych kreaturach są przekazywane od najdawniejszych czasów. Nie ulega wątpliwości, że większość z nich jest rezultatem wybujałej wyobraźni ich autorów i strachu przed światem dzikiej przyrody. Nie można jednak nie wspomnieć, że podobno w każdej legendzie kryje się choćby drobne ziarnko prawdy i bardzo możliwe, że tak też jest w tym przypadku. Gdy sparują się spokrewnione ze sobą gatunki, powstają hybrydy, które wyglądają jak efekt pracy zdolnego grafika komputerowego. Te zwierzęta istnieją jednak naprawdę. Niektóre powstały w naturze, inne skrzyżowano w niewoli. Łączy je jedno – każde z nich wprawia obserwatorów w prawdziwe osłupienie. 1. Wolphin: krzyżówka orki i delfina Co powstanie ze skrzyżowania orki karłowatej i butlonosa zwyczajnego? Masywne stworzenie z ciałem orki i łbem delfina. Wolphin jest niezwykle rzadkim zwierzęciem. Obecnie w niewoli żyje tylko jeden przedstawiciel tego gatunku. 2. Narluga: krzyżówka narwala i białucha arktycznego Kolejna dziwaczna hybryda przedstawicieli morskiej fauny to narluga. Ten gatunek nie jest tak ekstremalnie rzadki jak poprzedni. Narlugi bywają widywane w wodach północnego Atlantyku. 3. Grolar: krzyżówka niedźwiedzia grizzly i polarnego Z morza przenosimy się na ląd. Z połączenia dwóch przedstawicieli największych drapieżnych ssaków lądowych powstał grolar, znany też jako pizzly lub nanulak (w języku Inuitów słowo „nanuk” oznacza „niedźwiedź polarny”, a „aklak” – grizzly). Większość takich okazów żyje w niewoli, ale przynajmniej jeden był widziany na wolności. Dla zwierzęcia, które zostało odłowione w 2006 roku na terytorium Kanady, spotkanie z człowiekiem nie okazało się szczęśliwe. 4. Zebroid: k…

hybydy-zwierzat-c6f8526.jpg
width: 5760
height: 3840

Największy wąż świata bez trudu połykał krokodyle. Miał 15 metrów długości i ważył tonę
type: item
date: 2026-04-16T10:10:22.000Z
creator: redakcja
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: dinozaury
subject: węże
subject: zwierzęta
description: Dla titanoboa dorosły człowiek byłby zaledwie skromną przekąską. Ten największy wąż w historii mierzył 15 metrów i bez trudu połykał całe krokodyle. Na szczęście dla nas, ten ważący ponad tonę gigant wyginął miliony lat temu.
encoded: W tym artykule: Największy wąż świata – rozmiary Największy wąż świata – tryb życia Największy wąż świata – ciekawostki Rekordowo wielkie węże Największy wąż świata został nazwany titanoboa. Jego rekonstrukcję możecie obejrzeć w amerykańskim Smithsonian Institution. Dowodem na istnienie titanoboa są szczątki odkryte w Kolumbii na terenie wyrobisk kopalni Cerrejon. Według paleontologów żył 60–58 mln lat temu, w okresie paleocenu. W tych czasach średnia temperatura w Ameryce Południowej wynosiła około 30–34 stopni Celsjusza. Ogłaszając odkrycie badacze podkreślali, że titanoboa to wąż, który połykał krokodyle. Paleontologów zafascynowało to, że takie zwierzę w żadnym razie nie mogłoby żyć dzisiaj. Nie z braku ofiar. Ani z powodu wycinania lasów, zanieczyszczenia środowiska czy jakiejkolwiek innej metody, którą człowiek stosuje do dziesiątkowania współczesnych gatunków. Titanoboa był zmiennocieplny, dziś byłoby dla niego za zimno. Duży wąż musi unikać wychłodzenia. Dlatego największe współczesne węże świata – anakondy czy pytony siatkowe – zamieszkują rejony tropikalne. Największy wąż świata – rozmiary Gad ten potrafił osiągnąć 15 metrów długości i ważyć powyżej tony. W najgrubszym miejscu długiego ciała miał on blisko metr szerokości. Za największy gatunek w historii został uznany Titanoboa cerrejonensis. Wcześniej rekord należał do Gigantophis garstini, osiągającego 11 m długości. Ten gad żył ok. 40 mln lat temu. Największy wąż świata – tryb życia Titanoboa był dusicielem i na swoje ofiary oczekiwał zanurzony w płytkich zbiornikach wodnych. Był najgroźniejszym drapieżcą w częściowo wodnym środowisku rzek i lasów. Zjadał wszystko, co się ruszało: od ryb tarponów, wielkich jak rekiny, po krokodyle, liczące do siedmiu metrów długości. Późniejsze analizy wykazały, że titanoboa prawdopodobnie był głównie rybożerny. Największy wąż świata – ciekawostki W 2011 Charlie Brinson stworzył robota wzorowanego na gigantycznym gadzie. Do dziś mechaniczny titanoboa pokazywany jest on…

najwiekszy-waz-1f1ee22.jpg
width: 4256
height: 2832

Wielka zagadka paleontologii rozwiązana: przodek człowieka jednak znosił jaja
type: item
date: 2026-04-12T11:48:57.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: jajka
subject: ssaki
subject: wymieranie gatunków
subject: zwierzęta
description: „Wielkie Wymieranie” – najpotężniejszy kataklizm, który zmiótł z powierzchni Ziemi 90 procent wszystkich gatunków – pozostawił po sobie niepozorną, ssakokształtną istotę. W tym postapokaliptycznym krajobrazie pełnym morderczych upałów i susz ta nie tylko przeżyła, ale stała się absolutnym władcą kontynentów. Dzięki małej grudce skalnej wiemy wreszcie, jak to się udało: nasi przodkowie… wykluwali się z jaj.
encoded: Lystrozaur – krępy, wyposażony w charakterystyczne ciosy przodek ssaków – zdominował ekosystemy około 252 miliony lat temu. Podczas gdy inne gatunki znikały, ten terapsyd (czyli gad ssakokształtny) radził sobie w skrajnie niestabilnym środowisku. Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „PLOS ONE” ujawniają odkrycie, które kończy wieloletni spór naukowy. Zespół pod kierownictwem prof. Juliena Benoita i prof. Jennifer Both zidentyfikował pierwsze w historii jajo przodka ssaków, które dodatkowo zawiera doskonale zachowany embrion sprzed 250 milionów lat. To tłumaczy, czemu np. dziobaki znoszą jaja. Praca rodem z detektywistycznego serialu Historia tego odkrycia zaczęła się w 2008 roku, kiedy to preparator John Nyaphuli znalazł w RPA małą grudkę skalną z drobnymi odłamkami kości. Już wtedy podejrzewano, że to młody osobnik przodka ssaków, który zginął przed wykluciem, ale ówczesna technika nie pozwalała na zajrzenie do wnętrza skamieniałości. Dopiero zastosowanie akceleratora cząstek (synchrotronu X-ray CT) w Europejskim Centrum Promieniowania Synchrotronowego (ESRF) we Francji pozwoliło prześwietlić okaz z niespotykaną precyzją. Kluczowym dowodem okazało się spojenie żuchwy embrionu. Skany wykazały, że dwie połowy dolnej szczęki nie były jeszcze zrośnięte. Oznacza to, że zwierzę nie byłoby w stanie samodzielnie pobierać pokarmu – co jest jednoznacznym dowodem na to, że osobnik wciąż znajdował się na etapie rozwoju embrionalnego przed wykluciem. „Żyj szybko, umieraj młodo” Analiza znaleziska sugeruje, że lystrozaur stosował strategię reprodukcyjną, która była fundamentem jego sukcesu w świecie po wielkim wymieraniu. Gatunek ten składał prawdopodobnie miękkie, skórzaste jaja, które ze względu na brak mineralizacji rzadko zachowują się w zapisie kopalnym. To tłumaczy, dlaczego przez 150 lat badań nie natrafiono na podobny ślad. Jaja te były stosunkowo duże w stosunku do wielkości ciała matki, co zapewniało embrionom ogromne zapasy żółtka. Dzięki temu młode miały dostęp do…

GettyImages-1449033918-64514ae.jpg
width: 8368
height: 5584

Twój pies skubie trawę? Naukowcy obalają popularny mit: to nie ma nic wspólnego z jego żołądkiem
type: item
date: 2026-04-09T10:30:23.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: Dom
subject: pies
subject: przyroda
subject: psy
subject: trawa
subject: zwierzęta
description: Wiele psów na spacerach chętnie sięga po trawę. Choć często budzi to niepokój opiekunów, jest to zupełnie normalne zachowanie. Badania pokazują, że jego przyczyna jest prostsza niż mogłoby się wydawać.
encoded: W tym artykule: To nie jest zachowanie nowe ewolucyjnie u psów Trawa tylko dla zdrowych Czemu psy jedzą trawę Nie każda trawa jest zdrowa Zaopiekowanie się psem wiąże się z wieloma niespodziankami. Jedna z nich może pojawić się podczas spacerów ze zwierzęciem. Często zauważamy wówczas, że nasz pies chętnie je trawę. Wchodzi w gąszcz i wybiera długie zielone pędy, który następnie zaczyna gryźć i chrupać. Zupełnie jakby należał do przeżuwaczy. Pierwsze pytanie, jakie się wówczas nasuwa, brzmi: czy to normalne? Czy z moim psem wszystko jest w porządku? Na szczęście odpowiedź jest twierdząca. Absolutna większość psów je trawę. Jak piszą na portalu The Coversation naukowcy z Australii – Suzan Hasen i Joshua Zoanetti z University of Adelaide – nawet 80 proc. opiekunów psów zauważyło, że ich czworonogi regularnie jedzą trawę. Jaka jest tego przyczyna? To nie jest zachowanie nowe ewolucyjnie u psów Czy tylko psy jedzą trawę? A co ze zwierzętami, od których pochodzą – czyli z wilkami? Badania przeprowadzone w Narodowym Parku Yellowstone wykazały, że aż w 74 procentach odchodów wilków znaleziono roślinny materiał, najczęściej właśnie trawę. Najprawdopodobniej więc skłonność do podgryzania zielonych pędów psy odziedziczyły po wilkach. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? Właściciele psów są najczęściej przekonani, że pies skubie trawę, ponieważ pomaga mu ona na trawienie. Niektórzy sądzą, że w ten sposób zwierzę chce sprowokować wymioty. Nie jest to jednak prawda. Hansen i Zoanetti powołują się na nieduże badanie, w którym wzięło udział 12 psów codziennie skubiących trawę. Wykazało ono, że zwierzęta te wymiotowały rzadko. Jeśli to się już zdarzało, to po normalnym posiłku. Trawa tylko dla zdrowych Nie jest też prawdą, że jedzenie trawy łagodzi problemy gastryczne zwierząt. Wręcz przeciwnie – kiedy pies ma kłopoty żołądkowe, będzie t…

piesjetrawe-833776b.jpg
width: 7246
height: 4831

Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
type: item
date: 2026-04-02T13:15:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: kraby
subject: morze śródziemne
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Ulubione przez Polaków Morze Śródziemne przechodzi gwałtowną transformację ekologiczną, która dzieje się na naszych oczach – napędzają ją zmiany klimatu i nasze własne działanie. Jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest tzw. migracja lessepska – napływ obcych gatunków z Morza Czerwonego przez Kanał Sueski. W jej wyniku do mieszkańców Europy dołączył właśnie egzotyczny krab z Indo-Pacyfiku.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Acta Ichthyologica et Piscatoria” dokumentuje błyskawiczną ekspansję kraba Gonioinfradens giardi w Morzu Jońskim, tuż u wybrzeży Włoch. Chociaż pierwsza obserwacja tego gatunku w okolicy Sycylii pochodzi z listopada 2025 roku (pojedynczy osobnik w Portopalo di Capo Passero), sytuacja szybko uległa zmianie. To już cała kolonia. Krab „pływak” kolonizuje Włochy W okresie od listopada 2025 do stycznia 2026 roku naukowcy udokumentowali obecność kolejnych 11 osobników kraba. To silny dowód na to, że gatunek ten przestał być jedynie „turystą” i zaczął tworzyć stabilne populacje w basenie Morza Śródziemnego. – Nasze odkrycia sugerują, że Gonioinfradens giardi przechodzi z fazy sporadycznych odnotowań do stałej obecności w centralnej części Morza Śródziemnego – wyjaśnia Francesco Tiralongo, główny autor badania. Czym charakteryzuje się nowy krab? Gonioinfradens giardi należy do rodziny pływakowatych (Portunidae) – tej samej, do której zaliczają się najbardziej agresywne i mobilne kraby świata. To, co wyróżnia go na tle rodzimych gatunków śródziemnomorskich, to unikalna budowa. Piąta para odnóży jest przekształcona w szerokie, spłaszczone wiosła (płetwy), co czyni go doskonałym i niezwykle szybkim pływakiem, a nie tylko piechurem kroczącym po dnie. Pod względem wizualnym budzi respekt: jego pancerz jest zazwyczaj nakrapiany, w odcieniach brązu i czerwieni, a krawędzie boczne zdobi sześć charakterystycznych, ostrych zębów. To właśnie ta „zbroja” oraz silne, ząbkowane szczypce czynią go skutecznym drapieżnikiem. W swojej nowej niszy ekologicznej G. giardi żywi się głównie małżami, ślimakami oraz mniejszymi skorupiakami, co może prowadzić do bezpośredniej konkurencji pokarmowej z lokalnymi gatunkami Rybacy jako pierwsi widzą zmiany Pierwszymi, którzy widzą zmiany w Morzu Śródziemnym, są ludzie, którzy poświęcili mu całe życie. Rybacy szybko dostrzegają nawet najdrobniejsze niuanse, dlatego naukowcy postanowili zintegrować swoje dane …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-02T122837.215-ee52bcf.jpg
width: 2813
height: 1875

Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
type: item
date: 2026-04-02T08:25:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: emocje
subject: psychologia zwierząt
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: O kurczakach myślimy zwykle – niestety – jako o zwierzętach hodowlanych. Traktujemy je w kategoriach rosołowych, a zapominamy o bogatym świecie emocjonalnym ptaków. Brzmi to egzotycznie? Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzucają nowe światło na potrzeby najmłodszych mieszkańców kurników i okazuje się, że kurczaki – tak jak psy i koty – czerpią realne korzyści z delikatnego ludzkiego dotyku. Bardzo go potrzebują.
encoded: Naukowcy z Bristol Veterinary School opublikowali w czasopiśmie „Animal Welfare” wyniki eksperymentu, który może zmienić sposób traktowania przez nas drobiu. Badanie wykazało, że czułe interakcje z człowiekiem nie tylko redukują u piskląt lęk, ale przede wszystkim wywołują u nich nowe, pozytywne emocje. To kluczowe odkrycie dla poprawy dobrostanu zwierząt gospodarskich już na najwcześniejszym etapie ich życia. Jak zmierzyć radość kurczaka? Aby sprawdzić, czy ptaki faktycznie lubią kontakt z ludźmi, badacze wykorzystali test „uwarunkowanej preferencji miejsca” (CPP). Metoda ta opiera się na prostym założeniu: zwierzęta instynktownie wracają tam, gdzie czuły się dobrze. W badaniu wzięło udział 20 kurcząt niosek, które testowano w specjalnie przygotowanych pokojach. W pokoju A (interaktywnym) kurczęta doświadczały delikatnego głaskania, powolnych ruchów dłoni i cichego, łagodnego przemawiania ze strony człowieka. W pokoju B (neutralnym) człowiek był obecny, ale pozostawał całkowicie nieruchomy i milczący. Po serii sesji treningowych pisklęta mogły swobodnie wybierać, w którym miejscu chcą przebywać. Wynik był jednoznaczny: kurczęta konsekwentnie wybierały komorę, w której wcześniej doświadczyły czułości. Nie tylko brak strachu, ale realna przyjemność Najważniejszym wnioskiem z badania jest fakt, że pisklęta nie wykazywały unikania wobec neutralnego opiekuna. Oznacza to, że ich zachowanie nie było podyktowane ucieczką przed stresem, lecz aktywnym poszukiwaniem pozytywnego bodźca. – Odkryliśmy, ze delikatny kontakt może wyzwalać u młodych kurcząt pozytywne stany afektywne – tłumaczy dr Ben Lecorps, główny autor badania. – Spokojna interakcja ma potencjał przekształcenia relacji człowiek-zwierzę z opartej na lęku w pozytywną. Dlaczego powinno nam zależeć na dobrostanie kurczaków? Pierwszym argumentem jest oczywiście kontekst humanitarny. Zwierzęta hodowlane także zasługują na godne życie. Są jednak także aspekty bardziej pragmatyczne. Wczesne doświadczenia kurcząt mają ko…

GettyImages-1325977361-60ba3fd.jpg
width: 6720
height: 4480

Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
type: item
date: 2026-04-01T10:11:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciekawostki
subject: Dom
subject: oczy
subject: pies
subject: psy
subject: wzrok
subject: zwierzęta
description: Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
encoded: W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzs…

jak-widzi-pies-e3b9219.jpg
width: 5472
height: 3648

Kolibry i pszczoły też spożywają alkohol. Krążą wśród nas pijane zapylacze?
type: item
date: 2026-03-27T08:38:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: alkohole
subject: kwiaty
subject: pszczoły
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Wyobraź sobie, że każdy kwiatek w twoim ogrodzie to miniaturowy bar serwujący drinki z „wkładką”. Choć nektar kojarzy się nam z czystą słodyczą, natura ma swoje drugie, nieco bardziej procentowe oblicze. Nowe badania rzucają światło na cichy skandal w świecie zapylaczy, w którym kolibry i pszczoły regularnie zaglądają do kieliszków… tworzonych przez samą przyrodę. Jak sobie radzą?
encoded: Kwiaty nie są sterylne. Gdy tylko zapylacz przeniesie na aparacie gębowym drożdże lub bakterie do wnętrza kielicha, zaczyna się magia – a raczej mikrofermentacja. Wystarczy odrobina ciepła i cukru, by nektar wzbogacił się o etanol. To nie jest celowe działanie rośliny, lecz wynik tętniącego życia mikrobiologicznego, które sprawia, że dwa identyczne kwiaty mogą smakować zupełnie inaczej. Pszczoły, kolibry i inne zapylacze nie mają łatwo – muszą sobie jakoś radzić z byciem „na bombie”. Kolibry na rauszu: życie na mikrodawkach W marcu 2026 roku naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkley ogłosili sensacyjne wyniki swoich badań: wykryli etanol w nektarze niemal wszystkich badanych gatunków roślin (26 na 29). To kluczowa informacja dla małego kolibra – a raczej byłaby, gdyby umiał czytać. Te „żywe klejnoty” potrafią zjeść dziennie nawet 150% masy swojego własnego ciała. Przy takiej skali żerowania, nawet śladowe ilości alkoholu sumują się w realną dawkę dzienną, porównywalną do jednego drinka u człowieka. Dlaczego więc nie spadają z nieba? Ponieważ kolibry to „małe piece” ewolucji. Ich ekstremalnie szybki metabolizm przepala alkohol, zanim ten zdąży wywołać stan upojenia. Pszczoły: czy alkohol zmienia ich wybory? W przypadku pszczół sprawa jest bardziej subtelna. Tutaj etanol nie działa jak „bilet do zabawy”, ale jako subtelny bodziec chemiczny. Nawet mikrodawki alkoholu mogą wpływać na to, jak pszczoła zapamiętuje zapach kwiatu lub jak ocenia ryzyko dalszego lotu. Zdaje się, że pszczoły „lubią” jego niewielkie ilości. W przypadku pszczół alkohol uderza w to, co mają najcenniejszego: ich niezwykłe zdolności poznawcze. Życie robotnicy opiera się na precyzyjnym uczeniu się zapachów, kojarzeniu ich z nagrodą oraz mistrzowskiej orientacji w terenie. Badania laboratoryjne sugerują, że nawet śladowe ilości etanolu mogą wpływać na te procesy. Dla pszczoły kropelka alkoholu w nektarze to nie kwestia „zawrotów głowy”, ale przesunięcia progu decyzyjnego. Zainfekowana mikrob…

GettyImages-2234950545-1e9a7fe-rotated.jpg
width: 5139
height: 3428

Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
type: item
date: 2026-03-26T14:33:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: muzyka
subject: szympansy
subject: zwierzęta
description: Szympans Ayumu, znany dotąd światu jako geniusz pamięci, znów zaskoczył naukowców. Rezydent Uniwersytetu w Kioto udowodnił, że granica między ludzką a zwierzęcą kulturą jest jeszcze cieńsza niż sądziliśmy. W 2023 roku ten 26-letni samiec zaczął regularnie koncertować, wykorzystując do tego celu… elementy infrastruktury swojego wybiegu. Do 2025 roku dał 89 wokalno-instrumentalnych występów, stając się coraz lepszym muzykiem.
encoded: Przełom nastąpił w lutym 2023 roku, gdy Ayumu spontanicznie zerwał deski z chodnika i zaczął używać ich jako narzędzi perkusyjnych. Co istotne, nie był to chaos – szympans wydawał złożone i ustrukturyzowane dźwięki, które naukowcy porównują do pierwotnego śpiewu. Do 2025 roku badacze udokumentowali aż 89 takich „występów”, zauważając, że technika Ayumu staje się coraz bardziej wyrafinowana. Najciekawszy dla naukowców z EHUB (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) jest fakt, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jedną, spójną całość. Wszystko to działo się w warunkach niewymuszonej aktywności – bez zachęty ze strony opiekunów czy nagród w postaci jedzenia. Dla naukowców najciekawsze było jednak to, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jeden spójny występ. Co ciekawe, równocześnie wykonywał złożone ekspresje wokalne. Gdzie się tego nauczył? Czy muzykalność mamy w sobie? Niewidzialna historia rytmu Dlaczego obserwacja japońskich naukowócw jest tak ważna? Archeolodzy od lat mierzą się z problemem „niewidzialnych instrumentów”. Pierwsze bębny prawdopodobnie powstawały z drewna i skór – materiałów, które szybko niszczeją i nie zostawiają śladów w zapisie kopalnym. Zachowanie Ayumu pozwala nam zajrzeć przez okno do procesu ewolucji muzyki i zrozumieć, jak nasi przodkowie mogli zacząć eksperymentować z dźwiękiem. To przełom w śledzeniu historii muzyki. Bębnienie u szympansów to nic nowego, ale pojawił się brakujący element Sam fakt bębnienia zwierzęcia nie był w tym przypadku rewelacją. Nowością była kombinacja: narzędzie + rytm + wokalizacja, czyli kilka warstw sygnału jednocześnie. Taki „pakiet” jest interesujący, bo w komunikacji zwierząt łączenie kanałów (ruch, dźwięk narzędzia, głos, mimika) może wzmacniać przekaz i pomagać innym osobnikom go odczytać. To sugeruje, że taki był pierwotny cel muzyki. Na nagraniu poniżej można usłyszeć wyraźny, powtarzalny rytm muzykalnego Ayumu: Jak naukowcy analizowali szympansią „muzykę”? Zespół EHUB przeanalizował nagra…

FABRIC-KOLAZ-32-94-ad69470.jpg
width: 2700
height: 1800

Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
type: item
date: 2026-03-26T11:39:14.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: ludzie
subject: orangutany
subject: śmierć
subject: zwierzęta
description: Są badania, które zaczynają się od hipotezy na tablicy i takie, które rozpoczyna wejście do dżungli. Historia pracy Biruté Galdikas należy do tej drugiej kategorii. Żegnamy ostatnią z triady wielkich przyrodniczek, która spędziła tysiące godzin z orangutanami w lasach Borneo. Jej zdjęcie trafiło na jedną najbardziej kultowych okładek National Geographic.
encoded: Spis treści: Ostatnia z legendarnych „Trimates” Borneo zmienia perspektywę Orangutan – „człowiek lasu”: trzy historie Galdikas Rehabilitacja osieroconych orangutanów Żegnaj, Biruté Biruté Galdikas, „obrończyni orangutanów”, kanadyjska badaczka pochodzenia litewskiego i specjalistka w dziedzinie prymatologii, zmarła 24 marca 2026 roku po długiej i ciężkiej chorobie. Jej nazwisko stało się częścią opowieści o „Trimates” – trzech badaczkach wielkich małp – ale jej prawdziwy podpis widnieje gdzie indziej: w błocie ścieżek Borneo, w prowizorycznych obozach i godzinach spędzonych na patrzeniu, jak orangutany znikają w zieleni. Wielu mówi, że jako jedyna naprawdę je poznała. Ostatnia z legendarnych „Trimates” Galdikas była częścią słynnej triady badaczek wybranych przez Louisa Leakeya, znanego kenijskiego paleoantropologa brytyjskiego pochodzenia. Podczas gdy Jane Goodall badała szympansy, a Dian Fossey poświęciła się gorylom (i została zamordowana podczas próby ochrony dzikiej przyrody), Galdikas wybrała orangutany. Jej praca nie polegała na szybkich wnioskach, lecz na mozolnych, wieloletnich obserwacjach terenowych, które pozwoliły poznać prawdziwy rytm życia tych samotnych zwierząt, a nie tylko urywki ich zachowań. Było to szczególnie trudne, bo las deszczowy potrafi skutecznie ukryć nawet pomarańczowe futro. Wcześniej człowiek patrzył na wielkie małpy z zewnątrz: szybko, z dystansu, często przez filtr własnych wyobrażeń. Galdikas zbudowała wiedzę z tego, co powtarzalne, mozolne i pozornie nudne: godzin chodzenia, słuchania, wracania o świcie pod to samo drzewo. I dlatego jej historia jest dobra nie tylko dla miłośników przyrody, lecz także dla każdego, kto lubi opowieści o konsekwencji. Borneo zmienia perspektywę Galdikas wyjechała na Borneo w 1971 roku ze swoim ówczesnym mężem, fotografem Rodem Brindamourem. Skupiła się głównie na znanym z bujnej flory rezerwacie Tanjung Puting. Jeszcze nie wiedziała, że z tym miejscem zwiąże całe swoje życie naukowe. Jedna z pierwszy…

FABRIC-KOLAZ-32-93-a4c2ec1.jpg
width: 2700
height: 1800

Skąd tak właściwie ryby biorą się w odizolowanych jeziorach i stawach? Przynoszą je... ptaki
type: item
date: 2026-03-25T07:00:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: jeziora
subject: ryby
subject: zwierzęta
description: Nowe zbiorniki wodne tworzą się nieustannie. Powstają w wyniku osuwisk, ruchów tektonicznych czy przemieszczania się lodu – wszystkie odpowiednie niecki w ziemi wkrótce zapełniają się wodą. Skąd jednak biorą się w nich ryby? O ile w przypadku jezior zasilanych przez rzeki sprawa jest jasna, to bardziej tajemnicza jest sprawa odizolowanych stawów – one także w niedługim czasie stają się domem dla narybku. Wiadomo, że ryby tam nie „przyszły”. Kiedyś wierzono, że wychodzą spod ziemi… a mogą tak naprawdę spadać z nieba.
encoded: Sprawa samoczynnego zarybiania się stawów i jezior nurtowała przyrodników od stuleci. Przez wiele lat dominowała teoria, że lepka ikra przyczepiała się do piór lub łap ptaków i tym sposobem dostawała się do zbiorników wodnych. Naukowcy z Danube Research Insitute w węgierskim Debreczynie na łamach prestiżowego czasopisma „PNAS” udowodnili jednak, że sprawa jest bardziej zaskakująca. Ryby podróżują w ptasich żołądkach. Jak ptaki przenoszą jaja ryb do stawów i jezior? Ptaki wodne żerują na różnorodnym pożywieniu – skubną bezkręgowce, małe ryby, fragmenty roślin czy coś, co wygląda jak przyczepiona do źdźbeł roślin przezroczysta galaretka. To rybia ikra – setki, tysiące zapłodnionych jaj, z których każde ma tylko jedno zadanie: doprowadzić do zarodek do momentu wylęgu. Przez dziesięciolecia wielu przyrodników postawiłoby w tym miejscu kropkę. Zjedzona ikra oznacza strawioną ikrę, a więc taką, która nie spełniła swojego przeznaczenia. Tymczasem badacze badacze udowodnili, że część jaj może przetrwać w układzie pokarmowym i – nadal zapłodniona – zostać wydalona w nowym zbiorniku wodnym tworząc zupełnie nową kolonię. To precyzyjny mechanizm biologiczny nazywany endozoochorią, czyli transportem propagul (części organizmów zdolnych do samodzielnego przeżycia) przez przewód pokarmowy zwierzęcia. Jak prześledzić drogę ryb? – Nikt tak naprawdę nie myślał wcześniej o ptasich wnętrznościach, bo uważano to za absurdalne – mówi współautorka badania, ekolożka Orsolya Vincze. – Mieliśmy nadzieję, że coś znajdziemy, ale nadal uważaliśmy to za mało prawdopodobne. Naukowców na właściwy trop skierował przełom z 2019 roku. To wtedy udało im się wykluć jajo ryby z grupy zagrzebek (lub proporczykowców) z odchodów łabędzia. Nie byli jednak pewni, co odkryli – jaja ryb karpieńcowatych z tej grupy są niezwykle wytrzymałe i mogą przetrwać długotrwałe odwodnienie. Na tej podstawie wysnuli jednak hipotezę, że rybia ikra mogłaby naprawdę przetrwać trawienie. Zaobserwowali również, że miękki materi…

FABRIC-KOLAZ-32-90-061cd78.jpg
width: 2700
height: 1800

Odkryto sekretną broń do walki ze zmianami klimatu: bobry. Musimy je uratować
type: item
date: 2026-03-24T12:00:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: bobry
subject: ochrona przyrody
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Czy można walczyć z globalnym ociepleniem przy pomocy… bobrów? Jeszcze niedawno mogłoby to brzmieć jak żart opowiadany w niedzielę przy rodzinnym stole. Dziś naukowcy zamykają usta niedowiarkom i pokazują, że te zwierzęta są jednymi z największych sprzymierzeńców planety w kontekście pochłaniania dwutlenku węgla. Udowodnił to szwajcarski eksperyment.
encoded: W północnej Szwajcarii, nad niepozornym strumieniem, znikąd pojawiły się bobry. Jak to mają w zwyczaju: zaczęły ścinać drzewa, budować tamy i… zamieniły wąski potok w mozaikę rozlewisk. Dla okolicznych mieszkańców był to problem. Dla naukowców – niespodziewany sojusznik w walce z emisją dwutlenku węgla. Zainteresowani badacze zmierzyli, ile dwutlenku węgla pochłania takie mokradło. Okazało się, że nawet 146 ton rocznie – tyle, ile produkuje spalenie ponad tysiąca baryłek ropy. Okazało się, że „dzika inżynierka” bobrów nie tylko zwiększa bioróżnorodność czy zatrzymuje wodę, ale też sprawia, że cały fragment doliny zamienia się w skuteczny magazyn węgla. Dlaczego bobrowe mokradła są tak skuteczne? Bobry zmieniają charakter rzek. Zatrzymują wodę, powodują powstawanie rozlewisk i powolny rozkład materii organicznej. Zamiast wypłukiwać resztki roślin do oceanu, bobrowe tamy zatrzymują je w osadach. Tam, bez dostępu tlenu, gniją bardzo wolno, zamieniając się w torf – a to doskonały magazyn węgla na lata. Każda tama to nie tylko inżynieryjny majstersztyk, ale i naturalny pochłaniacz CO₂. Zespół oszacował, że na terenach zalewowych nadających się do ponownego zasiedlenia przez bobry w Szwajcarii, powstałe w ten sposób mokradła mogłyby zrównoważyć od 1,2% do 1,8% rocznej emisji dwutlenku węgla w Szwajcarii. – Bobry nie rozwiążą problemu zmiany klimatu, ale nasze badania pokazują, że ci naturalni inżynierowie mogą po cichu pomóc krajobrazom rzecznym magazynować więcej węgla przez kolejne dekady – mówi Live Science Lukas Hallberg, główny autor badania z Uniwersytetu W Birmingham. Bobry jako remedium na powodzie, susze i pożary Zmiany klimatu powodują, że ekstremalne zjawiska pogodowe są coraz częstsze. Powodzie i susze zaczynają się nasilać, a naukowcy szukają pomocy z każdej strony. Okazuje się, że ukrywa się ona pod postacią sympatycznych gryzoni z wyjątkowymi ogonami. Bobrowe rozlewiska magazynują wodę w czasie opadów i uwalniają ją powoli w czasie suszy (w Polsce pomagają …

GettyImages-1160279313-4d5d364.jpg
width: 4000
height: 2666

Dlaczego źrenice zwierząt mają tak różne kształty? Poznaj fascynujące przystosowania
type: item
date: 2026-03-24T10:02:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: ewolucja
subject: koty
subject: kozy
subject: oczy
subject: zwierzęta
description: Gdy przyglądasz się oczom kota, widzisz pionową, nieco onieśmielającą szczelinę. Źrenice kozy są jeszcze dziwniejsze (dla niektórych przerażające) – przypominają szeroki, poziomy prostokąt. Mątwy mają z kolei oczy w kształcie litery W. To wszystko nie przypadek, ale efekt milionów lat ewolucji. Źrenice opowiadają historię lat przetrwania, polowania i sposobów unikania zagrożenia. Ale dlaczego właściwie są takie „dziwne” i różne od naszych?
encoded: Czemu wszystkie zwierzęta nie mają takich samych oczu? Dlaczego kształt źrenic jest taki ważny? W jaki sposób możemy dzielić ze sobą tę samą planetę, a jednocześnie być tak różni? Oczy są symbolem fascynującego przystosowania, które odpowiada za wyjątkowy sposób widzenia i umożliwia przetrwanie. Jakie tajemnice kryją? Pionowe, okrągłe i poziome Kot czający się w wysokiej trawie musi precyzyjnie ocenić odległość pionowymi źrenicami i zareagować błyskawicznie, gdy zbliża się jego ofiara. Koza na pastwisku nie ma luksusu nieruchomego wypatrywania jednego punktu – musi nieustannie obserwować cały horyzont. Jej pozioma źrenica „otwiera się” na szeroki krajobraz, pozwalając błyskawicznie zauważyć nadchodzącego drapieżnika. W morskich głębinach mątwa korzysta z iście kosmicznych źrenic w kształcie litery „W” – naukowcy wciąż debatują, czy pomaga jej to lepiej widzieć kolory w zmiennym, morskim środowisku, minimalizować odblaski czy lepiej kamuflować się przed wrogami. Pionowe szczeliny – drapieżnik widzi więcej, niż myślisz Pionowa kocia źrenica to narzędzie snajpera: ogranicza rozmycie w pionie i pozwala na ostre widzenie obiektu, który za chwilę stanie się obiadem. Niewielkie różnice odległości podlegające ocenie dwóch skierowanych w stronę ofiary oczu pozwalają precyzyjnie ocenić odległość: proces ten nazywa się stereopsją (ludzie także się nim wspierają). Taką pionową budowę spotykamy u kotów i niektórych węży, które muszą bardzo dokładnie wycelować podczas ataku. Zwężanie źrenic w poziomie pomaga w widzeniu stereoskopowym, natomiast poszerzanie ich w pionie ułatwia ocenę głębi na podstawie rozmycia. Co ciekawe, to rozwiązanie sprawdza się najlepiej w przypadku drapieżników żyjących blisko ziemi. Większe drapieżniki, takie jak lwy i tygrysy, mają zazwyczaj okrągłe źrenice, ponieważ patrzą na ziemię pod ostrzejszym kątem, co zmniejsza przewagę rozmycia w ocenie odległości. Poziome prostokąty – roślinożerca, który zawsze jest czujny Czas na łąkach mija powoli, ale nie zn…

GettyImages-2263441514-88c82de.jpg
width: 3442
height: 2222

Molinezja meksykańska od 100 tys. lat tworzy własne kopie. Naukowcy właśnie poznali jej sekret
type: item
date: 2026-03-23T08:25:56.000Z
creator: Annie Roth
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: mutacja
subject: przyroda
subject: rozmnażanie
subject: ryby
subject: zwierzęta
description: Molinezje meksykańskie nie potrzebują samców – i najprawdopodobniej nigdy nie będą. Nowe badanie wykazuje, że potrafią one usuwać i naprawiać mutacje genetyczne, które w innym przypadku stałyby się plagą dla gatunku rozmnażającego się przez autoklonowanie.
encoded: Kiedy molinezja meksykańska mówi, że nie potrzebuje samca, należy jej wierzyć. Każdy osobnik tego niewielkiego gatunku ryby, zamieszkującego słodkowodne strumienie Meksyku i południowego Teksasu, jest samicą. Rozmnażają się one wyłącznie bezpłciowo, wydając na świat własne klony. Ewolucyjna zagadka molinezji amazońskich: jak unikają genetycznej pułapki? Choć taka niezależność budzi podziw, dla biologów stanowi ewolucyjny paradoks. Zgodnie z teorią ewolucji przynajmniej część rozmnażania płciowego jest potrzebna, by utrzymać różnorodność genetyczną, która zmniejsza ryzyko wyginięcia gatunku. Jak więc te ryby zdołały przetrwać i rozwijać się przez tysiące lat? Według nowego badania opublikowanego w czasopiśmie „Nature”, molinezje amazońskie nie ucierpiały z powodu przewidywanych negatywnych skutków rozmnażania bezpłciowego. Co więcej, naukowcy odkryli, że gatunek ten posiada „tajną broń”, która pomaga mu niwelować wady takiej strategii rozrodu. Odkrycie rzuca nowe światło na to, w jaki sposób molinezje amazońskie – i inne gatunki rozmnażające się bezpłciowo – unikają ewolucyjnej pułapki wyginięcia. Rybia siła samic Molinezje meksykańskie (Poecilia formosa) to małe rybki o zaokrąglonych płetwach, nie większe od kciuka, nalezące do piękniczkowatych, podobnie jak popularne wśród akwarystów gupiki czy mieczyki. Gatunek ten pojawił się około 100 tys. lat temu, gdy samica molinezji atlantyckiej skrzyżowała się z samcem molinezji żaglopłetwej. Zwykle takie międzygatunkowe połączenia prowadzą do bezpłodnego potomstwa, jednak w tym przypadku powstał wyjątkowy gatunek zdolny do rodzenia żywych klonów samego siebie. Co ciekawe, ryby te wciąż muszą współżyć z samcami innych gatunków, aby uruchomić proces autoklonowania (zwany gynogenezą), ale ich potomstwo nigdy nie przenosi DNA tych samców. Gdy molinezje amazońskie zostały odkryte w 1932 roku, były pierwszymi znanymi kręgowcami zdolnymi do rozmnażania bezpłciowego. Choć od tego czasu odkryto dziesiątki innych kręgowców o podobny…

molinezja-amazonska-7b2299e.jpg
width: 3072
height: 2040